卷juǎn之zhī一yī万wàn一yī千qiān九jiǔ百bǎi七qī

十shí八bā养yǎng广guǎng

广guǎng州zhōu府fǔ三sān

土tǔ产chǎn

【图tú经jīng志zhì】

广guǎng州zhōu土tǔ地dì所suǒ产chǎn，惟wéi草cǎo木mù花huā果guǒ香xiāng药yào鸟niǎo兽shòu鳞lín介jiè之zhī属shǔ．若ruò夫fú五wǔ谷gǔ百bǎi花huā，与yǔ中zhōng州zhōu同tóng有yǒu者zhě，兹zī不bù备bèi录lù。在zài昔xī舶bó舟zhōu凑còu集jí，则zé珍zhēn异yì货huò贝bèi，来lái自zì诸zhū蕃fān，今jīn则zé无wú有yǒu矣yǐ。蕉jiāo布bù竹zhú鲜xiān布bù吉jí贝bèi布bù即jí木mù绵mián布bù土tǔ《寰huán宇yǔ记jì》有yǒu竹zhú布bù：《大dà一yī统tǒng志zhì》有yǒu苎zhù布bù。纟sī由yóu络luò以yǐ上shàng诸zhū县xiàn并bìng出chū。素sù馨xīn花huā，《南nán方fāng草cǎo木mù状zhuàng》云yún：一yī名míng那nà悉xī茗míng，有yǒu胡hú人rén自zì西xī国guó移yí植zhí于yú南nán海hǎi。又yòu《龟guī山shān志zhì》谓wèi昔xī刘liú王wáng有yǒu侍shì女nǚ名míng素sù馨xīn，其qí冢zhǒng生shēng此cǐ花huā因yīn名míng。今jīn城chéng西xī九jiǔ里lǐ地dì名míng花huā田tián，弥mí望wàng皆jiē种zhǒng此cǐ花huā，其qí香xiāng他tā处chǔ莫mò及jí。古gǔ龙lóng涎xián香xiāng饼bǐng及jí串chuàn珠zhū之zhī类lèi，治zhì以yǐ此cǐ花huā，则zé韵yùn味wèi愈yù远yuǎn。贩fàn女nǚ或huò以yǐ蕉jiāo丝sī为wèi蕙huì鬻yù于yú市shì。茉mò莉lì花huā，或huò云yún抹mǒ丽lì，较jiào诸zhū素sù馨xīn尤yóu旎nǐ，其qí种zhǒng又yòu有yǒu黄huáng色sè者zhě。胡hú蝶dié花huā，树shù高gāo三sān五wǔ尺chǐ，叶yè皱zhòu而ér有yǒu，春chūn暮mù盛shèng开kāi，山shān谷gǔ间jiān常cháng有yǒu之zhī，惟wéi新xīn会huì白bái水shuǐ山shān最zuì多duō，则zé蕾lěi丛cóng众zhòng二èr三sān十shí颗kē，开kāi必bì四sì颗kē相xiāng对duì如rú白bái蝶dié状zhuàng，须xū眼yǎn微wēi具jù，既jì褪tuì又yòu开kāi，其qí次cì复fù如rú之zhī。故gù好hào事shì者zhě有yǒu诗shī云yún：疑yí是shì多duō情qíng年nián少shào儿ér，誓shì为wèi比bǐ翼yì更gèng连lián枝zhī。芳fāng魂hún化huà作zuò此cǐ花huā者zhě，世shì世shì生shēng生shēng不bù厮sī离lí。白bái鹤hè花huā，状zhuàng如rú白bái鹤hè，头tóu颈jǐng翅chì足zú皆jiē具jù，头tóu有yǒu黑hēi点diǎn如rú眼yǎn睛jīng，开kāi于yú暮mù春chūn，惟wéi西xī蕉jiāo岩yán有yǒu之zhī。含hán笑xiào花huā，其qí色sè微wēi紫zǐ，香xiāng旖yǐ旎nǐ，蒲pú涧jiàn山shān多duō有yǒu之zhī。东dōng坡pō诗shī云yún：“如rú今jīn独dú有yǒu花huā含hán笑xiào，笑xiào道dào秦qín皇huáng欲yù学xué仙xiān。”真zhēn珠zhū指zhǐ甲jiǎ麝shè脐qí九jiǔ里lǐ香xiāng百bǎi合hé柳liǔ穿chuān鱼yú男nán贞zhēn女nǚ贞zhēn鹰yīng爪zhǎo波bō罗luó蜜mì，賬zhàng枝zhī大dà叶yè，实shí生shēng于yú干gàn，其qí大dà如rú瓠hù，蜜mì煎jiān最zuì宜yí。南nán海hǎi庙miào东dōng西xī各gè一yī株zhū，每měi岁suì九jiǔ月yuè十shí月yuè熟shú，本běn西xī域yù种zhǒng也yě，一yī名míng曩nǎng伽gā结jié。频pín婆pó子zi，大dà如rú肥féi皂zào核hé，煨wēi熟shú去qù皮pí，味wèi如rú栗lì，本běn韶sháo州zhōu月yuè华huá寺sì种zhǒng，旧jiù傅fù三sān藏zàng法fǎ师shī在zài西xī域yù携xié至zhì，如rú今jīn多duō有yǒu之zhī。频pín一yī作zuò贫pín，梵fàn语yǔ谓wèi之zhī丛cóng林lín，以yǐ其qí叶yè盛shèng成chéng丛cóng也yě。氵shui苟gǒu酱jiàng，《蜀shǔ都dōu赋fù》：氵shui苟gǒu酱jiàng流liú味wèi于yú番pān禺yú。《本běn草cǎo》云yún：蔓màn生shēng，叶yè似shì王wáng瓜guā而ér厚hòu，其qí苗miáo为wèi浮fú留liú藤téng，俗sú呼hū蒌lóu叶yè，合hé槟bīng榔láng食shí之zhī。荔lì枝zhī，自zì汉hàn时shí南nán海hǎi进jìn荔lì枝zhī，时shí唐táng羌qiāng上shàng书shū言yán状zhuàng，和hé帝dì罢bà之zhī。其qí名míng有yǒu状zhuàng元yuán红hóng，绿lǜ罗luó袍páo，大dà小xiǎo丁dīng香xiāng之zhī目mù，《南nán海hǎi志zhì》汉hàn史shǐ，永yǒng元yuán中zhōng交jiāo州zhōu进jìn荔lì枝zhī龙lóng眼yǎn，十shí里lǐ一yī置zhì，五wǔ里lǐ一yī堠hòu，奔bēn腾téng死sǐ亡wáng，罹lí猛měng兽shòu毒dú虫chóng之zhī害hài者zhě无wú数shù，时shí唐táng羌qiāng，字zì伯bó游yóu，为wèi临lín武wǔ长zhǎng，上shàng书shū言yán状zhuàng云yún：“伏fú见jiàn交jiāo趾zhǐ七qī郡jùn，献xiàn生shēng龙lóng眼yǎn荔lì枝zhī。南nán州zhōu土tǔ地dì炎yán热rè，恶è虫chóng猛měng兽shòu，不bù绝jué于yú路lù，犯fàn死sǐ亡wáng之zhī害hài者zhě众zhòng。二èr物wù升shēng殿diàn，未wèi必bì延yán年nián益yì寿shòu。”和hé帝dì罢bà之zhī，诏zhào曰yuē珍zhēn羞xiū本běn以yǐ荐jiàn宗zōng庙miào，苟gǒu有yǒu伤shāng害hài，岂qǐ爱ài民mín之zhī本běn？敕chì太tài官guān勿wù复fù受shòu献xiàn。时shí永yǒng元yuán十shí五wǔ年nián也yě，今jīn佳jiā品pǐn多duō出chū增zēng城chéng，其qí名míng有yǒu脆cuì玉yù，麝shè香xiāng匣xiá，大dà将jiāng军jūn，小xiǎo将jiàng军jūn，皱zhòu玉yù，状zhuàng元yuán红hóng，绿lǜ罗luó袍páo，紫zǐ罗luó袍páo，大dà丁dīng香xiāng，小xiǎo丁dīng香xiāng，天tiān茄qié子zi，黄huáng泥ní子zi，水shuǐ晶jīng团tuán，犀xī角jiǎo子zi，又yòu有yǒu金jīn钗chāi子zi，一yī名míng丫yā髻jì子zi。荔lì枝zhī之zhī小xiǎo者zhě，并bìng蒂dì而ér生shēng，味wèi甘gān无wú核hé。又yòu有yǒu海hǎi山shān楼lóu者zhě，宋sòng诸zhū司sī以yǐ重zhòng五wǔ日rì，阅yuè舟zhōu师shī于yú海hǎi山shān楼lóu，率lǜ以yǐ是shì日rì至zhì因yīn名míng焉yān。《元yuán一yī统tǒng志zhì》云yún：荔lì枝zhī，番pān禺yú南nán海hǎi东dōng莞guǎn新xīn会huì增zēng城chéng并bìng有yǒu之zhī，东dōng汉hàn时shí，南nán海hǎi进jìn荔lì枝zhī，后hòu以yǐ临lín武wǔ长zhǎng唐táng羌qiāng奏zòu疏shū罢bà贡gòng。龙lóng眼yǎn，似shì荔lì枝zhī，实shí圆yuán而ér小xiǎo，而ér香xiāng味wèi胜shèng之zhī。《元yuán一yī统tǒng志zhì》，龙lóng眼yǎn，荔lì枝zhī之zhī别bié种zhǒng也yě，番pān禺yú南nán海hǎi东dōng莞guǎn清qīng远yuǎn新xīn会huì增zēng城chéng并bìng产chǎn，圆yuán而ér小xiǎo者zhě，其qí味wèi最zuì胜shèng，俗sú呼hū圆yuán眼yǎn，又yòu曰yuē木mù弹dàn。香xiāng橼yuán，皮pí厚hòu而ér香xiāng，又yòu有yǒu状zhuàng如rú手shǒu者zhě，名míng佛fú指zhǐ橼yuán。橄gǎn榄lǎn，味wèi甘gān而ér香xiāng，其qí名míng有yǒu木mù榄lǎn，丁dīng香xiāng榄lǎn，较jiào香xiāng味wèi丁dīng香xiāng尤yóu胜shèng。乌wū榄lǎn，类lèi如rú橄gǎn榄lǎn，稍shāo长zhǎng，色sè黑hēi，以yǐ温wēn汤tāng沃wò之zhī熟shú乃nǎi可kě食shí，其qí仁rén可kě荐jiàn茶chá，一yī名míng木mù咸xián子zi。绿lǜ榄lǎn，似shì乌wū榄lǎn而ér色sè绿lǜ，汤tāng之zhī如rú乌wū榄lǎn法fǎ，其qí味wèi尤yóu香xiāng。蕉jiāo子zi，味wèi香xiāng而ér甜tián，佳jiā者zhě出chū增zēng城chéng，有yǒu青qīng芽yá、黄huáng芽yá之zhī目mù。