唐táng睿ruì宗zōng

　　　　　　　

文wén明míng元yuán年nián（684）——载zài初chū二èr年nián（690）

景jǐng云yún元yuán年nián（710）——延yán和hé元yuán年nián（712）

睿ruì宗zōng御yù笔bǐ《景jǐng龙lóng观guān钟zhōng铭míng》

唐táng睿ruì宗zōng是shì高gāo宗zōng的de第dì八bā个gè儿ér子zi，即jí最zuì小xiǎo的de一yí个gè儿ér子zi，也yě是shì武wǔ则zé天tiān所suǒ生shēng四sì个gè儿ér子zi中zhōng最zuì年nián幼yòu的de一yī位wèi。睿ruì宗zōng于yú龙lóng朔shuò二èr年nián（662）六liù月yuè一yī日rì己jǐ未wèi出chū生shēng于yú长cháng安ān蓬péng莱lái宫gōng含hán凉liáng殿diàn，当dāng年nián十shí一yī月yuè十shí八bā日rì即jí封fēng殷yīn王wáng。后hòu来lái他tā被bèi封fēng的de亲qīn王wáng爵jué位wèi还hái有yǒu豫yù王wáng、冀jì王wáng、相xiāng王wáng等děng。睿ruì宗zōng初chū名míng旭xù轮lún，后hòu去qù旭xù字zì单dān名míng轮lún，永yǒng隆lóng二èr年nián（681），又yòu一yī次cì改gǎi封fēng豫yù王wáng时shí改gǎi名míng为wèi旦dàn。后hòu来lái，他tā的de名míng字zì在zài“轮lún”和hé“旦dàn”之zhī间jiān又yòu有yǒu几jǐ次cì反fǎn复fù。有yǒu意yì思si的de是shì，后hòu来lái的de几jǐ次cì改gǎi名míng，凡fán是shì改gǎi名míng为wèi轮lún时shí，就jiù是shì他tā背bèi运yùn的de时shí候hòu；在zài改gǎi名míng旦dàn时shí，就jiù是shì时shí来lái运yùn转zhuǎn的de时shí候hòu。史shǐ书shū中zhōng说shuō他tā“谦qiān恭gōng孝xiào友yǒu，好hào学xué，工gōng草cǎo隶lì，尤yóu爱ài文wén字zì训xùn诂gǔ之zhī书shū”，应yīng该gāi不bú是shì虚xū誉yù。著zhù名míng的de景jǐng云yún铜tóng钟zhōng（今jīn藏cáng于yú陕shǎn西xī西xī安ān碑bēi林lín博bó物wù馆guǎn）的de铭míng文wén和hé武wǔ则zé天tiān的de母mǔ亲qīn杨yáng氏shì顺shùn陵líng（位wèi于yú今jīn陕shǎn西xī咸xián阳yáng）的de墓mù碑bēi都dōu出chū自zì睿ruì宗zōng的de手shǒu笔bǐ。

睿ruì宗zōng一yī出chū生shēng就jiù拥yōng有yǒu了le亲qīn王wáng爵jué位wèi，尔ěr后hòu又yòu两liǎng次cì做zuò皇huáng帝dì，这zhè样yàng的de经jīng历lì只zhǐ有yǒu他tā的de同tóng胞bāo皇huáng兄xiōng中zhōng宗zōng皇huáng帝dì可kě与yǔ之zhī相xiāng比bǐ。但dàn是shì，作zuò为wéi李lǐ唐táng皇huáng室shì的de成chéng员yuán，像xiàng他tā那nà样yàng还hái做zuò过guò皇huáng嗣sì（候hòu补bǔ性xìng质zhì的dì皇huáng位wèi继jì承chéng人rén），又yòu曾céng经jīng被bèi建jiàn议yì做zuò皇huáng太tài弟dì，而ér且qiě还hái做zuò过guò太tài上shàng皇huáng的de，却què没méi有yǒu第dì二èr位wèi了le。不bù仅jǐn如rú此cǐ，在zài所suǒ有yǒu的de帝dì王wáng当dāng中zhōng，有yǒu做zuò过guò皇huáng帝dì的de父fù亲qīn者zhě并bìng不bù稀xī奇qí，但dàn是shì同tóng时shí又yòu拥yōng有yǒu一yí个gè也yě做zuò过guò皇huáng帝dì的de母mǔ亲qīn的de就jiù不bù多duō了le。父fù母mǔ都dōu做zuò过guò皇huáng帝dì的de，历lì史shǐ上shàng只zhǐ有yǒu睿ruì宗zōng和hé中zhōng宗zōng弟dì兄xiōng俩liǎ。睿ruì宗zōng更gèng加jiā与yǔ众zhòng不bù同tóng的de是shì，他tā的de三sān个gè哥gē哥gē（均jūn武wǔ则zé天tiān所suǒ生shēng）都dōu被bèi立lì过guò皇huáng太tài子zi，年nián长zhǎng的de两liǎng位wèi都dōu没méi能néng够gòu即jí位wèi；他tā自zì己jǐ的de儿ér子zi中zhōng也yě是shì长zhǎng子zǐ与yǔ帝dì位wèi无wú缘yuán，最zuì终zhōng是shì三sān郎láng继jì位wèi做zuò了le皇huáng帝dì，即jí玄xuán宗zōng李lǐ隆lóng基jī。

