《黄huáng帝dì内nèi经jīng》：梦mèng是shì一yī种zhǒng生shēng理lǐ病bìng理lǐ现xiàn象xiàng（1）

早zǎo在zài战zhàn国guó时shí代dài成chéng书shū的de《黄huáng帝dì内nèi经jīng》，是shì中zhōng医yī的de一yī部bù经jīng典diǎn著zhù作zuò。它tā用yòng“天tiān人rén相xiāng应yìng”的de整zhěng体tǐ观guān念niàn，说shuō明míng人rén体tǐ内nèi外wài环huán境jìng的de统tǒng一yī性xìng，又yòu用yòng阴yīn阳yáng五wǔ行xíng学xué说shuō解jiě释shì各gè种zhǒng生shēng理lǐ病bìng理lǐ现xiàn象xiàng，是shì古gǔ代dài医yī家jiā长cháng期qī实shí践jiàn形xíng成chéng的de重zhòng要yào医yī学xué文wén献xiàn。现xiàn分fēn为wéi《素sù问wèn》和hé《灵líng枢shū》二èr书shū，其qí中zhōng都dōu曾céng论lùn及jí梦mèng的de成chéng因yīn。医yī家jiā把bǎ梦mèng视shì作zuò生shēng理lǐ病bìng理lǐ现xiàn象xiàng，虽suī然rán在zài解jiě说shuō上shàng不bù免miǎn有yǒu幼yòu稚zhì和hé机jī械xiè之zhī处chù，还hái远yuǎn远yuǎn不bù能néng揭jiē开kāi梦mèng的de秘mì密mì，但dàn较jiào之zhī鬼guǐ神shén迷mí信xìn与yǔ梦mèng兆zhào观guān念niàn，却què实shí是shì向xiàng真zhēn理lǐ迈mài出chū了le一yī大dà步bù。

《灵líng枢shū》有yǒu一yī篇piān《淫yín邪xié发fā梦mèng》，是shì讨tǎo论lùn梦mèng的de成chéng因yīn的de。篇piān题tí名míng叫jiào“淫yín邪xié发fā梦mèng”，是shì因yīn为wèi篇piān中zhōng第dì一yī句jù是shì黄huáng帝dì问wèn歧qí伯bó“愿yuàn闻wén淫yín邪xié泮pàn衍yǎn奈nài何hé”，黄huáng帝dì所suǒ以yǐ这zhè样yàng问wèn，是shì因yīn为wèi上shàng一yī篇piān《病bìng传chuán》中zhōng，歧qí伯bó使shǐ用yòng过guò“淫yín邪xié泮pàn衍yǎn”这zhè四sì个gè字zì。实shí际jì上shàng这zhè一yī篇piān歧qí伯bó的de回huí答dá，说shuō的de全quán是shì正zhèng邪xié如rú何hé发fā梦mèng：

正zhèng邪xié从cóng外wài袭xí内nèi，而ér未wèi有yǒu定dìng舍shě，反fǎn淫yín于yú藏cáng，不bù得dé定dìng外wài，与yǔ营yíng卫wèi俱jù行xíng，而ér到dào魂hún魄pò飞fēi扬yáng，使shǐ人rén卧wò不bù得dé安ān而ér喜xǐ梦mèng。

所suǒ以yǐ“淫yín邪xié发fā梦mèng”中zhōng的de“邪xié”字zì，专zhuān指zhǐ“正zhèng邪xié”而ér言yán。晋jìn代dài皇huáng甫fǔ谧mì在zài他tā所suǒ编biān纂zuǎn的de《甲jiǎ乙yǐ经jīng》中zhōng整zhěng理lǐ《灵líng枢shū》各gè篇piān时shí，把bǎ本běn篇piān改gǎi题tí为wèi《正zhèng邪xié袭xí内nèi生shēng梦mèng》，这zhè样yàng一yī改gǎi，内nèi容róng和hé篇piān题tí就jiù更gèng为wéi相xiāng切qiè了le。

中zhōng医yī把bǎ一yī切qiè致zhì病bìng因yīn素sù称chēng为wèi“邪xié”。“正zhèng邪xié”是shì一yí个gè专zhuān门mén名míng词cí，指zhǐ正zhèng常cháng气qì候hòu下xià轻qīng微wēi的de“邪xié”。《黄huáng帝dì内nèi经jīng》中zhōng多duō次cì提tí到dào“正zhèng邪xié”。《灵líng枢shū·邪xié气qì藏zàng府fǔ病bìng形xíng》：

黄huáng帝dì曰yuē：“邪xié之zhī中zhōng人rén，其qí病bìng形xíng如rú何hé？”歧qí伯bó曰yuē：“虚xū邪xié之zhī中zhōng身shēn也yě，洒sǎ淅xī动dòng形xíng。正zhèng邪xié之zhī中zhōng人rén也yě微wēi，先xiān见jiàn于yú色sè，不bù知zhī于yú身shēn，若ruò有yǒu若ruò无wú，若ruò亡wáng若ruò存cún、有yǒu形xíng无wú形xíng，莫mò知zhī其qí情qíng。”

