，士shì刀dāo反fǎn。故gù政zhèng不bù正zhèng，则zé君jūn位wèi危wēi；君jūn位wèi危wēi则zé大dà臣chén倍bèi，小xiǎo臣chén窃qiè。刑xíng肃sù而ér俗sú敝bì，则zé法fǎ无wú常cháng；法fǎ无wú常cháng而ér礼lǐ无wú列liè；礼lǐ无wú列liè，则zé士shì不bù事shì也yě。刑xíng肃sù而ér俗sú敝bì，则zé民mín弗fú归guī也yě。是shì谓wèi疵cī国guó。又yòu为wèi言yán政zhèng失shī君jūn危wēi之zhī祸huò败bài也yě。肃sù，骏jùn也yě。疵cī，病bìng也yě。○倍bèi，步bù内nèi反fǎn。敝bì音yīn弊bì，本běn亦yì作zuò弊bì。疵cī，才cái斯sī反fǎn。峻jùn，恤xù俊jùn反fǎn。[疏shū]“是shì故gù”至zhì“君jūn也yě”。正zhèng义yì曰yuē：此cǐ一yī经jīng疾jí时shí失shī礼lǐ致zhì此cǐ在zài上shàng祸huò败bài之zhī事shì，故gù言yán礼lǐ之zhī大dà义yì。○“礼lǐ者zhě，君jūn之zhī大dà柄bǐng”者zhě，言yán人rén君jūn治zhì国guó须xū礼lǐ，如rú巧qiǎo匠jiàng治zhì物wù，执zhí斤jīn斧fǔ之zhī柄bǐng。○“所suǒ以yǐ别bié嫌xián明míng微wēi”者zhě，此cǐ以yǐ下xià亦yì并bìng明míng用yòng礼lǐ为wèi柄bǐng之zhī事shì，使shǐ寡guǎ妇fù不bù夜yè哭kū，是shì别bié嫌xián；君jūn子zǐ表biǎo微wēi，是shì明míng微wēi也yě。○“傧bīn鬼guǐ神shén”者zhě，以yǐ接jiē宾bīn以yǐ礼lǐ曰yuē傧bīn，以yǐ郊jiāo天tiān祀sì地dì及jí一yī切qiè神shén明míng，是shì傧bīn鬼guǐ神shén也yě。○“考kǎo制zhì度dù”者zhě，考kǎo，成chéng也yě。制zhì度dù为wèi广guǎng狭xiá丈zhàng尺chǐ，以yǐ礼lǐ成chéng之zhī也yě。○“别bié仁rén义yì”者zhě，仁rén生shēng义yì杀shā，各gè使shǐ中zhōng礼lǐ，有yǒu分fēn别bié也yě。○“所suǒ以yǐ治zhì政zhèng安ān君jūn也yě”者zhě，用yòng礼lǐ为wèi柄bǐng，如rú前qián诸zhū事shì，故gù治zhì国guó得dé政zhèng，君jūn获huò安ān存cún，故gù《孝xiào经jīng》云yún：“安ān上shàng治zhì民mín，莫mò善shàn於yú礼lǐ。”○“大dà臣chén”至zhì“俗sú敝bì”。○正zhèng义yì曰yuē：大dà臣chén，谓wèi大dà夫fū以yǐ上shàng。倍bèi，谓wèi倍bèi君jūn行xíng私sī也yě。或huò有yǒu屡lǚ谏jiàn不bù听tīng，皆jiē越yuè关guān倍bèi君jūn而ér去qù。○“小xiǎo臣chén窃qiè”者zhě，小xiǎo臣chén，士shì以yǐ下xià。窃qiè者zhě，盗dào也yě。职zhí闇àn位wèi卑bēi，但dàn为wèi窃qiè盗dào府fǔ库kù之zhī事shì。○“刑xíng肃sù而ér俗sú敝bì，则zé法fǎ无wú常cháng”者zhě，肃sù，骏jùn急jí也yě。敝bì，凋diāo残cán也yě。君jūn位wèi已yǐ危wēi，大dà臣chén又yòu倍bèi，小xiǎo臣chén盗dào窃qiè，愚yú君jūn无wú奈nài此cǐ何hé，唯wéi知zhī暴bào怒nù，急jí行xíng刑xíng罚fá，故gù云yún“刑xíng肃sù”。