齐qí本běn纪jì下xià第dì八bā

世shì祖zǔ武wǔ成chéng皇huáng帝dì讳huì湛zhàn，神shén武wǔ皇huáng帝dì第dì九jiǔ子zi，孝xiào昭zhāo皇huáng帝dì之zhī母mǔ弟dì也yě。仪yí表biǎo瑰guī杰jié，神shén武wǔ尤yóu所suǒ钟zhōng爱ài。神shén武wǔ方fāng招zhāo怀huái荒huāng远yuǎn，乃nǎi为wèi帝dì娉pīng蠕rú蠕rú太tài子zi庵ān罗luó辰chén女nǚ ，号hào邻lín和hé公gōng主zhǔ。帝dì时shí年nián八bā岁suì，冠guān服fú端duān严yán，神shén情qíng闲xián远yuǎn，华huá戎róng叹tàn异yì。元yuán象xiàng中zhōng，封fēng长zhǎng广guǎng郡jùn公gōng。天tiān保bǎo初chū，进jìn爵jué为wèi王wáng，拜bài尚shàng书shū令lìng，寻xún兼jiān司sī徒tú，迁qiān太tài尉wèi。乾qián明míng初chū，杨yáng愔yīn等děng密mì相xiāng疏shū忌jì，以yǐ帝dì为wèi大dà司sī马mǎ，领lǐng并bīng州zhōu刺cì史shǐ。帝dì既jì与yǔ孝xiào昭zhāo谋móu，诛zhū诸zhū执zhí政zhèng，迁qiān太tài傅fù、录lù尚shàng书shū事shì、领lǐng京jīng畿jī大dà都dū督dū。皇huáng建jiàn初chū，进jìn位wèi右yòu丞chéng相xiàng。孝xiào昭zhāo幸xìng晋jìn阳yáng，帝dì以yǐ懿yì亲qīn居jū守shǒu鄴yè，政zhèng事shì咸xián见jiàn委wěi托tuō。二èr年nián，孝xiào昭zhāo崩bēng，遗yí诏zhào征zhēng帝dì入rù统tǒng大dà位wèi。及jí晋jìn阳yáng宫gōng，发fā丧sāng于yú崇chóng德dé殿diàn。皇huáng太tài后hòu令lìng所suǒ司sī宣xuān遗yí诏zhào，左zuǒ丞chéng相xiàng斛hú律lǜ金jīn率lǜ百bǎi僚liáo敦dūn劝quàn，三sān奏zòu乃nǎi许xǔ之zhī。

大dà宁níng元yuán年nián冬dōng十shí一yī月yuè癸guǐ丑chǒu，皇huáng帝dì即jí位wèi于yú南nán宫gōng。大dà赦shè，改gǎi皇huáng建jiàn二èr年nián为wèi大dà宁níng。乙yǐ卯mǎo，以yǐ司sī徒tú、平píng秦qín王wáng归guī彦yàn为wèi太tài傅fù；以yǐ尚shàng书shū右yòu仆pū射shè、赵zhào郡jùn王wáng睿ruì为wèi尚shàng书shū令lìng；以yǐ太tài尉wèi尉wèi粲càn为wèi太tài保bǎo；以yǐ尚shàng书shū令lìng段duàn韶sháo为wèi大dà司sī马mǎ；以yǐ丰fēng州zhōu刺cì史shǐ娄lóu睿ruì为wèi司sī空kōng；以yǐ太tài傅fù、平píng阳yáng王wáng淹yān为wèi太tài宰zǎi；以yǐ太tài保bǎo、彭péng城chéng王wáng浟yóu为wèi太tài师shī、录lù尚shàng书shū事shì；以yǐ冀jì州zhōu刺cì史shǐ、博bó陵líng王wáng济jì为wèi太tài尉wèi；以yǐ中zhōng书shū监jiān、任rèn城chéng王wáng湝jiē为wèi尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè；以yǐ并bīng州zhōu刺cì史shǐ斛hú律lǜ光guāng为wèi右yòu仆pū射shè。封fēng孝xiào昭zhāo皇huáng帝dì太tài子zi百bǎi年nián为wèi乐lè陵líng郡jùn王wáng。庚gēng申shēn，诏zhào大dà使shǐ巡xún行xíng天tiān下xià，求qiú政zhèng善shàn恶è，问wèn人rén疾jí苦kǔ，擢zhuó进jìn贤xián良liáng。是shì岁suì，周zhōu武wǔ帝dì保bǎo定dìng元yuán年nián。

河hé清qīng元yuán年nián春chūn正zhēng月yuè乙yǐ亥hài，车chē驾jià至zhì自zì晋jìn阳yáng。辛xīn巳sì，祀sì南nán郊jiāo。壬rén午wǔ，享xiǎng太tài庙miào。丙bǐng戌xū，立lì妃fēi胡hú氏shì为wèi皇huáng后hòu，子zi纬wěi为wèi皇huáng太tài子zi。戊wù子zi，大dà赦shè，内nèi外wài百bǎi官guān，普pǔ加jiā泛fàn级jí；诸zhū为wèi父fù后hòu者zhě，赐cì爵jué一yī级jí。己jǐ亥hài，以yǐ前qián定dìng州zhōu刺cì史shǐ、冯féng翊yì王wáng润rùn为wèi尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè。诏zhào普pǔ断duàn屠tú杀shā，以yǐ顺shùn春chūn令lìng。二èr月yuè丁dīng未wèi，以yǐ太tài宰zǎi、平píng阳yáng王wáng淹yān为wèi青qīng州zhōu刺cì史shǐ、太tài傅fù、领lǐng司sī徒tú；以yǐ领lǐng军jūn大dà将jiāng军jūn、宗zōng师shī、平píng秦qín王wáng归guī彦yàn为wèi太tài宰zǎi、冀jì州zhōu刺cì史shǐ。乙yǐ卯mǎo，以yǐ兼jiān尚shàng书shū令lìng、任rèn城chéng王wáng湝jiē为wèi司sī徒tú。诏zhào散sàn骑qí常cháng侍shì崔cuī瞻zhān聘pìn于yú陈chén。夏xià四sì月yuè辛xīn丑chǒu，皇huáng太tài后hòu娄lóu氏shì崩bēng。乙yǐ巳sì，青qīng州zhōu刺cì史shǐ上shàng言yán。今jīn月yuè庚gēng寅yín，河hé、济jì清qīng。以yǐ河hé、济jì清qīng，改gǎi大dà宁níng二èr年nián为wèi河hé清qīng，降jiàng罪zuì人rén各gè有yǒu差chà。五wǔ月yuè甲jiǎ申shēn，祔fù葬zàng武wǔ明míng皇huáng后hòu于yú义yì平píng陵líng。己jǐ丑chǒu，以yǐ尚shàng书shū右yòu仆pū射shè斛hú律lǜ光guāng为wèi尚shàng书shū令lìng。秋qiū七qī月yuè，太tài宰zǎi、冀jì州zhōu刺cì史shǐ、平píng秦qín王wáng归guī彦yàn据jù州zhōu反fǎn。诏zhào大dà司sī马mǎ段duàn韶sháo、司sī空kōng娄lóu睿ruì讨tǎo禽qín之zhī。乙yǐ未wèi，斩zhǎn归guī彦yàn，并bìng其qí三sān子zi及jí党dǎng与yǔ二èr十shí人rén于yú都dū市shì。丁dīng酉yǒu，以yǐ大dà司sī马mǎ段duàn韶sháo为wèi太tài傅fù；以yǐ司sī空kōng娄lóu睿ruì为wèi司sī徒tú；以yǐ太tài傅fù、平píng阳yáng王wáng淹yān为wèi太tài宰zǎi；以yǐ尚shàng书shū令lìng斛hú律lǜ光guāng为wèi司sī空kōng；以yǐ太tài子zi太tài傅fù、赵zhào郡jùn王wáng睿ruì为wèi尚shàng书shū令lìng；中zhōng书shū监jiān、河hé间jiān王wáng孝xiào琬wǎn为wèi尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè。癸guǐ亥hài，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。陈chén人rén来lái聘pìn。冬dōng十shí一yī月yuè丁dīng丑chǒu，诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì封fēng孝xiào琰yǎn使shǐ于yú陈chén。十shí二èr月yuè丙bǐng辰chén，车chē驾jià至zhì自zì晋jìn阳yáng。是shì岁suì，杀shā太tài原yuán王wáng绍shào德dé。

二èr年nián春chūn正zhēng月yuè乙yǐ亥hài，帝dì诏zhào临lín朝cháo堂táng，策cè试shì秀xiù、孝xiào。以yǐ太tài子zi少shǎo傅fù魏wèi收shōu为wèi兼jiān尚shàng书shū右yòu仆pū射shè。己jǐ卯mǎo，兼jiān右yòu仆pū射shè魏wèi收shōu以yǐ阿ā纵zòng除chú名míng。丁dīng丑chǒu，以yǐ武wǔ明míng皇huáng后hòu配pèi祭jì北běi郊jiāo。辛xīn卯mǎo，帝dì临lín都dōu亭tíng录lù见jiàn囚qiú，降jiàng在zài京jīng罪zuì人rén各gè有yǒu差chà。三sān月yuè己jǐ丑chǒu，诏zhào司sī空kōng斛hú律lǜ光guāng督dū五wǔ营yíng军jūn士shì筑zhù戍shù于yú轵zhǐ关guān。壬rén申shēn，室shì韦wéi国guó遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。丙bǐng戌xū，以yǐ兼jiān尚shàng书shū右yòu仆pū射shè赵zhào彦yàn深shēn为wéi左zuǒ仆pū射shè。夏xià四sì月yuè，并bìng、汾fén、晋jìn、东dōng雍yōng、南nán汾fén五wǔ州zhōu虫chóng旱hàn伤shāng稼jià，遣qiǎn使shǐ振zhèn恤xù。戊wù午wǔ，陈chén人rén来lái聘pìn。五wǔ月yuè壬rén午wǔ，诏zhào以yǐ城chéng南nán双shuāng堂táng之zhī苑yuàn，回huí造zào大dà总zǒng持chí寺sì。六liù月yuè乙yǐ巳sì，齐qí州zhōu上shàng言yán，济jì河hé水shuǐ口kǒu见jiàn八bā龙lóng升shēng天tiān。乙yǐ卯mǎo，诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì崔cuī子zi武wǔ使shǐ于yú陈chén。庚gēng申shēn，司sī州zhōu牧mù、河hé南nán王wáng孝xiào瑜yú薨hōng。秋qiū八bā月yuè辛xīn丑chǒu，诏zhào以yǐ三sān台tái宫gōng为wèi大dà兴xīng圣shèng寺sì。冬dōng十shí二èr月yuè癸guǐ巳sì，陈chén人rén来lái聘pìn。己jǐ酉yǒu，周zhōu将jiāng杨yáng忠zhōng帅shuài突tū厥jué阿ā史shǐ那nà木mù可kè汗hán等děng一yī十shí余yú万wàn人rén，自zì恆héng州zhōu分fēn为wéi三sān道dào，杀shā掠lüè吏lì人rén。是shì时shí，大dà雨yǔ雪xuě连lián月yuè，南nán北běi千qiān余yú里lǐ，平píng地dì数shù尺chǐ。霜shuāng昼zhòu下xià，雨yǔ血xuè于yú太tài原yuán。戊wù午wǔ，帝dì至zhì晋jìn阳yáng。己jǐ未wèi，周zhōu军jūn逼bī并bīng州zhōu，又yòu遣qiǎn大dà将jiàng达dá奚xī武wǔ帅shuài众zhòng数shù万wàn至zhì东dōng雍yōng及jí晋jìn州zhōu，与yǔ突tū厥jué相xiāng应yìng。是shì岁suì，室shì韦wéi、库kù莫mò奚xī、靺mò鞨hé、契qì丹dān并bìng遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。