在zài那nà个ge宗zōng室shì往wǎng往wǎng遭zāo遇yù杀shā身shēn之zhī祸huò的de多duō事shì之zhī秋qiū，睿ruì宗zōng每měi每měi能néng够gòu自zì保bǎo平píng安ān并bìng得dé以yǐ善shàn终zhōng，用yòng《旧jiù唐táng书shū·睿ruì宗zōng纪jì》的de话huà说shuō：“自zì则zé天tiān初chū临lín朝cháo及jí革gé命mìng之zhī际jì，王wáng室shì屡lǚ有yǒu变biàn故gù，帝dì（睿ruì宗zōng）每měi恭gōng俭jiǎn退tuì让ràng，竟jìng免miǎn于yú祸huò。”这zhè说shuō明míng睿ruì宗zōng确què有yǒu过guò人rén之zhī处chù。历lì史shǐ上shàng被bèi称chēng为wéi“睿ruì宗zōng”的de还hái有yǒu后hòu来lái元yuán朝cháo建jiàn立lì之zhī前qián的de蒙méng古gǔ汗hàn国guó时shí期qī的de拖tuō雷léi（成chéng吉jí思sī汗hán铁tiě木mù真zhēn的de幼yòu子zi，在zài成chéng吉jí思sī汗hán死sǐ后hòu暂zàn代dài国guó政zhèng），唐táng睿ruì宗zōng以yǐ前qián以yǐ“睿ruì宗zōng”被bèi列liè于yú太tài庙miào的de，还hái没méi有yǒu第dì二èr位wèi。是shì不bú是shì睿ruì宗zōng之zhī“睿ruì”就jiù能néng称chēng得de上shàng是shì英yīng明míng通tōng慧huì、仁rén圣shèng睿ruì智zhì之zhī人rén呢ne？那nà我wǒ们men就jiù不bù妨fáng一yì起qǐ来lái看kàn唐táng睿ruì宗zōng的de一yī生shēng行xíng止zhǐ，是shì不bú是shì够gòu得dé上shàng这zhè个ge“睿ruì”字zì！

睿ruì宗zōng一yī生shēng两liǎng度dù登dēng基jī即jí位wèi。第dì一yī次cì是shì在zài嗣sì圣shèng元yuán年nián（684）春chūn二èr月yuè七qī日rì，即jí高gāo宗zōng皇huáng帝dì死sǐ后hòu的de第dì二èr年nián，他tā以yǐ豫yù王wáng李lǐ旦dàn的de身shēn份fèn取qǔ代dài了le皇huáng兄xiōng中zhōng宗zōng，时shí年nián22岁suì，与yǔ高gāo宗zōng登dēng基jī时shí的de年nián龄líng一yī模mú一yī样yàng。不bù过guò，他tā第dì二èr次cì登dēng基jī已yǐ经jīng是shì景jǐng云yún元yuán年nián（710）六liù月yuè二èr十shí四sì日rì，也yě就jiù是shì在zài中zhōng宗zōng死sǐ后hòu的dí当dàng年nián，这zhè次cì即jí位wèi是shì以yǐ相xiāng王wáng的de身shēn份fèn取qǔ代dài了le中zhōng宗zōng的de儿ér子zi少shǎo帝dì，即jí温wēn王wáng李lǐ重zhòng茂mào。两liǎng次cì即jí位wèi相xiāng距jù长zhǎng达dá27年nián。在zài这zhè27年nián中zhōng，唐táng王wáng朝cháo的de中zhōng央yāng政zhèng局jú波bō诡guǐ云yún谲jué，令lìng后hòu人rén眼yǎn接jiē不bù暇xiá。睿ruì宗zōng一yī生shēng，称chēng得de上shàng富fù有yǒu传chuán奇qí色sè彩cǎi，这zhè不bù仅jǐn是shì由yóu于yú他tā的de两liǎng次cì登dēng基jī，更gèng主zhǔ要yào的de是shì由yóu于yú他tā的de“三sān让ràng天tiān下xià”。

一yī让ràng母mǔ亲qīn睿ruì宗zōng第dì一yī次cì即jí位wèi，是shì武wǔ则zé天tiān在zài洛luò阳yáng宫gōng中zhōng废fèi中zhōng宗zōng皇huáng帝dì为wèi庐lú陵líng王wáng的de第dì二èr天tiān。由yóu于yú这zhè时shí武wǔ则zé天tiān的de政zhèng治zhì经jīng营yíng还hái没méi有yǒu达dá到dào足zú以yǐ改gǎi朝cháo换huàn代dài的de火huǒ候hòu，身shēn为wèi她tā幼yòu子zi的de豫yù王wáng李lǐ旦dàn就jiù被bèi立lì为wèi新xīn君jūn。睿ruì宗zōng于yú是shì就jiù成chéng为wéi继jì中zhōng宗zōng之zhī后hòu的de唐táng朝cháo第dì五wǔ任rèn皇huáng帝dì。

睿ruì宗zōng被bèi立lì以yǐ后hòu，他tā不bù仅jǐn不bù能néng在zài正zhèng宫gōng上shàng朝cháo听tīng政zhèng，且qiě只zhǐ能néng居jū住zhù在zài别bié殿diàn，武wǔ则zé天tiān则zé以yǐ太tài后hòu身shēn份fèn临lín朝cháo称chēng制zhì。她tā能néng够gòu为wèi睿ruì宗zōng做zuò的de，就jiù是shì在zài二èr月yuè七qī日rì立lì他tā为wèi新xīn君jūn的de同tóng一yī天tiān，把bǎ他tā的de王wáng妃fēi刘liú氏shì立lì为wèi皇huáng后hòu，几jǐ天tiān以yǐ后hòu，又yòu把bǎ睿ruì宗zōng的de长zhǎng子zǐ永yǒng平píng郡jùn王wáng成chéng器qì立lì为wèi皇huáng太tài子zi，同tóng时shí改gǎi元yuán文wén明míng，大dà赦shè天tiān下xià。这zhè些xiē都dōu是shì睿ruì宗zōng作zuò为wéi皇huáng帝dì的de名míng分fèn应yīng该gāi得dé到dào的de，然rán而ér此cǐ时shí所suǒ有yǒu国guó家jiā政zhèng治zhì事shì务wù全quán由yóu武wǔ则zé天tiān一yī人rén专zhuān决jué，睿ruì宗zōng实shí际jì上shàng是shì个gè傀kuǐ儡lěi皇huáng帝dì。同tóng年nián，武wǔ则zé天tiān又yòu改gǎi元yuán为wèi女nǚ胸xiōng像xiàng俑yǒng光guāng宅zhái，一yī年nián用yòng了le三sān个gè年nián号hào。这zhè似sì乎hū透tòu露lù出chū，睿ruì宗zōng的de母mǔ后hòu武wǔ则zé天tiān除chú了le没méi有yǒu改gǎi朝cháo换huàn代dài以yǐ外wài，在zài政zhèng治zhì上shàng已yǐ经jīng可kě以yǐ随suí心xīn所suǒ欲yù了le。