青qīng芽yá者zhě，虽suī甚shèn熟shú且qiě腐fǔ，而ér色sè不bù变biàn，最zuì为wèi香xiāng美měi。《元yuán一yī统tǒng志zhì》：番pān禺yú南nán海hǎi东dōng莞guǎn清qīng远yuǎn并bìng有yǒu，美měi香xiāng而ér甘gān。柚yòu子zi，其qí花huā甚shèn香xiāng，实shí大dà而ér圆yuán，皮pí甚shèn厚hòu。馀yú甘gān子zi，味wèi初chū涩sè，回huí味wèi甚shèn甘gān，类lèi橄gǎn榄lǎn而ér风fēng味wèi过guò之zhī。黄huáng山shān谷gǔ名míng之zhī曰yuē“味wèi谏jiàn”，言yán初chū苦kǔ而ér终zhōng有yǒu味wèi，其qí橄gǎn榄lǎn诗shī曰yuē：方fāng怀huái味wèi谏jiàn轩xuān中zhōng果guǒ，忽hū见jiàn金jīn盘pán橄gǎn榄lǎn来lái，想xiǎng共gòng馀yú甘gān有yǒu瓜guā葛gé，苦kǔ中zhōng真zhēn味wèi晚wǎn方fāng回huí。今jīn土tǔ人rén亦yì呼hū为wèi味wèi谏jiàn。谷gǔ子zi，味wèi亦yì初chū苦kǔ而ér后hòu甘gān，嫩nèn者zhě以yǐ蜜mì渍zì曝pù乾qián最zuì宜yí。秋qiū风fēng子zi，色sè褐hè味wèi酸suān涩sè，熟shú乃nǎi可kě食shí。金jīn斗dǒu子zi，色sè红hóng味wèi甘gān。崖yá蜜mì，小xiǎo而ér黄huáng，壳ké薄báo味wèi甘gān。增zēng城chéng山shān间jiān有yǒu之zhī。青qīng竹zhú子zi，状zhuàng如rú桃táo而ér圆yuán，然rán黄huáng味wèi酸suān。山shān不bù纳nà子zi，色sè红hóng味wèi甘gān酸suān，其qí大dà如rú弹dàn。桂guì木mù子zi，其qí大dà如rú桃táo，皮pí黄huáng肉ròu红hóng味wèi酸suān，俗sú呼hū鬼guǐ目mù。千qiān岁suì子zi，一yī名míng青qīng脆cuì子zi，核hé中zhōng有yǒu肉ròu如rú栗lì。不bù纳nà子zi，类lèi菩pú提tí子zi，其qí核hé可kě作zuò数shù珠zhū。毛máo韶sháo子zi，似shì荔lì枝zhī而ér味wèi酸suān。羊yáng矢shǐ子zi，如rú石shí莲lián而ér小xiǎo，色sè青qīng味wèi甘gān。三sān敛liǎn子zi，一yī名míng羊yáng桃táo，瓣bàn五wǔ出chū如rú田tián家jiā碌liù碡zhóu状zhuàng，味wèi酸suān。宜yí母mǔ子zi，一yī名míng黎lí檬méng子zi，状zhuàng如rú柑gān橘jú，味wèi酸suān，大dà德dé三sān年nián泉quán州zhōu路lù煎jiān糖táng官guān呈chéng，用yòng里lǐ木mù榨zhà水shuǐ煎jiān造zào舍shě里lǐ别bié，里lǐ木mù，即jí宜yí母mǔ子zi。《南nán海hǎi志zhì》云yún：舍shě里lǐ别bié，蒙měng古gǔ语yǔ曰yuē解jiě渴kě水shuǐ也yě。凡fán果guǒ木mù之zhī汁zhī，皆jiē可kě为wèi之zhī。独dú里lǐ木mù子zi香xiāng酸suān，经jīng久jiǔ不bù变biàn。里lǐ木mù，即jí宜yí母mǔ子zi。今jīn本běn路lù于yú番pān禺yú县xiàn城chéng东dōng厢xiāng地dì名míng莲lián塘táng，南nán海hǎi县xiàn地dì名míng。荔lì枝zhī弯wān并bìng刃rèn置zhì。人rén面miàn子zi，核hé如rú人rén面miàn，去qù核hé沃wò糖táng可kě寄jì远yuǎn，其qí仁rén香xiāng远yuǎn过guò榄lǎn仁rén。黄huáng淡dàn子zi，状zhuàng如rú柑gān橘jú，色sè黄huáng味wèi酸suān，花huā可kě薰xūn香xiāng，陈chén藏cáng器qì《本běn草cǎo》谓wèi：橘jú之zhī类lèi，有yǒu王wáng日rì羽yǔ橘jú、山shān橘jú、黄huáng淡dàn子zi是shì也yě。黄huáng皮pí子zi，大dà如rú弹dàn，味wèi甜tián，有yǒu白bái蜡là子zi味wèi尤yóu胜shèng。《元yuán一yī统tǒng志zhì》云yún：番pān禺yú南nán海hǎi东dōng莞guǎn清qīng远yuǎn新xīn会huì并bìng有yǒu，大dà如rú弹dàn，熟shú则zé味wèi甘gān。倒dào黏nián子zi，状zhuàng如rú软ruǎn枣zǎo，色sè紫zǐ黑hēi，肉ròu红hóng，味wèi甜tián。鬼guǐ拗ǎo子zi，状zhuàng如rú人rén指zhǐ，皮pí薄báo色sè黄huáng，其qí中zhōng有yǒu骨gǔ，可kě作zuò蜜mì煎jiān，甚shèn脆cuì且qiě美měi。菩pú提tí子zi，状zhuàng如rú石shí榴liú子zi，色sè青qīng味wèi甘gān。盐yán封fēng子zi，色sè黑hēi而ér味wèi酸suān。冬dōng桃táo，状zhuàng如rú橄gǎn榄lǎn而ér圆yuán色sè绿lǜ味wèi甘gān酸suān。偏piān桃táo，如rú桃táo而ér偏piān，色sè青qīng而ér味wèi甘gān。岑cén梨lí，大dà如rú橘jú，味wèi甘gān，亦yì梨lí之zhī小xiǎo者zhě。石shí栗lì，壳ké坚jiān，肉ròu实shí如rú栗lì。山shān枣zǎo，状zhuàng如rú枣zǎo而ér圆yuán，色sè青qīng黄huáng，味wèi甘gān酸suān。马mǎ脐qí子zi，即jí凫fú茈cí也yě，小xiǎo而ér实shí，稍shāo类lèi浙zhè中zhōng者zhě。菩pú提tí树shù，州zhōu人rén以yǐ灰huī水shuǐ漫màn叶yè，去qù其qí浮fú膜mó，为wèi元yuán夕xī灯dēng饰shì，今jīn光guāng孝xiào寺sì有yǒu之zhī。木mù棉mián树shù，高gāo四sì五wǔ丈zhàng，花huā殷yān红hóng大dà如rú瓯ōu，类lèi山shān茶chá，花huā时shí如rú锦jǐn漫màn天tiān，既jì谢xiè，有yǒu绵mián飞fēi如rú柳liǔ絮xù，可kě为wèi茵yīn褥rù，一yī名míng班bān枝zhī。《元yuán一yī统tǒng志zhì》，左zuǒ太tài冲chòng《吴wú都dōu赋fù》云yún：木mù则zé绵mián栌lú，五wǔ臣chén注zhù云yún：木mù棉mián树shù高gāo大dà，其qí实shí如rú酒jiǔ杯bēi，皮pí薄báo，中zhōng有yǒu如rú丝sī绵mián者zhě，色sè正zhèng白bái，近jìn奉fèng御yù选xuǎn其qí实shí者zhě，取qǔ液yè以yǐ进jìn。今jīn在zài州zhōu之zhī社shè坛tán内nèi，南nán海hǎi东dōng莞guǎn并bìng出chū。桄guāng榔láng树shù，如rú棕zōng榈lǘ而ér叶yè长zhǎng，结jié子zǐ累lèi然rán。君jūn迁qiān树shù，陆lù龟guī蒙méng和hé《皮pí日rì休xiū寄jì南nán海hǎi诗shī》云yún：庭tíng中zhōng亦yì有yǒu君jūn迁qiān树shù，莫mò向xiàng高gāo台tái望wàng汉hàn朝cháo，是shì也yě。按àn《文wén选xuǎn》《吴wú都dōu赋fù注zhù》云yún：平píng仲zhòng君jūn迁qiān二èr木mù，广guǎng州zhōu有yǒu之zhī，子zi如rú瓠hù形xíng。又yòu《交jiāo州zhōu记jì》云yún：有yǒu君jūn迁qiān树shù，有yǒu朝cháo汉hàn台tái，又yòu司sī马mǎ温wēn公gōng《类lèi篇piān》云yún：君jūn迁qiān，木mù名míng，子zi如rú马mǎ奶nǎi。今jīn不bù知zhī何hé木mù，或huò云yún俗sú呼hū为wèi牛niú奶nǎi子zi者zhě是shì。榕róng黄huáng祚zuò木mù兔tù音yīn徒tú黄huáng胆dǎn石shí心xīn石shí碳tàn赤chì黎lí水shuǐ沙shā水shuǐ松sōng鸭yā脚jiǎo木mù巢cháo槁gǎo锥zhuī栎lì相xiāng棕zōng榈lǘ水shuǐ椰yē褚chǔ相xiāng思sī紫zǐ荆jīng羊yáng角jiǎo桂guì羊yáng矢shǐ柯kē山shān枣zǎo土tǔ李lǐ乌wū柿shì山shān桃táo牛niú耳ěr聆líng刹shā桃táo花huā森sēn秋qiū风fēng竹zhú，桃táo竹zhú，即jí坡pō诗shī云yún：“己jǐ从cóng子zi美měi识shí桃táo竹zhú，更gèng向xiàng安ān其qí觅mì枣zǎo瓜guā。”坡pō自zì注zhù云yún：“蒲pú涧jiàn山shān有yǒu桃táo竹zhú，可kě作zuò杖zhàng，而ér土tǔ人rén不bù识shí，予yǔ始shǐ录lù子zi美měi诗shī遗yí之zhī。”又yòu《志zhì林lín》云yún，桃táo竹zhú叶yè如rú综zōng，身shēn如rú竹zhú，密mì节jié而ér实shí中zhōng，盖gài天tiān成chéng柱zhù杖zhàng也yě。芸yún台tái石shí辣là焊hàn艹cǎo萁qí苦kǔ葵kuí白bái瓜guā艹cǎo瓠hù突tū《图tú经jīng志zhì》，一yī云yún浮fú突tū，即jí苦kǔ瓜guā也yě。其qí味wèi清qīng苦kǔ，夏xià秋qiū间jiān熟shú，土tǔ人rén用yòng肉ròu蚬xiǎn和hé煮zhǔ之zhī侑yòu食shí。