上shàng下xià乖guāi离lí，故gù云yún“俗sú敝bì”。俗sú敝bì刑xíng肃sù、故gù法fǎ教jiào无wú常cháng。○注zhù“肃sù，骏jùn也yě。疵cī，病bìng也yě”。○正zhèng义yì曰yuē：案àn《释shì诂gǔ》文wén。云yún肃sù、骏jùn俱jù训xùn为wèi疾jí，是shì肃sù为wèi骏jùn也yě。《释shì诂gǔ》文wén又yòu云yún：“疵cī，病bìng也yě。”疵cī国guó者zhě，君jūn既jì危wēi於yú上shàng，臣chén又yòu叛pàn於yú下xià，刑xíng肃sù严yán重zhòng，风fēng俗sú凋diāo敝bì，皆jiē国guó之zhī病bìng，故gù云yún“疵cī国guó”。故gù政zhèng者zhě，君jūn之zhī所suǒ以yǐ藏cáng身shēn也yě。於yú此cǐ又yòu遂suì为wèi之zhī言yán政zhèng也yě。藏cáng，谓wèi辉huī光guāng於yú外wài，而ér形xíng体tǐ不bú见jiàn，若ruò日rì月yuè星xīng辰chén之zhī神shén。○辉huī音yīn晖huī。见jiàn，贤xián遍biàn反fǎn。是shì故gù夫fū政zhèng必bì本běn於yú天tiān，殽xiáo以yǐ降jiàng命mìng。降jiàng，下xià也yě。殽xiáo天tiān之zhī气qì，以yǐ下xià教jiào令lìng，天tiān有yǒu运yùn移yí之zhī期qī，阴yīn阳yáng之zhī节jié也yě。○殽xiáo，户hù教jiào反fǎn。注zhù及jí下xià同tóng。命mìng降jiàng于yú社shè之zhī谓wèi殽xiáo地dì，谓wèi教jiào令lìng由yóu社shè下xià者zhě也yě。社shè，土tǔ地dì之zhī主zhǔ也yě。《周zhōu礼lǐ》土tǔ会huì之zhī法fǎ，有yǒu五wǔ地dì之zhī物wù生shēng。○会huì，古gǔ外wài反fǎn。降jiàng于yú祖zǔ庙miào之zhī谓wèi仁rén义yì，谓wèi教jiào令lìng由yóu祖zǔ下xià者zhě，《大dà传chuán》曰yuē：自zì祢mí率lǜ而ér上shàng至zhì于yú祖zǔ，远yuǎn者zhě轻qīng，仁rén也yě。自zì祖zǔ率lǜ而ér下xià至zhì于yú祢mí，高gāo者zhě重zhòng，义yì也yě。○上shàng，时shí掌zhǎng反fǎn。下xià“上shàng配pèi”、“上shàng生shēng”皆jiē同tóng。降jiàng於yú山shān川chuān之zhī谓wèi兴xīng作zuò，谓wèi教jiào令lìng由yóu山shān川chuān下xià者zhě也yě。山shān川chuān有yǒu草cǎo木mù禽qín兽shòu，可kě作zuò器qì物wù，共gòng国guó事shì。○共gòng音yīn恭gōng。降jiàng於yú五wǔ祀sì之zhī谓wèi制zhì度dù。谓wèi教jiào令lìng由yóu五wǔ祀sì下xià者zhě。五wǔ祀sì有yǒu中zhōng霤liù、门mén、户hù、灶zào、行xíng之zhī神shén，此cǐ始shǐ为wèi宫gōng室shì制zhì度dù。此cǐ圣shèng人rén所suǒ以yǐ藏cáng身shēn之zhī固gù也yě。政zhèng之zhī行xíng如rú此cǐ，何hé用yòng城chéng郭guō沟gōu池chí之zhī为wèi。[疏shū]“故gù政zhèng”至zhì“固gù也yě”。