歧qí伯bó的de回huí答dá，把bǎ邪xié分fēn为wéi两liǎng类lèi：一yī类lèi叫jiào虚xū邪xié，虚xū邪xié是shì明míng显xiǎn的de，强qiáng烈liè的de致zhì病bìng因yīn素sù。一yī类lèi就jiù是shì正zhèng邪xié，是shì不bù明míng显xiǎn的de，微wēi弱ruò的de致zhì病bìng因yīn素sù。《灵líng枢shū·官guān能néng》：

邪xié气qì之zhī中zhōng人rén也yě，洒sǎ淅xī动dòng形xíng。正zhèng邪xié之zhī中zhōng人rén也yě微wēi，先xiān见jiàn于yú色sè，不bù知zhī于yú其qí身shēn，若ruò有yǒu若ruò无wú，若ruò亡wáng若ruò存cún，有yǒu形xíng无wú形xíng，莫mò知zhī其qí情qíng。

这zhè一yī段duàn话huà和hé上shàng引yǐn歧qí伯bó的de回huí答dá基jī本běn上shàng是shì一yī样yàng的de，只zhǐ有yǒu一yī两liǎng个gè字zì的de差chā别bié，可kě知zhī所suǒ谓wèi虚xū邪xié也yě就jiù叫jiào邪xié气qì。中zhōng医yī认rèn为wéi，风fēng、寒hán、暑shǔ、湿shī、燥zào、火huǒ六liù气qì太tài过guò，称chēng为wéi六liù淫yín，是shì致zhì病bìng之zhī因yīn。邪xié气qì就jiù包bāo括kuò六liù淫yín和hé疫yì疬lì之zhī气qì。这zhè些xiē致zhì病bìng因yīn素sù侵qīn入rù人rén体tǐ，能néng使shǐ人rén“洒sǎ淅xī动dòng形xíng”，当dāng时shí就jiù有yǒu所suǒ反fǎn应yìng。而ér正zhèng邪xié侵qīn入rù人rén体tǐ则zé是shì不bù知zhī不bù觉jué的de。《素sù问wèn·八bā正zhèng神shén明míng论lùn》说shuō：

虚xū邪xié者zhě，八bā正zhèng之zhī虚xū邪xié气qì也yě。正zhèng邪xié者zhě，身shēn形xíng若ruò用yòng力lì汗hàn出chū，腠còu理lǐ开kāi，逢féng虚xū风fēng，其qí中zhōng人rén也yě微wēi，故gù莫mò知zhī其qí情qíng，莫mò见jiàn其qí形xíng。

这zhè里lǐ可kě进jìn一yí步bù明míng白bái虚xū邪xié就jiù是shì四sì时shí八bā节jié的de邪xié气qì。而ér正zhèng邪xié是shì在zài用yòng力lì出chū汗hàn、汗hàn液yè渗shèn泄xiè的de通tōng路lù开kāi启qǐ的de情qíng况kuàng下xià遇yù到dào一yì点diǎn虚xū风fēng，侵qīn袭xí入rù人rén体tǐ是shì很hěn微wēi弱ruò的de。

正zhèng邪xié虽suī然rán微wēi弱ruò，但dàn它tā“从cóng外wài袭xí内nèi”，到dào了le身shēn体tǐ里lǐ没méi有yǒu一yí个gè定dìng舍shě，就jiù会huì“反fǎn淫yín于yú藏cáng”。中zhōng医yī里lǐ的de“藏cáng”，指zhǐ心xīn、肝gān、脾pí、肺fèi、肾shèn五wǔ个gè脏zàng器qì。《灵líng枢shū·本běn藏cáng》说shuō：“五wǔ藏cáng者zhě，所suǒ以yǐ藏cáng精jīng神shén、血xuè气qì、魂hún魄pò者zhě也yě。”所suǒ以yǐ正zhèng邪xié侵qīn淫yín入rù藏cáng以yǐ后hòu，就jiù“与yǔ营yíng卫wèi俱jù行xíng，而ér与yǔ魂hún魄pò飞fēi扬yáng，使shǐ人rén卧wò不bù得dé安ān而ér喜xǐ梦mèng”。“营yíng卫wèi”是shì人rén体tǐ内nèi的de两liǎng种zhǒng气qì。《灵líng枢shū·营yíng卫wèi生shēng会huì》说shuō：“营yíng卫wèi者zhě，精jīng气qì也yě。”“人rén受shòu气qì于yú谷gǔ，谷gǔ入rù于yú胃wèi，以yǐ传chuán与yǔ肺fèi，五wǔ藏cáng六liù腑fǔ皆jiē以yǐ受shòu气qì，其qí清qīng者zhě为wèi营yíng，浊zhuó者zhě为wèi卫wèi。营yíng在zài脉mài中zhōng，卫wèi在zài脉mài外wài。”中zhōng医yī认rèn为wéi营yíng气qì能néng循xún经jīng脉mài贯guàn五wǔ藏cáng、络luò六liù府fǔ，而ér卫wèi气qì则zé不bù入rù经jīng脉mài，循xún皮pí肤fū之zhī中zhōng，散sàn行xíng于yú肌jī肉ròu、膈gé膜mó、胸xiōng腹fù间jiān。正zhèng邪xié随suí营yíng气qì和hé卫wèi气qì到dào身shēn体tǐ各gè部bù，就jiù能néng使shǐ藏zàng府fǔ之zhī气qì失shī调tiáo。中zhōng医yī里lǐ的de“府fǔ”，指zhǐ胆dǎn、胃wèi、小xiǎo肠cháng、大dà肠cháng、三sān焦jiāo、膀páng胱guāng六liù个gè器qì官guān。《淫yín邪xié发fā梦mèng》说shuō：正zhèng邪xié“淫yín于yú府fǔ，则zé有yǒu余yú于yú外wài，不bù足zú于yú内nèi；淫yín于yú藏cáng，则zé有yǒu余yú于yú内nèi不bù足zú于yú外wài”，这zhè种zhǒng气qì的de有yǒu余yú和hé不bù足zú，就jiù会huì形xíng成chéng各gè种zhǒng不bù同tóng的de梦mèng象xiàng：