在zài此cǐ后hòu的de一yí个gè时shí期qī，发fā生shēng了le徐xú敬jìng业yè扬yáng州zhōu兵bīng变biàn和hé宗zōng室shì越yuè王wáng贞zhēn等děng人rén的de起qǐ兵bīng。武wǔ则zé天tiān一yì方fāng面miàn大dà开kāi杀shā戒jiè，威wēi服fú政zhèng敌dí；同tóng时shí又yòu假jiǎ意yì要yào还hái政zhèng。垂chuí拱gǒng二èr年nián（686）正zhēng月yuè，她tā下xià诏zhào复fù政zhèng于yú睿ruì宗zōng皇huáng帝dì。睿ruì宗zōng深shēn知zhī母mǔ后hòu不bú是shì出chū于yú本běn意yì，也yě就jiù假jiǎ戏xì真zhēn做zuò，坚jiān决jué表biǎo示shì不bù同tóng意yì，武wǔ则zé天tiān也yě就jiù顺shùn水shuǐ推tuī舟zhōu，依yī旧jiù临lín朝cháo称chēng制zhì，把bǎ持chí朝cháo政zhèng。转zhuǎn过guò年nián来lái的de春chūn正zhēng月yuè，武wǔ则zé天tiān把bǎ睿ruì宗zōng的de几jǐ个gè儿ér子zi都dōu封fēng为wèi亲qīn王wáng：如rú成chéng义yì为wèi恒héng王wáng，隆lóng基jī为wèi楚chǔ王wáng，隆lóng范fàn为wèi卫wèi王wáng，隆lóng业yè为wèi赵zhào王wáng，俨yǎn然rán把bǎ睿ruì宗zōng的de帝dì王wáng之zhī尊zūn抬tái得dé高gāo高gāo。然rán而ér事shì实shí上shàng，在zài武wǔ则zé天tiān一yí步bù步bù走zǒu上shàng政zhèng治zhì峰fēng巅diān的de过guò程chéng中zhōng，睿ruì宗zōng这zhè个ge皇huáng帝dì只zhǐ能néng是shì一yí个gè徒tú唤huàn奈nài何hé的de旁páng观guān者zhě而ér已yǐ。

永yǒng昌chāng元yuán年nián（689），武wǔ则zé天tiān开kāi始shǐ使shǐ用yòng周zhōu历lì。同tóng时shí，改gǎi元yuán为wèi载zài初chū元yuán年nián（689）。这zhè一yī年nián，武wǔ则zé天tiān开kāi始shǐ使shǐ用yòng了le自zì己jǐ的de新xīn名míng字zì——曌zhào。从cóng此cǐ，为wèi了le避bì讳huì，发fā布bù的de诏zhào书shū就jiù改gǎi称chēng“制zhì书shū”。为wèi了le配pèi合hé武wǔ则zé天tiān的de政zhèng治zhì改gǎi作zuò，不bù久jiǔ有yǒu数shù万wàn人rén上shàng表biǎo请qǐng愿yuàn，请qǐng求qiú武wǔ则zé天tiān实shí施shī改gǎi朝cháo换huàn代dài。当dāng时shí，宗zōng室shì大dà臣chén和hé朝cháo廷tíng反fǎn对duì派pài纷fēn纷fēn遭zāo遇yù杀shā戮lù和hé灭miè门mén之zhī祸huò，武wǔ则zé天tiān的de政zhèng治zhì经jīng营yíng已yǐ势shì不bù可kě挡dǎng。

处chǔ于yú政zhèng治zhì波bō澜lán中zhōng心xīn的de睿ruì宗zōng，更gèng不bù能néng不bù有yǒu所suǒ表biǎo示shì。于yú是shì，在zài刘liú祎yī之zhī死sǐ后hòu不bù再zài发fā言yán的de睿ruì宗zōng也yě上shàng表biǎo请qǐng求qiú母mǔ后hòu荣róng登dēng大dà宝bǎo，并bìng恳kěn请qǐng赐cì自zì己jǐ姓xìng武wǔ。睿ruì宗zōng此cǐ举jǔ未wèi必bì是shì出chū于yú本běn意yì，却què使shǐ武wǔ则zé天tiān的de改gǎi朝cháo换huàn代dài有yǒu了le一yí个gè台tái阶jiē，也yě使shǐ睿ruì宗zōng自zì己jǐ得dé保bǎo平píng安ān。

红hóng陶táo女nǚ立lì俑yǒng天tiān授shòu元yuán年nián（690）九jiǔ月yuè，武wǔ则zé天tiān表biǎo示shì同tóng意yì儿ér子zi睿ruì宗zōng和hé群qún臣chén的de请qǐng求qiú，并bìng于yú九jiǔ月yuè九jiǔ日rì改gǎi唐táng建jiàn周zhōu。睿ruì宗zōng被bèi降jiàng为wèi皇huáng嗣sì，赐cì姓xìng武wǔ，徙xǐ居jū东dōng宫gōng，其qí具jù仪yí一yī比bǐ皇huáng太tài子zi，但dàn是shì不bù再zài给gěi他tā皇huáng太tài子zi的de名míng分fèn，皇huáng嗣sì也yě就jiù是shì候hòu补bǔ性xìng质zhì的dì皇huáng位wèi继jì承chéng人rén。李lǐ旦dàn的de名míng字zì也yě改gǎi为wéi“轮lún”。皇huáng太tài子zi也yě就jiù成chéng为wéi皇huáng孙sūn，皇huáng后hòu刘liú氏shì也yě从cóng降jiàng为wèi妃fēi。