正zhèng义yì曰yuē：此cǐ一yī节jié以yǐ上shàng文wén云yún政zhèng之zhī不bù正zhèng，则zé国guó乱luàn君jūn危wēi。此cǐ则zé广guǎng言yán政zhèng之zhī大dà理lǐ，本běn於yú天tiān地dì及jí宗zōng庙miào山shān川chuān五wǔ祀sì而ér来lái，所suǒ来lái既jì重zhòng，故gù君jūn用yòng之zhī，得dé藏cáng身shēn安ān固gù也yě。○“故gù政zhèng者zhě，君jūn之zhī所suǒ以yǐ藏cáng身shēn也yě”者zhě，故gù，因yīn上shàng起qǐ下xià之zhī辞cí。人rén君jūn身shēn在zài於yú中zhōng，施shī政zhèng於yú外wài，人rén但dàn见jiàn其qí政zhèng，不bú见jiàn其qí身shēn。若ruò政zhèng之zhī美měi盛shèng，则zé君jūn身shēn安ān静jìng，故gù云yún“政zhèng者zhě，所suǒ以yǐ藏cáng身shēn也yě”。郑zhèng云yún“藏cáng谓wèi煇huī光guāng於yú外wài，而ér形xíng体tǐ不bú见jiàn，若ruò日rì月yuè星xīng辰chén之zhī神shén”是shì也yě。○“是shì故gù夫fū政zhèng必bì本běn於yú天tiān”，是shì故gù，谓wèi政zhèng是shì藏cáng身shēn之zhī固gù。其qí事shì既jì重zhòng，所suǒ施shī教jiào令lìng，必bì本běn於yú天tiān而ér来lái。天tiān有yǒu运yùn移yí，若ruò星xīng辰chén围wéi绕rào北běi极jí；气qì有yǒu阴yīn阳yáng，若ruò冬dōng夏xià之zhī有yǒu寒hán暑shǔ。○“殽xiáo以yǐ降jiàng命mìng”者zhě，殽xiáo，效xiào也yě，言yán人rén君jūn法fǎ效xiào天tiān气qì，以yǐ降jiàng下xià政zhèng教jiào之zhī命mìng，效xiào星xīng辰chén运yùn转zhuàn於yú北běi极jí，为wèi昏hūn媾gòu姻yīn亚yà；效xiào天tiān之zhī阴yīn阳yáng寒hán暑shǔ，为wèi刑xíng狱yù赏shǎng罚fá，是shì“殽xiáo以yǐ降jiàng命mìng”。○“命mìng降jiàng于yú社shè之zhī谓wèi殽xiáo地dì”者zhě，上shàng云yún“政zhèng本běn於yú天tiān”，此cǐ论lùn政zhèng降jiàng於yú地dì。上shàng既jì云yún“必bì本běn於yú天tiān，殽xiáo以yǐ降jiàng命mìng”，此cǐ亦yì当dāng云yún“必bì本běn於yú地dì，殽xiáo以yǐ降jiàng命mìng”。但dàn上shàng文wén既jì具jù，故gù此cǐ略lüè而ér变biàn文wén，直zhí云yún“命mìng降jiàng于yú社shè之zhī谓wèi殽xiáo地dì”。命mìng者zhě，政zhèng令lìng之zhī命mìng，降jiàng下xià於yú社shè，谓wèi从cóng社shè而ér来lái以yǐ降jiàng民mín也yě。社shè即jí地dì也yě，指zhǐ其qí神shén谓wèi之zhī社shè，指zhǐ其qí形xíng谓wèi之zhī地dì。法fǎ社shè以yǐ下xià教jiào令lìng，故gù云yún“谓wèi之zhī殽xiáo地dì”。地dì有yǒu五wǔ土tǔ，生shēng物wù不bù同tóng，人rén君jūn法fǎ地dì，亦yì养yǎng物wù不bù一yī也yě。