君jūn艹cǎo达dá当dāng风fēng藤téng菜cài苦kǔ益yì面miàn菜cài山shān姜jiāng荀xún羊yáng蹄tí紫zǐ菜cài石shí花huā石shí发fā出chū海hǎi石shí上shàng鹿lù猿yuán猴hóu竹zhú鼠shǔ留liú豪háo猪zhū刺cì猬wèi金jīn钱qián狸lí鼠shǔ狼láng豺chái羚líng羊yáng熊xióng锯jù鱼yú昂áng首shǒu水shuǐ面miàn，牙yá如rú立lì戟jǐ，暨jì鱼yú，大dà者zhě长zhǎng二èr丈zhàng馀yú，脊jí若ruò锋fēng刃rèn。《元yuán一yī统tǒng志zhì》，或huò数shù十shí年nián一yī来lái，或huò一yī年nián数shù至zhì，南nán海hǎi王wáng庙miào前qián而ér退tuì，人rén谓wèi之zhī，来lái潮cháo，俗sú谓wèi之zhī，来lái数shù，则zé人rén有yǒu疫yì疠lì。鲟xún鳇huáng鱼yú，俗sú呼hū为wèi寻xún龙lóng，惟wéi香xiāng山shān古gǔ镇zhèn海hǎi及jí南nán海hǎi逢féng村cūn等děng处chù有yǒu之zhī，大dà者zhě或huò长zhǎng丈zhàng馀yú，人rén得dé而ér烹pēng之zhī，亦yì可kě为wèi，其qí骨gǔ脆cuì美měi。三sān鱼yú，一yī名míng鲥shí鱼yú。《南nán海hǎi志zhì》云yún，甘gān腴yú可kě爱ài，肉ròu中zhōng多duō生shēng横héng刺cì。楚chǔ渊yuān村cūn曰yuē：吾wú平píng生shēng有yǒu五wǔ恨hèn，第dì一yī恨hèn鲥shí鱼yú多duō骨gǔ，是shì也yě。《元yuán一yī统tǒng志zhì》云yún，东dōng莞guǎn县xiàn十shí七qī都dōu，东dōng莞guǎn场chǎng碱jiǎn水shuǐ海hǎi底dǐ生shēng，虫chóng延yán人rén采cǎi取qǔ货huò卖mài，壳ké如rú蓬péng，可kě以yǐ为wèi杓biāo，尾wěi长zhǎng尺chǐ馀yú，足zú于yú蟹xiè腹fù，厚hòu如rú绿lǜ豆dòu，土tǔ人rén以yǐ为wéi美měi味wèi。赤chì鱼yú白bái饭fàn鱼yú黄huáng皮pí鱼yú温wēn鱼yú笋sǔn壳ké鱼yú金jīn鼓gǔ鱼yú针zhēn鱼yú曹cáo白bái牛niú尾wěi甑zèng稗bài泥ní鳅qiū马mǎ蛟jiāo子zi鱼yú沙shā鱼yú短duǎn头tóu鱼yú鳟zūn鱼yú白bái甲jiǎ鱼yú资zī黑hēi鱼yú山shān花huā鱼yú蟹xiè蟹xiè之zhī美měi者zhě一yī名míng赤chì毋wú，其qí壳ké含hán黄huáng而ér脐qí团tuán，坡pō诗shī云yún：“堪kān笑xiào吴wú兴xīng馋chán太tài守shǒu，一yī诗shī换huàn得dé两liǎng尖jiān团tuán。自zì注zhù云yún：雄xióng之zhī脐qí尖jiān，雌cí之zhī脐qí团tuán。即jí此cǐ也yě。惟wéi盛shèng暑shǔ盛shèng寒hán时shí最zuì肥féi，产chǎn于yú咸xián淡dàn水shuǐ之zhī间jiān，有yǒu白bái蚬xiǎn处chù，以yǐ其qí食shí者zhě，白bái蚬xiǎn而ér已yǐ。柁duò蛇shé，鳝shàn类lèi，出chū海hǎi中zhōng，味wèi佳jiā。软ruǎn壳ké蟹xiè即jí白bái蟹xiè。白bái蟹xiè虎hǔ蟹xiè甯níng虾xiā水shuǐ母mǔ独dú崖yá虫chóng豪háo，其qí味wèi最zuì隹zhuī，新xīn会huì县xiàn地dì名míng独dú崖yá，海hǎi中zhōng所suǒ产chǎn。沙shā螺luó，一yī名míng西xī施shī舌shé，其qí味wèi亚yà于yú香xiāng螺luó，惟wéi番pān禺yú县xiàn沙shā弯wān村cūn所suǒ产chǎn。内nèi有yǒu小xiǎo蟹xiè时shí出chū取qǔ食shí，螺luó仰yǎng食shí于yú蟹xiè，蟹xiè依yī螺luó而ér生shēng。香xiāng螺luó虫chóng雷léi龟guī脚jiǎo螺luó刀dāo鞘qiào螺luó脂zhī甲jiǎ螺luó鹦yīng鹉wǔ螺luó拍pāi掌zhǎng螺luó红hóng螺luó马mǎ甲jiǎ柱zhù虫chóng豪háo镜jìng瓦wǎ屋wū即jí蚶hān也yě，比bǐ东dōng海hǎi者zhě稍shāo大dà。虫chóng豪háo，《元yuán一yī统tǒng志zhì》云yún，东dōng莞guǎn县xiàn八bā都dōu，靖jìng康kāng场chǎng所suǒ产chǎn，其qí处chù有yǒu虫chóng豪háo，因yīn生shēng咸xián水shuǐ中zhōng，民mín户hù岁suì纳nà税shuì粮liáng，采cǎi取qǔ货huò卖mài。虫chóng豪háo壳ké坚jiān肉ròu白bái，又yòu有yǒu小xiǎo而ér肉ròu稍shāo黄huáng。蚬xiǎn，土tǔ人rén多duō嗜shì之zhī，取qǔ其qí肉ròu曝pù乾qián可kě以yǐ致zhì远yuǎn。《南nán海hǎi志zhì》云yún，大dà小xiǎo有yǒu三sān种zhǒng，沙shā州zhōu亦yì有yǒu之zhī，惟wéi泮pàn塘táng海hǎi南nán石shí头tou海hǎi所suǒ产chǎn者zhě为wèi佳jiā，名míng金jīn棱léng口kǒu，刘liú钅jīn长zhǎng时shí取qǔ以yǐ自zì奉fèng，禁jìn民mín不bù得dé采cǎi。青qīng螺luó，似shì壳ké菜cài，口kǒu青qīng色sè。五wǔ色sè雀què，其qí雀què数shù十shí为wèi群qún，各gè异yì色sè，生shēng聚jù于yú罗luó浮fú，时shí往wǎng来lái于yú蒲pú涧jiàn山shān间jiān。灰huī鹤hè山shān胡hú鹧zhè鸪gū乌wū练liàn翡fěi翠cuì溪xī鸟niǎo束shù鸟niǎo榄lǎn香xiāng，东dōng莞guǎn县xiàn茶chá园yuán所suǒ产chǎn，白bái木mù香xiāng，亦yì名míng青qīng桂guì头tóu，其qí水shuǐ漫màn渍zì而ér腐fǔ者zhě，谓wèi之zhī冰bīng盘pán头tóu；雨yǔ浸jìn经jīng年nián凝níng结jié而ér坚jiān者zhě，谓wèi之zhī铁tiě面miàn。惟wéi榄lǎn香xiāng为wèi上shàng，即jí白bái木mù香xiāng珠zhū，上shàng有yǒu蛀zhù孔kǒng如rú针zhēn眼yǎn，剔tī白bái木mù留liú其qí坚jiān实shí，小xiǎo如rú鼠shǔ粪fèn，大dà或huò如rú指zhǐ，如rú榄lǎn核hé故gù名míng。其qí价jià旧jiù与yǔ银yín等děng。籁lài香xiāng小xiǎo片piàn香xiāng马mǎ牙yá香xiāng藿huò香xiāng诃hē子zǐ，故gù乾qián明míng寺sì有yǒu之zhī，即jí今jīn光guāng孝xiào，取qǔ寺sì中zhōng罗luó汉hàn井jǐng水shuǐ与yǔ甘gān草cǎo和hé煎jiān，乳rǔ白bái而ér甘gān。扁biǎn蓄xù金jīn毛máo狗gǒu楮chǔ实shí子zi剪jiǎn草cǎo金jīn银yín花huā马mǎ屁pì勃bó天tiān浆jiāng子zi紫zǐ苑yuàn凌líng霄xiāo马mǎ兜dōu铃líng黄huáng瓜guā蒌lóu覆fù盆pén子zǐ百bǎi部bù蜀shǔ葵kuí子zi车chē前qián子zǐ薏yì苡yǐ仁rén紫zǐ金jīn牛niú史shǐ君jūn子zǐ麦mài门mén冬dōng金jīn罂yīng子zi随suí风fēng子zi诃hē黎lí勒lēi吊diào藤téng仙xiān人rén肝gān葳wēi灵líng仙xiān芸yún台tái子zi华huá艹cǎo解jiě艹cǎo续xù断duàn接jiē骨gǔ草cǎo紫zǐ背bèi草cǎo贯guàn众zhòng木mù馒mán头tou海hǎi蛤há海hǎi螵piāo蛸shāo海hǎi藻zǎo郁yù金jīn草cǎo，俗sú名míng姜jiāng黄huáng。

