神shén生shēng于yú无wú①，形xíng成chéng于yú有yǒu②，形xíng然rán后hòu数shù③，形xíng而ér成chéng声shēng④，故gù曰yuē神shén使shǐ气qì⑤，气qì就jiù形xíng⑥。形xíng理lǐ如rú类lèi有yǒu可kě类lèi⑦。或huò未wèi形xíng而ér未wèi类lèi⑧，或huò同tóng形xíng而ér同tóng类lèi⑨，类lèi而ér可kě班bān⑩，类lèi而ér可kě识shí(11)。圣shèng人rén知zhī天tiān地dì识shí之zhī别bié，故gù从cóng有yǒu以yǐ至zhì未wèi有yǒu(12)，以yǐ得dé细xì若ruò气qì，微wēi若ruò声shēng。然rán圣shèng人rén因yīn神shén而ér存cún之zhī⒀，虽suī妙miào必bì效xiào情qíng⒁，核hé其qí华huá⒂，道dào者zhě明míng矣yǐ⒃。非fēi有yǒu圣shèng心xīn以yǐ乘chéng聪cōng明míng⒄，孰shú能néng存cún天tiān地dì之zhī神shén而ér成chéng形xíng之zhī情qíng哉zāi⒅？神shén者zhě，物wù受shòu之zhī而ér不bù能néng知zhī(及jí)其qí去qù来lái，故gù圣shèng人rén畏wèi而ér欲yù存cún之zhī。唯wéi欲yù存cún之zhī，神shén之zhī亦yì存cún其qí欲yù存cún之zhī者zhě⒆，故gù莫mò贵guì焉yān⒇。

①神shén：精jīng神shén、本běn质zhì、规guī律lǜ、原yuán理lǐ等děng一yī切qiè内nèi涵hán的de概gài念niàn性xìng的de东dōng西xī，都dōu称chēng为wéi神shén，古gǔ人rén概gài括kuò为wèi“道dào”、“理lǐ”。生shēng于yú无wú：先xiān天tiān产chǎn生shēng的de，强qiáng调diào精jīng神shén的de独dú立lì性xìng，认rèn为wéi它tā可kě以yǐ不bù依yī附fù于yú质zhì而ér存cún在zài。②形xíng：形xíng体tǐ。成chéng于yú有yǒu：是shì由yóu看kàn得dé见jiàn、摸mō得dé着zhe的de质zhì(有yǒu)形xíng成chéng的de。③有yǒu形xíng体tǐ然rán后hòu才cái有yǒu数shù量liàng。即jí认rèn为wéi数shù是shì从cóng形xíng体tǐ(具jù体tǐ的de事shì物wù)中zhōng抽chōu象xiàng出chū来lái的de。④有yǒu形xíng体tǐ然rán后hòu才cái能néng生shēng成chéng声shēng音yīn。⑤神shén使shǐ气qì：神shén使shǐ用yòng、运yùn用yòng、操cāo纵zòng气qì。这zhè里lǐ气qì指zhǐ的de是shì声shēng和hé形xíng赖lài以yǐ存cún在zài的de质zhì。认rèn为wéi气qì是shì质zhì，这zhè是shì古gǔ代dài哲zhé学xué思sī想xiǎng的de精jīng华huá之zhī一yī。⑥气qì或huò质zhì依yī附fù于yú形xíng，或huò者zhě说shuō以yǐ形xíng体tǐ的de形xíng式shì而ér存cún在zài。　⑦形xíng理lǐ：形xíng体tǐ之zhī理lǐ，或huò说shuō是shì形xíng体tǐ的de特tè征zhēng、事shì物wù的de特tè征zhēng。类lèi有yǒu可kě类lèi：大dà都dū有yǒu可kě以yǐ分fēn类lèi之zhī处chù。前qián面miàn的de“类lèi”作zuò大dà抵dǐ、大dà都dū解jiě释shì；后hòu一yí个gè“类lèi”解jiě释shì为wèi分fēn类lèi，是shì名míng词cí的de动dòng词cí化huà。⑧神shén有yǒu的de没méi有yǒu依yī附fù于yú形xíng体tǐ，即jí没méi有yǒu具jù体tǐ化huà，就jiù没méi有yǒu类lèi别bié可kě分fēn。　