三sān年nián春chūn正zhēng月yuè庚gēng申shēn朔shuò，周zhōu军jūn至zhì城chéng下xià而ér陈chén。战zhàn于yú城chéng西xī，周zhōu军jūn及jí突tū厥jué大dà败bài，人rén畜chù死sǐ者zhě相xiāng枕zhěn，数shù百bǎi里lǐ不bù绝jué。诏zhào平píng原yuán王wáng段duàn韶sháo追zhuī出chū塞sài而ér还hái。三sān月yuè辛xīn酉yǒu，以yǐ律lǜ令lìng班bān下xià，大dà赦shè。己jǐ巳sì，盗dào杀shā太tài师shī、彭péng城chéng王wáng浟yóu。庚gēng辰chén，以yǐ司sī空kōng斛hú律lǜ光guāng为wèi司sī徒tú，以yǐ侍shì中zhōng、武wǔ兴xīng王wáng普pǔ为wèi尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè。甲jiǎ申shēn，以yǐ尚shàng书shū令lìng、冯féng翊yì王wáng润rùn为wèi司sī空kōng。夏xià四sì月yuè辛xīn卯mǎo，诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì皇huáng甫fǔ亮liàng使shǐ于yú陈chén。五wǔ月yuè甲jiǎ子zi，帝dì至zhì自zì晋jìn阳yáng。壬rén午wǔ，以yǐ尚shàng书shū令lìng、赵zhào郡jùn王wáng睿ruì为wèi录lù尚shàng书shū事shì，以yǐ前qián司sī徒tú娄lóu睿ruì为wèi太tài尉wèi。甲jiǎ申shēn，以yǐ太tài傅fù段duàn韶sháo为wèi太tài师shī。丁dīng亥hài，以yǐ太tài尉wèi、任rèn城chéng王wáng湝jiē为wèi大dà将jiāng军jūn。壬rén辰chén，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。六liù月yuè庚gēng子zi，大dà雨yǔ，昼zhòu夜yè不bù息xī，至zhì甲jiǎ辰chén乃nǎi止zhǐ。是shì月yuè，晋jìn阳yáng讹é言yán有yǒu鬼guǐ兵bīng，百bǎi姓xìng竞jìng击jī铜tóng铁tiě以yǐ捍hàn之zhī。杀shā乐lè陵líng王wáng百bǎi年nián。归guī宇yǔ文wén媪ǎo于yú周zhōu。秋qiū九jiǔ月yuè乙yǐ丑chǒu，封fēng皇huáng子zi绰chuò为wèi南nán阳yáng王wáng、俨yǎn为wèi东dōng平píng王wáng。是shì月yuè，归guī阎yán媪ǎo于yú周zhōu。陈chén人rén来lái聘pìn。突tū厥jué寇kòu幽yōu州zhōu，入rù长cháng城chéng，虏lǔ掠lüè而ér还hái。闰rùn月yuè乙yǐ未wèi，诏zhào遣qiǎn十shí二èr使shǐ巡xún行xíng水shuǐ涝lào州zhōu，免miǎn其qí租zū调diào。乙yǐ巳sì，突tū厥jué寇kòu幽yōu州zhōu。周zhōu军jūn三sān道dào并bìng出chū，使shǐ其qí将jiàng尉wèi迥jiǒng寇kòu洛luò阳yáng，杨yáng摽biāo入rù轵zhǐ关guān，权quán景jǐng宣xuān趣qù悬xuán瓠hù。冬dōng十shí一yī月yuè甲jiǎ午wǔ，迥jiǒng等děng围wéi洛luò阳yáng。戊wù戌xū，诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì刘liú逖tì使shǐ于yú陈chén。甲jiǎ辰chén，太tài尉wèi娄lóu睿ruì大dà破pò周zhōu军jūn于yú轵zhǐ关guān，禽qín杨yáng摽biāo。十shí二èr月yuè乙yǐ卯mǎo，豫yù州zhōu刺cì史shǐ王wáng士shì良liáng以yǐ城chéng降jiàng周zhōu将jiāng权quán景jǐng宣xuān。丁dīng巳sì，帝dì自zì晋jìn阳yáng南nán讨tǎo。己jǐ未wèi，太tài宰zǎi、平píng阳yáng王wáng淹yān薨hōng。壬rén戌xū，太tài师shī段duàn韶sháo大dà破pò尉wèi迥jiǒng等děng，解jiě洛luò阳yáng围wéi。丁dīng卯mǎo，帝dì至zhì洛luò阳yáng，免miǎn洛luò州zhōu经jīng周zhōu军jūn处chù一yī年nián租zū赋fù；赦shè州zhōu城chéng内nèi死sǐ罪zuì已yǐ下xià囚qiú。己jǐ巳sì，以yǐ太tài师shī段duàn韶sháo为wèi太tài宰zǎi，以yǐ司sī徒tú斛hú律lǜ光guāng为wèi太tài尉wèi，并bīng州zhōu刺cì史shǐ、兰lán陵líng王wáng长zhǎng恭gōng为wèi尚shàng书shū令lìng。壬rén申shēn，帝dì至zhì武wǔ牢láo，经jīng滑huá台tái，次cì于yú黎lí阳yáng。所suǒ经jīng减jiǎn降jiàng罪zuì人rén。丙bǐng子zi，车chē驾jià至zhì自zì洛luò阳yáng。是shì岁suì，高gāo丽lí、靺mò鞨hé、新xīn罗luó并bìng遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。山shān东dōng大dà水shuǐ，饥jī死sǐ者zhě不bù可kě胜shèng计jì。诏zhào发fā振zhèn给gěi，事shì竟jìng不bù行xíng。

四sì年nián春chūn正zhēng月yuè癸guǐ卯mǎo，以yǐ大dà将jiāng军jūn、任rèn城chéng王wáng湝jiē为wèi大dà司sī马mǎ。辛xīn未wèi，幸xìng晋jìn阳yáng。二èr月yuè甲jiǎ寅yín，诏zhào以yǐ新xīn罗luó国guó王wáng金jīn真zhēn兴xīng为wèi使shǐ持chí节jié、东dōng夷yí校xiào尉wèi、乐lè浪làng郡jùn公gōng、新xīn罗luó王wáng。壬rén申shēn，以yǐ年nián谷gǔ不bù登dēng，禁jìn酤gū酒jiǔ。己jǐ卯mǎo，诏zhào减jiǎn百bǎi官guān食shí廪lǐn各gè有yǒu差chà。三sān月yuè戊wù子zi，诏zhào给gěi西xī兗yǎn、梁liáng、沧cāng、赵zhào州zhōu，司sī州zhōu之zhī东dōng郡jùn、阳yáng平píng、清qīng河hé、武wǔ都dōu。冀jì州zhōu之zhī长cháng乐lè、勃bó海hǎi遭zāo水shuǐ涝lào之zhī处chù贫pín下xià户hù粟sù各gè有yǒu差chà。家jiā别bié斗dòu升shēng而ér已yǐ，又yòu多duō不bù付fù。是shì月yuè，彗huì星xīng见jiàn。有yǒu物wù陨yǔn于yú殿diàn廷tíng。如rú赤chì漆qī鼓gǔ，带dài小xiǎo铃líng。殿diàn上shàng石shí自zì起qǐ，两liǎng两liǎng相xiāng对duì。又yòu有yǒu神shén见jiàn于yú后hòu园yuán万wàn寿shòu堂táng前qián山shān穴xué中zhōng，其qí体tǐ壮zhuàng大dà，不bù辨biàn其qí面miàn，两liǎng齿chǐ绝jué白bái，长zhǎng出chū于yú脣chún。帝dì直zhí宿sù嫔pín御yù已yǐ下xià七qī百bǎi人rén咸xián见jiàn焉yān。帝dì又yòu梦mèng之zhī。夏xià四sì月yuè戊wù午wǔ，大dà将jiāng军jūn、东dōng安ān王wáng娄lóu睿ruì坐zuò事shì免miǎn。乙yǐ亥hài，陈chén人rén来lái聘pìn。太tài史shǐ奏zòu，天tiān文wén有yǒu变biàn，其qí占zhàn当dāng有yǒu易yì王wáng。丙bǐng子zi，乃nǎi使shǐ太tài宰zǎi段duàn韶sháo兼jiān太tài尉wèi，持chí节jié奉fèng皇huáng帝dì玺xǐ绶shòu，传chuán位wèi于yú皇huáng太tài子zi。大dà赦shè，改gǎi元yuán为wèi天tiān统tǒng元yuán年nián。百bǎi官guān进jìn级jí，降jiàng罪zuì，各gè有yǒu差chà。又yòu诏zhào皇huáng太tài子zi妃fēi斛hú律lǜ氏shì为wèi皇huáng后hòu。于yú是shì群qún公gōng上shàng尊zūn号hào为wèi太tài上shàng皇huáng帝dì。军jūn国guó大dà事shì，咸xián以yǐ奏zòu闻wén。始shǐ将jiāng传chuán政zhèng，使shǐ内nèi参cān乘chéng子zi尚shàng乘chéng驿yì送sòng诏zhào书shū于yú鄴yè。子zi尚shàng出chū晋jìn阳yáng城chéng，见jiàn人rén骑qí随suí后hòu，忽hū失shī之zhī。尚shàng未wèi至zhì鄴yè而ér其qí言yán已yǐ布bù矣yǐ。天tiān统tǒng四sì年nián十shí二èr月yuè辛xīn未wèi，太tài上shàng皇huáng帝dì崩bēng于yú鄴yè宫gōng乾qián寿shòu堂táng，时shí年nián三sān十shí二èr。谥shì曰yuē武wǔ成chéng皇huáng帝dì，庙miào号hào世shì祖zǔ。五wǔ年nián二èr月yuè甲jiǎ申shēn，葬zàng于yú永yǒng平píng陵líng。

后hòu主zhǔ讳huì纬wěi，字zì仁rén纲gāng，武wǔ成chéng皇huáng帝dì之zhī长zhǎng子zǐ也yě。母mǔ曰yuē胡hú皇huáng后hòu，梦mèng于yú海hǎi上shàng坐zuò玉yù盆pén，日rì入rù裙qún下xià，遂suì有yǒu娠shēn。天tiān保bǎo七qī年nián五wǔ月yuè五wǔ日rì，生shēng帝dì于yú并bīng州zhōu邸dǐ。帝dì少shǎo美měi容róng仪yí，武wǔ成chéng特tè所suǒ爱ài宠chǒng，拜bài世shì子zi。及jí武wǔ成chéng入rù纂zuǎn大dà业yè，大dà宁níng二èr年nián正zhēng月yuè丙bǐng戌xū，立lì为wèi皇huáng太tài子zi。河hé清qīng四sì年nián，武wǔ成chéng禅chán位wèi于yú帝dì。

天tiān统tǒng元yuán年nián夏xià四sì月yuè丙bǐng子zi，皇huáng帝dì即jí位wèi于yú晋jìn阳yáng宫gōng。大dà赦shè，改gǎi河hé清qīng四sì年nián为wèi天tiān统tǒng。丁dīng丑chǒu，以yǐ太tài保bǎo贺hè拔bá仁rén为wèi太tài师shī；太tài尉wèi侯hóu莫mò陈chén相xiāng为wèi太tài保bǎo；司sī空kōng、冯féng翊yì王wáng润rùn为wèi司sī徒tú；录lù尚shàng书shū事shì、赵zhào郡jùn王wáng睿ruì为wèi司sī空kōng；尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè、河hé间jiān王wáng孝xiào琬wǎn为wèi尚shàng书shū令lìng。戊wù寅yín，以yǐ瀛yíng州zhōu刺cì史shǐ尉wèi粲càn为wèi太tài尉wèi；斛hú律lǜ光guāng为wèi大dà将jiāng军jūn；东dōng安ān王wáng娄lóu睿ruì为wèi太tài尉wèi；尚shàng书shū右yòu仆pū射shè赵zhào彦yàn深shēn为wéi左zuǒ仆pū射shè。六liù月yuè壬rén戌xū，彗huì星xīng出chū文wén昌chāng东dōng北běi，其qí大dà如rú手shǒu，后hòu稍shāo长zhǎng，乃nǎi至zhì丈zhàng余yú，百bǎi日rì乃nǎi灭miè。己jǐ巳sì，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì王wáng季jì高gāo使shǐ于yú陈chén。秋qiū七qī月yuè乙yǐ未wèi，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào增zēng置zhì都dōu水shuǐ使shǐ者zhě一yī人rén。冬dōng十shí一yī月yuè癸guǐ未wèi，太tài上shàng皇huáng帝dì至zhì自zì晋jìn阳yáng。己jǐ丑chǒu，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào改gǎi太tài祖zǔ献xiàn武wǔ皇huáng帝dì为wèi神shén武wǔ皇huáng帝dì，庙miào号hào高gāo祖zǔ；献xiàn明míng皇huáng后hòu为wèi武wǔ明míng皇huáng后hòu。其qí文wén宣xuān谥shì号hào，委wěi有yǒu司sī议yì定dìng。十shí二èr月yuè庚gēng戌xū，太tài上shàng皇huáng帝dì狩shòu于yú北běi郊jiāo。壬rén子zi，狩shòu于yú南nán郊jiāo。乙yǐ卯mǎo，狩shòu于yú西xī郊jiāo。壬rén戌xū，太tài上shàng皇huáng帝dì幸xìng晋jìn阳yáng。丁dīng卯mǎo，帝dì至zhì自zì晋jìn阳yáng。庚gēng午wǔ，有yǒu司sī奏zòu改gǎi高gāo祖zǔ文wén宣xuān皇huáng帝dì为wèi威wēi宗zōng景jǐng烈liè皇huáng帝dì。是shì岁suì，高gāo丽lí、契qì丹dān、靺mò鞨hé并bìng遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。河hé南nán大dà疫yì。

