推荐
首页 › 书库 › 管子

第 1 / 84 回

前qián言yán

管guǎn子zi

  牧mù 民mín 第dì 一yī

    凡fán 有yǒu 地dì 牧mù 民mín 者zhě , 務wù 在zài 四sì 時shí , 守shǒu 在zài 倉cāng 廩lǐn 。 國guó 多duō 財cái ,則zé 遠yuǎn 者zhě 來lái , 地dì 辟pì

舉jǔ , 則zé 民mín 留liú 處chù ; 倉cāng 廩lǐn 實shí , 則zé 知zhī 禮lǐ 節jié ; 衣yī 食shí 足zú , 則zé 知zhī 榮róng辱rǔ ; 上shàng 服fú 度dù , 則zé

六liù 親qīn 固gù 。 四sì 維wéi 張zhāng , 則zé 君jūn 令lìng 行xíng 。 故gù 省shěng 刑xíng 之zhī 要yào , 在zài 禁jìn 文wén 巧qiǎo, 守shǒu 國guó 之zhī 度dù , 在zài

飾shì 四sì 維wéi , 順shùn 民mín 之zhī 經jīng , 在zài 明míng 鬼guǐ 神shén , 祇qí 山shān 川chuān , 敬jìng 宗zōng 廟miào , 恭gōng祖zǔ 舊jiù 。 不bù 務wù 天tiān 時shí

, 則zé 財cái 不bù 生shēng ; 不bù 務wù 地dì 利lì , 則zé 倉cāng 廩lǐn 不bù 盈yíng ; 野yě 蕪wú 曠kuàng , 則zé 民mín乃nǎi 菅jiān , 上shàng 無wú 量liàng ,

則zé 民mín 乃nǎi 妄wàng 。 文wén 巧qiǎo 不bù 禁jìn , 則zé 民mín 乃nǎi 淫yín , 不bù 璋zhāng 兩liǎng 原yuán , 則zé 刑xíng 乃nǎi繁fán 。 不bù 明míng 鬼guǐ 神shén ,

則zé 陋lòu 民mín 不bù 悟wù ; 不bù 祇qí 山shān 川chuān , 則zé 威wēi 令lìng 不bù 聞wén ; 不bù 敬jìng 宗zōng 廟miào , 則zé民mín 乃nǎi 上shàng 校xiào ; 不bù 恭gōng

祖zǔ 舊jiù , 則zé 孝xiào 悌tì 不bù 備bèi ; 四sì 維wéi 不bù 張zhāng , 國guó 乃nǎi 滅miè 亡wáng 。

    右yòu 國guó 頌sòng

    國guó 有yǒu 四sì 維wéi , 一yī 維wéi 絕jué 則zé 傾qīng , 二èr 維wéi 絕jué 則zé 危wēi , 三sān 維wéi 絕jué 則zé覆fù , 四sì 維wéi 絕jué 則zé 滅miè

。 傾qīng 可kě 正zhèng 也yě , 危wēi 可kě 安ān 也yě , 覆fù 可kě 起qǐ 也yě , 滅miè 不bù 可kě 復fù 錯cuò 也yě 。何hé 謂wèi 四sì 維wéi ? 一yī 曰yuē 禮lǐ 、 二èr 曰yuē 義yì 、 三sān 曰yuē 廉lián 、 四sì 曰yuē 恥chǐ 。 禮lǐ 不bù 踰yú節jié , 義yì 不bù 自zì 進jìn 。 廉lián 不bù 蔽bì 惡è , 恥chǐ 不bù 從cóng 枉wǎng 。 故gù 不bù 踰yú 節jié , 則zé 上shàng位wèi 安ān ; 不bù 自zì 進jìn , 則zé 民mín 無wú 巧qiǎo 軸zhóu ; 不bù 蔽bì 惡è , 則zé 行xíng 自zì 全quán ; 不bù 從cóng枉wǎng , 則zé 邪xié 事shì 不bù 生shēng 。

    右yòu 四sì 維wéi

    政zhèng 之zhī 所suǒ 興xìng , 在zài 順shùn 民mín 心xīn 。 政zhèng 之zhī 所suǒ 廢fèi , 在zài 逆nì 民mín 心xīn 。 民mín惡è 憂yōu 勞láo , 我wǒ 佚yì 樂lè

之zhī 。 民mín 惡è 貧pín 賤jiàn , 我wǒ 富fù 貴guì 之zhī , 民mín 惡è 危wēi 墜zhuì , 我wǒ 存cún 安ān 之zhī 。 民mín惡è 滅miè 絕jué , 我wǒ 生shēng 育yù

之zhī 。 能néng 佚yì 樂lè 之zhī , 則zé 民mín 為wèi 之zhī 憂yōu 勞láo 。 能néng 富fù 貴guì 之zhī , 則zé 民mín 為wèi 之zhī貧pín 賤jiàn 。 能néng 存cún 安ān 之zhī

, 則zé 民mín 為wèi 之zhī 危wēi 墜zhuì 。 能néng 生shēng 育yù 之zhī , 則zé 民mín 為wèi 之zhī 滅miè 絕jué 。 故gù 刑xíng 罰fá不bù 足zú 以yǐ 畏wèi 其qí 意yì ,

殺shā 戮lù 不bù 足zú 以yǐ 服fú 其qí 心xīn 。 故gù 刑xíng 罰fá 繁fán 而ér 意yì 不bù 恐kǒng , 則zé 令lìng 不bù 行xíng 矣yǐ。 殺shā 戮lù 眾zhòng 而ér 心xīn 不bù

服fú , 則zé 上shàng 位wèi 危wēi 矣yǐ 。 故gù 從cóng 其qí 四sì 欲yù , 則zé 遠yuǎn 者zhě 自zì 親qīn ; 行xíng 其qí 四sì惡è , 則zé 近jìn 者zhě 叛pàn 之zhī

, 故gù 知zhī 「 予yǔ 之zhī 為wèi 取qǔ 者zhě , 政zhèng 之zhī 寶bǎo 也yě 」 。

    右yòu 四sì 順shùn

    錯cuò 國guó 於yú 不bù 傾qīng 之zhī 地dì , 積jī 於yú 不bù 涸hé 之zhī 倉cāng , 藏cáng 於yú 不bù 竭jié 之zhī 府fǔ, 下xià 令lìng 於yú 流liú 水shuǐ 之zhī

原yuán , 使shǐ 民mín 於yú 不bù 爭zhēng 之zhī 官guān , 明míng 必bì 死sǐ 之zhī 路lù , 開kāi 必bì 得dé 之zhī 門mén 。 不bù為wèi 不bù 可kě 成chéng , 不bù 求qiú

不bù 可kě 得dé , 不bù 處chù 不bù 可kě 久jiǔ , 不bù 行xíng 不bù 可kě 復fù 。 錯cuò 國guó 於yú 不bù 傾qīng 之zhī 地dì者zhě , 授shòu 有yǒu 德dé 也yě ;

積jī 於yú 不bù 涸hé 之zhī 倉cāng 者zhě , 務wù 五wǔ 穀gǔ 也yě ; 藏cáng 於yú 不bù 竭jié 之zhī 府fǔ 者zhě , 養yǎng 桑sāng麻má 育yù 六liù 畜chù 也yě ; 下xià 令lìng 於yú 流liú 水shuǐ 之zhī 原yuán 者zhě , 令lìng 順shùn 民mín 心xīn 也yě ; 使shǐ 民mín 於yú不bù 爭zhēng 之zhī 官guān 者zhě , 使shǐ 各gè 為wèi 其qí 所suǒ 長zhǎng 也yě ; 明míng 必bì 死sǐ 之zhī 路lù 者zhě , 嚴yán 刑xíng 罰fá也yě ; 開kāi 必bì 得dé 之zhī 門mén 者zhě , 信xìn 慶qìng 賞shǎng 也yě ; 不bù 為wèi 不bù 可kě 成chéng 者zhě , 量liàng 民mín 力lì也yě ; 不bù 求qiú 不bù 可kě 得dé 者zhě , 不bù 彊jiàng 民mín 以yǐ 其qí 所suǒ 惡è 也yě ; 不bù 處chù 不bù 可kě 久jiǔ 者zhě, 不bù 偷tōu 取qǔ 一yī 世shì 也yě ; 不bù 行xíng 不bù 可kě 復fù 者zhě , 不bù 欺qī 其qí 民mín 也yě ; 故gù 授shòu 有yǒu德dé , 則zé 國guó 安ān ; 務wù 五wǔ 穀gǔ , 則zé 食shí 足zú ; 養yǎng 桑sāng 麻má , 育yù 六liù 畜chù , 則zé 民mín富fù ; 令lìng 順shùn 民mín 心xīn , 則zé 威wēi 令lìng 行xíng ; 使shǐ 民mín 各gè 為wèi 其qí 所suǒ 長zhǎng , 則zé 用yòng 備bèi ;嚴yán 刑xíng 罰fá , 則zé 民mín 遠yuǎn 邪xié ; 信xìn 慶qìng 賞shǎng , 則zé 民mín 輕qīng 難nán ; 量liàng 民mín 力lì , 則zé 事shì無wú 不bù 成chéng ; 不bù 彊jiàng 民mín 以yǐ 其qí 所suǒ 惡è , 則zé 軸zhóu 偽wěi 不bù 生shēng ; 不bù 偷tōu 取qǔ 一yī 世shì ,則zé 民mín 無wú 怨yuàn 心xīn ; 不bù 欺qī 其qí 民mín , 則zé 下xià 親qīn 其qí 上shàng 。