【南nán海hǎi志zhì】

《书shū序xù》：九jiǔ丘qiū土tǔ地dì所suǒ生shēng，风fēng气qì所suǒ宜yí，皆jiē聚jù此cǐ书shū。所suǒ谓wèi风fēng土tǔ物wù产chǎn也yě，天tiān地dì间jiān东dōng西xī南nán北běi，风fēng气qì不bù同tóng，物wù产chǎn亦yì异yì，故gù南nán人rén不bù识shí驼tuó，北běi人rén不bù识shí象xiàng，杜dù鹃juān至zhì洛luò，识shí者zhě以yǐ为wéi怪guài；翟dí鸟niǎo鹆yù巢cháo鲁lǔ，当dāng时shí以yǐ为wéi妖yāo。橘jú逾yú淮huái而ér为wèi枳zhǐ，梅méi南nán落luò而ér北běi开kāi。其qí气qì殊shū，其qí产chǎn亦yì殊shū也yě。广guǎng东dōng南nán边biān大dà海hǎi，控kòng引yǐn诸zhū蕃fān，西xī通tōng爿pán羊yáng爿pán可kě，接jiē连lián巴bā蜀shǔ，北běi限xiàn庾yǔ岭lǐng，东dōng界jiè闽mǐn瓯ōu。或huò产chǎn于yú风fēng土tǔ之zhī宜yí，或huò来lái自zì异yì国guó之zhī远yuǎn，皆jiē聚jù于yú广guǎng州zhōu。所suǒ以yǐ名míng花huā异yì果guǒ，珍zhēn禽qín奇qí兽shòu，犀xī珠zhū象xiàng贝bèi，有yǒu中zhōng州zhōu所suǒ无wú者zhě。《汉hàn志zhì》云yún：粤yuè地dì处chǔ近jìn海hǎi，多duō犀xī象xiàng珠zhū玑jī银yín铜tóng玳dài瑁mào之zhī凑còu，谓wèi其qí自zì远yuǎn方fāng来lái也yě。《桂guì海hǎi虞yú衡héng志zhì》又yòu云yún：世shì传chuán南nán果guǒ以yǐ子zi名míng者zhě百bǎi二èr十shí，半bàn是shì山shān野yě间jiān间jiān草cǎo木mù实shí，猿yuán狙jū之zhī所suǒ甘gān，人rén强qiáng名míng以yǐ果guǒ，故gù不bù能néng尽jǐn识shí。其qí馀yú飞fēi潜qián动dòng植zhí之zhī类lèi，似shì此cǐ者zhě多duō，不bù独dú草cǎo木mù为wèi然rán也yě。今jīn分fēn门mén析xī类lèi条tiáo列liè于yú后hòu。糯nuò禾hé占zhàn粟sù麦mài豆dòu脂zhī麻má稻dào纱shā葛gé布bù珠zhū，来lái自zì舶bó上shàng，土tǔ产chǎn不bù多duō。刘liú汉hàn时shí置zhì媚mèi川chuān都dōu以yǐ采cǎi之zhī，至zhì宋sòng而ér废fèi。归guī附fù后hòu，元yuán贞zhēn元yuán年nián屯tún门mén寨zhài巡xún检jiǎn刘liú进jìn程chéng张zhāng建jiàn言yán：东dōng莞guǎn县xiàn地dì面miàn大dà海hǎi内nèi生shēng产chǎn鸦yā螺luó珍zhēn珠zhū。又yòu张zhāng续xù言yán：本běn县xiàn地dì名míng后hòu海hǎi龙lóng岐qí及jí青qīng螺luó角jiǎo荔lì枝zhī庄zhuāng共gòng二èr十shí三sān处chù，亦yì有yǒu珠zhū母mǔ螺luó出chū产chǎn，省shěng府fǔ委wěi官guān相xiāng视shì采cǎi涝lào，及jí采cǎi到dào产chǎn珠zhū鸦yā螺luó树shù，鸦yā螺luó壳ké，各gè取qǔ珠zhū子zi时shí呈chéng去qù讫qì。定dìng议yì三sān年nián一yī次cì，于yú六liù月yuè七qī月yuè采cǎi捞lāo，所suǒ得de多duō寡guǎ，初chū无wú定dìng数shù。大dà德dé四sì年nián，续xù有yǒu侯hóu福fú建jiàn言yán：东dōng莞guǎn县xiàn东dōng名míng横héng洲zhōu共gòng十shí处chù，出chū产chǎn珠zhū颗kē，现xiàn行xíng委wěi官guān依yī例lì相xiāng视shì采cǎi涝lào。桑sāng螵piāo蛸shāo木mù通tōng桑sāng白bái皮pí白bái芷zhǐ篇piān蓄xù桔jié梗gěng荜bì拨bō独dú活huó五wǔ加jiā皮pí楮chǔ实shí子zi象xiàng斗dòu五wǔ倍bèi子zi山shān栀zhī子zi木mù鳖biē五wǔ味wèi子zi青qīng箱xiāng子zi紫zǐ柏bǎi花huā地dì黄huáng乾qián姜jiāng乾qián葛gé山shān茨cí菰gū地dì骨gǔ皮pí萆bì麻má子zi槐huái角jiǎo子zǐ白bái扁biǎn豆dòu紫zǐ河hé车chē草cǎo石shí莲lián子zi天tiān南nán星xīng白bái及jí白bái敛liǎn白bái牵qiān牛niú黄huáng花huā母mǔ樟zhāng柳liǔ眼yǎn香xiāng花huā子zi草cǎo牛niú膝xī甜tián亭tíng苈lì鹿lù茸rōng乌wū朱zhū砂shā叶yè紫zǐ茸rōng云yún母mǔ石shí胡hú蔓màn草cǎo海hǎi牛niú海hǎi马mǎ海hǎi藻zǎo石shí决jué明míng石shí蟹xiè石shí蛇shé石shí燕yàn子zi蚧jiè蚧jiè岁suì贡gòng七qī十shí对duì赤chì足zú蜈wú蚣gōng红hóng娘niáng子zi班bān猫māo水shuǐ蛭zhì肓huāng虫chóng昆kūn布bù珊shān瑚hú花huā，经jīng略lüè程chéng师shī孟mèng诗shī云yún：“珊shān瑚hú花huā发fā客kè疑yí贞zhēn，”是shì也yě。泡pào花huā，或huò名míng柚yòu花huā，春chūn末mò夏xià初chū开kāi，蕊ruǐ圆yuán白bái，既jì拆chāi似shì茶chá花huā，气qì极jí清qīng芬fēn，史shǐ君jūn子zǐ花huā，蔓màn生shēng，一yī簇cù至zhì一yī二èr十shí葩pā，轻qīng盈yíng似shì海hǎi棠táng，红hóng白bái间jiān开kāi，佛fú桑sāng花huā，花huā兴xīng朱zhū槿jǐn稍shāo似shì，叶yè如rú黄huáng桑sāng差chà小xiǎo。州zhōu人rén呼hū为wèi小xiǎo牡mǔ丹dān，其qí色sè殷yān红hóng，大dà如rú盏zhǎn。又yòu有yǒu水shuǐ红hóng者zhě，颇pǒ佳jiā。四sì时shí皆jiē有yǒu花huā。东dōng坡pō诗shī云yún：艳yàn艳yàn烧shāo空kōng红hóng佛fú桑sāng，是shì也yě。朱zhū槿jǐn花huā，一yī名míng木mù槿jǐn，诗shī云yún：颜yán如rú舜shùn艹cǎo英yīng，是shì也yě。其qí色sè不bù一yī，或huò紫zǐ或huò白bái，或huò水shuǐ红hóng者zhě，春chūn夏xià盛shèng开kāi，惟wéi单dān台tái者zhě朝cháo开kāi暮mù落luò。剌lá桐tóng花huā，殷yān红hóng如rú木mù绵mián花huā，树shù枝zhī皆jiē生shēng刺cì，故gù名míng。朱zhū馀yú庆qìng诗shī云yún：经jīng冬dōng来lái往wǎng不bù踏tà雪xuě，半bàn在zài剌lá桐tóng花huā下xià行xíng。金jīn盏zhǎn金jīn沙shā金jīn凤fèng金jīn钱qián木mù香xiāng丽lì香xiāng胜shèng香xiāng

提tí芙fú蓉róng密mì友yǒu蜀shǔ葵kuí蜡là梅méi大dà笑xiào小xiǎo笑xiào萱xuān草cǎo竹zhú仙xiān鸡jī冠guān金jīn菊jú指zhǐ甲jiǎ御yù柳liǔ木mù犀xī杜dù鹃juān海hǎi棠táng罗luó汉hàn紫zǐ紫zǐ薇wēi梅méi堆duī白bái薇wēi寒hán蝉chán春chūn花huā罂yīng粟sù木mù锦jǐn鸡jī头tóu石shí竹zhú惜xī银yín红hóng玉yù绣xiù球qiú佛fú头tóu菊jú胡hú蝶dié菊jú剪jiǎn春chūn罗luó滴dī滴dī金jīn醉zuì杨yáng妃fēi寸cùn寸cùn锦jǐn玉yù留liú春chūn金jīn灯dēng玉yù乾qián莲lián金jīn莲lián黄huáng淡dàn露lòu头tóu碧bì桃táo锦jǐn李lǐ丙bǐng桃táo绯fēi桃táo红hóng梅méi柳liǔ桃táo奴nú仙xiān素sù馨xīn菊jú

映yìng山shān红hóng一yī丈zhàng红hóng千qiān叶yè石shí榴liú蕙huì重zhòng瓣bàn蜀shǔ葵kuí柑gān子zi，有yǒu源yuán柑gān，银yín柑gān，有yǒu馒mán头tou柑gān，以yǐ其qí小xiǎo尖jiān如rú馒mán头tou，香xiāng味wèi不bù减jiǎn温wēn柑gān。御yù果guǒ园yuán共gòng二èr处chù，栽zāi植zhí里lǐ木mù树shù大dà小xiǎo共gòng八bā百bǎi株zhū大dà德dé七qī年nián罢bà贡gòng。

桃táo梨lí茅máo栗lì藕ǒu菱líng茨cí菰gū橙chéng橘jú金jīn橘jú石shí榴liú卢lú橘jú水shuǐ瓮wèng子zi古gǔ买mǎi子zi罗luó蒡bàng子zi南nán子zi蒲pú萄táo子zi茅máo锥zhuī子zi西xī瓜guā，按àn五wǔ代dài史shǐ云yún，胡hú峤jiào为wèi萧xiāo翰hàn掌zhǎng书shū记jì，随suí翰hàn入rù契qì，丹dān，得dé契qì丹dān破pò回huí纥hé时shí种zhǒng，以yǐ牛niú粪fèn覆fù棚péng而ér种zhǒng之zhī，大dà如rú中zhōng国guó冬dōng瓜guā，其qí味wèi甘gān，因yīn名míng。广guǎng州zhōu自zì至zhì元yuán归guī附fù后hòu方fāng有yǒu此cǐ种zhǒng，其qí实shí圆yuán碧bì而ér外wài坚jiān，其qí子zi有yǒu三sān色sè，黄huáng红hóng黑hēi。北běi客kè云yún：瓜guā凉liáng可kě止zhǐ烦fán渴kě，过guò食shí不bù为wéi害hài。其qí仁rén甘gān温wēn，今jīn岭lǐng南nán在zài在zài有yǒu之zhī，遂suì为wèi土tǔ产chǎn。