二èr年nián春chūn正zhēng月yuè辛xīn卯mǎo，祀sì圆yuán丘qiū。癸guǐ巳sì，祫xiá祭jì于yú太tài庙miào。诏zhào降jiàng罪zuì人rén各gè有yǒu差chà。丙bǐng申shēn，以yǐ吏lì部bù尚shàng书shū尉wèi瑾jǐn为wèi尚shàng书shū右yòu仆pū射shè。庚gēng子zi，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。二èr月yuè庚gēng戌xū，太tài上shàng皇huáng帝dì至zhì自zì晋jìn阳yáng。壬rén子zi，陈chén人rén来lái聘pìn。三sān月yuè乙yǐ巳sì，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào以yǐ三sān台tái施shī兴xīng圣shèng寺sì。以yǐ旱hàn故gù，降jiàng禁jìn囚qiú。夏xià四sì月yuè，陈chén文wén帝dì殂cú。五wǔ月yuè乙yǐ酉yǒu，以yǐ兼jiān尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè、武wǔ兴xīng王wáng普pǔ为wèi尚shàng书shū令lìng。己jǐ亥hài，封fēng太tài上shàng皇huáng帝dì子zi俨yǎn为wèi东dōng平píng王wáng，仁rén弘hóng为wèi齐qí安ān王wáng，仁rén固gù为wèi北běi平píng王wáng，仁rén英yīng为wèi高gāo平píng王wáng，仁rén光guāng为wèi淮huái南nán王wáng。六liù月yuè，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì韦wéi道dào儒rú聘pìn于yú陈chén。秋qiū八bā月yuè，太tài上shàng皇huáng帝dì幸xìng晋jìn阳yáng。冬dōng十shí月yuè乙yǐ卯mǎo，以yǐ太tài保bǎo侯hóu莫mò陈chén相xiāng为wèi太tài傅fù；大dà司sī马mǎ、任rèn城chéng王wáng湝jiē为wèi太tài保bǎo；太tài尉wèi娄lóu睿ruì为wèi大dà司sī马mǎ，徙xǐ冯féng翊yì王wáng润rùn为wèi太tài尉wèi，开kāi府fǔ仪yí同tóng三sān司sī韩hán祖zǔ念niàn为wèi司sī徒tú。十shí一yī月yuè，大dà雨yǔ雪xuě。盗dào窃qiè太tài庙miào御yù服fú。十shí二èr月yuè乙yǐ丑chǒu，陈chén人rén来lái聘pìn。是shì岁suì，杀shā河hé间jiān王wáng孝xiào琬wǎn。突tū厥jué、靺mò鞨hé国guó并bìng遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。于yú周zhōu为wèi天tiān和hé元yuán年nián。

三sān年nián春chūn正zhēng月yuè壬rén辰chén，太tài上shàng皇huáng帝dì至zhì自zì晋jìn阳yáng。乙yǐ未wèi，大dà雪xuě，平píng地dì三sān尺chǐ。戊wù戌xū，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào，京jīng官guān执zhí事shì散sàn官guān三sān品pǐn已yǐ上shàng，举jǔ三sān人rén，五wǔ品pǐn已yǐ上shàng，各gè举jǔ二èr人rén；称chēng事shì七qī品pǐn已yǐ上shàng，及jí殿diàn中zhōng侍shì御yù史shǐ、尚shàng书shū都dōu、检jiǎn校xiào御yù史shǐ、主zhǔ书shū及jí门mén下xià录lù事shì，各gè举jǔ一yī人rén。鄴yè宫gōng九jiǔ龙lóng殿diàn灾zāi，延yán烧shāo西xī廊láng。二èr月yuè壬rén寅yín朔shuò，帝dì加jiā元yuán服fú，大dà赦shè。九jiǔ州zhōu职zhí人rén，各gè进jìn四sì级jí；内nèi外wài百bǎi官guān，普pǔ进jìn二èr级jí。夏xià四sì月yuè癸guǐ丑chǒu，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì司sī马mǎ幼yòu之zhī使shǐ于yú陈chén。五wǔ月yuè甲jiǎ午wǔ，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào以yǐ领lǐng军jūn大dà将jiāng军jūn、东dōng平píng王wáng俨yǎn为wèi尚shàng书shū令lìng。乙yǐ未wèi，大dà风fēng，昼zhòu晦huì，发fà屋wū拔bá树shù。六liù月yuè己jǐ未wèi，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào封fēng皇huáng子zi仁rén机jī为wèi西xī河hé王wáng，仁rén约yuē为wèi乐lè浪làng王wáng，仁rén俭jiǎn为wèi颍yǐng川chuān王wáng，仁rén雅yǎ为wèi安ān乐lè王wáng，统tǒng为wèi丹dān杨yáng王wáng，仁rén谦qiān为wèi东dōng海hǎi王wáng。闰rùn六liù月yuè辛xīn巳sì，左zuǒ丞chéng相xiàng斛hú律lǜ金jīn薨hōng。壬rén午wǔ，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào尚shàng书shū令lìng、东dōng平píng王wáng俨yǎn录lù尚shàng书shū事shì。以yǐ尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè赵zhào彦yàn深shēn为wéi尚shàng书shū令lìng，并bìng省shěng尚shàng书shū右yòu仆pū射shè娄lóu定dìng远yuǎn为wèi尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè，中zhōng书shū监jiān徐xú之zhī才cái为wèi右yòu仆pū射shè。秋qiū八bā月yuè辛xīn未wèi，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào以yǐ太tài保bǎo、任rèn城chéng王wáng湝jiē为wèi太tài师shī，太tài尉wèi、冯féng翊yì王wáng润rùn为wèi大dà司sī马mǎ，太tài宰zǎi段duàn韶sháo为wèi左zuǒ丞chéng相xiàng，太tài师shī贺hè拔bá仁rén为wèi右yòu丞chéng相xiàng，太tài傅fù侯hóu莫mò陈chén相xiāng为wèi太tài宰zǎi，大dà司sī马mǎ娄lóu睿ruì为wèi太tài傅fù，大dà将jiāng军jūn斛hú律lǜ光guāng为wèi太tài保bǎo，司sī徒tú韩hán祖zǔ念niàn为wèi大dà将jiāng军jūn，司sī空kōng、赵zhào郡jùn王wáng睿ruì为wèi太tài尉wèi，尚shàng书shū令lìng、东dōng平píng王wáng俨yǎn为wèi司sī徒tú。九jiǔ月yuè己jǐ酉yǒu，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào诸zhū寺sì署shǔ所suǒ绾wǎn杂zá保bǎo户hù姓xìng高gāo者zhě，天tiān保bǎo之zhī初chū，虽suī有yǒu优yōu放fàng，权quán假jiǎ力lì用yòng未wèi免miǎn者zhě，今jīn可kě悉xī蠲juān杂zá户hù，任rèn属shǔ郡jùn县xiàn，一yī准zhǔn平píng人rén。丁dīng巳sì，太tài上shàng皇huáng帝dì幸xìng晋jìn阳yáng。是shì秋qiū，山shān东dōng大dà水shuǐ，人rén饥jī，僵jiāng尸shī满mǎn道dào。冬dōng十shí月yuè，突tū厥jué、大dà莫mò娄lóu、室shì韦wéi、百bǎi济jì、靺mò鞨hé等děng国guó，各gè遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。十shí一yī月yuè丙bǐng午wǔ，以yǐ晋jìn阳yáng大dà明míng殿diàn成chéng故gù，大dà赦shè。文wén武wǔ百bǎi官guān进jìn二èr级jí。免miǎn并bīng州zhōu居jū城chéng、太tài原yuán一yī郡jùn来lái年nián租zū。癸guǐ未wèi，太tài上shàng皇huáng帝dì至zhì自zì晋jìn阳yáng。十shí二èr月yuè己jǐ巳sì，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào以yǐ故gù左zuǒ丞chéng相xiàng、赵zhào郡jùn王wáng琛chēn配pèi飨xiǎng神shén武wǔ庙miào廷tíng。

四sì年nián春chūn正zhēng月yuè壬rén子zi，诏zhào以yǐ故gù清qīng河hé王wáng岳yuè、河hé东dōng王wáng潘pān相xiāng乐lè十shí人rén并bìng配pèi飨xiǎng神shén武wǔ庙miào廷tíng。癸guǐ亥hài，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì郑zhèng大dà护hù使shǐ于yú陈chén。三sān月yuè乙yǐ巳sì，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào以yǐ司sī徙xǐ、东dōng平píng王wáng俨yǎn为wèi大dà将jiāng军jūn，南nán阳yáng王wáng绰chuò为wèi司sī徒tú，开kāi府fǔ仪yí同tóng三sān司sī、广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng为wèi尚shàng书shū令lìng。夏xià四sì月yuè辛xīn未wèi，鄴yè宫gōng昭zhāo阳yáng殿diàn灾zāi，及jí宣xuān光guāng、瑶yáo华huá等děng殿diàn。辛xīn巳sì，太tài上shàng皇huáng帝dì幸xìng晋jìn阳yáng。五wǔ月yuè癸guǐ卯mǎo，以yǐ尚shàng书shū右yòu仆pū射shè胡hú长zhǎng仁rén为wèi左zuǒ仆pū射shè，中zhōng书shū监jiān和hé士shì开kāi为wèi右yòu仆pū射shè。壬rén戌xū，太tài上shàng皇huáng帝dì至zhì自zì晋jìn阳yáng。自zì正zhēng月yuè不bù雨yǔ，至zhì于yú是shì月yuè。六liù月yuè甲jiǎ子zi朔shuò，大dà雨yǔ。甲jiǎ申shēn，大dà风fēng，拔bá木mù折zhé树shù。是shì月yuè，彗huì星xīng见jiàn于yú东dōng井jǐng。秋qiū九jiǔ月yuè丙bǐng申shēn，周zhōu人rén来lái通tōng和hé。太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào侍shì中zhōng斛hú斯sī文wén略lüè报bào聘pìn于yú周zhōu。冬dōng十shí月yuè辛xīn巳sì，以yǐ尚shàng书shū令lìng、广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng为wèi录lù尚shàng书shū事shì，左zuǒ仆pū射shè胡hú长zhǎng仁rén为wèi尚shàng书shū令lìng，右yòu仆pū射shè和hé士shì开kāi为wèi左zuǒ仆pū射shè，中zhōng书shū监jiān唐táng邕yōng为wèi右yòu仆pū射shè。十shí一yī月yuè壬rén辰chén，太tài上shàng皇huáng帝dì诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì李lǐ翥zhù使shǐ于yú陈chén。是shì月yuè，陈chén安ān成chéng王wáng顼xū废fèi其qí主zhǔ伯bó宗zōng而ér自zì立lì。十shí二èr月yuè辛xīn未wèi，太tài上shàng皇huáng帝dì崩bēng。丙bǐng子zi，大dà赦shè。九jiǔ州zhōu职zhí人rén普pǔ加jiā一yī级jí，内nèi外wài百bǎi官guān并bìng加jiā两liǎng级jí。戊wù寅yín，上shàng太tài上shàng皇huáng后hòu尊zūn号hào为wèi皇huáng太tài后hòu。甲jiǎ申shēn，诏zhào细xì作zuò之zhī务wù及jí所suǒ在zài百bǎi工gōng悉xī罢bà之zhī。又yòu诏zhào掖yē廷tíng、晋jìn阳yáng、中zhōng山shān宫gōng人rén等děng，及jí鄴yè下xià、并bīng州zhōu太tài官guān官guān口kǒu二èr处chù，其qí年nián六liù十shí已yǐ上shàng，及jí有yǒu癃lóng患huàn者zhě，仰yǎng所suǒ司sī简jiǎn放fàng。庚gēng寅yín，诏zhào天tiān保bǎo七qī年nián已yǐ来lái，诸zhū家jiā缘yuán坐zuò配pèi流liú者zhě，所suǒ在zài令lìng还hái。是shì岁suì，契qì丹dān、靺mò鞨hé国guó并bìng遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。