    右yòu 士shì 經jīng

    以yǐ 家jiā 為wèi 鄉xiāng , 鄉xiāng 不bù 可kě 為wèi 也yě 。 以yǐ 鄉xiāng 為wèi 國guó , 國guó 不bù 可kě 為wèi 也yě。 以yǐ 國guó 為wèi 天tiān 下xià ,

天tiān 下xià 不bù 可kě 為wèi 也yě 。 以yǐ 家jiā 為wèi 家jiā , 以yǐ 鄉xiāng 為wèi 鄉xiāng , 以yǐ 國guó 為wèi 國guó , 以yǐ天tiān 下xià 為wèi 天tiān 下xià 。 毋wú

曰yuē 不bù 同tóng 生shēng , 遠yuǎn 者zhě 不bù 聽tīng 。 毋wú 曰yuē 不bù 同tóng 鄉xiāng , 遠yuǎn 者zhě 不bù 行xíng 。 毋wú 曰yuē不bù 同tóng 國guó , 遠yuǎn 者zhě 不bù

從cóng 。 如rú 地dì 如rú 天tiān , 何hé 私sī 何hé 親qīn ? 如rú 月yuè 如rú 日rì , 唯wéi 君jūn 之zhī 節jié 。 御yù民mín 之zhī 轡pèi , 在zài 上shàng 之zhī

所suǒ 貴guì 。 道dào 民mín 之zhī 門mén , 在zài 上shàng 之zhī 所suǒ 先xiān 。 召zhào 民mín 之zhī 路lù , 在zài 上shàng 之zhī 所suǒ好hǎo 惡è 。 故gù 君jūn 求qiú 之zhī

, 則zé 臣chén 得dé 之zhī 。 君jūn 嗜shì 之zhī , 則zé 臣chén 食shí 之zhī 。 君jūn 好hǎo 之zhī , 則zé 臣chén 服fú 之zhī。 君jūn 惡è 之zhī , 則zé 臣chén

匿nì 之zhī 。 毋wú 蔽bì 汝rǔ 惡è , 毋wú 異yì 汝rǔ 度dù , 賢xián 者zhě 將jiāng 不bù 汝rǔ 助zhù 。 言yán 室shì 滿mǎn室shì , 言yán 堂táng 滿mǎn 堂táng ,

是shì 謂wèi 聖shèng 王wáng 。 城chéng 郭guō 溝gōu 渠qú , 不bù 足zú 以yǐ 固gù 守shǒu ; 兵bīng 甲jiǎ 彊jiàng 力lì , 不bù 足zú以yǐ 應yīng 敵dí ; 博bó 地dì 多duō

財cái , 不bù 足zú 以yǐ 有yǒu 眾zhòng 。 惟wéi 有yǒu 道dào 者zhě , 能néng 備bèi 患huàn 於yú 未wèi 形xíng 也yě , 故gù 禍huò不bù 萌méng 。 天tiān 下xià 不bù 患huàn 無wú 臣chén , 患huàn 無wú 君jūn 以yǐ 使shǐ 之zhī 。 天tiān 下xià 不bù 患huàn 無wú 財cái ,患huàn 無wú 人rén 以yǐ 分fēn 之zhī 。 故gù 知zhī 時shí 者zhě , 可kě 立lì 以yǐ 為wèi 長zhǎng 。 無wú 私sī 者zhě , 可kě 置zhì以yǐ 為wèi 政zhèng 。 審shěn 於yú 時shí 而ér 察chá 於yú 用yòng , 而ér 能néng 備bèi 官guān 者zhě , 可kě 奉fèng 以yǐ 為wèi 君jūn 也yě。 緩huǎn 者zhě 後hòu 於yú 事shì 。 吝lìn 於yú 財cái 者zhě 失shī 所suǒ 親qīn

, 信xìn 小xiǎo 人rén 者zhě 失shī 士shì 。

    右yòu 六liù 親qīn 五wǔ 法fǎ

  形xíng 勢shì 第dì 二èr

    山shān 高gāo 而ér 不bù 崩bēng , 則zé 祈qí 羊yáng 至zhì 矣yǐ ; 淵yuān 深shēn 而ér 不bù 涸hé , 則zé 沈shěn 玉yù極jí 矣yǐ , 天tiān 不bù 變biàn 其qí

常cháng , 地dì 不bù 易yì 其qí 則zé , 春chūn 秋qiū 冬dōng 夏xià , 不bù 更gèng 其qí 節jié , 古gǔ 今jīn 一yī 也yě 。蛟jiāo 龍lóng 得dé 水shuǐ , 而ér 神shén

可kě 立lì 也yě ; 虎hǔ 豹bào 得dé 幽yōu , 而ér 威wēi 可kě 載zài 也yě 。 風fēng 雨yǔ 無wú 鄉xiāng , 而ér 怨yuàn 怒nù不bù 及jí 也yě 。 貴guì 有yǒu 以yǐ

行xíng 令lìng , 賤jiàn 有yǒu 以yǐ 忘wàng 卑bēi , 壽shòu 夭yāo 貧pín 富fù , 無wú 徒tú 歸guī 也yě 。 銜xián 命mìng 者zhě ,君jūn 之zhī 尊zūn 也yě 。 受shòu 辭cí

者zhě , 名míng 之zhī 鉉xuàn 也yě 。 上shàng 無wú 事shì , 則zé 民mín 自zì 試shì 。 抱bào 蜀shǔ 不bù 言yán , 而ér 廟miào堂táng 既jì 修xiū 。 檻kǎn 鵠hú 鏘qiāng

鏘qiāng , 唯wéi 民mín 歌gē 之zhī 。 濟jì 濟jì 多duō 士shì , 殷yīn 民mín 化huà 之zhī , 紂zhòu 之zhī 失shī 也yě 。 飛fēi蓬péng 之zhī 問wèn , 不bù 在zài 所suǒ

賓bīn ; 燕yàn 雀què 之zhī 集jí , 道dào 行xíng 不bù 顧gù 。 犧xī 牷quán 圭guī 璧bì , 不bù 足zú 以yǐ 饗xiǎng 鬼guǐ 神shén。 主zhǔ 功gōng 有yǒu 素sù , 寶bǎo

幣bì 奚xī 為wèi ? 羿yì 之zhī 道dào , 非fēi 射shè 也yě ; 造zào 父fù 之zhī 術shù , 非fēi 馭yù 也yě ; 奚xī 仲zhòng之zhī 巧qiǎo , 非fēi 斲zhuó 削xuē 也yě

。 召zhào 遠yuǎn 者zhě 使shǐ 無wú 為wèi 焉yān , 親qīn 近jìn 者zhě 言yán 無wú 事shì 焉yān , 唯wéi 夜yè 行xíng 者zhě 獨dú 有yǒu也yě 。 平píng 原yuán 之zhī 隰xí ,

奚xī 有yǒu 於yú 高gāo ? 大dà 山shān 之zhī 隈wēi , 奚xī 有yǒu 於yú 深shēn ? 訾zī 讆wèi 之zhī 人rén , 勿wù 與yǔ 任rèn大dà 。 譕wú 臣chén 者zhě 可kě 以yǐ

遠yuǎn 舉jǔ 。 顧gù 憂yōu 者zhě 可kě 與yǔ 致zhì 道dào 。 其qí 計jì 也yě 速sù 而ér 憂yōu 在zài 近jìn 者zhě , 往wǎng 而ér勿wù 召zhào 也yě 舉jǔ 長zhǎng 者zhě 可kě

遠yuǎn 見jiàn 也yě ; 裁cái 大dà 者zhě 眾zhòng 之zhī 所suǒ 比bǐ 也yě 。 美měi 人rén 之zhī 懷huái , 定dìng 服fú 而ér 勿wù 厭yàn也yě 。 必bì 得dé 之zhī 事shì ,

不bù 足zú 賴lài 也yě ; 必bì 諾nuò 之zhī 言yán , 不bù 足zú 信xìn 也yě 。 小xiǎo 謹jǐn 者zhě 不bù 大dà 立lì , 訾zī食shí 者zhě 不bù 肥féi 體tǐ ; 有yǒu

無wú 棄qì 之zhī 言yán 者zhě , 必bì 參cān 於yú 天tiān 地dì 也yě 。 墜zhuì 岸àn 三sān 仞rèn , 人rén 之zhī 所suǒ 大dà 難nán也yě , 而ér 猿yuán 猱náo 飲yǐn 焉yān

, 故gù 曰yuē 伐fá 矜jīn 好hǎo 專zhuān , 舉jǔ 事shì 之zhī 禍huò 也yě 。 不bù 行xíng 其qí 野yě , 不bù 違wéi 其qí 馬mǎ; 能néng 予yǔ 而ér 無wú 取qǔ 者zhě