合hé子zǐ瓜guā鸭yā青qīng瓜guā香xiāng瓜guā王wáng瓜guā金jīn瓜guā银yín瓜guā杨yáng梅méi番pān禺yú县xiàn有yǒu桧guì槐huái樟zhāng桐tóng石shí盐yán皂zào角jiǎo山shān柏bǎi黄huáng杨yáng桑sāng枫fēng檀tán柳liǔ松sōng鹤hè膝xī多duō枝zhī笼lóng葱cōng思sī艹cǎo摩mó艹cǎo单dān班bān紫zǐ猫māo头tóu苦kǔ筋jīn籁lài黄huáng陶táo芦lú石shí大dà头tóu金jīn丝sī绿lǜ芥jiè菘sōng蔓màn青qīng芥jiè蓝lán莼chún地dì黄huáng萝luó匐fú艹cǎo波bō菱líng荇xìng莴wō苣jù香xiāng菜cài蕨jué荠jì楮chǔ杞qǐ茄jiā黄huáng瓜guā冬dōng瓜guā蕈xùn芋yù茵yīn茭jiāo笋sǔn瓮wèng猫māo头tóu笋sǔn圣shèng笋sǔn白bái菜cài白bái殉xùn艹cǎo甜tián菜cài胡hú荽suī鹅é肠cháng竹zhú菜cài象xiàng豹bào麂jǐ倒dào鼻bí白bái面miàn毡zhān白bái鼠shǔ猩xīng猩xīng麈zhǔ马mǎ骡luó驴lǘ牛niú羊yáng猪zhū鸡jī鹅é犬quǎn鸭yā猫māo潮cháo鸡jī，小xiǎo于yú常cháng鸡jī而ér颈jǐng短duǎn，潮cháo至zhì则zé鸣míng。李lǐ德dé裕yù诗shī曰yuē：五wǔ月yuè田tián收shōu火huǒ米mǐ，三sān更gēng津jīn吏lì报bào潮cháo鸡jī。余yú靖jìng诗shī曰yuē：客kè听tīng潮cháo鸡jī迷mí早zǎo夜yè，人rén瞻zhān飓jù母mǔ识shí阴yīn晴qíng。

白bái雀què，《番pān禺yú县xiàn杂zá记jì》云yún：菖chāng蒲pú观guān有yǒu二èr白bái雀què，相xiāng传chuán见jiàn之zhī数shù百bǎi年nián矣yǐ。鹳guàn竹zhú鸡jī画huà眉méi留liú春chūn莺yīng槟bīng榔láng雀què夜yè鸣míng鸡jī鸥ōu交jiāo鸟niǎo青qīng鸟niǎo鹁bó鸽gē鹊què乌wū鸦yā鸠jiū青qīng鸠jiū白bái项xiàng鸦yā啄zhuó木mù伯bó劳láo燕yàn鹘gǔ绣xiù眼yǎn野yě鸭yā鹌ān鹑chún隼sǔn鸟niǎo鹭lù鹞yào白bái头tóu青qīng钱qián瞿qú鸟niǎo鹆yù水shuǐ族zú天tiān地dì中zhōng间jiān，海hǎi为wèi最zuì巨jù，资zī生shēng之zhī物wù，厥jué族zú惟wéi错cuò。其qí洪hóng纤xiān巨jù细xì，千qiān态tài万wàn状zhuàng，虽suī《尔ěr雅yǎ》有yǒu不bù能néng者zhě其qí网wǎng罗luó，《山shān海hǎi经jīng》亦yì不bù能néng极jí其qí形xíng容róng也yě。今jīn以yǐ世shì常cháng见jiàn、人rén常cháng食shí者zhě，录lù于yú左zuǒ。暨jì鱼yú，大dà者zhě长zhǎng二èr丈zhàng馀yú，脊jí若ruò锋fēng刃rèn，时shí至zhì南nán海hǎi王wáng庙miào前qián而ér退tuì，人rén谓wèi之zhī来lái朝cháo。或huò数shù十shí年nián一yī来lái，或huò一yī年nián数shù至zhì。俗sú谓wèi来lái数shù，则zé人rén有yǒu疫yì疾jí。景jǐng定dìng壬rén戌xū冬dōng当dāng过guò州zhōu境jìng，数shù十shí成chéng群qún，至zhì三sān江jiāng口kǒu而ér返fǎn。鼋yuán电diàn兽shòu黾mǐn辟pì龟guī鳌áo苍cāng鱼yú腰yāo带dài鱼yú沙shā钻zuān鱼yú蓝lán刀dāo鱼yú石shí头tou鱼yú白bái春chūn鱼yú庵ān鱼yú比bǐ目mù鱼yú鲇nián鱼yú斑bān鱼yú螗táng虱shī鱼yú河hé豚tún鱼yú一yī名míng鲍bào鱼yú鱼yú鼠shǔ鱼yú虾xiā鲈lú鱼yú感gǎn鱼yú鳊biān鱼yú赤chì赖lài鱼yú，鲜xiān鱼yú亟jí鱼yú黄huáng鱼yú绵mián鱼yú锦jǐn蒲pú鱼yú三sān珠zhū鱼yú白bái虾xiā涌yǒng虾xiā铁tiě虾xiā五wǔ髻jì虾xiā长zhǎng气qì虾xiā鸣míng蛙wā

【元yuán一yī统tǒng志zhì】

盐yán场chǎng静jìng康kāng太tài甯níng东dōng莞guǎn三sān场chǎng，海hǎi南nán黄huáng田tián归guī德dé三sān栅zhà，并bìng在zài东dōng莞guǎn县xiàn，海hǎi晏yàn都dōu斛hú矬cuó峒dòng三sān处chù旧jiù有yǒu博bó劳láo怀huái甯níng金jīn斗dòu三sān场chǎng，在zài新xīn会huì县xiàn。九jiǔ围wéi二èr里lǐ内nèi五wǔ常cháng棋qí鞠jū大dà字zì围wéi四sì处chù，并bìng在zài香xiāng山shān，今jīn并bìng属shǔ本běn道dào转zhuǎn运yùn监jiān使shǐ司sī。明míng珠zhū，大dà贝bèi，文wén犀xī，玳dài瑁mào，沉chén香xiāng，大dà甲jiǎ，碎suì龟guī，出chū自zì海hǎi南nán诸zhū番fān而ér辐fú凑còu于yú五wǔ羊yáng。韩hán愈yù《送sòng郑zhèng尚shàng书shū序xù》亦yì云yún。然rán所suǒ上shàng图tú册cè，亦yì与yǔ《海hǎi南nán志zhì》同tóng。茶chá诸zhū县xiàn并bìng出chū。枇pí杷pá叶yè。榄lǎn木mù梓zǐ木mù以yǐ上shàng南nán海hǎi县xiàn有yǒu。土tǔ瓜guā新xīn会huì县xiàn有yǒu。莲lián郡jùn郭guō有yǒu。梨lí檬méng子zi番pān禺yú、南nán海hǎi出chū蔗zhè番pān禺yú、南nán海hǎi、东dōng莞guǎn有yǒu。乡xiāng村cūn人rén煎jiān汁zhī为wèi沙shā糖táng，工gōng制zhì虽suī不bù逮dǎi蜀shǔ汉hàn川chuān，为wèi狮shī子zi形xíng而ér味wèi亦yì过guò柳liǔ城chéng也yě。甜tián瓜guā南nán海hǎi、番pān禺yú、新xīn会huì皆jiē有yǒu。郡jùn人rén谓wèi南nán汉hàn时shí种zhǒng，熟shú进jìn贡gòng为wèi御yù爱ài瓜guā。何hé首shǒu乌wū番pān禺yú、南nán海hǎi、清qīng远yuǎn、新xīn会huì、增zēng城chéng并bìng有yǒu。楠nán木mù薄bò荷hé增zēng城chéng县xiàn出chū菖chāng蒲pú南nán海hǎi东dōng莞guǎn、增zēng城chéng并bìng有yǒu。槐huái花huā子zi黄huáng花huā子zi黄huáng莺yīng缩suō沙shā番pān禺yú、南nán海hǎi诸zhū山shān皆jiē有yǒu，郡jùn人rén待dài其qí苗miáo长zhǎng，取qǔ以yǐ充chōng食shí，熟shú汤tāng饮yǐn之zhī甚shèn香xiāng。罂yīng粟sù子zi黑hēi牵qiān牛niú蛇shé床chuáng子zi苦kǔ练liàn子zi芦lú菔fú穿chuān山shān甲jiǎ以yǐ上shàng州zhōu县xiàn并bìng出chū。山shān药yào即jí薯shǔ蓣yù也yě，番pān禺yú、东dōng莞guǎn、清qīng远yuǎn、新xīn会huì、增zēng城chéng并bìng出chū。三sān赖lài子zi番pān禺yú、南nán海hǎi、东dōng莞guǎn并bìng出chū。香xiāng附fù子zi茱zhū萸yú南nán海hǎi、增zēng城chéng并bìng出chū。白bái盖gài番pān禺yú、东dōng莞guǎn、清qīng远yuǎn、南nán海hǎi、新xīn会huì并bìng出chū。蒌lóu州zhōu县xiàn皆jiē有yǒu。左zuǒ太tài冲chòng《吴wú都dōu赋fù》云yún：东dōng风fēng扶fú留liú。五wǔ臣chén注zhù云yún：扶fú留liú，藤téng也yě，缘yuán木mù而ér生shēng，味wèi辛xīn辣là，破pò之zhī长zhǎng寸cùn许xǔ，以yǐ蛤há石shí灰huī与yǔ槟bīng榔láng并bìng咀jǔ之zhī，以yǐ避bì瘴zhàng气qì。《寰huán宇yǔ记jì》云yún：蒲pú蒌lóu藤téng可kě以yǐ造zào酒jiǔ。又yòu有yǒu五wǔ色sè藤téng，药yào有yǒu昆kūn仑lún犀xī，篱lí头tóu母mǔ，度dù洛luò崖yá，又yòu有yǒu甜tián娘niáng，乌wū龟guī叶yè，五wǔ劳láo草cǎo，鸡jī头tóu根gēn，双shuāng筋jīn木mù叶yè，皆jiē可kě造zào酒jiǔ。山shān丹dān花huā紫zǐ笑xiào花huā仙xiān鹤hè花huā遥yáo怜lián花huā番pān禺yú、南nán海hǎi、清qīng远yuǎn并bìng有yǒu。蔷qiáng薇wēi花huā南nán海hǎi、清qīng远yuǎn、新xīn会huì、增zēng城chéng并bìng有yǒu，州zhōu人rén多duō以yǐ渍zì水shuǐ造zào龙lóng涎xián香xiāng饼bǐng及jí香xiāng珠zhū。荼tú花huā寒hán梅méi花huā山shān茶chá花huā新xīn会huì县xiàn出chū。蜜mì桶tǒng子zi乌wū桕jiù树shù水shuǐ柳liǔ木mù枸gǒu杞qǐ水shuǐ瓜guā蒲pú突tū鹅é眼yǎn茱zhū秃tū菜cài荞qiáo子zi笋sǔn芹qín百bǎi叶yè番pān禺yú、南nán海hǎi、东dōng莞guǎn、新xīn会huì、香xiāng山shān并bìng出chū。麋mí番pān禺yú、南nán海hǎi、东dōng莞guǎn出chū。羊yáng番pān禺yú南nán海hǎi出chū。野yě猪zhū狸lí番pān禺yú、南nán海hǎi、东dōng莞guǎn、香xiāng山shān并bìng有yǒu兔tù南nán海hǎi县xiàn出chū。獭tǎ南nán海hǎi、东dōng莞guǎn有yǒu。土tǔ产chǎn有yǒu水shuǐ马mǎ皮pí。鸬lú鹚cí白bái鹇xián骨gǔ鸡jī雉zhì鸡jī东dōng莞guǎn、香xiāng山shān、南nán海hǎi、番pān禺yú并bìng出chū。山shān鸟niǎo即jí山shān胡hú也yě，清qīng远yuǎn，新xīn会huì并bìng有yǒu。仙xiān鹤hè番pān禺yú、东dōng莞guǎn、香xiāng山shān并bìng有yǒu。琢zuó螺luó蛤gé蜊lí一yī名míng车chē马mǎ车chē螯áo丝sī蚶hān猎liè涉shè马mǎ蹄tí螺luó蟛péng越yuè白bái者zhě佳jiā。鲫jì鱼yú南nán海hǎi县xiàn出chū鞋xié底dǐ鱼yú耆qí髟biāo撒sā鱼yú坦tǎn壳ké鱼yú南nán海hǎi、东dōng莞guǎn、香xiāng山shān并bìng有yǒu。鱼yú南nán海hǎi、香xiāng山shān并bìng有yǒu，土tǔ产chǎn有yǒu鲛jiāo鱼yú皮pí。银yín鱼yú亦yì名míng曰yuē白bái饭fàn鱼yú，东dōng莞guǎn、南nán海hǎi并bìng有yǒu。鲚jì鱼yú蚶hān艇tǐng鱼yú香xiāng山shān县xiàn并bìng出chū。鳝shàn细xì凤fèng尾wěi鱼yú《郡jùn县xiàn志zhì》沉chén香xiāng甲jiǎ香xiāng詹zhān糖táng香xiāng石shí斛hú龟guī壳ké黾mǐn辟pì皮pí水shuǐ马mǎ藤téng簟diàn以yǐ上shàng并bìng贡gòng，其qí他tā土tǔ产chǎn非fēi一yī，更gèng不bù详xiáng录lù。《汉hàn志zhì》云yún：近jìn海hǎi多duō犀xī，象xiàng玳dài瑁mào，珠zhū玑jī，银yín铜tóng，果guǒ，布bù，民mín有yǒu五wǔ畜chù，山shān多duō物wù产chǎn。曾céng巩gǒng《送sòng李lǐ柳liǔ州zhōu材cái序xù》，言yán粤yuè地dì物wù产chǎn之zhī美měi，果guǒ有yǒu荔lì子zi龙lóng眼yǎn蕉jiāo柑gān橄gǎn榄lǎn，花huā有yǒu素sù馨xīn山shān丹dān含hán笑xiào之zhī属shǔ，食shí有yǒu海hǎi之zhī百bǎi物wù，累lèi岁suì之zhī酒jiǔ醋cù，皆jiē绝jué于yú天tiān下xià。《太tài平píng寰huán宇yǔ记jì》：鲛jiāo鱼yú皮pí甘gān子zi。《续xù南nán越yuè志zhì》云yún：罗luó浮fú山shān有yǒu御yù国guó甘gān子zi。唐táng玄xuán宗zōng幸xìng蜀shǔ，子zi乃nǎi不bù生shēng。德dé宗zōng幸xìng梁liáng，亦yì不bù实shí。僖xī宗zōng狩shòu蜀shǔ，花huā实shí皆jiē无wú，树shù亦yì枯kū萃cuì。草cǎo有yǒu、大dà千qiān金jīn小xiǎo千qiān金jīn守shǒu房fáng郎láng千qiān里lǐ回huí万wàn里lǐ忆yì蕃fān人rén香xiāng药yào有yǒu：昆kūn仑lún犀xī篱lí头tóu母mǔ渡dù洛luò崖yá造zào酒jiǔ草cǎo药yào有yǒu：甜tián娘niáng蒲pú楼lóu藤téng乌wū龟guī叶yè五wǔ劳láo草cǎo鸡jī头tóu根gēn双shuāng筋jīn木mù叶yè花huā有yǒu：仙xiān鹤hè遥yáo怜lián向xiàng日rì莲lián红hóng末mò利lì紫zǐ水shuǐ焦jiāo白bái末mò利lì南nán海hǎi一yì隅yú，虽suī无wú积jī雪xuě，秋qiū凉liáng亦yì有yǒu微wēi霜shuāng，货huò殖zhí鱼yú盐yán，自zì古gǔ尤yóu多duō，滕téng修xiū为wèi广guǎng州zhōu剌lá史shǐ，得dé虾xiā鱼yú须xū，长zhǎng四sì丈zhàng四sì尺chǐ。五wǔ色sè藤téng簟diàn席xí蕃fān舶bó