五wǔ年nián春chūn正zhēng月yuè辛xīn亥hài，诏zhào以yǐ金jīn凤fèng等děng三sān台tái未wèi入rù寺sì者zhě，施shī大dà兴xīng圣shèng寺sì。是shì月yuè，杀shā定dìng州zhōu刺cì史shǐ、博bó陵líng王wáng济jì。二èr月yuè乙yǐ丑chǒu，诏zhào应yīng宫gōng刑xíng者zhě，普pǔ免miǎn刑xíng为wèi官guān口kǒu。又yòu诏zhào禁jìn网wǎng捕bǔ鹰yīng鹞yào及jí畜xù养yǎng笼lóng放fàng之zhī物wù。癸guǐ酉yǒu，大dà莫mò娄lóu国guó遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。乙yǐ丑chǒu，改gǎi东dōng平píng王wáng俨yǎn为wèi琅láng邪xié王wáng。诏zhào侍shì中zhōng叱chì列liè长zhǎng文wén使shǐ于yú周zhōu。是shì月yuè，杀shā太tài尉wèi、赵zhào郡jùn王wáng睿ruì。三sān月yuè丁dīng酉yǒu，以yǐ司sī空kōng徐xú显xiǎn秀xiù为wèi太tài尉wèi，并bìng省shěng尚shàng书shū令lìng娄lóu定dìng远yuǎn为wèi司sī空kōng。是shì月yuè，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。夏xià四sì月yuè甲jiǎ子zi，诏zhào以yǐ并bīng州zhōu尚shàng书shū省shěng为wèi大dà基jī圣shèng寺sì，晋jìn祠cí为wèi大dà崇chóng皇huáng寺sì。乙yǐ丑chǒu，车chē驾jià至zhì自zì晋jìn阳yáng。秋qiū七qī月yuè己jǐ丑chǒu，诏zhào降jiàng罪zuì人rén各gè有yǒu差chà。戊wù申shēn，诏zhào使shǐ巡xún省shěng河hé北běi诸zhū州zhōu无wú雨yǔ处chù，境jìng内nèi偏piān旱hàn者zhě，优yōu免miǎn租zū调diào。冬dōng十shí月yuè壬rén戌xū，诏zhào禁jìn造zào酒jiǔ。十shí一yī月yuè辛xīn丑chǒu，诏zhào以yǐ太tài保bǎo斛hú律lǜ光guāng为wèi太tài傅fù，大dà司sī马mǎ、冯féng翊yì王wáng润rùn为wèi太tài保bǎo，大dà将jiāng军jūn、琅láng邪xié王wáng俨yǎn为wèi大dà司sī马mǎ。十shí二èr月yuè庚gēng午wǔ，以yǐ开kāi府fǔ仪yí同tóng三sān司sī、兰lán陵líng王wáng长zhǎng恭gōng为wèi尚shàng书shū令lìng。庚gēng辰chén，以yǐ中zhōng书shū监jiān魏wèi收shōu为wèi尚shàng书shū右yòu仆pū射shè。

武wǔ平píng元yuán年nián春chūn正zhēng月yuè乙yǐ酉yǒu朔shuò，改gǎi元yuán。太tài师shī、并bīng州zhōu刺cì史shǐ、东dōng安ān王wáng娄lóu睿ruì薨hōng。戊wù申shēn，诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì裴péi献xiàn之zhī聘pìn于yú陈chén。二èr月yuè癸guǐ亥hài，以yǐ百bǎi济jì王wáng余yú昌chāng为wèi使shǐ持chí节jié、侍shì中zhōng、骠piào骑qí大dà将jiāng军jūn、带dài方fāng郡jùn公gōng，王wáng如rú故gù。己jǐ巳sì，以yǐ太tài傅fù、咸xián阳yáng王wáng斛hú律lǜ光guāng为wèi右yòu丞chéng相xiàng，并bīng州zhōu刺cì史shǐ、右yòu丞chéng相xiàng、安ān定dìng王wáng贺hè拔bá仁rén为wèi录lù尚shàng书shū事shì，冀jì州zhōu刺cì史shǐ、任rèn城chéng王wáng湝jiē为wèi太tài师shī。丙bǐng子zi，降jiàng死sǐ罪zuì已yǐ下xià囚qiú。闰rùn月yuè戊wù戌xū，录lù尚shàng书shū事shì、安ān定dìng王wáng贺hè拔bá仁rén薨hōng。三sān月yuè辛xīn酉yǒu，以yǐ开kāi府fǔ仪yí同tóng三sān司sī徐xú之zhī才cái为wèi尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè。夏xià六liù月yuè乙yǐ酉yǒu，以yǐ广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng为wèi司sī空kōng。甲jiǎ辰chén，以yǐ皇huáng子zi恆héng生shēng故gù，大dà赦shè。内nèi外wài百bǎi官guān，普pǔ进jìn二èr级jí；九jiǔ州zhōu职zhí人rén，普pǔ进jìn四sì级jí。己jǐ酉yǒu，诏zhào以yǐ开kāi府fǔ仪yí同tóng三sān司sī唐táng邕yōng为wèi尚shàng书shū右yòu仆pū射shè。秋qiū七qī月yuè癸guǐ丑chǒu，封fēng孝xiào昭zhāo皇huáng帝dì子zi彦yàn基jī为wèi城chéng阳yáng王wáng，彦yàn康kāng为wèi定dìng陵líng王wáng，彦yàn忠zhōng为wèi梁liáng郡jùn王wáng。甲jiǎ寅yín，以yǐ尚shàng书shū令lìng、兰lán陵líng王wáng长zhǎng恭gōng为wèi录lù尚shàng书shū事shì，中zhōng领lǐng军jūn和hé士shì开kāi为wèi尚shàng书shū令lìng。癸guǐ亥hài，靺mò鞨hé遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。癸guǐ酉yǒu，以yǐ华huà山shān王wáng凝níng为wèi太tài傅fù。八bā月yuè辛xīn卯mǎo，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。九jiǔ月yuè乙yǐ巳sì，立lì皇huáng子zi恆héng为wèi皇huáng太tài子zi。冬dōng十shí月yuè辛xīn巳sì，以yǐ司sī空kōng、广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng为wèi司sī徒tú，以yǐ上shàng洛luò王wáng思sī宗zōng为wèi司sī空kōng，封fēng萧xiāo庄zhuāng为wèi梁liáng王wáng。戊wù子zi，曲qū降jiàng并bīng州zhōu死sǐ罪zuì已yǐ下xià囚qiú。己jǐ丑chǒu，复fù改gǎi威wēi宗zōng景jǐng烈liè皇huáng帝dì谥shì号hào为wèi显xiǎn祖zǔ文wén宣xuān皇huáng帝dì。十shí二èr月yuè丁dīng亥hài，车chē驾jià至zhì自zì晋jìn阳yáng。诏zhào左zuǒ丞chéng相xiàng斛hú律lǜ光guāng出chū晋jìn州zhōu道dào，修xiū城chéng戍shù。

二èr年nián春chūn正zhēng月yuè丁dīng巳sì，诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì刘liú环huán俊jùn使shǐ于yú陈chén。戊wù寅yín，以yǐ百bǎi济jì王wáng余yú昌chāng为wèi使shǐ持chí节jié、都dū督dū、东dōng青qīng州zhōu刺cì史shǐ。二èr月yuè壬rén寅yín，以yǐ录lù尚shàng书shū事shì、兰lán陵líng王wáng长zhǎng恭gōng为wèi太tài尉wèi，并bìng省shěng录lù尚shàng书shū事shì赵zhào彦yàn深shēn为wéi司sī空kōng，尚shàng书shū令lìng和hé士shì开kāi为wèi录lù尚shàng书shū事shì，左zuǒ仆pū射shè徐xú之zhī才cái为wèi尚shàng书shū令lìng，右yòu仆pū射shè唐táng邕yōng为wèi左zuǒ仆pū射shè，吏lì部bù尚shàng书shū冯féng子zi琮cóng为wèi右yòu仆pū射shè。夏xià四sì月yuè壬rén午wǔ，以yǐ大dà司sī马mǎ、琅láng邪xié王wáng俨yǎn为wèi太tài保bǎo。甲jiǎ午wǔ，陈chén遣qiǎn使shǐ连lián和hé，谋móu伐fá周zhōu，朝cháo议yì弗fú许xǔ。六liù月yuè，段duàn韶sháo攻gōng周zhōu汾fén州zhōu克kè之zhī，获huò刺cì史shǐ杨yáng敷fū。秋qiū七qī月yuè庚gēng午wǔ，太tài保bǎo、琅láng邪xié王wáng俨yǎn矫jiǎo诏zhào杀shā录lù尚shàng书shū事shì和hé士shì开kāi于yú南nán台tái，即jí日rì诛zhū领lǐng军jūn大dà将jiāng军jūn库kù狄dí伏fú连lián、书shū侍shì御yù史shǐ王wáng子zǐ宣xuān等děng，尚shàng书shū右yòu仆pū射shè冯féng子zi琮cóng赐cì死sǐ殿diàn中zhōng。八bā月yuè己jǐ亥hài，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。九jiǔ月yuè辛xīn亥hài，以yǐ太tài师shī、任rèn城chéng王wáng湝jiē为wèi太tài宰zǎi，冯féng翊yì王wáng润rùn为wèi太tài师shī。己jǐ未wèi，左zuǒ丞chéng相xiàng、平píng原yuán王wáng段duàn韶sháo薨hōng。戊wù午wǔ，曲qū降jiàng并bīng州zhōu界jiè内nèi死sǐ罪zuì已yǐ下xià，各gè有yǒu差chà。庚gēng午wǔ，杀shā太tài保bǎo、琅láng邪xié王wáng俨yǎn。壬rén申shēn，陈chén人rén来lái聘pìn。冬dōng十shí月yuè，罢bà京jīng畿jī府fǔ入rù领lǐng军jūn府fǔ。己jǐ亥hài，车chē驾jià至zhì自zì晋jìn阳yáng。十shí一yī月yuè庚gēng戍shù，诏zhào侍shì中zhōng赫hè连lián子zi悦yuè使shǐ于yú周zhōu。丙bǐng寅yín，以yǐ徐xú州zhōu行xíng台tái、广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng为wèi录lù尚shàng书shū事shì。庚gēng午wǔ，以yǐ录lù尚shàng书shū事shì、广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng为wèi司sī徒tú。癸guǐ酉yǒu，以yǐ右yòu丞chéng相xiàng斛hú律lǜ光guāng为wèi左zuǒ丞chéng相xiàng。