, 天tiān 地dì 之zhī 配pèi 也yě 。 怠dài 倦juàn 者zhě 不bù 及jí , 無wú 廣guǎng 者zhě 疑yí 神shén , 神shén 者zhě 在zài 內nèi, 不bù 及jí 者zhě 在zài 門mén , 在zài 內nèi 者zhě 將jiāng 假jiǎ , 在zài 門mén 者zhě 將jiāng 待dài 。 曙shǔ 戒jiè 勿wù 怠dài ,後hòu 稚zhì 逢féng 殃yāng 。 朝cháo 忘wàng 其qí 事shì , 夕xī 失shī 其qí 功gōng 。 邪xié 氣qì 入rù 內nèi , 正zhèng 色sè 乃nǎi 衰shuāi。 君jūn 不bù 君jūn , 則zé 臣chén 不bù 臣chén 。 父fù 不bù 父fù , 則zé 子zi 不bù 子zi 。 上shàng 失shī 其qí 位wèi ,則zé 下xià 踰yú 其qí 節jié 。 上shàng 下xià 不bù 和hé , 令lìng 乃nǎi 不bù 行xíng 。 衣yī 冠guān 不bù 正zhèng , 則zé 賓bīn 者zhě不bù 肅sù ; 進jìn 退tuì 無wú 儀yí , 則zé 政zhèng 令lìng 不bù 行xíng 。 且qiě 懷huái 且qiě 威wēi , 則zé 君jūn 道dào 備bèi 矣yǐ。 莫mò 樂lè 之zhī , 則zé 莫mò 哀āi 之zhī 。 莫mò 生shēng 之zhī , 則zé 莫mò 死sǐ 之zhī 。 往wǎng 者zhě 不bù 至zhì ,來lái 者zhě 不bù 極jí 。 道dào 之zhī 所suǒ 言yán 者zhě 一yī 也yě , 而ér 用yòng 之zhī 者zhě 異yì 。 有yǒu 聞wén 道dào 而ér 好hǎo為wèi 家jiā 者zhě , 一yī 家jiā 之zhī 人rén 也yě ; 有yǒu 聞wén 道dào 而ér 好hǎo 為wèi 鄉xiāng 者zhě , 一yī 鄉xiāng 之zhī 人rén 也yě; 有yǒu 聞wén 道dào 而ér 好hǎo 為wèi 國guó 者zhě , 一yī 國guó 之zhī 人rén 也yě ; 有yǒu 聞wén 道dào 而ér 好hǎo 為wèi 天tiān 下xià者zhě , 天tiān 下xià 之zhī 人rén 也yě ; 有yǒu 聞wén 道dào 而ér 好hǎo 定dìng 萬wàn 物wù 者zhě , 天tiān 下xià 之zhī 配pèi 也yě 。道dào 往wǎng 者zhě , 其qí 人rén 莫mò 來lái ; 道dào 來lái 者zhě , 其qí 人rén 莫mò 往wǎng ; 道dào 之zhī 所suǒ 設shè , 身shēn之zhī 化huà 也yě 。 持chí 滿mǎn 者zhě 與yǔ 天tiān , 安ān 危wēi 者zhě 與yǔ 人rén 。 失shī 天tiān 之zhī 度dù , 雖suī 滿mǎn 必bì涸hé 。 上shàng 下xià 不bù 和hé , 雖suī 安ān 必bì 危wēi 。 欲yù 王wáng 天tiān 下xià , 而ér 失shī 天tiān 之zhī 道dào , 天tiān下xià 不bù 可kě 得dé 而ér 王wáng 也yě 。 得dé 天tiān 之zhī 道dào 。 其qí 事shì 若ruò 自zì 然rán 。 失shī 天tiān 之zhī 道dào ,雖suī 立lì 不bù 安ān 。 其qí 道dào 既jì 得dé , 莫mò 知zhī 其qí 為wèi 之zhī 。 其qí 功gōng 既jì 成chéng , 莫mò 知zhī 其qí釋shì 之zhī 。 藏cáng 之zhī 無wú 刑xíng , 天tiān 之zhī 道dào 也yě 。 疑yí 今jīn 者zhě , 察chá 之zhī 古gǔ 不bù 知zhī 來lái 者zhě, 視shì 之zhī 往wǎng , 萬wàn 事shì 之zhī 生shēng 也yě , 異yì 趣qù 而ér 同tóng 歸guī , 古gǔ 今jīn 一yī 也yě 。 生shēng 棟dòng覆fù 屋wū 。 怨yuàn 怒nù 不bù 及jí ; 弱ruò 子zi 下xià 瓦wǎ , 慈cí 母mǔ 操cāo 箠chuí 。 天tiān 道dào 之zhī 極jí , 遠yuǎn者zhě 自zì 親qīn 。 人rén 事shì 之zhī 起qǐ , 近jìn 親qīn 造zào 怨yuàn 。 萬wàn 物wù 之zhī 於yú 人rén 也yě , 無wú 私sī 近jìn也yě , 無wú 私sī 遠yuǎn 也yě ; 巧qiǎo 者zhě 有yǒu 餘yú , 而ér 拙zhuō 者zhě 不bù 足zú ; 其qí 功gōng 順shùn 天tiān 者zhě 天tiān助zhù 之zhī , 其qí 功gōng 逆nì 天tiān 者zhě 天tiān 違wéi 之zhī ; 天tiān 之zhī 所suǒ 助zhù , 雖suī 小xiǎo 必bì 大dà ; 天tiān 之zhī所suǒ 違wéi , 雖suī 成chéng 必bì 敗bài ; 順shùn 天tiān 者zhě 有yǒu 其qí 功gōng , 逆nì 天tiān 者zhě 懷huái 其qí 凶xiōng , 不bù 可kě復fù 振zhèn 也yě 。 烏wū 鳥niǎo 之zhī 狡jiǎo , 雖suī 善shàn 不bù 親qīn 。 不bù 重zhòng 之zhī 結jié , 雖suī 固gù 必bì 解jiě ;道dào 之zhī 用yòng 也yě , 貴guì 其qí 重zhòng 也yě 。 毋wú 與yǔ 不bù 可kě , 毋wú 彊jiàng 不bù 能néng , 毋wú 告gào 不bù 知zhī; 與yǔ 不bù 可kě , 彊jiàng 不bù 能néng , 告gào 不bù 知zhī , 謂wèi 之zhī 勞láo 而ér 無wú 功gōng 。 見jiàn 與yǔ 之zhī 交jiāo, 幾jǐ 於yú 不bù 親qīn ; 見jiàn 哀āi 之zhī 役yì , 幾jǐ 於yú 不bù 結jié ; 見jiàn 施shī 之zhī 德dé , 幾jǐ 於yú 不bù報bào ; 四sì 方fāng 所suǒ 歸guī , 心xīn 行xíng 者zhě 也yě 。 獨dú 王wáng 之zhī 國guó , 勞láo 而ér 多duō 禍huò ; 獨dú 國guó之zhī 君jūn , 卑bēi 而ér 不bù 威wēi ; 自zì 媒méi 之zhī 女nǚ , 醜chǒu 而ér 不bù 信xìn , 未wèi 之zhī 見jiàn 而ér 親qīn 焉yān, 可kě 以yǐ 往wǎng 矣yǐ ; 久jiǔ 而ér 不bù 忘wàng 焉yān , 可kě 以yǐ 來lái 矣yǐ 。 日rì 月yuè 不bù 明míng , 天tiān 不bù易yì 也yě ; 山shān 高gāo 而ér 不bù 見jiàn , 地dì 不bù 易yì 也yě 。 言yán 而ér 不bù 可kě 復fù 者zhě , 君jūn 不bù 言yán也yě ; 行xíng 而ér 不bù 可kě 再zài 者zhě , 君jūn 不bù 行xíng 也yě 。 凡fán 言yán 而ér 不bù 可kě 復fù , 行xíng 而ér 不bù可kě 再zài 者zhě , 有yǒu 國guó 者zhě 之zhī 大dà 禁jìn 也yě 。

  權quán 修xiū 第dì 三sān

    萬wàn 乘chéng 之zhī 國guó , 兵bīng 不bù 可kě 以yǐ 無wú 主zhǔ , 土tǔ 地dì 博bó 大dà , 野yě 不bù 可kě 以yǐ無wú 吏lì , 百bǎi 姓xìng 殷yīn 眾zhòng

, 官guān 不bù 可kě 以yǐ 無wú 長zhǎng , 操cāo 民mín 之zhī 命mìng , 朝cháo 不bù 可kě 以yǐ 無wú 政zhèng 。 地dì 博bó 而ér國guó 貧pín 者zhě , 野yě 不bù 辟pì

也yě , 民mín 眾zhòng 而ér 兵bīng 弱ruò 者zhě , 民mín 無wú 取qǔ 也yě 。 故gù 末mò 產chǎn 不bù 禁jìn , 則zé 野yě 不bù辟pì 。 賞shǎng 罰fá 不bù 信xìn ,

則zé 民mín 無wú 取qǔ 。 野yě 不bù 辟pì , 民mín 無wú 取qǔ , 外wài 不bù 可kě 以yǐ 應yīng 敵dí , 內nèi 不bù 可kě以yǐ 固gù 守shǒu , 故gù 曰yuē 有yǒu

萬wàn 乘chéng 之zhī 號hào , 而ér 無wú 千qiān 乘chéng 之zhī 用yòng , 而ér 求qiú 權quán 之zhī 無wú 輕qīng , 不bù 可kě 得dé 也yě。 地dì 辟pì 而ér 國guó 貧pín 者zhě

, 舟zhōu 輿yú 飾shì , 臺tái 榭xiè 廣guǎng 也yě 。 賞shǎng 罰fá 信xìn 而ér 兵bīng 弱ruò 者zhě , 輕qīng 用yòng 眾zhòng , 使shǐ民mín 勞láo 也yě 。 舟zhōu 車chē 飾shì

, 臺tái 榭xiè 廣guǎng , 則zé 賦fù 斂liǎn 厚hòu 矣yǐ 。 輕qīng 用yòng 眾zhòng , 使shǐ 民mín 勞láo , 則zé 民mín 力lì 竭jié矣yǐ 。 賦fù 斂liǎn 厚hòu , 則zé

下xià 怨yuàn 上shàng 矣yǐ 。 民mín 力lì 竭jié , 則zé 令lìng 不bù 行xíng 矣yǐ 。 下xià 怨yuàn 上shàng , 令lìng 不bù 行xíng ,而ér 求qiú 敵dí 之zhī 勿wù 謀móu 己jǐ