【方fāng舆yú胜shèng览lǎn】

盐yán《洪hóng迈mài盐yán仓cāng记jì》：吾wú州zhōu南nán肘zhǒu大dà海hǎi，厥jué土tǔ广guǎng卤lǔ，牢láo盆pén取qǔ赢yíng百bǎi他tā郡jùn。珠zhū香xiāng犀xī象xiàng见jiàn韩hán愈yù《送sòng郑zhèng尚shàng书shū序xù》云yún云yún。九jiǔ熟shú稻dào《抱bào朴pǔ子zi》曰yuē，南nán海hǎi有yǒu九jiǔ熟shú之zhī稻dào。

【连lián州zhōu物wù产chǎn】

湟huáng川chuān志zhì金jīn抗kàng，在zài连lián山shān上shàng吉jí溪xī，旧jiù剖pōu凫fú鸭yā腹fù间jiān有yǒu之zhī，俚lǐ语yǔ乍zhà富fù人rén，必bì曰yuē：连lián山shān鸭yā，肚dù有yǒu金jīn。”言yán其qí内nèi有yǒu所suǒ储chǔ也yě。今jīn陶táo者zhě无wú所suǒ得de，民mín亦yì贫pín窘jiǒng。银yín坑kēng，同tóng官guān场chǎng大dà宝bǎo岭lǐng、元yuán鱼yú场chǎng赤chì严yán二èr处chù。元yuán符fú崇chóng甯níng间jiān烹pēng炉lú纷fēn集jí，逐zhú末mò者zhě众zhòng，竭jié地dì之zhī藏cáng。比bǐ其qí罄qìng也yě，敛liǎn绪xù馀yú而ér覆fù烹pēng之zhī，焚fén林lín竭jié泽zé，今jīn不bù可kě得dé而ér再zài矣yǐ。二èr场chǎng并bìng废fèi锡xī坑kēng二èr，一yī曰yuē潭tán源yuán，距jù城chéng九jiǔ十shí里lǐ，一yī曰yuē黄huáng土tǔ塘táng，距jù城chéng一yì百bǎi里lǐ。二èr坑kēng俱jù在zài奉fèng化huà乡xiāng。近jìn矿kuàng希xī少shǎo，厥jué直zhí日rì增zēng。铅qiān旧jiù出chū元yuán鱼yú场chǎng，今jīn亦yì废fèi。铁tiě坑kēng。《图tú经jīng》载zài：采cǎi披pī蓬péng冈gāng二èr坑kēng。翠cuì民mín，出chū下xià卢lú江jiāng岸àn，可kě作zuò碑bēi。出chū于yú山shān者zhě燥zào而ér易yì得dé，出chū于yú水shuǐ者zhě润rùn而ér难nán求qiú。五wǔ谷gǔ：早zǎo稻dào俗sú谓wèi百bǎi日rì早zǎo红hóng稻dào白bái稻dào八bā月yuè稻dào迟chí稻dào，纯chún白bái禾hé更gèng禾hé糯nuò禾hé禾hé更gèng粟sù黄huáng麻má黑hēi麻má绿lǜ豆dòu赤chì小xiǎo豆dòu乌wū豆dòu大dà小xiǎo各gè种zhǒng紫zǐ豆dòu白bái豆dòu麦mài不bù种zhǒng青qīng芥jiè紫zǐ芥jiè白bái菜cài萝luó卜bo君jūn艹cǎo达dá菠bō茼tóng蒿hāo莴wō苣jù苦kǔ荬mǎi茄jiā苋xiàn芸yún苔tái枸gǒu杞qǐ香xiāng菜cài辣là蓼liǎo蒜suàn蕈xùn荇xìng春chūn不bù老lǎo桑sāng麻má柘zhè桑sāng养yǎng大dà蚕cán黄huáng桑sāng养yǎng小xiǎo蚕cán蕉jiāo为wèi纟sī希xī，葛gé同tóng。右yòu农nóng家jiā各gè赡shàn其qí用yòng，不bù售shòu他tā境jìng，内nèi纟sī宁níng布bù稍shāo精jīng密mì者zhě岁suì贡gòng于yú朝cháo。金jīn钱qián地dì棠táng水shuǐ仙xiān酴tú縻mí艹cǎo蔷qiáng薇wēi一yī丈zhàng红hóng绣xiù带dài真zhēn珠zhū长cháng春chūn一yī名míng月yuè桂guì海hǎi棠táng垂chuí丝sī石shí葱cōng萱xuān草cǎo瑞ruì香xiāng麝shè脐qí玉yù廷tíng春chūn一yī名míng醉zuì杨yáng妃fēi棠táng凤fèng尾wěi鸡jī冠guān碧bì桃táo鸳yuān鸯yāng桃táo绯fēi花huā百bǎi合hé千qiān叶yè石shí榴liú红hóng白bái各gè种zhǒng莲lián红hóng白bái双shuāng头tóu蜀shǔ葵kuí剌lá桐tóng木mù犀xī含hán笑xiào素sù馨xīn茉mò莉lì芙fú蓉róng白bái菊jú黄huáng菊jú万wàn点diǎn金jīn佛fú头tóu菊jú腊là梅méi小xiǎo梅méi雪xuě梅méi千qiān叶yè梅méi青qīng梅méi杏xìng梅méi石shí梅méi横héng枝zhī李lǐ牛niú心xīn李lǐ黄huáng管guǎn李lǐ樱yīng桃táo枇pí杷pá杨yáng梅méi金jīn桃táo红hóng桃táo青qīng消xiāo梨lí鹅é梨lí金jīn椎chuí梨lí密mì梨lí菱líng角jiǎo藕ǒu林lín檎qín荔lì枝zhī阳yáng山shān龙lóng眼yǎn阳yáng山shān金jīn瓜guā楂zhā毛máo豆dòu角jiǎo豆dòu扁biǎn豆dòu栗lì榛zhēn山shān蒲pú萄táo橄gǎn榄lǎn锥zhuī子zi乳rǔ柑gān面miàn柑gān香xiāng橼yuán山shān药yào茨cí菇gū甘gān蔗zhè蕉jiāo子zi香xiāng橙chéng柚yòu橘jú颗kē大dà味wèi甘gān，比bǐ诸zhū处chù殊shū胜shèng，连lián山shān钟zhōng乳rǔ石shí斛hú自zì然rán铜tóng蜜mì陀tuó僧sēng无wú名míng异yì生shēng地dì黄huáng紫zǐ苏sū子zǐ香xiāng附fù子zi天tiān门mén冬dōng麦mài门mén冬dōng槐huái花huā槐huái角jiǎo松sōng节jié佛fú指zhǐ甲jiǎ桑sāng寄jì生shēng黄huáng精jīng远yuǎn志zhì金jīn银yín花huā草cǎo蜀shǔ葵kuí化huà子zǐ叶yè皆jiē入rù药yào菱líng消xiāo花huā当dāng归guī樟zhāng柳liǔ眼yǎn菊jú花huā牛niú膝xī卷juàn柏bǎi独dú活huó黄huáng连lián沙shā参shēn决jué明míng子zi丹dān参shēn续xù断duàn杜dù黄huáng蓍shī五wǔ味wèi子zi蛇shé床chuáng子zi茵yīn陈chén蒿hāo旋xuán覆fù花huā葛gé根gēn前qián胡hú元yuán参cān狗gǒu脊jí荜bì解jiě艹cǎo通tōng草cǎo百bǎi合hé苦kǔ参shēn紫zǐ参cān仙xiān灵líng脾pí牡mǔ丹dān芍sháo药yào百bǎi部bù莎suō草cǎo艾ài海hǎi藻zǎo莳shí罗luó茅máo香xiāng青qīng黛dài荜bì拨bō史shǐ君jūn子zǐ补bǔ骨gǔ脂zhī水shuǐ萍píng桔jié梗gěng亭tíng历lì芫yuán花huā藜lí芦lú羊yáng蹄tí草cǎo常cháng山shān宁níng艹cǎo根gēn夏xià枯kū草cǎo刘liú寄jì奴nú荜bì麻má子zi白bái附fù子zi骨gǔ碎suì补bǔ葳wēi灵líng仙xiān鹤hè虱shī五wǔ倍bèi子zi仙xiān茅máo茯fú苓líng蔓màn荆jīng枫fēng脂zhī五wǔ加jiā皮pí山shān茱zhū萸yú吴wú茱zhū萸yú秦qín皮pí栀zhī子zi食shí茱zhū萸yú桑sāng白bái皮pí天tiān竺zhú黄huáng皇huáng荚jiá郁yù李lǐ仁rén穿chuān山shān甲jiǎ木mù鳖biē子zi鳖biē甲jiǎ白bái胶jiāo香xiāng羚líng羊yáng角jiǎo虎hǔ骨gǔ狸lí骨gǔ乌wū蛇shé白bái僵jiāng蚕cán白bái花huā蛇shé蜈wú蚣gōng斑bān猫māo苦kǔ荬mǎi莱lái复fù一yī名míng萝luó匐fú艹cǎo松sōng芥jiè苜mù蓿xu蓼liǎo葱cōng蒜suàn韭jiǔ薤xiè苦kǔ瓠hù水shuǐ靳jìn芸yún苔tái夜yè明míng砂shā金jīn星xīng草cǎo乌wū豆dòu赤chì小xiǎo豆dòu蛤gé粉fěn乾qián莲lián房fáng露lù蜂fēng房fáng藕ǒu节jié蓬péng莱lái述shù冬dōng瓜guā白bái扁biǎn豆dòu乾qián莲lián肉ròu