⑨有yǒu的de依yī附fù于yú同tóng一yī形xíng体tǐ，处chǔ于yú同tóng一yī类lèi别bié之zhī中zhōng。这zhè两liǎng句jù是shì说shuō没méi有yǒu抽chōu象xiàng的de类lèi，类lèi是shì对duì形xíng体tǐ性xìng质zhì(神shén)所suǒ做zuò的de区qū分fēn，没méi有yǒu形xíng体tǐ就jiù没méi有yǒu性xìng质zhì，自zì然rán也yě没méi有yǒu性xìng质zhì的dì类lèi；形xíng体tǐ相xiāng同tóng，性xìng质zhì也yě相xiāng同tóng，类lèi也yě自zì相xiāng同tóng。⑩班bān：清qīng·方fāng苞bāo释shì为wèi别bié，说shuō“类lèi有yǒu可kě班bān者zhě，制zhì器qì而ér可kě别bié其qí度dù也yě”(见jiàn方fāng苞bāo《望wàng溪xī先xiān生shēng文wén集jí》卷juǎn二èr《诂gǔ律lǜ书shū一yī则zé》)。误wù。班bān同tóng“颁bān”。颁bān发fā，公gōng诸zhū于yú世shì，普pǔ及jí推tuī广guǎng等děng。全quán句jù的de意yì思si是shì有yǒu了le类lèi的de特tè征zhēng，就jiù成chéng了le具jù体tǐ的de、可kě资zī区qū别bié的de东dōng西xī，因yīn而ér可kě以yǐ按àn特tè征zhēng表biǎo示shì出chū来lái，班bān之zhī于yú众zhòng，而ér不bù与yǔ他tā物wù相xiāng混hùn。(11)有yǒu类lèi则zé可kě以yǐ识shí别bié。(12)本běn句jù述shù圣shèng人rén识shí别bié事shì物wù的de方fāng法fǎ。即jí从cóng形xíng体tǐ，从cóng具jù体tǐ的de物wù推tuī断duàn没méi有yǒu形xíng的de“神shén”。⒀是shì认rèn识shí的de另lìng一yí个gè方fāng面miàn。虽suī然rán认rèn识shí是shì由yóu具jù体tǐ的de物wù(“有yǒu”)再zài到dào神shén，但dàn具jù体tǐ的de物wù(“有yǒu”)却què是shì通tōng过guò对duì“神shén”的de理lǐ解jiě存cún在zài于yú圣shèng人rén的de认rèn识shí之zhī中zhōng的de。即jí只zhǐ有yǒu认rèn识shí了liǎo事shì物wù的de类lèi特tè征zhēng和hé“神shén”，事shì物wù才cái能néng被bèi认rèn识shí。⒁神shén理lǐ虽suī然rán微wēi妙miào，仍réng然rán在zài具jù体tǐ的de物wù中zhōng表biǎo现xiàn它tā的de情qíng性xìng。这zhè一yī句jù是shì说shuō认rèn识shí由yóu有yǒu到dào无wú、由yóu具jù体tǐ到dào抽chōu象xiàng的de根gēn据jù。郭guō嵩sōng焘dào将jiāng“情qíng”字zì点diǎn入rù下xià句jù，亦yì通tōng。　⒂审shěn核hé、研yán究jiū事shì物wù的de花huā(华huá)叶yè。⒃道dào：即jí神shén。⒄乘chéng：驾jià驭yù、应yìng用yòng、因yīn。⒅存cún天tiān地dì之zhī神shén：认rèn识shí天tiān地dì万wàn物wù的de本běn质zhì。使shǐ它tā不bù因yīn被bèi混hùn淆xiáo于yú他tā物wù之zhī中zhōng而ér被bèi漏lòu失shī，因yīn称chēng为wéi“存cún”。成chéng形xíng之zhī情qíng：应yìng用yòng于yú具jù体tǐ事shì物wù之zhī中zhōng，使shǐ之zhī以yǐ具jù体tǐ事shì物wù的de情qíng性xìng表biǎo现xiàn出chū来lái。