睿ruì宗zōng第dì一yī次cì让ràng天tiān下xià，就jiù这zhè样yàng完wán成chéng了le。

作zuò为wéi皇huáng嗣sì的de睿ruì宗zōng，日rì子zi也yě并bìng不bù平píng静jìng。不bù知zhī什shén么me原yuán因yīn，武wǔ则zé天tiān宠chǒng信xìn的de户hù婢bì韦wéi团tuán儿ér看kàn中zhòng了le这zhè位wèi不bù得dé志zhì的de皇huáng嗣sì，曾céng想xiǎng和hé他tā发fā生shēng私sī情qíng。睿ruì宗zōng深shēn知zhī自zì身shēn境jìng遇yù，又yòu怎zěn么me会huì引yǐn火huǒ烧shāo身shēn，就jiù理lǐ所suǒ当dāng然rán地dì拒jù绝jué了le她tā。这zhè样yàng就jiù得dé罪zuì了le团tuán儿ér，她tā就jiù暗àn中zhōng在zài睿ruì宗zōng的de妃fēi子zǐ刘liú氏shì和hé德dé妃fēi窦dòu氏shì的de住zhù所suǒ埋mái了le一yí个gè木mù头tou人rén，然rán后hòu告gào发fā她tā们men行xíng厌yàn蛊gǔ妖yāo法fǎ，诅zǔ咒zhòu武wǔ则zé天tiān。结jié果guǒ，在zài长cháng寿shòu二èr年nián（693）正zhēng月yuè二èr日rì，刘liú氏shì、窦dòu氏shì进jìn宫gōng朝cháo见jiàn武wǔ则zé天tiān于yú嘉jiā豫yù殿diàn之zhī后hòu就jiù被bèi处chǔ死sǐ，秘mì密mì地dì埋mái在zài宫gōng中zhōng，无wú人rén知zhī道dào她tā们men的de下xià落luò。梓zǐ宫gōng秘mì密mì，莫mò知zhī所suǒ在zài，睿ruì宗zōng再zài次cì即jí位wèi以yǐ后hòu，对duì二èr人rén都dōu是shì招zhāo魂hún而ér葬zàng。对duì于yú两liǎng个gè妃fēi子zǐ的de突tū然rán失shī踪zōng，睿ruì宗zōng也yě不bù敢gǎn发fā问wèn，在zài母mǔ后hòu面miàn前qián，泰tài然rán自zì若ruò，好hǎo像xiàng从cóng来lái没méi有yǒu什shén么me事shì发fā生shēng。即jí使shǐ这zhè样yàng，又yòu有yǒu人rén告gào发fā睿ruì宗zōng窦dòu德dé妃fēi（玄xuán宗zōng的de生shēng母mǔ）的de母mǔ亲qīn庞páng氏shì有yǒu所suǒ不bù轨guǐ，庞páng氏shì被bèi判pàn处chǔ斩zhǎn，差chà点diǎn丧sàng命mìng。出chū面miàn替tì庞páng氏shì洗xǐ刷shuā冤yuān情qíng的de御yù史shǐ徐xú有yǒu功gōng，被bèi加jiā上shàng“阿ā党dǎng恶è逆nì”的de罪zuì名míng判pàn了le绞jiǎo刑xíng，虽suī然rán最zuì后hòu没méi有yǒu被bèi杀shā，也yě被bèi革gé职zhí除chú名míng。

二èr让ràng皇huáng兄xiōng圣shèng历lì元yuán年nián（698）三sān月yuè，武wǔ则zé天tiān将jiāng废fèi黜chù为wèi庐lú陵líng王wáng的de中zhōng宗zōng从cóng房fáng陵líng召zhào回huí。睿ruì宗zōng“数shù称chēng病bìng不bù朝cháo，请qǐng让ràng位wèi于yú中zhōng宗zōng”，显xiǎn然rán，睿ruì宗zōng称chēng病bìng只zhǐ是shì一yí个gè借jiè口kǒu，他tā是shì认rèn为wéi自zì己jǐ年nián幼yòu，不bù愿yuàn意yì陷xiàn入rù和hé皇huáng兄xiōng的de政zhèng治zhì较jiào量liàng。按àn照zhào长zhǎng幼yòu的de次cì序xù，兄xiōng长zhǎng被bèi迎yíng接jiē回huí到dào宫gōng中zhōng，就jiù表biǎo明míng母mǔ后hòu还hái是shì有yǒu意yì把bǎ兄xiōng长zhǎng选xuǎn立lì为wèi继jì承chéng人rén的de。唐táng睿ruì宗zōng的de推tuī让ràng，不bù仅jǐn说shuō明míng了le他tā的de明míng理lǐ和hé识shí趣qù，也yě使shǐ武wǔ则zé天tiān可kě以yǐ名míng正zhèng言yán顺shùn地dì重zhòng立lì唐táng中zhōng宗zōng，同tóng时shí避bì免miǎn了le他tā们men兄xiōng弟dì二èr人rén之zhī间jiān的de不bù和hé谐xié。

骑qí马mǎ女nǚ泥ní俑yǒng结jié果guǒ，睿ruì宗zōng这zhè次cì以yǐ皇huáng嗣sì身shēn份fèn让ràng位wèi皇huáng兄xiōng为wèi皇huáng太tài子zi，自zì己jǐ再zài次cì被bèi封fēng为wèi相xiāng王wáng。

神shén龙lóng元yuán年nián（705）张zhāng柬jiǎn之zhī等děng发fā动dòng政zhèng变biàn，杀shā死sǐ二èr张zhāng（昌chāng宗zōng、易yì之zhī）兄xiōng弟dì，逼bī武wǔ则zé天tiān退tuì位wèi，拥yōng立lì中zhōng宗zōng。中zhōng宗zōng封fēng睿ruì宗zōng为wèi安ān国guó相xiāng王wáng，拜bài太tài尉wèi，以yǐ宰zǎi相xiàng身shēn份fèn参cān预yù国guó政zhèng。不bú到dào一yí个gè月yuè，睿ruì宗zōng就jiù上shàng表biǎo辞cí让ràng太tài尉wèi和hé知zhī政zhèng事shì，因yīn为wèi他tā态tài度dù坚jiān决jué，中zhōng宗zōng也yě只zhǐ好hǎo答dā应yìng。不bù久jiǔ，中zhōng宗zōng又yòu别bié出chū心xīn裁cái地dì把bǎ睿ruì宗zōng立lì为wèi皇huáng太tài弟dì，这zhè显xiǎn然rán与yǔ他tā推tuī让ràng皇huáng位wèi继jì承chéng人rén的de举jǔ动dòng有yǒu关guān。对duì这zhè一yī称chēng呼hū，又yòu因yīn为wèi睿ruì宗zōng的de坚jiān决jué推tuī辞cí而ér作zuò罢bà。

由yóu于yú睿ruì宗zōng的de谦qiān让ràng，他tā在zài中zhōng宗zōng复fù辟bì以yǐ后hòu的de政zhèng治zhì漩xuán涡wō中zhōng，虽suī然rán屡lǚ屡lǚ遭zāo受shòu猜cāi忌jì也yě能néng够gòu保bǎo得dé平píng安ān。