【郡jùn县xiàn志zhì】

官guān桂guì白bái纟sī宁níng布bù贡gòng

【方fāng舆yú胜shèng览lǎn】

石shí钟zhōng乳rǔ刘liú禹yǔ锡xī记jì，山shān秀xiù而ér宣xuān，灵líng液yè渗shèn漉lù，故gù石shí钟zhōng乳rǔ为wèi天tiān下xià甲jiǎ，岁suì贡gòng三sān百bǎi铢zhū。纟sī宁níng蕉jiāo刘liú禹yǔ锡xī记jì，原yuán鲜xiān而ér月yuè无wú，卉huì物wù柔róu泽zé，故gù纟sī宁níng蕉jiāo为wèi王wáng服fú贵guì，岁suì贡gòng十shí笥sì。林lín富fù桂guì桧guì同tóng上shàng云yún云yún。土tǔ宜yí陶táo方fāng瓦wǎ，故gù候hòu居jū以yǐ壮zhuàng闻wén；石shí侔móu琅láng，水shuǐ孕yùn金jīn碧bì，故gù境jìng以yǐ丽lì闻wén。

【元yuán一yī统tǒng志zhì】

丹dān竹zhú苦kǔ竹zhú枫fēng木mù

以yǐ上shàng本běn州zhōu连lián山shān县xiàn有yǒu。

阳yáng山shān县xiàn

【湟huáng川chuān图tú志zhì】

铁tiě在zài县xiàn东dōng五wǔ十shí里lǐ出chū宝bǎo山shān前qián，元yuán系xì坑kēng首shǒu周zhōu子zi贵guì自zì行xíng煽shān炼liàn，认rèn办bàn课kè程chéng，自zì壬rén辰chén离lí乱luàn后hòu荒huāng废fèi，洪hóng武wǔ二èr年nián，周zhōu宗zōng仁rén等děng赴fù官guān供gōng报bào，认rèn办bàn课kè程chéng三sān千qiān文wén。洪hóng武wǔ五wǔ年nián，知zhī县xiàn郭guō时shí赴fù省shěng府fǔ计jì禀bǐng，增zēng办bàn铁tiě货huò一yī十shí万wàn斤jīn。洪hóng武wǔ六liù年nián，蒙méng省shěng府fǔ为wèi讲jiǎng究jiū铁tiě冶yě事shì，随suí地dì之zhī利lì，分fēn置zhì炉lú治zhì一yī十shí五wǔ处chù，签qiān点diǎn坑kēng夫fū一yī千qiān名míng，博bó士shì一yī十shí名míng，每měi岁suì烧shāo办bàn生shēng铁tiě七qī十shí馀yú万wàn斤jīn解jiě官guān。锡xī坑kēng在zài浦pǔ下xià里lǐ，离lí县xiàn一yì百bǎi五wǔ十shí里lǐ，系xì坑kēng夫fū成chéng吉jí兴xīng自zì行xíng淘táo取qǔ，锡xī课kè每měi岁suì认rèn办bàn课kè钱qián二èr千qiān文wén解jiě官guān。信xìn石shí在zài县xiàn东dōng儒rú归guī里lǐ，地dì史shǐ东dōng大dà山shān，铜tóng坑kēng即jí今jīn信xìn坑kēng也yě，离lí县xiàn一yì百bǎi五wǔ十shí里lǐ，自zì前qián代dài荒huāng废fèi。洪hóng武wǔ五wǔ年nián累lèi蒙méng省shěng府fǔ委wěi官guān设shè法fǎ作zuò铜tóng货huò，煽shān炼liàn不bù成chéng，委wěi系xì信xìn石shí，每měi岁suì认rèn纳nà课kè钱qián二èr千qiān文wén解jiě官guān。芦lú甘gān石shí，在zài东dōng奉fèng里lǐ，离lí县xiàn一yì百bǎi五wǔ十shí里lǐ，系xì本běn处chù住zhù民mín葵kuí丙bǐng德dé认rèn办bàn课kè程chéng钱qián六liù百bǎi文wén解jiě官guān，香xiāng薷rú南nán星xīng半bàn夏xià何hé首shǒu乌wū木mù贼zéi木mù通tōng黑hēi牵qiān牛niú黄huáng柏bǎi皮pí苍cāng耳ěr紫zǐ苏sū车chē前qián草cǎo香xiāng附fù子zi柚yòu子zi榛zhēn子zi西xī瓜guā黄huáng瓜guā梅méi子zi柿shì子zi桃táo李lǐ栗lì枣zǎo楂zhā梨lí橙chéng菜cài芥jiè菜cài茄qié子zi韭jiǔ菜cài葱cōng蒜suàn姜jiāng苦kǔ瓜guā苋xiàn菜cài茼tóng蒿hāo胡hú荽suī莴wō苣jù苦kǔ荬mǎi菜cài豆dòu糯nuò粳jīng粟sù虎hǔ鹿lù山shān猪zhū豺chái狼láng猴hóu画huà眉méi鹁bó鸠jiū鸦yā雀què鹧zhè鸪gū雉zhì鸡jī

土tǔ　贡gòng

【南nán海hǎi志zhì】

任rèn土tǔ作zuò贡gòng，其qí来lái尚shàng矣yǐ，尊zūn君jūn之zhī义yì，人rén心xīn所suǒ同tóng。广guǎng为wèi禹yǔ迹jì所suǒ奄yǎn，杨yáng州zhōu之zhī地dì，厥jué篚fěi织zhī贝bèi，厥jué包bāo橘jú柚yòu。载zài之zhī禹yǔ贡gòng，历lì历lì可kě稽jī。汉hàn初chū赵zhào佗tuó因yīn陆lù贾jiǎ使shǐ回huí，献xiàn白bái壁bì一yī双shuāng，翠cuì鸟niǎo千qiān，贝bèi五wǔ百bǎi，桂guì蠹dù一yī器qì，生shēng翠cuì四sì十shí双shuāng，此cǐ一yī时shí事shì也yě。后hòu汉hàn岁suì献xiàn龙lóng眼yǎn荔lì枝zhī，十shí里lǐ一yī置zhì，五wǔ里lǐ一yī。和hé帝dì元yuán兴xīng元yuán年nián，临lín武wǔ长zhǎng唐táng羌qiāng上shàng书shū谏jiàn上shàng，帝dì下xià诏zhào敕chì太tài官guān勿wù受shòu献xiàn，由yóu是shì遂suì省shěng。宋sòng武wǔ帝dì时shí，州zhōu献xiàn入rù筒tǒng细xì布bù一yī端duān八bā丈zhàng，帝dì恶è其qí精jīng丽lì劳láo民mín，付fù有yǒu司sī弹tán劾hé，以yǐ布bù还hái，并bìng制zhì岭lǐng南nán，禁jìn作zuò此cǐ布bù。唐táng制zhì，州zhōu贡gòng银yín，藤téng，簟diàn，竹zhú席xí，荔lì枝zhī，黾mǐn辟pì皮pí，鳖biē甲jiǎ，蚺rán蛇shé胆dǎn，石shí斛hú，沉chén香xiāng，甲jiǎ香xiāng，詹zhān糖táng香xiāng。宋sòng太tài平píng兴xīng国guó八bā年nián诏zhào曰yuē：广guǎng州zhōu岁suì贡gòng藤téng，每měi斤jīn去qù皴cūn粗cū中zhōng用yòng者zhě才cái三sān两liǎng，自zì取qǔ堪kān用yòng者zhě，无wú使shǐ负fù重zhòng致zhì远yuǎn，匮kuì民mín力lì焉yān。又yòu《九jiǔ域yù志zhì》所suǒ载zài土tǔ贡gòng，沉chén香xiāng一yī十shí斤jīn，甲jiǎ香xiāng三sān斤jīn，詹zhān糖táng香xiāng、石shí斛hú各gè二èr斤jīn，龟guī壳ké水shuǐ马mǎ各gè二èr十shí枚méi，黾mǐn辟pì皮pí二èr十shí领lǐng，后hòu悉xī除chú之zhī。圣shèng朝cháo不bù贵guì异yì物wù进jìn贡gòng，所suǒ供gōng药yào物wù而ér已yǐ。上shàng无wú玩wán好hǎo之zhī需xū，下xià无wú劳láo顿dùn之zhī扰rǎo，其qí视shì十shí里lǐ走zǒu红hóng尘chén者zhě，相xiāng去qù有yǒu间jiān矣yǐ。今jīn以yǐ进jìn献xiàn物wù色sè，具jù载zài于yú后hòu：番pān禺yú县xiàn：藿huò香xiāng五wǔ十shí斤jīn，广guǎng茂mào一yì百bǎi斤jīn，又yòu名míng青qīng姜jiāng诃hē子zǐ五wǔ十shí斤jīn，随suí风fēng子zi一yī斤jīn，史shǐ君jūn子zǐ二èr十shí斤jīn。南nán海hǎi县xiàn：龙lóng眼yǎn子zi二èr斤jīn，桄guāng榔láng子zi一yī斤jīn，史shǐ君jūn子zǐ三sān十shí斤jīn，姜jiāng黄huáng二èr十shí斤jīn。香xiāng山shān县xiàn：蛤gé蚧jiè七qī十shí对duì。《九jiǔ域yù志zhì》：白bái纟sī宁níng布bù一yī十shí匹pǐ，钟zhōng乳rǔ原yuán本běn缺quē斤jīn。舶bó货huò诸zhū蕃fān国guó附fù

