吕lǚ不bù韦wéi列liè传zhuàn第dì二èr十shí五wǔ

张zhāng连lián科kē　译yì注zhù

【说shuō明míng】《吕lǚ不bù韦wéi列liè传zhuàn》是shì吕lǚ不bù韦wéi一yí个gè人rén的de传zhuàn记jì，但dàn作zuò者zhě通tōng过guò这zhè篇piān传chuán载zài，反fǎn映yìng了le秦qín廷tíng内nèi部bù的de争zhēng权quán夺duó利lì、皇huáng太tài后hòu的de放fàng荡dàng生shēng活huó，以yǐ及jí政zhèng治zhì斗dòu争zhēng的de残cán酷kù无wú情qíng。

在zài本běn传chuán中zhōng，作zuò者zhě突tū出chū塑sù造zào的de是shì吕lǚ不bù韦wéi的de形xíng象xiàng。吕lǚ不bù韦wéi本běn为wèi韩hán国guó人rén，因yīn擅shàn长cháng于yú经jīng营yíng之zhī道dào，贱jiàn买mǎi贵guì卖mài，家jiā累lèi千qiān金jīn，当dāng他tā到dào邯hán郸dān做zuò生shēng意yì，见jiàn到dào了le被bèi当dàng作zuò人rén质zhì的dì秦qín王wáng之zhī孙sūn子zi楚chǔ时shí，立lì刻kè就jiù从cóng商shāng业yè上shàng的de投tóu机jī转zhuǎn向xiàng了le政zhèng治zhì上shàng的de投tóu机jī，产chǎn生shēng了le“奇qí货huò可kě居jū”的de念niàn头tou。作zuò者zhě集jí中zhōng笔bǐ墨mò，详xiáng细xì地dì描miáo写xiě了le吕lǚ不bù韦wéi和hé子zi楚chǔ的de密mì谋móu策cè划huà，以yǐ及jí吕lǚ不bù韦wéi为wèi子zi楚chǔ争zhēng得de为wèi太tài子zi继jì承chéng人rén的de经jīng过guò。在zài这zhè一yī系xì列liè紧jǐn锣luó密mì鼓gǔ的de活huó动dòng中zhōng，吕lǚ不bù韦wéi深shēn谋móu远yuǎn虑lǜ，处chù处chù是shì主zhǔ动dòng者zhě，而ér子zi楚chǔ听tīng之zhī任rèn之zhī，还hái答dā应yìng在zài事shì成chéng之zhī后hòu，“请qǐng得dé分fēn秦qín国guó与yǔ君jūn共gòng之zhī”，似sì乎hū在zài这zhè里lǐ进jìn行xíng的de不bú是shì一yī场cháng政zhèng治zhì斗dòu争zhēng，而ér是shì一yī笔bǐ交jiāo易yì，一yī桩zhuāng买mǎi卖mài。就jiù这zhè样yàng，作zuò者zhě不bù动dòng声shēng色sè地dì把bǎ吕lǚ不bù韦wéi那nà种zhǒng商shāng人rén的de唯wéi利lì是shì图tú的de性xìng格gé刻kè画huà得dé入rù木mù三sān分fēn。

对duì于yú子zi楚chǔ，作zuò者zhě写xiě他tā才cái能néng平píng庸yōng，但dàn却què非fēi常cháng好hào色sè，一yī见jiàn到dào吕lǚ不bù韦wéi的de小xiǎo妾qiè就jiù要yào据jù为wéi己jǐ有yǒu，也yě不bù在zài乎hū她tā是shì否fǒu怀huái孕yùn在zài身shēn。吕lǚ不bù韦wéi虽suī然rán极jí喜xǐ欢huān此cǐ女nǚ，但dàn一yī想xiǎng到dào还hái要yào放fàng长cháng线xiàn钓diào大dà鱼yú，就jiù忍rěn痛tòng把bǎ她tā送sòng给gěi了le子zi楚chǔ。回huí去qù一yī年nián之zhī后hòu，生shēng下xià一yī子zi名míng政zhèng，这zhè就jiù是shì后hòu来lái的de秦qín始shǐ皇huáng。有yǒu人rén认rèn为wéi秦qín始shǐ皇huáng不bú是shì吕lǚ不bù韦wéi的de儿ér子zi，这zhè自zì可kě成chéng为wéi一yī家jiā之zhī言yán，但dàn是shì司sī马mǎ迁qiān确què实shí认rèn为wéi秦qín始shǐ皇huáng是shì吕lǚ不bù韦wéi的de儿ér子zi，里lǐ面miàn所suǒ包bāo含hán的de意yì思si是shì耐nài人rén寻xún味wèi的de。从cóng前qián封fēng建jiàn皇huáng帝dì对duì自zì己jǐ继jì位wèi的de儿ér子zi正zhèng出chū庶shù出chū，长zhǎng子zǐ次cì子zi都dōu非fēi常cháng重zhòng视shì，考kǎo虑lǜ再zài三sān，甚shèn至zhì为wèi此cǐ杀shā人rén流liú血xiě，而ér现xiàn在zài吕lǚ不bù韦wéi却què不bù动dòng声shēng色sè，不bù废fèi吹chuī灰huī之zhī力lì就jiù使shǐ自zì己jǐ的de儿ér子zi做zuò了le秦qín国guó继jì承chéng人rén，后hòu来lái又yòu当dāng了le皇huáng帝dì，窃qiè取qǔ了le强qiáng暴bào之zhī秦qín的de全quán部bù权quán力lì，真zhēn是shì莫mò大dà的de讽fěng刺cì！