, 不bù 可kě 得dé 也yě 。 欲yù 為wèi 天tiān 下xià 者zhě , 必bì 重zhòng 用yòng 其qí 國guó , 欲yù 為wèi 其qí 國guó 者zhě, 必bì 重zhòng 用yòng 其qí 民mín ,

欲yù 為wèi 其qí 民mín 者zhě , 必bì 重zhòng 盡jǐn 其qí 民mín 力lì 。 無wú 以yǐ 畜chù 之zhī , 則zé 往wǎng 而ér 不bù 可kě止zhǐ 也yě ; 無wú 以yǐ 牧mù 之zhī

, 則zé 處chù 而ér 不bù 可kě 使shǐ 也yě ; 遠yuǎn 人rén 至zhì 而ér 不bù 去qù , 則zé 有yǒu 以yǐ 畜chù 之zhī 也yě 。民mín 眾zhòng 而ér 可kě 一yī , 則zé

有yǒu 以yǐ 牧mù 之zhī 也yě 。 見jiàn 其qí 可kě 也yě , 喜xǐ 之zhī 有yǒu 徵zhēng 。 見jiàn 其qí 不bù 可kě 也yě , 惡è之zhī 有yǒu 刑xíng 。 賞shǎng 罰fá 信xìn

於yú 其qí 所suǒ 見jiàn , 雖suī 其qí 所suǒ 不bù 見jiàn , 其qí 敢gǎn 為wèi 之zhī 乎hū ? 見jiàn 其qí 可kě 也yě , 喜xǐ之zhī 無wú 徵zhēng ; 見jiàn 其qí 不bù

可kě 也yě , 惡è 之zhī 無wú 刑xíng ; 賞shǎng 罰fá 不bù 信xìn 於yú 其qí 所suǒ 見jiàn , 而ér 求qiú 其qí 所suǒ 不bù 見jiàn之zhī 為wèi 之zhī 化huà , 不bù 可kě

得dé 也yě 。 厚hòu 愛ài 利lì , 足zú 以yǐ 親qīn 之zhī 。 明míng 智zhì 禮lǐ , 足zú 以yǐ 教jiào 之zhī 。 上shàng 身shēn服fú 以yǐ 先xiān 之zhī 。 審shěn 度dù

量liàng 以yǐ 閑xián 之zhī 。 鄉xiāng 置zhì 師shī 以yǐ 說shuō 道dào 之zhī , 然rán 後hòu 申shēn 之zhī 以yǐ 憲xiàn 令lìng , 勸quàn 之zhī以yǐ 慶qìng 賞shǎng , 振zhèn 之zhī 以yǐ