【南nán海hǎi志zhì】

货huò通tōng狮shī子zi国guó，昌chāng黎lí尝cháng有yǒu是shì诗shī矣yǐ。山shān海hǎi为wèi天tiān地dì宝bǎo藏zàng，珍zhēn货huò从cóng出chū，有yǒu中zhōng国guó之zhī所suǒ无wú。风fēng化huà既jì通tōng，梯tī杭háng交jiāo集jí。以yǐ此cǐ之zhī有yǒu易yì彼bǐ之zhī无wú，古gǔ人rén贸mào通tōng之zhī良liáng法fǎ也yě。广guǎng为wèi蕃fān舶bó凑còu集jí之zhī所suǒ，宝bǎo货huò丛cóng聚jù，实shí为wèi外wài府fǔ，岛dǎo夷yí诸zhū国guó，名míng不bù可kě殚dān。前qián志zhì所suǒ载zài者zhě四sì十shí余yú。圣shèng朝cháo奄yǎn有yǒu四sì海hǎi，尽jǐn日rì月yuè出chū入rù之zhī地dì，无wú不bù奉fèng珍zhēn效xiào贡gòng，稽jī颡sǎng称chēng臣chén，故gù海hǎi人rén山shān兽shòu之zhī奇qí，龙lóng珠zhū犀xī贝bèi之zhī异yì，莫mò不bù充chōng储chǔ于yú内nèi府fǔ，畜chù玩wán于yú上shàng林lín，其qí来lái者zhě视shì昔xī有yǒu加jiā焉yān。而ér珍zhēn货huò之zhī盛shèng，亦yì倍bèi于yú前qián志zhì之zhī所suǒ书shū者zhě。今jīn录lù其qí可kě名míng之zhī国guó，附fù于yú舶bó货huò之zhī后hòu。宝bǎo物wù：象xiàng牙yá犀xī角jiǎo鹤hè顶dǐng真zhēn珠zhū珊shān瑚hú碧bì甸diàn子zi翠cuì毛máo龟guī筒tǒng玳dài瑁mào布bù疋pǐ：白bái番fān布bù花huā番fān布bù草cǎo布bù剪jiǎn绒róng单dān剪jiǎn毛máo单dān香xiāng货huò：沉chén香xiāng速sù香xiāng黄huáng熟shú香xiāng打dǎ拍pāi香xiāng暗àn八bā香xiāng占zhàn城chéng粗cū熟shú乌wū香xiāng奇qí楠nán木mù降jiàng香xiāng戎róng香xiāng檀tán香xiāng蔷qiáng薇wēi水shuǐ乳rǔ香xiāng金jīn颜yán香xiāng药yào物wù：脑nǎo子zi阿ā魏wèi没mò药yào胡hú椒jiāo丁dīng香xiāng肉ròu子zi豆dòu艹cǎo寇kòu艹cǎo白bái豆dòu艹cǎo寇kòu艹cǎo豆dòu艹cǎo冠guān花huā乌wū爹diē泥ní茴huí香xiāng硫liú黄huáng血xuè竭jié木mù香xiāng华huá艹cǎo拨bō木mù兰lán皮pí番fān白bái芷zhǐ雄xióng黄huáng苏sū合hé油yóu荜bì澄chéng茄jiā诸zhū木mù：苏sū木mù射shè木mù乌wū木mù红hóng柴chái皮pí货huò：沙shā鱼yú皮pí皮pí席xí皮pí枕zhěn头tou七qī鳞lín皮pí牛niú蹄tí角jiǎo白bái牛niú蹄tí杂zá物wù：黄huáng蜡là风fēng油yóu子zi紫zǐ梗gěng磨mó末mò草cǎo珠zhū花huā白bái纸zhǐ藤téng席xí藤téng棒bàng子zi

孔kǒng雀què毛máo大dà青qīng鹦yīng鹉wǔ螺luó壳ké巴bā淡dàn子zi诸zhū蕃fān国guó交jiāo址zhǐ国guó管guǎn：团tuán山shān吉jí柴chái占zhàn城chéng国guó管guǎn：坭ní越yuè乌wū里lǐ旧jiù州zhōu新xīn州zhōu古gǔ望wàng民mín瞳tóng目mù龙lóng宾bīn瞳tóng目mù龙lóng真zhēn腊là国guó管guǎn：真zhēn里lǐ富fù登dēng流liú眉méi蒲pú甘gān茸rōng里lǐ罗luó斛hú国guó暹xiān国guó管guǎn：上shàng水shuǐ速sù孤gū底dǐ单dān马mǎ令lìng国guó管guǎn：小xiǎo西xī洋yáng日rì罗luó亭tíng达dá剌lá希xī崧sōng古gǔ罗luó凌líng牙yá苏sū家jiā沙shā里lǐ佛fú罗luó官guān吉jí兰lán丹dān晏yàn头tóu丁dīng伽gā芦lú迫pò嘉jiā朋péng亨hēng口kǒu兰lán丹dān三sān佛fú齐qí国guó小xiǎo西xī洋yáng龙lóng牙yá山shān龙lóng牙yá门mén便biàn塾shú榄lǎn邦bāng棚péng加jiā不bù理lǐ东dōng监jiān篦bì哑yǎ鲁lǔ亭tíng停tíng不bù剌lá无wú思sī忻xīn深shēn没méi陀tuó罗luó南nā无mó里lǐ不bù斯sī麻má细xì兰lán没méi里lǐ琶pá都dōu宾bīn撮cuō东dōng洋yáng佛fú坭ní国guó管guǎn：小xiǎo东dōng洋yáng麻má里lǐ芦lú麻má叶yè美měi昆kūn蒲pú端duān苏sū录lù沙shā胡hú重zhòng哑yǎ陈chén麻má拿ná罗luó奴nú文wén杜dù陵líng单dān重zhòng布bù罗luó国guó管guǎn：大dà东dōng洋yáng论lùn杜dù三sān亚yà思sī沙shā罗luó沟gōu塔tǎ不bù辛xīn地dì沙shā棚péng沟gōu涂tú离lí遍biàn奴nú忻xīn勿wù里lǐ心xīn王wáng琶pá华huá都dōu芦lú辛xīn罗luó帏wéi西xī夷yí涂tú质zhì黎lí故gù梅méi讫qì丁dīng银yín呼hū芦lú漫màn头tóu琶pá设shè故gù提tí频pín底dǐ贤xián孟mèng嘉jiā尖jiān乌wū谭tán麻má苏sū华huá公gōng文wén鲁lǔ古gǔ盟méng崖yá盘pán檀tán婆pó国guó管guǎn：大dà东dōng洋yáng孙sūn条tiáo陀tuó杂zá白bái花huā湾wān淡dàn墨mò熙xī甯níng罗luó心xīn重zhòng伽gā芦lú不bù直zhí千qiān陀tuó达dá蒲pú盘pán布bù提tí不bù乾qián罗luó于yú打dǎ工gōng琶pá离lí故gù鸾luán火huǒ山shān地dì漫màn南nán毗pí马mǎ八bā儿ér国guó细xì蓝lán伽gā一yī勿wù里lǐ法fǎ丹dān差chà里lǐ野yě括kuò拨bō的de侄zhí古gǔ打dǎ林lín大dà故gù蓝lán国guó差chà里lǐ也yě国guó政zhèng期qī马mǎ国guó胡hú茶chá辣là国guó禧xǐ里lǐ弗fú丹dān宾bīn陀tuó兰lán纳nà迫pò加jiā鲁lǔ盟méng哥gē鲁lǔ条tiáo土tǔ吉jí靼dá拿ná阔kuò里lǐ抹mǒ思sī加jiā剌lá都dōu拔bá肥féi涂tú拂fú毗pí沙shā弗fú丹dān哑yǎ靼dá鹏péng茄jiā罗luó记jì施shī麻má罗luó华huá弼bì施shī罗luó麻má加jiā里lǐ白bái达dá层céng拨bō赡shàn思sī弼bì琶pá罗luó勿wù斯sī离lí勿wù拔bá芦lú眉méi　蛮mán弗fú蓝lán黑hēi加jiā鲁lǔ默mò茄jiā茶chá弼bì沙shā吉jí慈cí尼ní

坑kēng　冶yě

【郡jùn县xiàn志zhì】

香xiāng山shān县xiàn铁tiě坑kēng，在zài县xiàn南nán七qī十shí里lǐ。

【湟huáng川chuān志zhì】

阳yáng山shān县xiàn牛niú鼻bí坑kēng在zài。县xiàn界jiè去qù县xiàn四sì十shí五wǔ里lǐ出chū铁tiě。连lián山shān县xiàn铁tiě坑kēng，在zài县xiàn西xī北běi一yì百bǎi里lǐ。