三sān年nián春chūn正zhēng月yuè己jǐ巳sì，祀sì南nán郊jiāo。辛xīn亥hài，追zhuī赠zèng故gù琅láng邪xié王wáng俨yǎn为wèi楚chǔ帝dì。二èr月yuè己jǐ卯mǎo，以yǐ卫wèi菩pú萨sà为wèi太tài尉wèi。辛xīn巳sì，以yǐ并bìng省shěng吏lì部bù尚shàng书shū高gāo元yuán海hǎi为wèi尚shàng书shū右yòu仆pū射shè。庚gēng寅yín，以yǐ左zuǒ仆pū射shè唐táng邕yōng为wèi尚shàng书shū令lìng，侍shì中zhōng祖zǔ珽tǐng为wèi左zuǒ仆pū射shè。是shì月yuè，敕chì撰zhuàn《玄xuán州zhōu苑yuàn御yù览lǎn》，后hòu改gǎi名míng《圣shèng寿shòu堂táng御yù览lǎn》。三sān月yuè辛xīn酉yǒu，诏zhào文wén武wǔ官guān五wǔ品pǐn已yǐ上shàng，各gè举jǔ一yī人rén。是shì月yuè，周zhōu诛zhū冢zhǒng宰zǎi宇yǔ文wén护hù。夏xià四sì月yuè，周zhōu人rén来lái聘pìn。秋qiū七qī月yuè戊wù辰chén，诛zhū左zuǒ丞chéng相xiàng、咸xián阳yáng王wáng斛hú律lǜ光guāng，及jí其qí弟dì幽yōu州zhōu行xíng台tái、荆jīng山shān公gōng丰fēng乐lè。八bā月yuè庚gēng寅yín，废fèi皇huáng后hòu斛hú律lǜ氏shì为wèi庶shù人rén。以yǐ太tài宰zǎi、任rèn城chéng王wáng湝jiē为wèi右yòu丞chéng相xiàng，太tài师shī、冯féng翊yì王wáng润rùn为wèi太tài尉wèi，兰lán陵líng王wáng长zhǎng恭gōng为wèi大dà司sī马mǎ，广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng为wèi大dà将jiāng军jūn，安ān德dé王wáng廷tíng宗zōng为wèi司sī徒tú。使shǐ领lǐng军jūn封fēng辅fǔ相xiàng聘pìn于yú周zhōu。戊wù子zi，拜bài右yòu昭zhāo仪yí胡hú氏shì为wèi皇huáng后hòu。己jǐ丑chǒu，以yǐ司sī州zhōu牧mù、北běi平píng王wáng仁rén坚jiān为wèi尚shàng书shū令lìng，特tè进jìn许xǔ季jì良liáng为wèi左zuǒ仆pū射shè，彭péng城chéng王wáng宝bǎo德dé为wèi右yòu仆pū射shè。癸guǐ巳sì，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。是shì月yuè，《圣shèng寿shòu堂táng御yù览lǎn》成chéng，敕chì付fù史shǐ阁gé。后hòu改gǎi为wéi《修xiū文wén殿diàn御yù览lǎn》。九jiǔ月yuè，陈chén人rén来lái聘pìn。冬dōng十shí月yuè，降jiàng死sǐ罪zuì已yǐ下xià囚qiú。甲jiǎ午wǔ，拜bài弘hóng德dé夫fū人rén穆mù氏shì为wèi左zuǒ皇huáng后hòu，大dà赦shè。十shí二èr月yuè辛xīn丑chǒu，废fèi皇huáng后hòu胡hú氏shì为wèi庶shù人rén。是shì岁suì，新xīn罗luó、百bǎi济jì、勿wù吉jí、突tū厥jué并bìng遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。于yú周zhōu为wèi建jiàn德dé元yuán年nián。

四sì年nián春chūn正zhēng月yuè戊wù寅yín，以yǐ并bìng省shěng尚shàng书shū令lìng高gāo阿ā那nà肱gōng为wèi录lù尚shàng书shū事shì。庚gēng辰chén，诏zhào兼jiān散sàn骑qí常cháng侍shì崔cuī象xiàng使shǐ于yú陈chén。是shì月yuè，鄴yè都dōu、并bīng州zhōu并bìng有yǒu狐hú媚mèi，多duō截jié人rén发fā。二èr月yuè乙yǐ巳sì，拜bài左zuǒ皇huáng后hòu穆mù氏shì为wèi皇huáng后hòu。丙bǐng午wǔ，置zhì文wén林lín馆guǎn。乙yǐ卯mǎo，以yǐ尚shàng书shū令lìng、北běi平píng王wáng仁rén坚jiān为wèi录lù尚shàng书shū事shì。丁dīng巳sì，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。是shì月yuè，周zhōu人rén来lái聘pìn。三sān月yuè辛xīn未wèi，盗dào入rù信xìn州zhōu，杀shā刺cì史shǐ和hé士shì休xiū，南nán兗yǎn州zhōu刺cì史shǐ鲜xiān于yú世shì荣róng讨tǎo之zhī。庚gēng辰chén，车chē驾jià至zhì晋jìn阳yáng。夏xià四sì月yuè戊wù午wǔ，以yǐ大dà司sī马mǎ、兰lán陵líng王wáng长zhǎng恭gōng为wèi太tài保bǎo，大dà将jiāng军jūn、定dìng州zhōu刺cì史shǐ、南nán阳yáng王wáng绰chuò为wèi大dà司sī马mǎ，大dà司sī马mǎ、太tài尉wèi卫wèi菩pú萨sà为wèi大dà将jiāng军jūn，司sī徒tú、安ān德dé王wáng延yán宗zōng为wèi太tài尉wèi，司sī空kōng、武wǔ兴xīng王wáng普pǔ为wèi司sī徒tú，开kāi府fǔ仪yí同tóng三sān司sī、宜yí阳yáng王wáng赵zhào彦yàn深shēn为wéi司sī空kōng。癸guǐ丑chǒu，祈qí皇huáng祠cí。坛tán壝wěi蕝jué之zhī内nèi忽hū有yǒu车chē轨guǐ之zhī辙zhé，案àn验yàn，傍bàng无wú人rén迹jì，不bù知zhī车chē所suǒ从cóng来lái。乙yǐ卯mǎo，诏zhào以yǐ为wéi大dà庆qìng，班bān告gào天tiān下xià。己jǐ未wèi，周zhōu人rén来lái聘pìn。五wǔ月yuè丙bǐng子zi，诏zhào史shǐ官guān更gèng撰zhuàn《魏wèi书shū》。癸guǐ巳sì，以yǐ领lǐng军jūn穆mù提tí婆pó为wèi尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè，以yǐ侍shì中zhōng、中zhōng书shū监jiān段duàn孝xiào言yán为wèi右yòu仆pū射shè。是shì月yuè，开kāi府fǔ仪yí同tóng三sān司sī尉wèi破pò胡hú、长zhǎng孙sūn洪hóng略lüè等děng与yǔ陈chén将jiāng吴wú明míng彻chè战zhàn于yú吕lǚ梁liáng南nán。大dà败bài，破pò胡hú走zǒu以yǐ免miǎn，洪hóng略lüè战zhàn殁mò。遂suì陷xiàn秦qín、泾jīng二èr州zhōu。明míng彻chè进jìn陷xiàn和hé、合hé二èr州zhōu。是shì月yuè，杀shā太tài保bǎo、兰lán陵líng王wáng长zhǎng恭gōng。六liù月yuè，明míng彻chè进jìn军jūn围wéi寿shòu阳yáng。壬rén子zi，幸xìng南nán苑yuàn，从cóng官guān暍yē死sǐ者zhě六liù十shí人rén。以yǐ录lù尚shàng书shū事shì高gāo阿ā那nà肱gōng为wèi司sī徒tú。丙bǐng辰chén，诏zhào开kāi府fǔ王wáng师shī罗luó使shǐ于yú周zhōu。秋qiū九jiǔ月yuè，校xiào猎liè于yú鄴yè东dōng。冬dōng十shí月yuè，陈chén将jiāng吴wú明míng彻chè陷xiàn寿shòu阳yáng。辛xīn丑chǒu，杀shā侍shì中zhōng崔cuī季jì舒shū、张zhāng雕diāo唐táng、散sàn骑qí常cháng侍shì刘liú逖tì、封fēng孝xiào琰yǎn、黄huáng门mén侍shì郎láng裴péi泽zé、郭guō遵zūn。癸guǐ卯mǎo，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。十shí二èr月yuè戊wù寅yín，以yǐ司sī徒tú高gāo阿ā那nà肱gōng为wèi右yòu丞chéng相xiàng。是shì岁suì，高gāo丽lí、靺mò鞨hé并bìng遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng，突tū厥jué使shǐ求qiú婚hūn。

五wǔ年nián春chūn正zhēng月yuè乙yǐ丑chǒu，置zhì左zuǒ右yòu娥é英yīng各gè一yī人rén。二èr月yuè乙yǐ未wèi，车chē驾jià至zhì自zì晋jìn阳yáng。朔shuò州zhōu行xíng台tái、南nán安ān王wáng思sī好hǎo反fǎn。辛xīn丑chǒu，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。尚shàng书shū令lìng唐táng邕yōng等děng大dà破pò思sī好hǎo，投tóu火huǒ死sǐ，焚fén其qí尸shī，并bìng其qí妻qī李lǐ氏shì。丁dīng未wèi，车chē驾jià至zhì自zì晋jìn阳yáng。甲jiǎ寅yín，以yǐ尚shàng书shū令lìng唐táng邕yōng为wèi录lù尚shàng书shū事shì。夏xià五wǔ月yuè，大dà旱hàn，晋jìn阳yáng得dé死sǐ魃bá，长zhǎng二èr尺chǐ，面miàn顶dǐng各gè二èr目mù。帝dì闻wén之zhī，使shǐ刻kè木mù为wèi其qí形xíng以yǐ献xiàn。庚gēng申shēn，大dà赦shè。丁dīng亥hài，陈chén人rén寇kòu淮huái北běi。秋qiū八bā月yuè癸guǐ卯mǎo，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。甲jiǎ辰chén，以yǐ高gāo劢mài为wèi尚shàng书shū右yòu仆pū射shè。是shì岁suì，杀shā南nán阳yáng王wáng绰chuò。

六liù年nián春chūn三sān月yuè乙yǐ亥hài，车chē驾jià至zhì自zì晋jìn阳yáng。丁dīng丑chǒu，烹pēng妖yāo贼zéi郑zhèng子zi饶ráo于yú都dū市shì。是shì月yuè，周zhōu人rén来lái聘pìn。夏xià四sì月yuè庚gēng子zi，以yǐ中zhōng书shū监jiān阳yáng休xiū之zhī为wèi尚shàng书shū右yòu仆pū射shè。癸guǐ卯mǎo，靺mò鞨hé遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。秋qiū七qī月yuè甲jiǎ戌xū，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。八bā月yuè丁dīng酉yǒu，冀jì、定dìng、赵zhào、幽yōu、沧cāng、瀛yíng六liù州zhōu大dà水shuǐ。是shì月yuè，周zhōu师shī入rù洛luò川chuān，屯tún芒máng山shān，攻gōng逼bī洛luò城chéng。纵zòng火huǒ船chuán焚fén浮fú桥qiáo，河hé桥qiáo绝jué。闰rùn月yuè己jǐ丑chǒu，遣qiǎn右yòu丞chéng相xiàng高gāo阿ā那nà肱gōng自zì晋jìn阳yáng御yù之zhī，师shī次cì河hé阳yáng，周zhōu师shī夜yè遁dùn。庚gēng辰chén，以yǐ司sī空kōng赵zhào彦yàn深shēn为wéi司sī徒tú，斛hú律lǜ阿ā列liè罗luó为wèi司sī空kōng。辛xīn巳sì，以yǐ军jūn国guó资zī用yòng不bù足zú，税shuì关guān市shì、舟zhōu车chē、山shān泽zé、盐yán铁tiě、店diàn肆sì，轻qīng重zhòng各gè有yǒu差chà，开kāi酒jiǔ禁jìn。