刑xíng 罰fá , 故gù 百bǎi 姓xìng 皆jiē 說shuō 為wèi 善shàn , 則zé 暴bào 亂luàn 之zhī 行xíng 無wú 由yóu 至zhì 矣yǐ 。 地dì 之zhī生shēng 財cái 有yǒu 時shí , 民mín 之zhī 用yòng 力lì 有yǒu 倦juàn , 而ér 人rén 君jūn 之zhī 欲yù 無wú 窮qióng , 以yǐ 有yǒu 時shí 與yǔ有yǒu 倦juàn , 養yǎng 無wú 窮qióng 之zhī 君jūn , 而ér 度dù 量liàng 不bù 生shēng 於yú 其qí 間jiān , 則zé 上shàng 下xià 相xiāng 疾jí 也yě。 是shì 以yǐ 臣chén 有yǒu 殺shā 其qí 君jūn , 子zi 有yǒu 殺shā 其qí 父fù 者zhě 矣yǐ 。 故gù 取qǔ 於yú 民mín 有yǒu 度dù ,用yòng 之zhī 有yǒu 止zhǐ , 國guó 雖suī 小xiǎo 必bì 安ān ; 取qǔ 於yú 民mín 無wú 度dù , 用yòng 之zhī 不bù 止zhǐ , 國guó 雖suī大dà 必bì 危wēi 。 地dì 之zhī 不bù 辟pì 者zhě , 非fēi 吾wú 地dì 也yě 。 民mín 之zhī 不bù 牧mù 者zhě , 非fēi 吾wú 民mín也yě 。 凡fán 牧mù 民mín 者zhě 。 以yǐ 其qí 所suǒ 積jī 者zhě 食shí 之zhī 。 不bù 可kě 不bù 審shěn 也yě 。 其qí 積jī 多duō者zhě 其qí 食shí 多duō , 其qí 積jī 寡guǎ 者zhě 其qí 食shí 寡guǎ , 無wú 積jī 者zhě 不bù 食shí 。 或huò 有yǒu 積jī 而ér 不bù食shí 者zhě , 則zé 民mín 離lí 上shàng ; 有yǒu 積jī 多duō 而ér 食shí 寡guǎ 者zhě , 則zé 民mín 不bù 力lì ; 有yǒu 積jī 寡guǎ而ér 食shí 多duō 者zhě , 則zé 民mín 多duō 軸zhóu ; 有yǒu 無wú 積jī 而ér 徒tú 食shí 者zhě , 則zé 民mín 偷tōu 幸xìng ; 故gù離lí 上shàng 不bù 力lì , 多duō 軸zhóu 偷tōu 幸xìng , 舉jǔ 事shì 不bù 成chéng , 應yīng 敵dí 不bù 用yòng 。 故gù 曰yuē : 察chá能néng 授shòu 官guān , 班bān 祿lù 賜cì 予yǔ , 使shǐ 民mín 之zhī 機jī 也yě 。 野yě 與yǔ 市shì 爭zhēng 民mín 。 家jiā 與yǔ 府fǔ爭zhēng 貨huò , 金jīn 與yǔ 粟sù 爭zhēng 貴guì , 鄉xiāng 與yǔ 朝cháo 爭zhēng 治zhì ; 故gù 野yě 不bù 積jī 草cǎo , 農nóng 事shì 先xiān也yě ; 府fǔ 不bù 積jī 貨huò , 藏cáng 於yú 民mín 也yě ; 市shì 不bù 成chéng 肆sì , 家jiā 用yòng 足zú 也yě ; 朝cháo 不bù合hé 眾zhòng , 鄉xiāng 分fēn 治zhì 也yě 。 故gù 野yě 不bù 積jī 草cǎo , 府fǔ 不bù 積jī 貨huò , 市shì 不bù 成chéng 肆sì 。朝cháo 不bù 合hé 眾zhòng , 治zhì 之zhī 至zhì 也yě 。 人rén 情qíng 不bù 二èr , 故gù 民mín 情qíng 可kě 得dé 而ér 御yù 也yě 。審shěn 其qí 所suǒ 好hǎo 惡è , 則zé 其qí 長zhǎng 短duǎn 可kě 知zhī 也yě ; 觀guān 其qí 交jiāo 游yóu , 則zé 其qí 賢xián 不bù 肖xiào可kě 察chá 也yě ; 二èr 者zhě 不bù 失shī , 則zé 民mín 能néng 可kě 得dé 而ér 官guān 也yě 。 地dì 之zhī 守shǒu 在zài 城chéng ,城chéng 之zhī 守shǒu 在zài 兵bīng , 兵bīng 之zhī 守shǒu 在zài 人rén , 人rén 之zhī 守shǒu 在zài 粟sù ; 故gù 地dì 不bù 辟pì , 則zé城chéng 不bù 固gù 。 有yǒu 身shēn 不bù 治zhì , 奚xī 待dài 於yú 人rén ? 有yǒu 人rén 不bù 治zhì , 奚xī 待dài 於yú 家jiā ?有yǒu 家jiā 不bù 治zhì , 奚xī 待dài 於yú 鄉xiāng ? 有yǒu 鄉xiāng 不bù 治zhì , 奚xī 待dài 於yú 國guó ? 有yǒu 國guó 不bù 治zhì, 奚xī 待dài 於yú 天tiān 下xià ? 天tiān 下xià 者zhě , 國guó 之zhī 本běn 也yě ; 國guó 者zhě , 鄉xiāng 之zhī 本běn 也yě ;鄉xiāng 者zhě , 家jiā 之zhī 本běn 也yě ; 家jiā 者zhě , 人rén 之zhī 本běn 也yě ; 人rén 者zhě , 身shēn 之zhī 本běn 也yě ;身shēn 者zhě , 治zhì 之zhī 本běn 也yě 。 故gù 上shàng 不bù 好hǎo 本běn 事shì , 則zé 末mò 產chǎn 不bù 禁jìn ; 末mò 產chǎn 不bù禁jīn , 則zé 民mín 緩huǎn 於yú 時shí 事shì 而ér 輕qīng 地dì 利lì ; 輕qīng 地dì 利lì , 而ér 求qiú 田tián 野yě 之zhī 辟pì ,倉cāng 廩lǐn 之zhī 實shí , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 商shāng 賈jiǎ 在zài 朝cháo , 則zé 貨huò 財cái 上shàng 流liú ; 婦fù 言yán 人rén事shì , 則zé 賞shǎng 罰fá 不bù 信xìn ; 男nán 女nǚ 無wú 別bié , 則zé 民mín 無wú 廉lián 恥chǐ ; 貨huò 財cái 上shàng 流liú ,賞shǎng 罰fá 不bù 信xìn , 民mín 無wú 廉lián 恥chǐ , 而ér 求qiú 百bǎi 姓xìng 之zhī 安ān 難nán , 兵bīng 士shì 之zhī 死sǐ 節jié ,不bù 可kě 得dé 也yě 。 朝cháo 廷tíng 不bù 肅sù , 貴guì 賤jiàn 不bù 明míng , 長zhǎng 幼yòu 不bù 分fēn , 度dù 量liàng 不bù 審shěn, 衣yī 服fú 無wú 等děng , 上shàng 下xià 淩líng 節jié , 而ér 求qiú 百bǎi 姓xìng 之zhī 尊zūn 主zhǔ 政zhèng 令lìng , 不bù 可kě 得dé也yě 。 上shàng 好hǎo 軸zhóu 謀móu 閒xián 欺qī , 臣chén 下xià 賦fù 斂liǎn 競jìng 得dé , 使shǐ 民mín 偷tōu 壹yī , 則zé 百bǎi 姓xìng疾jí 怨yuàn , 而ér 求qiú 下xià 之zhī 親qīn 上shàng , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 有yǒu 地dì 不bù 務wù 本běn 事shì , 君jūn 國guó不bù 能néng 壹yī 民mín , 而ér 求qiú 宗zōng 廟miào 社shè 稷jì 之zhī 無wú 危wēi , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 上shàng 恃shì 龜guī 筮shì, 好hǎo 用yòng 巫wū 醫yī , 則zé 鬼guǐ 神shén 驟zhòu 祟suì ; 故gù 功gōng 之zhī 不bù 立lì , 名míng 之zhī 不bù 章zhāng , 為wèi之zhī 患huàn 者zhě 三sān : 有yǒu 獨dú 王wáng 者zhě 、 有yǒu 貧pín 賤jiàn 者zhě 、 有yǒu 日rì 不bù 足zú 者zhě 。 一yī 年nián 之zhī計jì , 莫mò 如rú 樹shù 穀gǔ ; 十shí 年nián 之zhī 計jì , 莫mò 如rú 樹shù 木mù ; 終zhōng 身shēn 之zhī 計jì , 莫mò 如rú樹shù 人rén 。 一yī 樹shù 一yī 穫huò 者zhě , 穀gǔ 也yě ; 一yī 樹shù 十shí 穫huò 者zhě , 木mù 也yě ; 一yī 樹shù 百bǎi穫huò 者zhě , 人rén 也yě 。 我wǒ 苟gǒu 種zhǒng 之zhī , 如rú 神shén 用yòng 之zhī , 舉jǔ 事shì 如rú 神shén , 唯wéi 王wáng 之zhī門mén 。 凡fán 牧mù 民mín 者zhě , 使shǐ 士shì 無wú 邪xié 行xíng , 女nǚ 無wú 淫yín 事shì 。 士shì 無wú 邪xié 行xíng , 教jiào也yě 。 女nǚ 無wú 淫yín 事shì , 訓xùn 也yě 。 教jiào 訓xùn 成chéng 俗sú , 而ér 刑xíng 罰fá 省shěng , 數shù 也yě 。 凡fán牧mù 民mín 者zhě , 欲yù 民mín 之zhī 正zhèng 也yě ; 欲yù 民mín 之zhī 正zhèng , 則zé 微wēi 邪xié 不bù 可kě 不bù 禁jìn 也yě ;微wēi 邪xié 者zhě , 大dà 邪xié 之zhī 所suǒ 生shēng 也yě ; 微wēi 邪xié 不bù 禁jìn , 而ér 求qiú 大dà 邪xié 之zhī 無wú 傷shāng 國guó, 不bù 可kě 得dé 也yě 。 凡fán 牧mù 民mín 者zhě , 欲yù 民mín 之zhī 有yǒu 禮lǐ 也yě ; 欲yù 民mín 之zhī 有yǒu 禮lǐ ,則zé 小xiǎo 禮lǐ 不bù 可kě 不bù 謹jǐn 也yě ; 小xiǎo 禮lǐ 不bù 謹jǐn 於yú 國guó , 而ér 求qiú 百bǎi 姓xìng 之zhī 行xíng 大dà 禮lǐ, 不bù 可kě 得dé 也yě 。 凡fán 牧mù 民mín 者zhě , 欲yù 民mín 之zhī 有yǒu 義yì 也yě ; 欲yù 民mín 之zhī 有yǒu 義yì ,則zé 小xiǎo 義yì 不bù 可kě 不bù 行xíng ; 小xiǎo 義yì 不bù 行xíng 於yú 國guó , 而ér 求qiú 百bǎi 姓xìng 之zhī 行xíng 大dà 義yì ,不bù 可kě 得dé 也yě 。 凡fán 牧mù 民mín 者zhě , 欲yù 民mín 之zhī 有yǒu 廉lián 也yě ; 欲yù 民mín 之zhī 有yǒu 廉lián , 則zé小xiǎo 廉lián 不bù 可kě 不bù 修xiū 也yě ; 小xiǎo 廉lián 不bù 修xiū 於yú 國guó , 而ér 求qiú 百bǎi 姓xìng 之zhī 行xíng 大dà 廉lián ,不bù 可kě 得dé 也yě 。 凡fán 牧mù 民mín 者zhě , 欲yù 民mín 之zhī 有yǒu 恥chǐ 也yě , 欲yù 民mín 之zhī 有yǒu 恥chǐ , 則zé小xiǎo 恥chǐ 不bù 可kě 不bù 飾shì 也yě 。 小xiǎo 恥chǐ 不bù 飾shì 於yú 國guó , 而ér 求qiú 百bǎi 姓xìng 之zhī 行xíng 大dà 恥chǐ ,不bù 可kě 得dé 也yě 。 凡fán 牧mù 民mín 者zhě , 欲yù 民mín 之zhī 修xiū 小xiǎo 禮lǐ 、 行xíng 小xiǎo 義yì 、 飾shì 小xiǎo 廉lián、 謹jǐn 小xiǎo 恥chǐ 、 禁jìn 微wēi 邪xié 、 此cǐ 厲lì 民mín 之zhī 道dào 也yě 。 民mín 之zhī 修xiū 小xiǎo 禮lǐ 、 行xíng 小xiǎo義yì 、 飾shì 小xiǎo 廉lián 、 謹jǐn 小xiǎo 恥chǐ 、 禁jìn 微wēi 邪xié 、 治zhì 之zhī 本běn 也yě 。 凡fán 牧mù 民mín 者zhě ,欲yù 民mín 之zhī 可kě 御yù 也yě ; 欲yù 民mín 之zhī 可kě 御yù , 則zé 法fǎ 不bù 可kě 不bù 審shěn ; 法fǎ 者zhě , 將jiāng立lì 朝cháo 廷tíng 者zhě 也yě ; 將jiāng 立lì 朝cháo 廷tíng 者zhě , 則zé 爵jué 服fú 不bù 可kě 不bù 貴guì 也yě ; 爵jué 服fú 加jiā于yú 不bù 義yì , 則zé 民mín 賤jiàn 其qí 爵jué 服fú ; 民mín 賤jiàn 其qí 爵jué 服fú , 則zé 人rén 主zhǔ 不bù 尊zūn ; 人rén主zhǔ 不bù 尊zūn , 則zé 令lìng 不bù 行xíng 矣yǐ 。 法fǎ 者zhě , 將jiāng 用yòng 民mín 力lì 者zhě 也yě ; 將jiāng 用yòng 民mín 力lì者zhě , 則zé 祿lù 賞shǎng 不bù 可kě 不bù 重zhòng 也yě ; 祿lù 賞shǎng 加jiā 于yú 無wú 功gōng , 則zé 民mín 輕qīng 其qí 祿lù 賞shǎng; 民mín 輕qīng 其qí 祿lù 賞shǎng , 則zé 上shàng 無wú 以yǐ 勸quàn 民mín ; 上shàng 無wú 以yǐ 勸quàn 民mín , 則zé 令lìng 不bù 行xíng矣yǐ 。 法fǎ 者zhě , 將jiāng 用yòng 民mín 能néng 者zhě 也yě ; 將jiāng 用yòng 民mín 能néng 者zhě , 則zé 授shòu 官guān 不bù 可kě 不bù審shěn 也yě ; 授shòu 官guān 不bù 審shěn , 則zé 民mín 閒xián 其qí 治zhì ; 民mín 閒xián 其qí 治zhì , 則zé 理lǐ 不bù 上shàng 通tōng; 理lǐ 不bù 上shàng 通tōng , 則zé 下xià 怨yuàn 其qí 上shàng ; 下xià 怨yuàn 其qí 上shàng , 則zé 令lìng 不bù 行xíng 矣yǐ 。 法fǎ者zhě , 將jiāng 用yòng 民mín 之zhī 死sǐ 命mìng 者zhě 也yě ; 用yòng 民mín 之zhī 死sǐ 命mìng 者zhě , 則zé 刑xíng 罰fá 不bù 可kě 不bù審shěn ; 刑xíng 罰fá 不bù 審shěn , 則zé 有yǒu 辟pì 就jiù ; 有yǒu 辟pì 就jiù , 則zé 殺shā 不bù 辜gū 而ér 赦shè 有yǒu 罪zuì; 殺shā 不bù 辜gū 而ér 赦shè 有yǒu 罪zuì , 則zé 國guó 不bù 免miǎn 於yú 賊zéi 臣chén 矣yǐ 。 故gù 夫fū 爵jué 服fú 賤jiàn 、祿lù 賞shǎng 輕qīng 、 民mín 閒xián 其qí 治zhì 、 賊zéi 臣chén 首shǒu 難nán , 此cǐ 謂wèi 敗bài 國guó 之zhī 教jiào 也yě 。