对duì于yú吕lǚ不bù韦wéi的de小xiǎo妾qiè——邯hán郸dān歌gē女nǚ，从cóng贱jiàn到dào贵guì，作zuò者zhě对duì她tā的de姓xìng氏shì名míng字zì只zhī字zì未wèi提tí，这zhè已yǐ经jīng暗àn含hán了le一yī种zhǒng极jí大dà的de轻qīng蔑miè，而ér描miáo写xiě的de重zhòng点diǎn又yòu是shì她tā的de放fàng荡dàng淫yín乱luàn。趁chèn始shǐ皇huáng年nián幼yòu之zhī时shí，先xiān“时shí时shí窃qiè私sī通tōng吕lǚ不bù韦wéi”，等děng到dào始shǐ皇huáng长zhǎng大dà之zhī后hòu，她tā依yī然rán如rú故gù。但dàn吕lǚ不bù韦wéi害hài怕pà了le，他tā深shēn知zhī此cǐ事shì关guān系xì重zhòng大dà，弄nòng不bù好hǎo是shì要yào杀shā头tóu的de。所suǒ以yǐ他tā找zhǎo来lái嫪lào毐ǎi以yǐ代dài之zhī。如rú果guǒ说shuō他tā以yǐ前qián和hé吕lǚ不bù韦wéi私sī通tōng还hái可kě以yǐ讲jiǎng是shì重chóng温wēn旧jiù情qíng的de话huà，到dào现xiàn在zài她tā所suǒ追zhuī求qiú的de就jiù只zhǐ有yǒu性xìng欲yù上shàng的de满mǎn足zú了le。就jiù是shì这zhè样yàng一yí个gè人rén，竟jìng还hái是shì堂táng堂táng的de一yī国guó之zhī母mǔ后hòu，而ér统tǒng治zhì阶jiē层céng的de腐fǔ朽xiǔ丑chǒu恶è也yě就jiù可kě想xiǎng而ér知zhī了le。

另lìng外wài太tài后hòu所suǒ生shēng的de儿ér子zi秦qín始shǐ皇huáng，在zài本běn篇piān中zhōng是shì一yí个gè凶xiōng狠hěn、残cán暴bào的de人rén物wù，嫪lào毐ǎi与yǔ太tài后hòu私sī通tōng事shì发fā之zhī后hòu，他tā不bù仅jǐn将jiāng嫪lào毐ǎi满mǎn门mén抄chāo斩zhǎn，而ér且qiě还hái把bǎ太tài后hòu与yǔ嫪lào毐ǎi生shēng的de两liǎng个gè儿ér子zi一yī同tóng杀shā掉diào，逼bī死sǐ生shēng父fù吕lǚ不bù韦wéi，把bǎ生shēng母mǔ也yě迁qiān徙xǐ到dào雍yōng县xiàn。

总zǒng而ér言yán之zhī，这zhè篇piān传zhuàn记jì中zhōng没méi有yǒu一yí个gè是shì作zuò者zhě同tóng情qíng的de人rén物wù，我wǒ们men可kě以yǐ这zhè样yàng说shuō，本běn篇piān是shì作zuò者zhě满mǎn怀huái憎zēng恶wù和hé轻qīng蔑miè描miáo绘huì出chū的de一yī幅fú群qún丑chǒu图tú。

吕lǚ不bù韦wéi是shì阳yáng翟dí的de大dà商shāng人rén，他tā往wǎng来lái各gè地dì，以yǐ低dī价jià买mǎi进jìn，高gāo价jià卖mài出chū，所suǒ以yǐ积jī累lěi起qǐ千qiān金jīn的de家jiā产chǎn。