三sān让ràng儿ér子zi景jǐng龙lóng四sì年nián（710）六liù月yuè，中zhōng宗zōng被bèi韦wéi皇huáng后hòu和hé女nǚ儿ér安ān乐lè公gōng主zhǔ毒dú杀shā。改gǎi立lì少shǎo帝dì李lǐ重zhòng茂mào，改gǎi元yuán唐táng隆lóng。起qǐ初chū，宰zǎi相xiàng十shí几jǐ人rén集jí体tǐ商shāng议yì并bìng由yóu上shàng官guān婉wǎn儿ér执zhí笔bǐ的de中zhōng宗zōng遗yí诏zhào是shì由yóu韦wéi后hòu以yǐ皇huáng太tài后hòu临lín朝cháo称chēng制zhì，而ér以yǐ时shí为wèi安ān国guó相xiāng王wáng的de睿ruì宗zōng加jiā太tài尉wèi参cān谋móu辅fǔ政zhèng。后hòu来lái，韦wéi后hòu的de党dǎng羽yǔ认rèn为wéi不bù应yīng该gāi用yòng相xiāng王wáng辅fǔ政zhèng，实shí际jì上shàng是shì韦wéi后hòu想xiǎng仿fǎng效xiào武wǔ则zé天tiān把bǎ持chí朝cháo政zhèng，把bǎ睿ruì宗zōng当dàng作zuò了le一yī大dà障zhàng碍ài，是shì对duì曾céng经jīng做zuò过guò大dà唐táng皇huáng帝dì和hé皇huáng嗣sì的de睿ruì宗zōng心xīn怀huái疑yí忌jì。睿ruì宗zōng在zài先xiān有yǒu中zhōng宗zōng顾gù托tuō遗yí志zhì，而ér韦wéi后hòu自zì怀huái私sī心xīn剥bō夺duó其qí辅fǔ政zhèng权quán力lì的de时shí候hòu，他tā也yě从cóng没méi有yǒu正zhèng面miàn争zhēng锋fēng，一yì如rú既jì往wǎng地dì恭gōng俭jiǎn退tuì让ràng，避bì免miǎn遭zāo到dào已yǐ经jīng把bǎ持chí了le朝cháo政zhèng的de韦wéi后hòu的de陷xiàn害hài。这zhè说shuō明míng睿ruì宗zōng在zài躲duǒ避bì政zhèng治zhì斗dòu争zhēng漩xuán涡wō的de冲chōng击jī时shí，具jù有yǒu寻xún常cháng人rén不bù曾céng具jù备bèi的de高gāo超chāo本běn领lǐng。

由yóu于yú倒dào行xíng逆nì施shī，韦wéi后hòu最zuì终zhōng走zǒu上shàng了le末mò路lù穷qióng途tú。睿ruì宗zōng的de三sān子zi李lǐ隆lóng基jī、妹mèi妹mèi太tài平píng公gōng主zhǔ等děng联lián络luò禁jìn军jūn将jiàng领lǐng拥yōng兵bīng入rù宫gōng，将jiāng韦wéi后hòu诛zhū杀shā，废fèi黜chù少shǎo帝dì李lǐ重zhòng茂mào，拥yōng立lì睿ruì宗zōng重chóng新xīn登dēng基jī。根gēn据jù史shǐ书shū记jì载zǎi，在zài这zhè场chǎng宫gōng廷tíng政zhèng变biàn成chéng功gōng后hòu，王wáng公gōng百bǎi官guān上shàng表biǎo，认rèn为wéi国guó家jiā多duō难nán，应yīng立lì长zhǎng君jūn，认rèn为wéi睿ruì宗zōng众zhòng望wàng所suǒ归guī，推tuī举jǔ他tā即jí位wèi。在zài少shǎo帝dì下xià诏zhào让ràng位wèi的de时shí候hòu，睿ruì宗zōng依yī旧jiù上shàng表biǎo推tuī让ràng。在zài众zhòng人rén的de强qiáng烈liè要yāo求qiú下xià，他tā才cái勉miǎn强qiǎng同tóng意yì。唐táng隆lóng（710）元yuán年nián六liù月yuè二èr十shí四sì日rì，睿ruì宗zōng即jí位wèi于yú承chéng天tiān门mén楼lóu，大dà赦shè天tiān下xià。

由yóu于yú少shǎo帝dì李lǐ重zhòng茂mào自zì六liù月yuè初chū七qī即jí位wèi，二èr十shí四sì日rì就jiù逊xùn位wèi，前qián后hòu不bù足zú一yí个gè月yuè，加jiā上shàng这zhè期qī间jiān还hái有yǒu韦wéi后hòu临lín朝cháo，他tā实shí际jì上shàng并bìng没méi有yǒu掌zhǎng握wò权quán力lì，所suǒ以yǐ无wú论lùn是shì唐táng朝cháo历lì史shǐ上shàng还hái是shì在zài历lì史shǐ年nián表biǎo的de谱pǔ系xì上shàng都dōu没méi有yǒu把bǎ他tā当dàng作zuò一yī任rèn皇huáng帝dì。

睿ruì宗zōng这zhè次cì即jí位wèi后hòu的de第dì二èr个gè月yuè，就jiù把bǎ诛zhū韦wéi有yǒu功gōng的de三sān郎láng李lǐ隆lóng基jī立lì为wèi皇huáng太tài子zi，同tóng时shí，改gǎi元yuán景jǐng云yún。到dào延yán和hé元yuán年nián（712）八bā月yuè二èr十shí五wǔ日rì，在zài位wèi26个gè月yuè的de睿ruì宗zōng再zài次cì让ràng位wèi，把bǎ皇huáng位wèi传chuán给gěi了le太tài子zi李lǐ隆lóng基jī，自zì称chēng“太tài上shàng皇huáng帝dì”。至zhì此cǐ，睿ruì宗zōng的de第dì三sān次cì让ràng位wèi也yě宣xuān告gào完wán成chéng。