  立lì 政zhèng 第dì 四sì

    國guó 之zhī 所suǒ 以yǐ 治zhì 亂luàn 者zhě 三sān , 殺shā 戮lù 刑xíng 罰fá , 不bù 足zú 用yòng 也yě 。 國guó 之zhī所suǒ 以yǐ 安ān 危wēi 者zhě 四sì ,

城chéng 郭guō 險xiǎn 阻zǔ , 不bù 足zú 守shǒu 也yě 。 國guó 之zhī 所suǒ 以yǐ 富fù 貧pín 者zhě 五wǔ , 輕qīng 稅shuì 租zū ,薄báo 賦fù 斂liǎn , 不bù 足zú 恃shì

也yě 。 治zhì 國guó 有yǒu 三sān 本běn , 而ér 安ān 國guó 有yǒu 四sì 固gù , 而ér 富fù 國guó 有yǒu 五wǔ 事shì , 五wǔ事shì 五wǔ 經jīng 也yě 。 君jūn 之zhī

所suǒ 審shěn 者zhě 三sān : 一yī 曰yuē 德dé 不bù 當dāng 其qí 位wèi ; 二èr 曰yuē 功gōng 不bù 當dāng 其qí 祿lù ; 三sān 曰yuē能néng 不bù 當dāng 其qí 官guān ; 此cǐ

三sān 本běn 者zhě , 治zhì 亂luàn 之zhī 原yuán 也yě ; 故gù 國guó 有yǒu 德dé 義yì 未wèi 明míng 於yú 朝cháo 者zhě , 則zé 不bù可kě 加jiā 以yǐ 尊zūn 位wèi ; 功gōng

力lì 未wèi 見jiàn 於yú 國guó 者zhě , 則zé 不bù 可kě 授shòu 與yǔ 重zhòng 祿lù ; 臨lín 事shì 不bù 信xìn 於yú 民mín 者zhě ,則zé 不bù 可kě 使shǐ 任rèn 大dà 官guān

; 故gù 德dé 厚hòu 而ér 位wèi 卑bēi 者zhě 謂wèi 之zhī 過guò ; 德dé 薄báo 而ér 位wèi 尊zūn 者zhě 謂wèi 之zhī 失shī ; 寧níng過guò 於yú 君jūn 子zi , 而ér 毋wú

失shī 於yú 小xiǎo 人rén ; 過guò 於yú 君jūn 子zi , 其qí 為wèi 怨yuàn 淺qiǎn ; 失shī 於yú 小xiǎo 人rén , 其qí 為wèi 禍huò深shēn ; 是shì 故gù 國guó 有yǒu 德dé

義yì 未wèi 明míng 於yú 朝cháo 而ér 處chù 尊zūn 位wèi 者zhě , 則zé 良liáng 臣chén 不bù 進jìn ; 有yǒu 功gōng 力lì 未wèi 見jiàn 於yú國guó 而ér 有yǒu 重zhòng 祿lù 者zhě ,

則zé 勞láo 臣chén 不bù 勸quàn ; 有yǒu 臨lín 事shì 不bù 信xìn 於yú 民mín 而ér 任rèn 大dà 官guān 者zhě , 則zé 材cái 臣chén 不bù用yòng ; 三sān 本běn 者zhě 審shěn ,

則zé 下xià 不bù 敢gǎn 求qiú ; 三sān 本běn 者zhě 不bù 審shěn , 則zé 邪xié 臣chén 上shàng 通tōng , 而ér 便biàn 辟pì 制zhì 威wēi; 如rú 此cǐ , 則zé 明míng 塞sāi

於yú 上shàng , 而ér 治zhì 壅yōng 於yú 下xià , 正zhèng 道dào 捐juān 棄qì , 而ér 邪xié 事shì 日rì 長zhǎng 。 三sān 本běn 者zhě審shěn , 則zé 便biàn 辟pì 無wú 威wēi

於yú 國guó , 道dào 塗tú 無wú 行xíng 禽qín , 疏shū 遠yuǎn 無wú 蔽bì 獄yù , 孤gū 寡guǎ 無wú 隱yǐn 治zhì , 故gù 曰yuē: 「 刑xíng 省shěng 治zhì 寡guǎ ,

朝cháo 不bù 合hé 眾zhòng 」 。

   右yòu 三sān 本běn

    君jūn 之zhī 所suǒ 慎shèn 者zhě 四sì : 一yī 曰yuē 大dà 德dé 不bù 至zhì 仁rén , 不bù 可kě 以yǐ 授shòu 國guó 柄bǐng。 二èr 曰yuē 見jiàn 賢xián 不bù 能néng

讓ràng , 不bù 可kě 與yǔ 尊zūn 位wèi 。 三sān 曰yuē 罰fá 避bì 親qīn 貴guì , 不bù 可kě 使shǐ 主zhǔ 兵bīng 。 四sì 曰yuē不bù 好hǎo 本běn 事shì , 不bù 務wù

地dì 利lì , 而ér 輕qīng 賦fù 斂liǎn , 不bù 可kě 與yǔ 都dōu 邑yì 。 此cǐ 四sì 務wù 者zhě , 安ān 危wēi 之zhī 本běn也yě 。 故gù 曰yuē : 「 卿qīng

相xiāng 不bù 得dé 眾zhòng , 國guó 之zhī 危wēi 也yě 。 大dà 臣chén 不bù 和hé 同tóng , 國guó 之zhī 危wēi 也yě 。 兵bīng 主zhǔ不bù 足zú 畏wèi , 國guó 之zhī 危wēi

也yě 。 民mín 不bù 懷huái 其qí 產chǎn , 國guó 之zhī 危wēi 也yě 。 」 故gù 大dà 德dé 至zhì 仁rén , 則zé 操cāo 國guó得dé 眾zhòng 。 見jiàn 賢xián 能néng 讓ràng

, 則zé 大dà 臣chén 和hé 同tóng 。 罰fá 不bù 避bì 親qīn 貴guì , 則zé 威wēi 行xíng 於yú 鄰lín 敵dí 。 好hǎo 本běn 事shì, 務wù 地dì 利lì , 重zhòng 賦fù

斂liǎn , 則zé 民mín 懷huái 其qí 產chǎn 。

    右yòu 四sì 固gù

    君jūn 之zhī 所suǒ 務wù 者zhě 五wǔ : 一yī 曰yuē 山shān 澤zé 不bù 救jiù 於yú 火huǒ , 草cǎo 木mù 不bù 植zhí 成chéng, 國guó 之zhī 貧pín 也yě 。 二èr

曰yuē 溝gōu 瀆dú 不bù 遂suì 於yú 隘ài , 鄣zhāng 水shuǐ 不bù 安ān 其qí 藏cáng , 國guó 之zhī 貧pín 也yě 。 三sān 曰yuē 桑sāng麻má 不bù 植zhí 於yú 野yě , 五wǔ

穀gǔ 不bù 宜yí 其qí 地dì , 國guó 之zhī 貧pín 也yě 。 四sì 曰yuē 六liù 畜chù 不bù 育yù 於yú 家jiā , 瓜guā 瓠hù 葷hūn菜cài 百bǎi 果guǒ 不bù 備bèi 具jù ,

國guó 之zhī 貧pín 也yě 。 五wǔ 曰yuē 工gōng 事shì 競jìng 於yú 刻kè 鏤lòu , 女nǚ 事shì 繁fán 於yú 文wén 章zhāng , 國guó 之zhī貧pín 也yě 。 故gù 曰yuē :「

山shān 澤zé 救jiù 於yú 火huǒ , 草cǎo 木mù 植zhí 成chéng , 國guó 之zhī 富fù 也yě 。 溝gōu 瀆dú 遂suì 於yú 隘ài , 鄣zhāng水shuǐ 安ān 其qí 藏cáng , 國guó 之zhī

富fù 也yě 。 桑sāng 麻má 植zhí 於yú 野yě , 五wǔ 穀gǔ 宜yí 其qí 地dì , 國guó 之zhī 富fù 也yě 。 六liù 畜chù 育yù於yú 家jiā , 瓜guā 瓠hù 葷hūn 菜cài

百bǎi 果guǒ 備bèi 具jù , 國guó 之zhī 富fù 也yě 。 工gōng 事shì 無wú 刻kè 鏤lòu , 女nǚ 事shì 無wú 文wén 章zhāng , 國guó之zhī 富fù 也yě 。 」

    右yòu 五wǔ 事shì

    分fēn 國guó 以yǐ 為wèi 五wǔ 鄉xiāng , 鄉xiāng 為wèi 之zhī 師shī , 分fēn 鄉xiāng 以yǐ 為wèi 五wǔ 州zhōu , 州zhōu 為wèi之zhī 長zhǎng 。 分fēn 州zhōu 以yǐ 為wèi

十shí 里lǐ , 里lǐ 為wèi 之zhī 尉wèi 。 分fēn 里lǐ 以yǐ 為wèi 十shí 游yóu , 游yóu 為wèi 之zhī 宗zōng 。 十shí 家jiā 為wèi什shén , 五wǔ 家jiā 為wèi 伍wǔ ,

什shén 伍wǔ 皆jiē 有yǒu 長zhǎng 焉yān 。 築zhù 障zhàng 塞sāi 匿nì , 一yī 道dào 路lù , 博bó 出chū 入rù , 審shěn 閭lǘ 閈hàn, 慎shèn 筦guǎn 鍵jiàn , 筦guǎn 藏cáng

于yú 里lǐ 尉wèi 。 置zhì 閭lǘ 有yǒu 司sī , 以yǐ 時shí 開kāi 閉bì 。 閭lǘ 有yǒu 司sī 觀guān 出chū 入rù 者zhě , 以yǐ復fù 于yú 里lǐ 尉wèi 。 凡fán 出chū