七qī年nián春chūn正zhēng月yuè壬rén辰chén，诏zhào去qù秋qiū已yǐ来lái，水shuǐ潦lǎo，人rén饥jī不bù自zì立lì者zhě，所suǒ在zài付fù大dà寺sì及jí诸zhū富fù户hù，济jì其qí性xìng命mìng。甲jiǎ寅yín，大dà赦shè。乙yǐ卯mǎo，车chē驾jià至zhì自zì晋jìn阳yáng。二èr月yuè辛xīn酉yǒu，括kuò杂zá户hù女nǚ，年nián二èr十shí已yǐ下xià十shí四sì已yǐ上shàng未wèi嫁jià，悉xī集jí省shěng。隐yǐn匿nì者zhě，家jiā长zhǎng处chǔ死sǐ刑xíng。二èr月yuè丙bǐng寅yín，风fēng从cóng西xī北běi起qǐ，发fà屋wū拔bá树shù，五wǔ日rì乃nǎi止zhǐ。夏xià六liù月yuè戊wù申shēn朔shuò，日rì有yǒu蚀shí之zhī。庚gēng申shēn，司sī徒tú赵zhào彦yàn深shēn薨hōng。秋qiū七qī月yuè丁dīng丑chǒu，大dà雨yǔ霖lín。是shì月yuè，以yǐ水shuǐ涝lào，遣qiǎn使shǐ巡xún抚fǔ流liú亡wáng人rén户hù。八bā月yuè丁dīng卯mǎo，行xíng幸xìng晋jìn阳yáng。雉zhì集jí于yú御yù坐zuò，获huò之zhī，有yǒu司sī不bù敢gǎn以yǐ闻wén。诏zhào营yíng邯hán郸dān宫gōng。冬dōng十shí月yuè丙bǐng辰chén，帝dì大dà狩shòu于yú祁qí连lián池chí。周zhōu师shī攻gōng晋jìn州zhōu。癸guǐ亥hài，帝dì还hái晋jìn阳yáng。甲jiǎ子zi，出chū兵bīng，大dà集jí晋jìn祠cí。庚gēng午wǔ，帝dì发fā晋jìn阳yáng。癸guǐ酉yǒu，帝dì列liè阵zhèn而ér行xíng，上shàng鸡jī栖qī原yuán，与yǔ周zhōu齐qí王wáng宪xiàn相xiāng对duì，至zhì夜yè不bù战zhàn。周zhōu师shī敛liǎn阵zhèn而ér退tuì。十shí一yī月yuè，周zhōu武wǔ帝dì退tuì还huán长cháng安ān，留liú偏piān师shī守shǒu晋jìn州zhōu，高gāo阿ā那nà肱gōng等děng围wéi晋jìn州zhōu城chéng。戊wù寅yín，帝dì至zhì围wéi所suǒ。十shí二èr月yuè戊wù申shēn，周zhōu武wǔ帝dì来lái救jiù晋jìn州zhōu。庚gēng戌xū，战zhàn于yú城chéng南nán，齐qí军jūn大dà败bài。帝dì弃qì军jūn先xiān还hái。癸guǐ丑chǒu，入rù晋jìn阳yáng，忧yōu惧jù不bù知zhī所suǒ之zhī。甲jiǎ寅yín，大dà赦shè。帝dì谓wèi朝cháo臣chén曰yuē：“周zhōu师shī甚shèn盛shèng，若ruò何hé？”群qún臣chén咸xián曰yuē：“天tiān命mìng未wèi改gǎi，一yī得de一yī失shī，自zì古gǔ皆jiē然rán。宜yí停tíng百bǎi赋fù，安ān朝cháo野yě，收shōu遗yí兵bīng，背bèi城chéng死sǐ战zhàn，以yǐ存cún社shè稷jì。”帝dì意yì犹yóu预yù，欲yù向xiàng北běi朔shuò州zhōu。乃nǎi留liú安ān德dé王wáng廷tíng宗zōng、广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng等děng守shǒu晋jìn阳yáng。若ruò晋jìn阳yáng不bù守shǒu，即jí欲yù奔bēn突tū厥jué。群qún臣chén皆jiē曰yuē不bù可kě，帝dì不bù从cóng其qí言yán。开kāi府fǔ仪yí同tóng三sān司sī贺hè拔bá伏fú恩ēn、封fēng辅fǔ相xiàng、慕mù容róng钟zhōng葵kuí等děng宿sù卫wèi近jìn臣chén三sān十shí余yú人rén，西xī奔bēn周zhōu师shī。乙yǐ卯mǎo，诏zhào募mù兵bīng，遣qiǎn安ān德dé王wáng延yán宗zōng为wèi左zuǒ广guǎng，广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng为wèi右yòu广guǎng。延yán宗zōng入rù见jiàn帝dì，帝dì告gào欲yù向xiàng北běi朔shuò州zhōu，延yán宗zōng泣qì谏jiàn，不bù从cóng。帝dì密mì遣qiǎn王wáng康kāng德dé与yǔ中zhōng人rén齐qí绍shào等děng送sòng皇huáng太tài后hòu、皇huáng太tài子zi于yú北běi朔shuò州zhōu。丙bǐng辰chén，帝dì幸xìng城chéng南nán军jūn营yíng，劳láo将jiàng士shì，其qí夜yè欲yù遁dùn，诸zhū将jiāng不bù从cóng。丁dīng巳sì，大dà赦shè。改gǎi武wǔ平píng七qī年nián为wèi隆lóng化huà元yuán年nián。其qí日rì，穆mù提tí婆pó降jiàng周zhōu。诏zhào除chú安ān德dé王wáng延yán宗zōng为wèi相xiàng国guó，委wěi以yǐ备bèi御yù，延yán宗zōng流liú涕tì受shòu命mìng。帝dì乃nǎi夜yè斩zhǎn五wǔ龙lóng门mén而ér出chū。欲yù走zǒu突tū厥jué，从cóng官guān多duō散sàn，领lǐng军jūn梅méi胜shèng郎láng叩kòu马mǎ谏jiàn，乃nǎi回huí之zhī鄴yè。时shí唯wéi高gāo阿ā那nà肱gōng等děng十shí余yú骑qí，广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng、襄xiāng城chéng王wáng彦yàn道dào续xù至zhì，得dé数shù十shí人rén同tóng行háng。戊wù午wǔ，延yán宗zōng从cóng众zhòng议yì，即jí皇huáng帝dì位wèi于yú晋jìn阳yáng，改gǎi隆lóng化huà为wèi德dé昌chāng元yuán年nián。庚gēng申shēn，帝dì入rù鄴yè。辛xīn酉yǒu，延yán宗zōng与yǔ周zhōu师shī战zhàn于yú晋jìn阳yáng，大dà败bài，为wèi周zhōu师shī所suǒ虏lǔ。

帝dì遣qiǎn募mù人rén，重zhòng加jiā官guān赏shǎng，虽suī有yǒu此cǐ言yán，而ér竟jìng不bù出chū物wù。广guǎng宁níng王wáng孝xiào珩háng奏zòu请qǐng出chū宫gōng人rén及jí珍zhēn宝bǎo，班bān赐cì将jiàng士shì，帝dì不bú悦yuè。斛hú律lǜ孝xiào卿qīng居jū中zhōng，受shòu委wěi带dài甲jiǎ以yǐ处chǔ分fèn。请qǐng帝dì亲qīn劳láo，为wèi帝dì撰zhuàn辞cí，且qiě曰yuē：“宜yí慷kāng慨kǎi流liú涕tì，感gǎn激jī人rén心xīn。”帝dì既jì出chū临lín众zhòng，将jiàng令lìng之zhī，不bù复fù记jì所suǒ受shòu言yán，遂suì大dà笑xiào。左zuǒ右yòu亦yì群qún咍hāi，将jiàng士shì莫mò不bù解jiě体tǐ。于yú是shì自zì大dà丞chéng相xiàng已yǐ下xià，太tài宰zǎi、大dà司sī马mǎ、三sān师shī、大dà将jiāng军jūn、三sān公gōng等děng官guān，并bìng增zēng员yuán而ér授shòu，或huò三sān或huò四sì，不bù可kě胜shèng数shǔ。甲jiǎ子zi，皇huáng太tài后hòu从cóng北běi道dào至zhì。引yǐn文wén武wǔ一yī品pǐn已yǐ上shàng入rù硃zhū华huá门mén。赐cì酒jiǔ食shí及jí纸zhǐ笔bǐ，问wèn以yǐ御yù周zhōu之zhī方fāng略lüè。群qún臣chén各gè异yì议yì，帝dì莫mò知zhī所suǒ从cóng。又yòu引yǐn高gāo元yuán海hǎi、宋sòng士shì素sù、卢lú思sī道dào、李lǐ德dé林lín等děng欲yù议yì禅chán位wèi皇huáng太tài子zi。先xiān是shì，望wàng气qì者zhě言yán，当dāng有yǒu革gé易yì，于yú是shì依yī天tiān统tǒng故gù事shì，授shòu位wèi幼yòu主zhǔ。

幼yòu主zhǔ名míng恆héng，帝dì之zhī长zhǎng子zǐ也yě。母mǔ曰yuē穆mù皇huáng后hòu。武wǔ平píng元yuán年nián六liù月yuè，生shēng于yú鄴yè。其qí年nián十shí月yuè，立lì为wèi皇huáng太tài子zi。隆lóng化huà二èr年nián春chūn正zhēng月yuè乙yǐ亥hài，即jí皇huáng帝dì位wèi，时shí年nián八bā岁suì。改gǎi元yuán为wèi承chéng光guāng元yuán年nián，大dà赦shè。尊zūn皇huáng太tài后hòu为wèi太tài皇huáng太tài后hòu，帝dì为wèi太tài上shàng皇huáng帝dì，后hòu为wèi太tài上shàng皇huáng后hòu。于yú是shì黄huáng门mén侍shì郎láng颜yán之zhī推tuī、中zhōng书shū侍shì郎láng薛xuē道dào衡héng、侍shì中zhōng陈chén德dé信xìn等děng劝quàn太tài上shàng皇huáng帝dì往wǎng河hé外wài募mù兵bīng，更gèng为wéi经jīng略lüè。若ruò不bù济jì，南nán投tóu陈chén国guó。从cóng之zhī。丁dīng丑chǒu，太tài皇huáng太tài后hòu、太tài上shàng皇huáng自zì鄴yè先xiān趣qù济jì州zhōu。周zhōu师shī渐jiàn逼bī。癸guǐ未wèi，幼yòu主zhǔ又yòu自zì鄴yè东dōng走zǒu。己jǐ丑chǒu，周zhōu师shī至zhì紫zǐ阳yáng桥qiáo。癸guǐ巳sì，烧shāo城chéng西xī门mén，太tài上shàng皇huáng将jiāng百bǎi余yú骑qí东dōng走zǒu。乙yǐ亥hài，度dù河hé入rù济jì州zhōu。其qí日rì，幼yòu主zhǔ禅chán位wèi于yú大dà丞chéng相xiàng、任rèn城chéng王wáng湝jiē，令lìng侍shì中zhōng斛hú律lǜ孝xiào卿qīng送sòng禅chán文wén及jí玺xǐ绂fú于yú瀛yíng州zhōu。孝xiào卿qīng乃nǎi以yǐ之zhī归guī周zhōu。又yòu为wèi任rèn城chéng王wáng诏zhào，尊zūn太tài上shàng皇huáng为wèi无wú上shàng皇huáng。幼yòu主zhǔ为wèi守shǒu国guó天tiān王wáng。留liú太tài皇huáng太tài后hòu济jì州zhōu，遣qiǎn高gāo阿ā那nà肱gōng留liú守shǒu。太tài上shàng皇huáng并bìng皇huáng后hòu携xié幼yòu主zhǔ走zǒu青qīng州zhōu，韩hán长zhǎng鸾luán、邓dèng颙yóng等děng数shù十shí人rén从cóng。太tài上shàng皇huáng既jì至zhì青qīng州zhōu，即jí为wèi入rù陈chén之zhī计jì。而ér高gāo阿ā那nà肱gōng召zhào周zhōu军jūn，约yuē生shēng致zhì齐qí主zhǔ。而ér屡lǚ使shǐ人rén告gào，言yán贼zéi军jūn在zài远yuǎn，已yǐ令lìng人rén烧shāo断duàn桥qiáo路lù。太tài上shàng所suǒ以yǐ停tíng缓huǎn。周zhōu军jūn奄yǎn至zhì青qīng州zhōu，太tài上shàng窘jiǒng急jí，将jiāng逊xùn于yú陈chén，置zhì金jīn囊náng于yú鞍ān后hòu。与yǔ长zhǎng鸾luán、淑shū妃fēi等děng十shí数shù骑qí至zhì青qīng州zhōu南nán邓dèng村cūn，为wèi周zhōu将jiàng尉wèi暹xiān纲gāng所suǒ获huò，送sòng鄴yè。周zhōu武wǔ帝dì与yǔ抗kàng宾bīn主zhǔ礼lǐ，并bìng太tài后hòu、幼yòu主zhǔ、诸zhū王wáng，俱jù送sòng长cháng安ān。封fēng帝dì温wēn国guó公gōng。至zhì建jiàn德dé七qī年nián，诬wū与yǔ宜yí州zhōu刺cì史shǐ穆mù提tí婆pó谋móu反fǎn，及jí延yán宗zōng等děng数shù十shí人rén，无wú少shǎo长zhǎng咸xián赐cì死sǐ。神shén武wǔ子zǐ孙sūn所suǒ存cún者zhě一yī二èr而ér己jǐ。至zhì大dà象xiàng末mò，阳yáng休xiū之zhī、陈chén德dé信xìn等děng启qǐ大dà丞chéng相xiàng隋suí公gōng，请qǐng收shōu葬zàng。听tīng之zhī，葬zàng于yú长cháng安ān北běi原yuán洪hóng渎dú川chuān。