综zōng观guān睿ruì宗zōng的de三sān让ràng天tiān下xià，他tā一yī让ràng母mǔ亲qīn，应yīng系xì情qíng非fēi得dé已yǐ；二èr让ràng皇huáng兄xiōng，原yuán是shì事shì出chū有yǒu因yīn；三sān让ràng儿ér子zi，可kě谓wèi实shí属shǔ无wú奈nài。不bù过guò，睿ruì宗zōng三sān让ràng天tiān下xià，均jūn保bǎo自zì己jǐ平píng安ān如rú初chū，有yǒu惊jīng无wú险xiǎn，就jiù连lián司sī马mǎ光guāng也yě评píng价jià说shuō：“相xiāng王wáng宽kuān厚hòu恭gōng谨jǐn，安ān恬tián好hǎo让ràng，故gù经jīng武wǔ、韦wéi之zhī世shì，竟jìng免miǎn于yú难nán。”然rán而ér，睿ruì宗zōng是shì不bú是shì真zhēn的de“好hǎo让ràng”，倒dào也yě未wèi必bì。只zhǐ是shì他tā这zhè最zuì后hòu一yī让ràng，竟jìng让ràng出chū了le一yí个gè新xīn君jūn玄xuán宗zōng，唐táng朝cháo在zài玄xuán宗zōng时shí期qī步bù入rù了le一yí代dài太tài平píng盛shèng世shì，倒dào也yě不bù能néng不bù说shuō是shì一yī大dà成chéng果guǒ。毕bì竟jìng，开kāi元yuán盛shèng世shì的de来lái临lín，是shì在zài睿ruì宗zōng之zhī后hòu的de历lì史shǐ延yán续xù。

“太tài极jí”，是shì睿ruì宗zōng第dì二èr次cì在zài位wèi期qī间jiān的de年nián号hào。景jǐng云yún三sān年nián（712）正zhēng月yuè初chū一yī，睿ruì宗zōng拜bài谒yè了le太tài庙miào的de列liè祖zǔ列liè宗zōng，第dì二èr天tiān才cái在zài正zhèng殿diàn接jiē受shòu了le群qún臣chén的de新xīn春chūn朝cháo贺hè。之zhī后hòu，他tā又yòu举jǔ行xíng了le南nán郊jiāo祭jì天tiān大dà礼lǐ，大dà赦shè天tiān下xià。“太tài极jí”的de年nián号hào是shì在zài完wán成chéng了le这zhè一yī系xì列liè举jǔ动dòng之zhī后hòu才cái更gēng改gǎi的de。

这zhè年nián五wǔ月yuè，睿ruì宗zōng又yòu在zài北běi郊jiāo祭jì祀sì，并bìng改gǎi元yuán为wèi“延yán和hé”。也yě就jiù是shì说shuō，仅jǐn仅jǐn这zhè一yī年nián，睿ruì宗zōng就jiù使shǐ用yòng了le景jǐng云yún、太tài极jí、延yán和hé三sān个gè年nián号hào。而ér这zhè一yī年nián中zhōng，睿ruì宗zōng作zuò为wéi皇huáng帝dì也yě是shì饱bǎo受shòu折zhé磨mó，原yuán因yīn是shì他tā要yào在zài儿ér子zi李lǐ隆lóng基jī和hé妹mèi妹mèi太tài平píng公gōng主zhǔ之zhī间jiān寻xún求qiú权quán力lì的de平píng衡héng。虽suī然rán“太tài极jí”年nián号hào只zhǐ使shǐ用yòng了le不bú到dào半bàn年nián，但dàn睿ruì宗zōng在zài这zhè一yī阶jiē段duàn一yì直zhí是shì在zài大dà耍shuǎ太tài极jí功gōng夫fu。

睿ruì宗zōng再zài次cì登dēng基jī以yǐ后hòu，在zài选xuǎn择zé继jì承chéng人rén时shí也yě犯fàn过guò难nán。三sān郎láng李lǐ隆lóng基jī因yīn为wèi诛zhū杀shā韦wéi后hòu、安ān乐lè公gōng主zhǔ以yǐ及jí拥yōng立lì睿ruì宗zōng有yǒu大dà功gōng；而ér李lǐ成chéng器qì（李lǐ宪xiàn）是shì嫡dí长zhǎng子zǐ，睿ruì宗zōng第dì一yī次cì称chēng帝dì时shí曾céng经jīng被bèi立lì为wèi皇huáng太tài子zi。在zài二èr人rén之zhī间jiān取qǔ舍shě，他tā一yī时shí也yě不bù便biàn轻qīng易yì表biǎo态tài。好hǎo在zài李lǐ成chéng器qì明míng白bái事shì理lǐ，提tí出chū“国guó家jiā安ān则zé先xiān立lì嫡dí长zhǎng，国guó家jiā危wēi则zé先xiān立lì有yǒu功gōng”，主zhǔ动dòng退tuì避bì。

睿ruì宗zōng选xuǎn立lì李lǐ隆lóng基jī为wèi皇huáng太tài子zi以yǐ后hòu，太tài平píng公gōng主zhǔ和hé太tài子zi之zhī间jiān就jiù因yīn为wèi权quán力lì之zhī争zhēng发fā生shēng了le矛máo盾dùn，展zhǎn开kāi了le较jiào量liàng。

太tài平píng公gōng主zhǔ自zì恃shì功gōng高gāo，企qǐ图tú独dú揽lǎn大dà权quán，同tóng样yàng因yīn功gōng而ér被bèi立lì为wèi皇huáng太tài子zi的de李lǐ隆lóng基jī明míng察chá果guǒ敢gǎn，非fēi等děng闲xián之zhī辈bèi，他tā们men之zhī间jiān势shì必bì会huì有yǒu所suǒ冲chōng突tū。很hěn快kuài，太tài平píng公gōng主zhǔ就jiù发fā现xiàn自zì己jǐ低dī估gū了le太tài子zi，不bù免miǎn对duì其qí过guò人rén的de英yīng武wǔ有yǒu了le几jǐ丝sī忌jì惮dàn。从cóng此cǐ，太tài平píng公gōng主zhǔ就jiù把bǎ太tài子zi李lǐ隆lóng基jī看kàn成chéng了le自zì己jǐ政zhèng治zhì上shàng的de对duì手shǒu，很hěn想xiǎng利lì用yòng自zì己jǐ的de权quán势shì换huàn一yī位wèi暗àn弱ruò易yì制zhì的de人rén取qǔ代dài他tā。