○“降jiàng于yú祖zǔ庙miào”者zhě，此cǐ亦yì政zhèng教jiào之zhī命mìng降jiàng下xià於yú民mín，由yóu祖zǔ庙miào而ér来lái，谓wèi法fǎ祖zǔ庙miào以yǐ下xià政zhèng令lìng。○“之zhī谓wèi仁rén义yì”者zhě，父fù亲qīn，仁rén也yě。祖zǔ尊zūn，义yì也yě。言yán法fǎ此cǐ父fù祖zǔ，施shī仁rén义yì於yú民mín也yě。上shàng云yún“命mìng降jiàng于yú社shè之zhī谓wèi殽xiáo地dì”，此cǐ亦yì当dāng云yún“命mìng降jiàng于yú祖zǔ之zhī谓wèi殽xiáo庙miào”，以yǐ上shàng文wén既jì具jù，故gù此cǐ又yòu略lüè而ér变biàn文wén，与yǔ上shàng不bù同tóng，自zì下xià皆jiē然rán也yě。○“降jiàng於yú山shān川chuān”者zhě，谓wèi所suǒ施shī政zhèng令lìng之zhī命mìng下xià於yú民mín者zhě，从cóng山shān川chuān而ér来lái，谓wèi法fǎ效xiào山shān川chuān，以yǐ为wéi教jiào令lìng也yě。○“之zhī谓wèi兴xīng作zuò”者zhě，山shān川chuān有yǒu草cǎo木mù鸟niǎo兽shòu，可kě作zuò器qì物wù，人rén君jūn法fǎ山shān川chuān，以yǐ兴xīng作zuò其qí物wù也yě。○“降jiàng於yú五wǔ祀sì”者zhě，所suǒ施shī政zhèng令lìng降jiàng於yú民mín者zhě，从cóng五wǔ祀sì而ér来lái，谓wèi法fǎ此cǐ五wǔ祀sì之zhī神shén，以yǐ施shī政zhèng令lìng也yě。○“之zhī谓wèi制zhì度dù”者zhě，初chū造zào五wǔ祀sì之zhī人rén，既jì立lì中zhōng霤liù、门mén、户hù、灶zào、行xíng大dà小xiǎo形xíng制zhì，各gè有yǒu法fǎ度dù，后hòu王wáng所suǒ以yǐ取qǔ为wèi制zhì度dù等děng级jí也yě。○“此cǐ圣shèng人rén所suǒ以yǐ藏cáng身shēn之zhī固gù也yě”者zhě，政zhèng既jì法fǎ天tiān地dì，法fǎ祖zǔ庙miào山shān川chuān五wǔ祀sì，所suǒ重zhòng若ruò此cǐ，谨jǐn慎shèn行xíng之zhī，所suǒ以yǐ藏cáng其qí身shēn而ér坚jiān固gù。○注zhù“殽xiáo天tiān”至zhì“之zhī节jié”。○正zhèng义yì曰yuē：案àn昭zhāo二èr十shí五wǔ年nián《左zuǒ传zhuàn》云yún：“礼lǐ者zhě，天tiān之zhī经jīng，地dì之zhī义yì，为wèi父fù子zǐ兄xiōng弟dì昏hūn媾gòu姻yīn亚yà以yǐ象xiàng天tiān明míng，为wèi温wēn慈cí惠huì和hé以yǐ效xiào天tiān之zhī生shēng殖zhí长zhǎng育yù，为wèi刑xíng罚fá威wēi狱yù以yǐ类lèi其qí震zhèn曜yào杀shā戮lù。”此cǐ注zhù云yún“天tiān有yǒu运yùn移yí之zhī期qī，阴yīn阳yáng之zhī节jié”，总zǒng包bāo之zhī也yě，皆jiē法fǎ天tiān之zhī所suǒ为wèi，以yǐ下xià教jiào令lìng也yě。○注zhù“社shè土tǔ”至zhì“物wù生shēng”。