帝dì幼yòu而ér令lìng善shàn；及jí长zhǎng，颇pǒ学xué缀zhuì文wén，置zhì文wén林lín馆guǎn，引yǐn诸zhū文wén士shì焉yān。而ér言yán语yǔ涩sè呐nà，无wú志zhì度dù，不bù喜xǐ见jiàn朝cháo士shì。自zì非fēi宠chǒng私sī昵nì狎xiá，未wèi尝cháng交jiāo语yǔ。性xìng懦nuò不bù堪kān，人rén视shì者zhě即jí有yǒu忿fèn责zé。其qí奏zòu事shì者zhě，虽suī三sān公gōng、令lìng、录lù莫mò得dé仰yǎng视shì。皆jiē略lüè陈chén大dà旨zhǐ，惊jīng走zǒu而ér出chū。每měi灾zāi异yì寇kòu盗dào水shuǐ旱hàn，亦yì不bù自zì贬biǎn损sǔn；唯wéi诸zhū处chù设shè斋zhāi，以yǐ此cǐ为wèi修xiū德dé。雅yǎ信xìn巫wū觋xí，解jiě祷dǎo无wú方fāng。初chū，琅láng邪xié王wáng举jǔ兵bīng，人rén告gào者zhě误wù云yún库kù狄dí伏fú连lián反fǎn，帝dì曰yuē：“此cǐ必bì仁rén威wēi也yě。”又yòu斛hú律lǜ光guāng死sǐ后hòu，诸zhū武wǔ官guān举jǔ高gāo思sī好hǎo堪kān大dà将jiāng军jūn，帝dì曰yuē：“思sī好hǎo喜xǐ反fǎn。”皆jiē如rú所suǒ言yán，遂suì自zì以yǐ策cè无wú遗yí算suàn，乃nǎi益yì骄jiāo纵zòng。盛shèng为wèi无wú愁chóu之zhī曲qū，帝dì自zì弹dàn胡hú琵pí琶pá而ér唱chàng之zhī，侍shì和hé之zhī者zhě以yǐ百bǎi数shù，人rén间jiān谓wèi之zhī无wú愁chóu天tiān子zi。尝cháng出chū见jiàn群qún厉lì，尽jǐn杀shā之zhī。或huò杀shā人rén，剥bō面miàn皮pí而ér视shì之zhī。任rèn陆lù令lìng萱xuān、和hé士shì开kāi、高gāo阿ā那nà肱gōng、穆mù提tí婆pó、韩hán长zhǎng鸾luán等děng宰zǎi制zhì天tiān下xià；陈chén德dé信xìn、邓dèng长zhǎng颙yóng、何hé洪hóng珍zhēn参cān预yù机jī权quán。各gè引yǐn亲qīn党dǎng，超chāo居jū非fēi次cì；官guān由yóu财cái进jìn，狱yù以yǐ贿huì成chéng；其qí所suǒ以yǐ乱luàn政zhèng害hài人rén。难nán以yǐ备bèi载zài。诸zhū官guān奴nú婢bì、阉yān人rén、商shāng人rén、胡hú户hù、杂zá户hù、歌gē舞wǔ人rén、见jiàn鬼guǐ人rén滥làn得dé富fù贵guì者zhě，将jiāng以yǐ万wàn数shù。庶shù姓xìng封fēng王wáng者zhě百bǎi数shù，不bù复fù可kě纪jì。开kāi府fǔ千qiān余yú，仪yí同tóng无wú数shù。领lǐng军jūn一yī时shí三sān十shí，连lián判pàn文wén书shū，各gè作zuò依yī字zì，不bù具jù姓xìng名míng，莫mò知zhī谁shuí也yě。诸zhū贵guì宠chǒng祖zǔ祢mí追zhuī赠zèng，官guān岁suì一yī进jìn，位wèi极jí乃nǎi止zhǐ。宫gōng掖yè婢bì皆jiē封fēng郡jùn君jūn。宫gōng女nǚ宝bǎo衣yī玉yù食shí者zhě五wǔ百bǎi余yú人rén。一yī裙qún直zhí万wàn疋pǐ，镜jìng台tái直zhí千qiān金jīn。竞jìng为wèi变biàn巧qiǎo，朝cháo衣yī夕xī弊bì。承chéng武wǔ成chéng之zhī奢shē丽lì，以yǐ为wéi帝dì王wáng当dāng然rán。乃nǎi更gèng增zēng益yì宫gōng苑yuàn，造zào偃yǎn武wǔ修xiū文wén台tái。其qí嫔pín嫱qiáng诸zhū院yuàn中zhōng，起qǐ镜jìng殿diàn、宝bǎo殿diàn、瑇dài瑁mào殿diàn，丹dān青qīng雕diāo刻kè，妙miào极jí当dāng时shí。又yòu于yú晋jìn阳yáng起qǐ十shí二èr院yuàn，壮zhuàng丽lì逾yú于yú鄴yè下xià。所suǒ爱ài不bù恆héng，数shù毁huǐ而ér又yòu复fù。夜yè则zé以yǐ火huǒ照zhào作zuò，寒hán则zé以yǐ汤tāng为wèi泥ní。百bǎi工gōng困kùn穷qióng，无wú时shí休xiū息xī。凿záo晋jìn阳yáng西xī山shān为wèi大dà佛fó像xiàng，一yī夜yè燃rán油yóu万wàn盆pén，光guāng照zhào宫gōng内nèi。又yòu为wèi胡hú昭zhāo仪yí起qǐ大dà慈cí寺sì，未wèi成chéng，改gǎi为wéi穆mù皇huáng后hòu大dà宝bǎo林lín寺sì。穷qióng极jí工gōng巧qiǎo，运yùn石shí填tián泉quán，劳láo费fèi亿yì计jì，人rén牛niú死sǐ者zhě，不bù可kě胜shèng纪jì。御yù马mǎ则zé藉jiè以yǐ氈zhān罽jì，食shí物wù有yǒu十shí余yú种zhǒng。将jiāng合hé牝pìn牡mǔ，则zé设shè青qīng庐lú，具jù牢láo馔zhuàn而ér亲qīn观guān之zhī。狗gǒu则zé饲sì以yǐ梁liáng肉ròu。马mǎ及jí鹰yīng犬quǎn，乃nǎi有yǒu仪yí同tóng、郡jùn君jūn之zhī号hào。故gù有yǒu赤chì彪biāo仪yí同tóng、逍xiāo遥yáo郡jùn君jūn、陵líng霄xiāo郡jùn君jūn。高gāo思sī好hǎo书shū所suǒ谓wèi驮tuó龙lóng，逍xiāo遥yáo著zhù也yě。犬quǎn于yú马mǎ上shàng设shè褥rù以yǐ抱bào之zhī。斗dòu鸡jī亦yì号hào开kāi府fǔ。犬quǎn马mǎ鸡jī鹰yīng，多duō食shí县xiàn干gàn。鹰yīng之zhī入rù养yǎng者zhě，稍shāo割gē犬quǎn肉ròu以yǐ饲sì之zhī，至zhì数shù日rì乃nǎi死sǐ。又yòu于yú华huá林lín园yuán立lì贫pín穷qióng村cūn舍shè，帝dì自zì弊bì衣yī为wèi乞qǐ食shí兒ér。又yòu为wèi穷qióng兒ér之zhī市shì，躬gōng自zì交jiāo易yì。写xiě筑zhù西xī鄙bǐ诸zhū城chéng，黑hēi衣yī为wèi羌qiāng兵bīng；鼓gǔ噪zào陵líng之zhī，亲qīn率lǜ内nèi参cān临lín拒jù，或huò实shí弯wān弓gōng射shè人rén。自zì晋jìn阳yáng东dōng巡xún，单dān马mǎ驰chí骛wù，衣yī解jiě发fā散sàn而ér归guī。又yòu好hǎo不bù急jí之zhī务wù，曾céng一yī夜yè索suǒ蝎xiē，及jí旦dàn，得dé三sān升shēng。特tè爱ài非fēi时shí之zhī物wù，取qǔ求qiú火huǒ急jí，皆jiē须xū朝cháo征zhēng夕xī办bàn。当dāng势shì者zhě因yīn之zhī，贷dài一yī而ér责zé十shí焉yān。赋fù敛liǎn日rì重zhòng，徭yáo役yì日rì烦fán；人rén力lì既jì殚dān，帑tǎng藏cáng空kōng竭jié。乃nǎi赐cì诸zhū佞nìng幸xìng卖mài官guān，或huò得dé郡jùn两liǎng三sān，或huò得dé县xiàn六liù七qī，各gè分fēn州zhōu郡jùn，下xià逮dǎi乡xiāng官guān，亦yì多duō降jiàng中zhōng者zhě。故gù有yǒu敕chì用yòng州zhōu主zhǔ簿bù，敕chì用yòng郡jùn功gōng曹cáo。于yú是shì州zhōu县xiàn职zhí司sī，多duō出chū富fù商shāng大dà贾gǔ。竞jìng为wèi贪tān纵zòng，人rén不bù聊liáo生shēng。爰yuán自zì鄴yè都dōu及jí诸zhū州zhōu郡jùn，所suǒ在zài征zhēng税shuì，百bǎi端duān俱jù起qǐ。凡fán此cǐ诸zhū役yì皆jiē渐jiàn于yú武wǔ成chéng，至zhì帝dì而ér增zēng广guǎng焉yān。然rán未wèi尝cháng有yǒu有yǒu帷wéi薄báo淫yín秽huì，唯wéi此cǐ事shì颇pǒ优yōu于yú武wǔ成chéng云yún。

初chū，河hé清qīng末mò，武wǔ成chéng梦mèng大dà蝟wèi攻gōng破pò鄴yè城chéng，故gù索suǒ境jìng内nèi蝟wèi膏gāo以yǐ绝jué之zhī。识shí者zhě以yǐ后hòu主zhǔ名míng声shēng与yǔ蝟wèi相xiāng协xié，亡wáng齐qí征zhēng也yě。又yòu妇fù人rén皆jiē剪jiǎn剔tī以yǐ著zhù假jiǎ髻jì；而ér危wēi邪xié之zhī，状zhuàng如rú飞fēi鸟niǎo，至zhì于yú南nán面miàn，则zé髻jì心xīn正zhèng西xī。始shǐ自zì宫gōng内nèi为wèi之zhī。被bèi于yú四sì远yuǎn。天tiān意yì若ruò曰yuē：“元yuán首shǒu翦jiǎn落luò，危wēi侧cè，当dāng走zǒu西xī也yě。”又yòu为wèi刀dāo子zi者zhě，刃rèn皆jiē狭xiá细xì，名míng曰yuē尽jǐn势shì。游yóu童tóng戏xì者zhě，好hǎo以yǐ两liǎng手shǒu持chí绳shéng，拂fú地dì而ér却què上shàng跳tiào，且qiě唱chàng曰yuē“高gāo末mò”。高gāo末mò之zhī言yán，盖gài高gāo氏shì运yùn祚zuò之zhī末mò也yě。然rán则zé乱luàn亡wáng之zhī数shù，盖gài有yǒu兆zhào云yún。