睿ruì宗zōng在zài公gōng主zhǔ和hé皇huáng太tài子zi之zhī间jiān，遇yù事shì迁qiān就jiù，采cǎi取qǔ不bù偏piān不bù倚yǐ、摆bǎi平píng两liǎng方fāng的de平píng衡héng政zhèng策cè，不bù愿yuàn意yì也yě无wú法fǎ偏piān倚yǐ任rèn何hé一yī方fāng。每měi宰zǎi相xiàng奏zòu事shì，睿ruì宗zōng总zǒng是shì会huì先xiān问wèn：“尝cháng与yǔ太tài平píng议yì否fǒu？”再zài问wèn：“与yǔ三sān郎láng议yì否fǒu？”当dāng得dé知zhī了le公gōng主zhǔ和hé太tài子zi的de意yì见jiàn以yǐ后hòu他tā才cái做zuò决jué定dìng。

总zǒng之zhī，睿ruì宗zōng既jì不bù开kāi罪zuì于yú太tài平píng公gōng主zhǔ，又yòu同tóng太tài子zi保bǎo持chí政zhèng治zhì上shàng的de联lián系xì。太tài子zi、公gōng主zhǔ双shuāng方fāng互hù为wéi敌dí手shǒu，却què对duì睿ruì宗zōng皇huáng帝dì都dū有yǒu共gòng同tóng的de政zhèng治zhì需xū要yào；睿ruì宗zōng也yě正zhèng是shì在zài太tài平píng公gōng主zhǔ与yǔ太tài子zi的de政zhèng治zhì较jiào量liàng中zhōng保bǎo持chí着zhe他tā的de皇huáng统tǒng地dì位wèi。睿ruì宗zōng的de太tài极jí功gōng夫fu是shì希xī望wàng能néng够gòu在zài儿ér子zi和hé妹mèi妹mèi之zhī间jiān找zhǎo到dào政zhèng治zhì合hé作zuò的de共gòng同tóng点diǎn，希xī望wàng彼bǐ此cǐ能néng够gòu平píng和hé相xiāng处chǔ，他tā在zài这zhè年nián五wǔ月yuè把bǎ“太tài极jí”年nián号hào改gǎi为wéi“延yán和hé”，其qí实shí已yǐ经jīng隐yǐn隐yǐn约yuē约yuē表biǎo达dá了le这zhè样yàng的de期qī盼pàn。然rán而ér，政zhèng治zhì斗dòu争zhēng的de法fǎ则zé使shǐ他tā的de这zhè一yī追zhuī求qiú化huà为wéi泡pào影yǐng。由yóu于yú睿ruì宗zōng对duì太tài平píng公gōng主zhǔ的de支zhī持chí，使shǐ皇huáng太tài子zi在zài当dāng时shí的de政zhèng局jú中zhōng处chǔ境jìng不bù安ān，以yǐ至zhì于yú有yǒu人rén在zài太tài子zi面miàn前qián故gù意yì说shuō：当dāng今jīn天tiān下xià，只zhǐ有yǒu太tài平píng公gōng主zhǔ而ér不bù知zhī道dào还hái有yǒu什shén么me太tài子zi殿diàn下xià！太tài平píng公gōng主zhǔ结jié党dǎng营yíng私sī，气qì焰yàn嚣xiāo张zhāng，她tā与yǔ皇huáng太tài子zi之zhī间jiān的de冲chōng突tū日rì益yì加jiā剧jù并bìng公gōng开kāi化huà了le。

延yán和hé元yuán年nián（712）七qī月yuè，天tiān象xiàng出chū现xiàn了le异yì常cháng。作zuò为wéi太tài子zi对duì头tóu的de太tài平píng公gōng主zhǔ一yī党dǎng借jiè术shù士shì之zhī口kǒu向xiàng睿ruì宗zōng报bào告gào：“根gēn据jù天tiān象xiàng，彗huì星xīng出chū现xiàn预yù示shì除chú旧jiù布bù新xīn。帝dì座zuò及jí前qián星xīng有yǒu灾zāi，这zhè显xiǎn示shì皇huáng太tài子zi合hé做zuò天tiān子zi，不bù合hé更gèng居jū东dōng宫gōng。”他tā们men的de本běn意yì是shì借jiè天tiān象xiàng唆suō使shǐ睿ruì宗zōng对duì皇huáng太tài子zi的de政zhèng治zhì前qián途tú做zuò出chū决jué定dìng。也yě就jiù是shì说shuō，根gēn据jù天tiān象xiàng，睿ruì宗zōng要yào么me传chuán位wèi，要yào么me就jiù应yīng当dāng另lìng立lì太tài子zi，不bù然rán天tiān灾zāi就jiù会huì降jiàng临lín。谁shuí知zhī，太tài平píng公gōng主zhǔ弄nòng巧qiǎo成chéng拙zhuō，睿ruì宗zōng竟jìng然rán决jué心xīn“传chuán德dé避bì灾zāi”。睿ruì宗zōng还hái回huí顾gù了le自zì己jǐ在zài中zhōng宗zōng之zhī世shì的de经jīng历lì：当dāng时shí，他tā见jiàn天tiān象xiàng屡lǚ有yǒu变biàn化huà，曾céng力lì劝quàn中zhōng宗zōng择zé立lì贤xián子zi以yǐ应yīng灾zāi异yì，因yīn中zhōng宗zōng不bù答dā应yìng自zì己jǐ还hái一yī连lián几jǐ天tiān忧yōu惧jù难nán安ān。他tā说shuō：“岂qǐ可kě在zài彼bǐ能néng谏jiàn，到dào了le自zì己jǐ就jiù不bù能néng呢ne！”由yóu于yú他tā传chuán位wèi的de态tài度dù坚jiān决jué，不bù仅jǐn太tài平píng公gōng主zhǔ等děng人rén的de反fǎn对duì没méi有yǒu效xiào果guǒ，就jiù连lián太tài子zi自zì己jǐ也yě闹nào不bù明míng白bái。李lǐ隆lóng基jī急jí忙máng入rù宫gōng觐jìn见jiàn，连lián连lián叩kòu头tóu，请qǐng求qiú父fù亲qīn睿ruì宗zōng皇huáng帝dì给gěi他tā个gè说shuō法fǎ。睿ruì宗zōng表biǎo示shì说shuō：“你nǐ诛zhū凶xiōng定dìng乱luàn，能néng安ān我wǒ宗zōng庙miào社shè稷jì。现xiàn天tiān意yì人rén事shì，都dōu已yǐ成chéng熟shú了le，不bù必bì疑yí虑lǜ！你nǐ若ruò能néng尽jìn孝xiào心xīn，现xiàn在zài机jī会huì来lái了le，何hé必bì一yí定dìng要yào等děng到dào柩jiù前qián即jí位wèi呢ne！”睿ruì宗zōng向xiàng太tài子zi表biǎo达dá了le自zì己jǐ坚jiān决jué传chuán位wèi的de意yì愿yuàn，并bìng目mù送sòng李lǐ隆lóng基jī流liú涕tì而ér出chū。到dào这zhè时shí，他tā似sì乎hū才cái长cháng长cháng地dì出chū了le一yì口kǒu气qì。