○正zhèng义yì曰yuē：下xià云yún“社shè者zhě，神shén地dì之zhī道dào”，此cǐ云yún“土tǔ地dì之zhī主zhǔ”，主zhǔ则zé神shén也yě。“土tǔ会huì之zhī法fǎ，有yǒu五wǔ地dì之zhī物wù生shēng”者zhě，此cǐ《大dà司sī徒tú》文wén。五wǔ地dì则zé山shān林lín、川chuān泽zé、丘qiū陵líng、坟fén衍yǎn、原yuán隰xí各gè有yǒu所suǒ生shēng。五wǔ地dì总zǒng生shēng万wàn物wù，人rén君jūn法fǎ之zhī，施shī政zhèng令lìng，亦yì总zǒng养yǎng万wàn民mín也yě。○注zhù“《大dà传chuán》”至zhì“义yì也yě”。○正zhèng义yì曰yuē：引yǐn此cǐ者zhě，证zhèng祖zǔ祢mí庙miào有yǒu仁rén义yì也yě。云yún“自zì祢mí率lǜ而ér上shàng至zhì于yú祖zǔ，远yuǎn者zhě轻qīng，仁rén也yě”者zhě，自zì，用yòng也yě。率lǜ，循xún也yě。言yán用yòng祢mí之zhī仁rén，依yī循xún而ér上shàng，以yǐ至zhì於yú祖zǔ，远yuǎn者zhě恩ēn爱ài渐jiàn轻qīng，是shì据jù仁rén恩ēn也yě。“自zì祖zǔ率lǜ而ér下xià至zhì於yú祢mí，高gāo者zhě重zhòng，义yì也yě”者zhě，言yán用yòng祖zǔ之zhī义yì，依yī循xún而ér下xià，以yǐ至zhì于yú祢mí，高gāo者zhě尊zūn重zhòng，是shì义yì事shì也yě。祖zǔ庙miào之zhī中zhōng，自zì然rán有yǒu此cǐ仁rén义yì，人rén君jūn法fǎ之zhī，施shī此cǐ仁rén义yì教jiào令lìng，以yǐ教jiào下xià民mín也yě。○注zhù“五wǔ祀sì”至zhì“制zhì度dù”。○正zhèng义yì曰yuē：此cǐ五wǔ祀sì，郑zhèng云yún“有yǒu中zhōng霤liù、门mén、户hù、灶zào、行xíng之zhī神shén，此cǐ始shǐ为wèi宫gōng室shì制zhì度dù”者zhě，如rú郑zhèng此cǐ言yán，则zé五wǔ祀sì神shén者zhě，谓wèi初chū造zào五wǔ祀sì之zhī神shén。此cǐ人rén造zào五wǔ祀sì，有yǒu其qí制zhì度dù，后hòu王wáng法fǎ此cǐ人rén之zhī神shén，更gèng为wéi制zhì度dù，此cǐ人rén造zào五wǔ祀sì，非fēi五wǔ祀sì本běn神shén也yě。其qí五wǔ祀sì亦yì自zì然rán有yǒu其qí虚xū无wú之zhī神shén，非fēi后hòu王wáng所suǒ取qǔ法fǎ也yě，故gù此cǐ不bù言yán之zhī。○注zhù“政zhèng之zhī”至zhì“之zhī为wèi”。○正zhèng义yì曰yuē：言yán政zhèng之zhī行xíng若ruò能néng如rú此cǐ法fǎ天tiān阴yīn阳yáng，使shǐ赏shǎng罚fá得dé所suǒ，法fǎ地dì高gāo下xià，令lìng尊zūn卑bēi有yǒu序xù，法fǎ之zhī祖zǔ庙miào而ér行xíng仁rén义yì，法fǎ之zhī山shān川chuān五wǔ祀sì而ér为wèi兴xīng作zuò制zhì度dù，若ruò能néng如rú此cǐ，则zé民mín怀huái其qí德dé，祸huò害hài不bù来lái，何hé所suǒ防fáng御yù？故gù云yún：“何hé用yòng城chéng郭guō沟gōu池chí之zhī为wèi？”言yán不bù用yòng城chéng郭guō沟gōu池chí也yě。