阴yīn气qì盛shèng则zé梦mèng涉shè大dà水shuǐ而ér恐kǒng惧jù，

阳yáng气qì盛shèng则zé梦mèng大dà火huǒ而ér燔fán灼zhuó。

阴yīn阳yáng俱jù盛shèng则zé梦mèng相xiāng杀shā，

上shàng盛shèng则zé梦mèng飞fēi，

下xià盛shèng则zé梦mèng堕duò，

甚shèn饥jī则zé梦mèng取qǔ，

甚shèn饱bǎo则zé梦mèng予yǔ，

肝gān气qì盛shèng则zé梦mèng怒nù，

肺fèi气qì盛shèng则zé梦mèng恐kǒng惧jù、哭kū泣qì、飞fēi扬yáng，

心xīn气qì盛shèng则zé梦mèng善shàn笑xiào，恐kǒng畏wèi，

脾pí气qì盛shèng则zé梦mèng歌gē乐lè、身shēn体tǐ重zhòng不bù举jǔ，

肾shèn气qì盛shèng则zé梦mèng腰yāo脊jí两liǎng解jiě不bù属shǔ。

凡fán此cǐ十shí二èr盛shèng者zhě，至zhì而ér泻xiè之zhī立lì已yǐ。

厥jué气qì客kè于yú心xīn，则zé梦mèng见jiàn丘qiū山shān烟yān火huǒ，

客kè于yú肺fèi，则zé梦mèng飞fēi扬yáng，见jiàn金jīn铁tiě之zhī奇qí物wù，

客kè于yú肝gān，则zé梦mèng山shān林lín树shù木mù，

客kè于yú脾pí，则zé梦mèng见jiàn丘qiū陵líng大dà泽zé，坏huài屋wū风fēng雨yǔ，

客kè于yú肾shèn，则zé梦mèng临lín渊yuān、没méi居jū水shuǐ中zhōng，

客kè于yú膀páng胱guāng，则zé梦mèng游yóu行xíng，

客kè于yú胃wèi，则zé梦mèng饮yǐn食shí，

客kè于yú大dà肠cháng，则zé梦mèng田tián野yě，

客kè于yú小xiǎo肠cháng，则zé梦mèng聚jù邑yì冲chōng衢qú，

客kè于yú胆dǎn，则zé梦mèng斗dòu讼sòng、自zì刳kū，

客kè于yú阴yīn器qì，则zé梦mèng接jiē内nèi，

客kè于yú项xiàng，则zé梦mèng斩zhǎn首shǒu，

客kè于yú胫jìng，则zé梦mèng行xíng走zǒu而ér不bù能néng前qián，及jí居jū深shēn地dì窌jiào苑yuàn中zhōng，

客kè于yú股gǔ肱gōng，则zé梦mèng礼lǐ节jié拜bài起qǐ，

客kè于yú胞bāo膀bǎng，则zé梦mèng溲sōu便biàn。

凡fán此cǐ十shí五wǔ不bù足zú者zhě，至zhì而ér补bǔ之zhī立lì已yǐ也yě。

“厥jué气qì”，就jiù是shì逆nì气qì，指zhǐ正zhèng邪xié袭xí入rù人rén体tǐ，随suí营yíng卫wèi二èr气qì行xíng到dào某mǒu一yī器qì官guān后hòu停tíng留liú在zài那nà里lǐ，逆nì营yíng卫wèi二èr气qì而ér动dòng，这zhè就jiù能néng造zào成chéng该gāi部bù位wèi营yíng卫wèi二èr气qì不bù足zú。《黄huáng帝dì内nèi经jīng》认rèn为wéi，气qì盛shèng和hé气qì不bù足zú，都dōu是shì病bìng态tài，也yě都dū会huì发fā生shēng不bù同tóng的de梦mèng。气qì盛shèng用yòng泻xiè的de方fāng法fǎ，气qì不bù足zú用yòng补bǔ的de方fāng法fǎ，就jiù能néng恢huī复fù正zhèng常cháng，梦mèng象xiàng也yě都dōu能néng立lì即jí消xiāo失shī。