然rán而ér，就jiù在zài延yán和hé元yuán年nián（712）七qī月yuè睿ruì宗zōng正zhèng式shì下xià达dá传chuán位wèi制zhì书shū同tóng时shí，不bù甘gān心xīn就jiù此cǐ罢bà休xiū的de太tài平píng公gōng主zhǔ又yòu提tí出chū让ràng睿ruì宗zōng虽suī然rán传chuán位wèi，还hái应yīng当dāng“自zì总zǒng大dà政zhèng”。太tài平píng公gōng主zhǔ显xiǎn然rán是shì想xiǎng让ràng李lǐ隆lóng基jī做zuò一yí个gè傀kuǐ儡lěi皇huáng帝dì。

睿ruì宗zōng桥qiáo陵líng华huá表biǎo睿ruì宗zōng为wèi了le求qiú得dé政zhèng治zhì的de稳wěn定dìng，他tā以yǐ让ràng位wèi终zhōng结jié自zì己jǐ这zhè次cì短duǎn暂zàn的de帝dì王wáng生shēng涯yá。他tā的de让ràng位wèi实shí际jì上shàng是shì抛pāo弃qì了le太tài平píng公gōng主zhǔ，现xiàn在zài他tā当dāng然rán就jiù不bù能néng不bù考kǎo虑lǜ太tài平píng公gōng主zhǔ的de意yì见jiàn。于yú是shì，睿ruì宗zōng又yòu一yī次cì搞gǎo他tā的de政zhèng治zhì平píng衡héng。他tā说shuō自zì己jǐ传chuán位wèi以yǐ后hòu要yào不bù忘wàng国guó家jiā，表biǎo示shì仍réng然rán过guò问wèn军jūn国guó大dà政zhèng，尤yóu其qí是shì三sān品pǐn以yǐ上shàng高gāo官guān的de任rèn命mìng和hé重zhòng大dà的de刑xíng狱yù，要yào与yǔ李lǐ隆lóng基jī共gòng同tóng兼jiān理lǐ。到dào这zhè年nián的de八bā月yuè初chū三sān日rì庚gēng子zi，睿ruì宗zōng举jǔ行xíng了le正zhèng式shì传chuán位wèi的de大dà典diǎn。他tā被bèi尊zūn称chēng为wéi太tài上shàng皇huáng，自zì称chēng曰yuē朕zhèn，发fā布bù政zhèng令lìng曰yuē诰gào、令lìng。新xīn君jūn李lǐ隆lóng基jī即jí位wèi，他tā就jiù是shì历lì史shǐ上shàng的de唐táng玄xuán宗zōng。李lǐ隆lóng基jī自zì称chēng曰yuē予yǔ，处chǔ理lǐ政zhèng事shì的de文wén件jiàn格gé式shì叫jiào做zuò制zhì、敕chì。父fù子zǐ不bù同tóng的de是shì，睿ruì宗zōng每měi五wǔ天tiān一yī次cì在zài太tài极jí殿diàn接jiē受shòu群qún臣chén的de朝cháo贺hè，而ér玄xuán宗zōng李lǐ隆lóng基jī则zé每měi天tiān在zài武wǔ德dé殿diàn上shàng朝cháo，处chǔ理lǐ政zhèng事shì。到dào第dì五wǔ天tiān，改gǎi元yuán先xiān天tiān，大dà赦shè天tiān下xià。

睿ruì宗zōng的de这zhè次cì传chuán位wèi给gěi玄xuán宗zōng李lǐ隆lóng基jī即jí位wèi后hòu的de政zhèng局jú埋mái下xià了le隐yǐn患huàn。

李lǐ旦dàn个gè人rén小xiǎo档dàng案àn

姓xìng名míng：李lǐ旦dàn（初chū名míng旭xù轮lún，又yòu改gǎi名míng轮lún）出chū生shēng：龙lóng朔shuò二èr年nián（662）六liù月yuè一yī日rì

属shǔ相xiāng：狗gǒu卒zú年nián：开kāi元yuán四sì年nián（716）

享xiǎng年nián：55岁suì谥shì号hào：大dà圣shèng贞zhēn皇huáng帝dì

庙miào号hào：睿ruì宗zōng陵líng寝qǐn：桥qiáo陵líng

父fù亲qīn：高gāo宗zōng李lǐ治zhì母mǔ亲qīn：武wǔ则zé天tiān

皇huáng后hòu：刘liú氏shì子zǐ女nǚ：6子zi，11女nǚ

继jì位wèi人rén：儿ér子zi玄xuán宗zōng李lǐ隆lóng基jī最zuì得dé意yì：历lì经jīng政zhèng治zhì风fēng云yún变biàn幻huàn，一yī生shēng平píng安ān无wú事shì

最zuì失shī意yì：两liǎng次cì登dēng基jī，执zhí政zhèng不bù足zú3年nián最zuì不bù幸xìng：皇huáng后hòu刘liú氏shì和hé窦dòu妃fēi死sǐ无wú下xià落luò

最zuì痛tòng心xīn：历lì经jīng十shí几jǐ次cì宫gōng廷tíng政zhèng变biàn最zuì擅shàn长cháng：草cǎo书shū、隶lì书shū