入rù 不bù 時shí , 衣yī 服fú 不bù 中zhōng , 圈quān 屬shǔ 群qún 徒tú , 不bù 順shùn 於yú 常cháng 者zhě , 閭lǘ 有yǒu 司sī見jiàn 之zhī , 復fù 無wú 時shí 。

若ruò 在zài 長zhǎng 家jiā 子zi 弟dì 臣chén 妾qiè 屬shǔ 役yì 賓bīn 客kè , 則zé 里lǐ 尉wèi 以yǐ 譙qiào 于yú 游yóu 宗zōng , 游yóu宗zōng 以yǐ 譙qiào 于yú 什shén 伍wǔ ,

什shén 伍wǔ 以yǐ 譙qiào 于yú 長zhǎng 家jiā , 譙qiào 敬jìng 而ér 勿wù 復fù 。 一yī 再zài 則zé 宥yòu , 三sān 則zé 不bù 赦shè。 凡fán 孝xiào 悌tì 忠zhōng 信xìn 、

賢xián 良liáng 俊jùn 材cái , 若ruò 在zài 長zhǎng 家jiā 子zi 弟dì 臣chén 妾qiè 屬shǔ 役yì 賓bīn 客kè , 則zé 什shén 伍wǔ 以yǐ 復fù于yú 游yóu 宗zōng , 游yóu 宗zōng 以yǐ 復fù 于yú 里lǐ 尉wèi 。 里lǐ 尉wèi 以yǐ 復fù 于yú 州zhōu 長zhǎng 。 州zhōu 長zhǎng 以yǐ 計jì于yú 鄉xiāng 師shī 。 鄉xiāng 師shī 以yǐ 著zhù 于yú 士shì 師shī 。 凡fán 過guò 黨dǎng , 其qí 在zài 家jiā 屬shǔ , 及jí 于yú 長zhǎng家jiā 。 其qí 在zài 長zhǎng 家jiā , 及jí 于yú 什shén 伍wǔ 之zhī 長zhǎng 。 其qí 在zài 什shén 伍wǔ 之zhī 長zhǎng , 及jí 于yú 游yóu宗zōng 。 其qí 在zài 游yóu 宗zōng , 及jí 于yú 里lǐ 尉wèi 。 其qí 在zài 里lǐ 尉wèi , 及jí 于yú 州zhōu 長zhǎng 。 其qí 在zài州zhōu 長zhǎng , 及jí 于yú 鄉xiāng 師shī , 其qí 在zài 鄉xiāng 師shī , 及jí 于yú 士shì 師shī 。 三sān 月yuè 一yī 復fù , 六liù月yuè 一yī 計jì , 十shí 二èr 月yuè 一yī 著zhù 。 凡fán 上shàng 賢xián 不bù 過guò 等děng , 使shǐ 能néng 不bù 兼jiān 官guān , 罰fá有yǒu 罪zuì 不bù 獨dú 及jí , 賞shǎng 有yǒu 功gōng 不bù 專zhuān 與yǔ 。 孟mèng 春chūn 之zhī 朝cháo , 君jūn 自zì 聽tīng 朝cháo , 論lùn爵jué 賞shǎng 校xiào 官guān , 終zhōng 五wǔ 日rì 。 季jì 冬dōng 之zhī 夕xī , 君jūn 自zì 聽tīng 朝cháo , 論lùn 罰fá 罪zuì 刑xíng 殺shā, 亦yì 終zhōng 五wǔ 日rì 。 正zhèng 月yuè 之zhī 朔shuò , 百bǎi 吏lì 在zài 朝cháo , 君jūn 乃nǎi 出chū 令lìng 布bù 憲xiàn 于yú 國guó, 五wǔ 鄉xiāng 之zhī 師shī , 五wǔ 屬shǔ 大dà 夫fū , 皆jiē 受shòu 憲xiàn 于yú 太tài 史shǐ 。 大dà 朝cháo 之zhī 日rì , 五wǔ鄉xiāng 之zhī 師shī , 五wǔ 屬shǔ 大dà 夫fū , 皆jiē 身shēn 習xí 憲xiàn 于yú 君jūn 前qián 。 太tài 史shǐ 既jì 布bù 憲xiàn , 入rù籍jí 于yú 太tài 府fǔ 。 憲xiàn 籍jí 分fēn 于yú 君jūn 前qián 。 五wǔ 鄉xiāng 之zhī 師shī 出chū 朝cháo , 遂suì 于yú 鄉xiāng 官guān 致zhì于yú 鄉xiāng 屬shǔ , 及jí 于yú 游yóu 宗zōng , 皆jiē 受shòu 憲xiàn 。 憲xiàn 既jì 布bù , 乃nǎi 反fǎn 致zhì 令lìng 焉yān , 然rán後hòu 敢gǎn 就jiù 舍shě ; 憲xiàn 未wèi 布bù , 令lìng 未wèi 致zhì , 不bù 敢gǎn 就jiù 舍shě 。 就jiù 舍shě , 謂wèi 之zhī 留liú令lìng 。 罪zuì 死sǐ 不bù 赦shè 。 五wǔ 屬shǔ 大dà 夫fū , 皆jiē 以yǐ 行xíng 車chē 朝cháo , 出chū 朝cháo 不bù 敢gǎn 就jiù 舍shě, 遂suì 行xíng 至zhì 都dōu 之zhī 日rì 。 遂suì 於yú 廟miào 致zhì 屬shǔ 吏lì , 皆jiē 受shòu 憲xiàn 。 憲xiàn 既jì 布bù , 乃nǎi發fā 使shǐ 者zhě 致zhì 令lìng 以yǐ 布bù 憲xiàn 之zhī 日rì 蚤zǎo 晏yàn 之zhī 時shí , 憲xiàn 既jì 布bù , 使shǐ 者zhě 以yǐ 發fā ,然rán 後hòu 敢gǎn 就jiù 舍shě ; 憲xiàn 未wèi 布bù 。 使shǐ 者zhě 未wèi 發fā , 不bù 敢gǎn 就jiù 舍shě ; 就jiù 舍shě , 謂wèi之zhī 留liú 令lìng , 罪zuì 死sǐ 不bù 赦shè 。 憲xiàn 既jì 布bù , 有yǒu 不bù 行xíng 憲xiàn 者zhě , 謂wèi 之zhī 不bù 從cóng 令lìng, 罪zuì 死sǐ 不bù 赦shè 。 考kǎo 憲xiàn 而ér 有yǒu 不bù 合hé 于yú 太tài 府fǔ 之zhī 籍jí 者zhě , 侈chǐ 曰yuē 專zhuān 制zhì ,不bù 足zú 曰yuē 虧kuī 令lìng , 罪zuì 死sǐ 不bù 赦shè 。 首shǒu 憲xiàn 既jì 布bù , 然rán 後hòu 可kě 以yǐ 布bù 憲xiàn 。

    右yòu 首shǒu 憲xiàn

    凡fán 將jiāng 舉jǔ 事shì , 令lìng 必bì 先xiān 出chū , 曰yuē 事shì 將jiāng 為wèi 。 其qí 賞shǎng 罰fá 之zhī 數shù ,必bì 先xiān 明míng 之zhī , 立lì 事shì

者zhě , 謹jǐn 守shǒu 令lìng 以yǐ 行xíng 賞shǎng 罰fá , 計jì 事shì 致zhì 令lìng , 復fù 賞shǎng 罰fá 之zhī 所suǒ 加jiā , 有yǒu不bù 合hé 於yú 令lìng 之zhī 所suǒ 謂wèi

者zhě , 雖suī 有yǒu 功gōng 利lì , 則zé 謂wèi 之zhī 專zhuān 制zhì , 罪zuì 死sǐ 不bù 赦shè 。 首shǒu 事shì 既jì 布bù ,然rán 後hòu 可kě 以yǐ 舉jǔ 事shì 。

    右yòu 首shǒu 事shì

    修xiū 火huǒ 憲xiàn , 敬jìng 山shān 澤zé , 林lín 藪sǒu 積jī 草cǎo , 夫fū 財cái 之zhī 所suǒ 出chū , 以yǐ 時shí禁jìn 發fā 焉yān 。 使shǐ 民mín 足zú

於yú 宮gōng 室shì 之zhī 用yòng , 薪xīn 蒸zhēng 之zhī 所suǒ 積jī , 虞yú 師shī 之zhī 事shì 也yě , 決jué 水shuǐ 潦lǎo , 通tōng溝gōu 瀆dú , 修xiū 障zhàng 防fáng ,

安ān 水shuǐ 藏cáng , 使shǐ 時shí 水shuǐ 雖suī 過guò 度dù , 無wú 害hài 于yú 五wǔ 穀gǔ 。 歲suì 雖suī 凶xiōng 旱hàn , 有yǒu所suǒ 秎fèn 穫huò , 司sī 空kōng 之zhī

事shì 也yě 。 相xiāng 高gāo 下xià , 視shì 肥féi 墝qiāo , 觀guān 地dì 宜yí , 明míng 詔zhào 期qī , 前qián 後hòu 農nóng 夫fū, 以yǐ 時shí 均jūn 修xiū 焉yān ,

使shǐ 五wǔ 穀gǔ 桑sāng 麻má , 皆jiē 安ān 其qí 處chù , 由yóu 田tián 之zhī 事shì 也yě 。 行xíng 鄉xiāng 里lǐ , 視shì 宮gōng室shì , 觀guān 樹shù 蓺yì , 簡jiǎn