成chéng，成chéng就jiù，作zuò为wéi。这zhè还hái是shì认rèn识shí的de意yì思si，能néng认rèn识shí神shén与yǔ具jù体tǐ物wù的de情qíng性xìng的de连lián系xì，仿fǎng佛fú是shì使shǐ神shén在zài具jù体tǐ物wù中zhōng表biǎo现xiàn出chū来lái了le。⒆欲yù存cún之zhī者zhě：指zhǐ圣shèng人rén。全quán句jù是shì说shuō，谁shuí希xī望wàng认rèn识shí事shì物wù的de本běn质zhì，本běn质zhì的dì知zhī识shí也yě能néng把bǎ他tā“圣shèng人rén”的de名míng子zi保bǎo留liú下xià来lái，使shǐ不bù致zhì名míng不bù符fú实shí。这zhè一yī句jù是shì说shuō认rèn识shí本běn质zhì的dì重zhòng要yào性xìng。⒇所suǒ以yǐ，莫mò此cǐ为wèi贵guì也yě，即jí再zài没méi有yǒu比bǐ这zhè更gèng重zhòng要yào的de了le。指zhǐ认rèn识shí本běn质zhì事shì。

太tài史shǐ公gōng曰yuē：(故gù)[在zài]旋xuán玑jī玉yù衡héng以yǐ齐qí七qī政zhèng①，即jí天tiān地dì、二èr十shí八bā宿xiù、十shí母mǔ、十shí二èr子zi、钟zhōng律lǜ调diào自zì上shàng古gǔ②，建jiàn律lǜ运yùn历lì造zào日rì度dù③，可kě据jù而ér度dù也yě④。合hé符fú节jié⑤，通tōng道dào德dé⑥，即jí从cóng斯sī之zhī谓wèi也yě⑦。

旋xuán玑jī玉yù衡héng：浑hún仪yí。为wèi测cè天tiān仪yí器qì。有yǒu异yì说shuō，略lüè。七qī政zhèng：日rì、月yuè、五wǔ星xīng。也yě有yǒu异yì说shuō，略lüè。全quán句jù是shì说shuō，以yǐ浑hún仪yí观guān测cè天tiān体tǐ，使shǐ日rì、月yuè、五wǔ星xīng运yùn行xíng谐xié调diào(整zhěng齐qí)，即jí不bù致zhì有yǒu与yǔ天tiān象xiàng不bù合hé(不bù谐xié调diào)的de错cuò误wù判pàn断duàn。②以yǐ上shàng诸zhū元yuán的de相xiāng互hù关guān系xì，自zì上shàng古gǔ以yǐ来lái不bù断duàn加jiā以yǐ调tiáo整zhěng。中zhōng华huá书shū局jú标biāo点diǎn本běn《史shǐ记jì》“二èr十shí八bā宿xiù”与yǔ“上shàng古gǔ”后hòu为wèi句jù号hào，其qí余yú为wèi逗dòu号hào。均jūn改gǎi。③建jiàn立lì起qǐ相xiāng互hù之zhī间jiān的de比bǐ率lǜ，以yǐ运yùn算suàn历lì法fǎ，构gòu造zào起qǐ日rì星xīng度dù数shù来lái。④可kě根gēn据jù这zhè些xiē(指zhǐ上shàng句jù中zhōng的de律lǜ、历lì、日rì度dù)对duì日rì月yuè运yùn行xíng加jiā以yǐ度dù量liàng了le。⑤使shǐ符fú与yǔ节jié相xiāng合hé。符fú，指zhǐ物wù候hòu。即jí万wàn物wù随suí时shí令lìng不bù同tóng表biǎo现xiàn出chū的de不bù同tóng状zhuàng貌mào；节jié，节jié气qì。⑥使shǐ各gè自zì的de道dào德dé相xiāng构gòu通tōng。道dào德dé，指zhǐ规guī律lǜ、品pǐn性xìng。⑦就jiù是shì指zhǐ此cǐ而ér言yán。斯sī，比bǐ，这zhè。这zhè里lǐ是shì指zhǐ“齐qí七qī政zhèng”或huò“建jiàn律lǜ、运yùn历lì．造zào日rì度dù”以yǐ度dù日rì月yuè之zhī行xíng等děng事shì。