论lùn曰yuē：武wǔ成chéng风fēng度dù高gāo爽shuǎng，经jīng算suàn弘hóng长zhǎng。文wén武wǔ之zhī官guān，俱jù尽jǐn谋móu力lì，有yǒu帝dì王wáng之zhī量liàng矣yǐ。但dàn爱ài狎xiá庸yōng竖shù，委wěi以yǐ朝cháo权quán；帷wéi薄báo之zhī间jiān，淫yín侈chǐ过guò度dù。灭miè亡wáng之zhī兆zhào，其qí在zài斯sī乎hū。玄xuán象xiàng告gào变biàn，传chuán位wèi元yuán子zi；名míng号hào虽suī殊shū，政zhèng犹yóu己jǐ出chū；迹jì有yǒu虚xū饰shì，事shì非fēi宪xiàn典diǎn；聪cōng明míng临lín下xià，何hé易yì可kě诬wū。又yòu河hé南nán、河hé间jiān、乐lè陵líng等děng诸zhū王wáng，或huò以yǐ时shí嫌xián，或huò以yǐ猜cāi忌jì，皆jiē无wú罪zuì而ér殒yǔn。非fēi所suǒ谓wèi知zhī命mìng任rèn天tiān体tǐ大dà道dào之zhī义yì也yě。后hòu主zhǔ以yǐ中zhōng庸yōng之zhī姿zī，怀huái易yì染rǎn之zhī性xìng。永yǒng言yán先xiān训xùn，教jiào匪fěi义yì方fāng。始shǐ自zì襁qiǎng褓bǎo，至zhì于yú传chuán位wèi，隔gé以yǐ正zhèng人rén，闭bì其qí善shàn道dào。养yǎng德dé所suǒ履lǚ，异yì乎hū春chūn诵sòng夏xià弦xián。过guò廷tíng所suǒ闻wén，莫mò非fēi不bù轨guǐ不bù物wù。辅fǔ之zhī以yǐ中zhōng官guān奶nǎi媪ǎo，属shǔ之zhī以yǐ丽lì色sè淫yín声shēng；纵zòng巘yǎn绁xiè之zhī娱yú，恣zì朋péng淫yín之zhī好hǎo。语yǔ曰yuē：“从cóng恶è若ruò崩bēng”，盖gài言yán其qí易yì。武wǔ平píng在zài御yù，弥mí见jiàn沦lún胥xū；罕hǎn接jiē朝cháo士shì，不bù亲qīn政zhèng事shì；一yī日rì万wàn机jī，委wěi诸zhū凶xiōng族zú。内nèi侍shì帷wéi幄wò，外wài吐tǔ丝sī纶lún；威wēi厉lì风fēng霜shuāng，志zhì回huí天tiān日rì；虐nüè人rén害hài物wù，搏bó噬shì无wú厌yàn；卖mài狱yù鬻yù官guān，溪xī壑hè难nán满mǎn。重zhòng以yǐ名míng将jiàng贻yí祸huò，忠zhōng臣chén显xiǎn戮lù；始shǐ见jiàn浸jìn溺nì之zhī萌méng，俄é观guān土tǔ崩bēng之zhī势shì。周zhōu武wǔ因yīn机jī，遂suì混hùn区qū夏xià，悲bēi天tiān！盖gài桀jié纣zhòu罪zuì人rén，其qí亡wáng也yě忽hū焉yān，自zì然rán之zhī理lǐ矣yǐ。

郑zhèng文wén贞zhēn公gōng魏wèi徵zhēng总zǒng而ér论lùn之zhī曰yuē：神shén武wǔ以yǐ雄xióng杰jié之zhī姿zī，始shǐ基jī霸bà业yè；文wén襄xiāng以yǐ英yīng明míng之zhī略lüè，伐fá叛pàn柔róu远yuǎn。于yú时shí丧sàng君jūn有yǒu君jūn，师shī出chū以yǐ律lǜ。河hé阴yīn之zhī役yì，摧cuī宇yǔ文wén如rú反fǎn掌zhǎng；涡wō阳yáng之zhī战zhàn，扫sǎo侯hóu景jǐng如rú拉lā枯kū。故gù能néng气qì慑shè西xī邻lín，威wēi加jiā南nán服fú。王wáng室shì是shì赖lài，东dōng夏xià宅zhái心xīn。文wén宣xuān因yīn累lèi世shì之zhī资zī，膺yīng乐lè推tuī之zhī会huì，地dì居jū当dāng璧bì，遂suì迁qiān魏wèi鼎dǐng。怀huái谲jué诡guǐ非fēi常cháng之zhī才cái，运yùn屈qū奇qí不bù测cè之zhī智zhì；网wǎng罗luó俊jùn乂yì，明míng察chá临lín下xià；文wén武wǔ名míng臣chén，尽jǐn其qí力lì用yòng。亲qīn戎róng出chū塞sài，命mìng将jiāng临lín江jiāng。定dìng单dān于yú于yú龙lóng城chéng，纳nà长zhǎng君jūn于yú梁liáng国guó。外wài内nèi充chōng实shí，疆jiāng场chǎng无wú警jǐng；胡hú骑qí息xī其qí南nán侵qīn，秦qín人rén不bù敢gǎn东dōng顾gù。既jì而ér荒huāng淫yín败bài德dé，罔wǎng念niàn作zuò狂kuáng；为wèi善shàn未wèi能néng亡wáng身shēn，余yú殃yāng足zú以yǐ传chuán后hòu。得dé以yǐ寿shòu终zhōng，幸xìng也yě；胤yìn嗣sì不bù永yǒng，宜yí哉zāi。孝xiào昭zhāo地dì逼bī身shēn危wēi，逆nì取qǔ顺shùn守shǒu；外wài敷fū文wén教jiào，内nèi蕴yùn雄xióng图tú；将jiāng以yǐ牢láo笼lóng区qū域yù，奄yǎn有yǒu函hán夏xià。享xiǎng龄líng不bù永yǒng，绩jì用yòng无wú成chéng。若ruò或huò天tiān假jiǎ之zhī年nián，足zú使shǐ秦qín、吴wú旰gàn食shí。武wǔ成chéng即jí位wèi，雅yǎ道dào陵líng迟chí。昭zhāo、襄xiāng之zhī风fēng，摧cuī焉yān已yǐ坠zhuì。暨jì乎hū后hòu主zhǔ，外wài内nèi崩bēng离lí；众zhòng溃kuì于yú平píng阳yáng，身shēn禽qín于yú青qīng土tǔ。天tiān道dào深shēn远yuǎn，或huò未wèi易yì谈tán；吉jí凶xiōng由yóu人rén，抑yì可kě扬yáng榷què。观guān夫fū有yǒu齐qí全quán盛shèng，控kòng带dài遐xiá阻zǔ：西xī包bāo汾fén、晋jìn，南nán极jí江jiāng、淮huái，东dōng尽jǐn海hǎi隅yú，北běi渐jiàn沙shā漠mò。六liù国guó之zhī地dì，我wǒ获huò其qí五wǔ；九jiǔ州zhōu之zhī境jìng，彼bǐ分fēn其qí四sì。料liào甲jiǎ兵bīng之zhī众zhòng寡guǎ，校xiào帑tǎng藏cáng之zhī虚xū实shí；折zhé冲chōng千qiān里lǐ之zhī将jiāng，帷wéi幄wò六liù奇qí之zhī士shì，比bǐ二èr方fāng之zhī优yōu劣liè，无wú等děng级jí以yǐ寄jì言yán。然rán其qí太tài行xíng、长cháng城chéng之zhī固gù，自zì若ruò也yě；江jiāng、淮huái、汾fén、晋jìn之zhī险xiǎn，不bù移yí也yě；帑tǎng藏cáng输shū税shuì之zhī富fù，未wèi亏kuī也yě；士shì庶shù甲jiǎ兵bīng之zhī众zhòng，不bù缺quē也yě。然rán而ér前qián王wáng用yòng之zhī而ér有yǒu余yú，后hòu主zhǔ守shǒu之zhī而ér不bù足zú，其qí故gù何hé哉zāi？前qián王wáng之zhī御yù时shí也yě，沐mù雨yǔ栉zhì风fēng；拯zhěng其qí溺nì而ér救jiù其qí焚fén，信xìn必bì赏shǎng，过guò必bì罚fá，安ān而ér利lì之zhī。既jì与yǔ共gòng其qí存cún亡wáng，故gù得dé同tóng其qí生shēng死sǐ。后hòu主zhǔ则zé不bù然rán。以yǐ人rén从cóng欲yù，损sǔn物wù益yì己jǐ。雕diāo墙qiáng峻jùn宇yǔ，甘gān酒jiǔ嗜shì音yīn；廛chán肆sì遍biàn于yú宫gōng园yuán，禽qín色sè荒huāng于yú外wài内nèi。俾bǐ昼zhòu作zuò夜yè，罔wǎng水shuǐ行xíng舟zhōu；所suǒ欲yù必bì成chéng，所suǒ求qiú必bì得děi。既jì不bù轨guǐ不bù物wù，又yòu暗àn于yú听tīng受shòu；忠zhōng信xìn弗fú闻wén，萋qī斐fěi必bì入rù。视shì人rén如rú草cǎo芥jiè，从cóng恶è如rú顺shùn流liú。佞nìng阉yān处chù当dāng轴zhóu之zhī权quán，婢bì媪ǎo擅shàn回huí天tiān之zhī力lì。卖mài官guān鬻yù狱yù，乱luàn政zhèng淫yín刑xíng；刳kū剒cuò被bèi于yú忠zhōng良liáng，禄lù位wèi加jiā于yú犬quǎn马mǎ。谗chán邪xié并bìng进jìn，法fǎ令lìng多duō闻wén。持chí瓢piáo者zhě非fēi止zhǐ百bǎi人rén，摇yáo树shù者zhě不bù唯wéi一yī手shǒu。于yú是shì土tǔ崩bēng瓦wǎ解jiě，众zhòng叛pàn亲qīn离lí。顾gù瞻zhān周zhōu道dào，咸xián有yǒu西xī归guī之zhī志zhì。方fāng更gèng盛shèng其qí宫gōng观guān，穷qióng极jí荒huāng淫yín；谓wèi黔qián首shǒu之zhī可kě诬wū，指zhǐ白bái日rì以yǐ自zì保bǎo。驱qū倒dǎo戈gē之zhī旅lǚ，抗kàng前qián歌gē之zhī师shī；五wǔ世shì崇chóng基jī，一yī举jǔ而ér灭miè。岂qǐ非fēi镌juān金jīn石shí者zhě难nán为wéi功gōng，摧cuī枯kū朽xiǔ者zhě易yì为wèi力lì欤yú。抑yì又yòu闻wén之zhī，“皇huáng天tiān无wú亲qīn，唯wéi德dé是shì辅fǔ”。“天tiān时shí不bù如rú地dì利lì，地dì利lì不bù如rú人rén和hé”。齐qí自zì河hé清qīng之zhī后hòu，逮dǎi于yú武wǔ平píng之zhī末mò，土tǔ木mù之zhī工gōng不bù息xī，嫔pín嫱qiáng之zhī选xuǎn无wú已yǐ。征zhēng税shuì尽jǐn，人rén力lì殚dān，物wù产chǎn无wú以yǐ给gěi其qí求qiú，江jiāng海hǎi不bù能néng赡shàn其qí欲yù。所suǒ谓wèi火huǒ既jì炽chì矣yǐ，更gèng负fù薪xīn以yǐ足zú之zhī；数shù既jì穷qióng矣yǐ，又yòu为wèi恶è以yǐ促cù之zhī。欲yù求qiú大dà厦shà不bù燔fán，延yán期qī过guò历lì，不bù亦yì难nán乎hū。由yóu此cǐ言yán之zhī，齐qí氏shì之zhī败bài亡wáng，盖gài亦yì由yóu人rén，匪fěi惟wéi天tiān道dào也yě。