六liù 畜chù , 以yǐ 時shí 鈞jūn 修xiū 焉yān 。 勸quàn 勉miǎn 百bǎi 姓xìng , 使shǐ 力lì 作zuò 毋wú 偷tōu 。 懷huái 樂lè 家jiā室shì , 重zhòng 去qù 鄉xiāng 里lǐ , 鄉xiāng 師shī 之zhī 事shì 也yě 。 論lùn 百bǎi 工gōng , 審shěn 時shí 事shì , 辨biàn 功gōng 苦kǔ, 上shàng 完wán 利lì , 監jiān 壹yī 五wǔ 鄉xiāng , 以yǐ 時shí 鈞jūn 修xiū 焉yān 。 使shǐ 刻kè 鏤lòu 文wén 采cǎi , 毋wú 敢gǎn造zào 于yú 鄉xiāng , 工gōng 師shī 之zhī 事shì 也yě 。

    右yòu 省shěng 官guān

    度dù 爵jué 而ér 制zhì 服fú , 量liàng 祿lù 而ér 用yòng 財cái , 飲yǐn 食shí 有yǒu 量liàng , 衣yī 服fú 有yǒu 制zhì, 宮gōng 室shì 有yǒu 度dù , 六liù

畜chù 人rén 徒tú 有yǒu 數shù , 舟zhōu 車chē 陳chén 器qì 有yǒu 禁jìn , 修xiū 生shēng 則zé 有yǒu 軒xuān 冕miǎn 服fú 位wèi 穀gǔ 祿lù田tián 宅zhái 之zhī 分fēn , 死sǐ 則zé

有yǒu 棺guān 槨guǒ 絞jiǎo 衾qīn 壙kuàng 壟lǒng 之zhī 度dù 。 雖suī 有yǒu 賢xián 身shēn 貴guì 體tǐ , 毋wú 其qí 爵jué , 不bù 敢gǎn服fú 其qí 服fú 。 雖suī 有yǒu 富fù

家jiā 多duō 資zī , 毋wú 其qí 祿lù , 不bù 敢gǎn 用yòng 其qí 財cái 。 天tiān 子zi 服fú 文wén 有yǒu 章zhāng , 而ér 夫fū人rén 不bù 敢gǎn 以yǐ 燕yàn 以yǐ 饗xiǎng

廟miào , 將jiāng 軍jūn 大dà 夫fū 不bù 敢gǎn 以yǐ 朝cháo 官guān 吏lì , 以yǐ 命mìng 士shì , 止zhǐ 于yú 帶dài 緣yuán , 散sàn民mín 不bù 敢gǎn 服fú 雜zá 采cǎi ,

百bǎi 工gōng 商shāng 賈jiǎ 不bù 得dé 服fú 長zhǎng 鬈quán 貂diāo , 刑xíng 餘yú 戮lù 民mín 不bù 敢gǎn 服fú 絻miǎn , 不bù 敢gǎn 畜chù連lián 乘chéng 車chē 。

    右yòu 服fú 制zhì

    寢qǐn 兵bīng 之zhī 說shuō 勝shèng , 則zé 險xiǎn 阻zǔ 不bù 守shǒu ; 兼jiān 愛ài 之zhī 說shuō 勝shèng , 則zé 士shì 卒zú不bù 戰zhàn 。 全quán 生shēng 之zhī 說shuō

勝shèng , 則zé 廉lián 恥chǐ 不bù 立lì 。 私sī 議yì 自zì 貴guì 之zhī 說shuō 勝shèng , 則zé 上shàng 令lìng 不bù 行xíng 。 群qún徒tú 比bǐ 周zhōu 之zhī 說shuō 勝shèng ,

則zé 賢xián 不bù 肖xiào 不bù 分fēn 。 金jīn 玉yù 貨huò 財cái 之zhī 說shuō 勝shèng 。 則zé 爵jué 服fú 下xià 流liú , 觀guān 樂lè玩wán 好hǎo 之zhī 說shuō 勝shèng 。 則zé

姦jiān 民mín 在zài 上shàng 位wèi 。 請qǐng 謁yè 任rèn 舉jǔ 之zhī 說shuō 勝shèng , 則zé 繩shéng 墨mò 不bù 正zhèng , 諂chǎn 諛yú 飾shì過guò 之zhī 說shuō 勝shèng , 則zé 巧qiǎo

佞nìng 者zhě 用yòng 。

    右yòu 九jiǔ 敗bài

    期qī 而ér 致zhì , 使shǐ 而ér 往wǎng , 百bǎi 姓xìng 舍shě 己jǐ 以yǐ 上shàng 為wèi 心xīn 者zhě , 教jiào 之zhī 所suǒ期qī 也yě 。 始shǐ 於yú 不bù 足zú

見jiàn , 終zhōng 於yú 不bù 可kě 及jí , 一yī 人rén 服fú 之zhī , 萬wàn 人rén 從cóng 之zhī , 訓xùn 之zhī 所suǒ 期qī 也yě。 未wèi 之zhī 令lìng 而ér 為wèi ,

未wèi 之zhī 使shǐ 而ér 往wǎng , 上shàng 不bù 加jiā 勉miǎn , 而ér 民mín 自zì 盡jǐn , 竭jié 俗sú 之zhī 所suǒ 期qī 也yě 。好hǎo 惡è 形xíng 於yú 心xīn , 百bǎi

姓xìng 化huà 於yú 下xià , 罰fá 未wèi 行xíng 而ér 民mín 畏wèi 恐kǒng , 賞shǎng 未wèi 加jiā 而ér 民mín 勸quàn 勉miǎn , 誠chéng 信xìn之zhī 所suǒ 期qī 也yě 。 為wèi 而ér

無wú 害hài , 成chéng 而ér 不bù 議yì , 得dé 而ér 莫mò 之zhī 能néng 爭zhēng , 天tiān 道dào 之zhī 所suǒ 期qī 也yě 。 為wèi之zhī 而ér 成chéng , 求qiú 之zhī 而ér

得dé , 上shàng 之zhī 所suǒ 欲yù , 小xiǎo 大dà 必bì 舉jǔ , 事shì 之zhī 所suǒ 期qī 也yě 。 令lìng 則zé 行xíng , 禁jìn則zé 止zhǐ , 憲xiàn 之zhī 所suǒ 及jí

, 俗sú 之zhī 所suǒ 被bèi , 如rú 百bǎi 體tǐ 之zhī 從cóng 心xīn , 政zhèng 之zhī 所suǒ 期qī 也yě 。

    右yòu 七qī 觀guān

  乘chéng 馬mǎ 第dì 五wǔ

    凡fán 立lì 國guó 都dōu , 非fēi 於yú 大dà 山shān 之zhī 下xià , 必bì 於yú 廣guǎng 川chuān 之zhī 上shàng ; 高gāo 毋wú近jìn 旱hàn , 而ér 水shuǐ 用yòng 足zú

; 下xià 毋wú 近jìn 水shuǐ , 而ér 溝gōu 防fáng 省shěng ; 因yīn 天tiān 材cái , 就jiù 地dì 利lì , 故gù 城chéng 郭guō 不bù必bì 中zhōng 規guī 矩jǔ , 道dào 路lù

不bù 必bì 中zhōng 準zhǔn 繩shéng 。

    右yòu 立lì 國guó

    無wú 為wèi 者zhě 帝dì , 為wèi 而ér 無wú 以yǐ 為wèi 者zhě 王wáng , 為wèi 而ér 不bù 貴guì 者zhě 霸bà , 不bù自zì 以yǐ 為wèi 所suǒ 貴guì , 則zé

君jūn 道dào 也yě 。 貴guì 而ér 不bù 過guò 度dù , 則zé 臣chén 道dào 也yě 。

    右yòu 大dà 數shù

    地dì 者zhě , 政zhèng 之zhī 本běn 也yě 。 朝cháo 者zhě , 義yì 之zhī 理lǐ 也yě 。 市shì 者zhě , 貨huò 之zhī準zhǔn 也yě 。 黃huáng 金jīn 者zhě ,

用yòng 之zhī 量liàng 也yě 。 諸zhū 侯hóu 之zhī 地dì , 千qiān 乘chéng 之zhī 國guó 者zhě , 器qì 之zhī 制zhì 也yě 。 五wǔ 者zhě其qí 理lǐ 可kě 知zhī 也yě , 為wèi

之zhī 有yǒu 道dào 。 地dì 者zhě 政zhèng 之zhī 本běn 也yě , 是shì 故gù 地dì 可kě 以yǐ 正zhèng 政zhèng 也yě , 地dì 不bù 平píng均jūn 和hé 調diào , 則zé 政zhèng 不bù

可kě 正zhèng 也yě ; 政zhèng 不bù 正zhèng , 則zé 事shì 不bù 可kě 理lǐ 也yě 。

    右yòu 地dì 政zhèng

    春chūn 秋qiū 冬dōng 夏xià , 陰yīn 陽yáng 之zhī 推tuī 移yí 也yě 。 時shí 之zhī 短duǎn 長zhǎng , 陰yīn 陽yáng 之zhī 利lì用yòng 也yě ; 日rì 夜yè 之zhī 易yì

, 陰yīn 陽yáng 之zhī 化huà 也yě ; 然rán 則zé 陰yīn 陽yáng 正zhèng 矣yǐ , 雖suī 不bù 正zhèng , 有yǒu 餘yú 不bù 可kě 損sǔn, 不bù 足zú 不bù 可kě 益yì 也yě

❖
🔊 本页支持朗读:点屏幕底部控制条即可听书(Chrome / Edge / Safari 支持)。 若未出现控制条,说明当前浏览器不支持语音朗读。
相关推荐