秦qín昭zhāo王wáng四sì十shí年nián（前qián267），太tài子zi去qù世shì了le。到dào了le昭zhāo王wáng四sì十shí二èr年nián，把bǎ他tā的de第dì二èr个gè儿ér子zi安ān国guó君jūn立lì为wèi太tài子zi。而ér安ān国guó君jūn有yǒu二èr十shí多duō个gè儿ér子zi。安ān国guó君jūn有yǒu个gè非fēi常cháng宠chǒng爱ài的de妃fēi子zǐ，立lì她tā正zhèng夫fū人rén，称chēng之zhī为wèi华huá阳yáng夫fū人rén。华huá阳yáng夫fū人rén没méi有yǒu儿ér子zi。安ān国guó君jūn有yǒu个gè排pái行háng居jū中zhōng的de儿ér子zi名míng叫jiào子zi楚chǔ，子zi楚chǔ的de母mǔ亲qīn叫jiào夏xià姬jī，不bù受shòu宠chǒng爱ài。子zi楚chǔ作zuò为wéi秦qín国guó的de人rén质zhì被bèi派pài到dào赵zhào国guó。秦qín国guó多duō次cì攻gōng打dǎ赵zhào国guó，赵zhào国guó对duì子zi楚chǔ也yě不bù以yǐ礼lǐ相xiāng待dài。

子zi楚chǔ是shì秦qín王wáng庶shù出chū的de孙sūn子zi，在zài赵zhào国guó当dāng人rén质zhì，他tā乘chéng的de车chē马mǎ和hé日rì常cháng的de财cái用yòng都dōu不bù富fù足zú，生shēng活huó困kùn窘jiǒng，很hěn不bù得dé意yì。吕lǚ不bù韦wéi到dào邯hán郸dān去qù做zuò生shēng意yì，见jiàn到dào子zi楚chǔ后hòu非fēi常cháng喜xǐ欢huān，说shuō：“子zi楚chǔ就jiù像xiàng一yī件jiàn奇qí货huò，可kě以yǐ屯tún积jī居jū奇qí。以yǐ待dài高gāo价jià售shòu出chū”。于yú是shì他tā就jiù前qián去qù拜bài访fǎng子zi楚chǔ，对duì他tā游yóu说shuì道dào：“我wǒ能néng光guāng大dà你nǐ的de门mén庭tíng。”子zi楚chǔ笑xiào着zhe说shuō：“你nǐ姑gū且qiě先xiān光guāng大dà自zì己jǐ的de门mén庭tíng，然rán后hòu再zài来lái光guāng大dà我wǒ的de门mén庭tíng吧ba！”吕lǚ不bù韦wéi说shuō：“你nǐ不bù懂dǒng啊a，我wǒ的de门mén庭tíng要yào等děng待dài你nǐ的de门mén庭tíng光guāng大dà了le才cái能néng光guāng大dà。”子zi楚chǔ心xīn知zhī吕lǚ不bù韦wéi所suǒ言yán之zhī意yì，就jiù拉lā他tā坐zuò在zài一yì起qǐ深shēn谈tán。吕lǚ不bù韦wéi说shuō：“秦qín王wáng已yǐ经jīng老lǎo了le，安ān国guó君jūn被bèi立lì为wèi太tài子zi。我wǒ私sī下xià听tīng说shuō安ān国guó君jūn非fēi常cháng宠chǒng爱ài华huá阳yáng夫fū人rén，华huá阳yáng夫fū人rén没méi有yǒu儿ér子zi，能néng够gòu选xuǎn立lì太tài子zi的de只zhǐ有yǒu华huá阳yáng夫fū人rén一yí个gè。现xiàn在zài你nǐ的de兄xiōng弟dì有yǒu二èr十shí多duō人rén，你nǐ又yòu排pái行háng中zhōng间jiān，不bù受shòu秦qín王wáng宠chǒng幸xìng，长cháng期qī被bèi留liú在zài诸zhū侯hóu国guó当dāng人rén质zhì，即jí使shǐ是shì秦qín王wáng死sǐ去qù，安ān国guó君jūn继jì位wèi为wèi王wáng，你nǐ也yě不bú要yào指zhǐ望wàng同tóng你nǐ长zhǎng兄xiōng和hé早zǎo晚wǎn都dōu在zài秦qín王wáng身shēn边biān的de其qí他tā兄xiōng弟dì们men争zhēng太tài子zi之zhī位wèi啦la。”子zi楚chǔ说shuō：“是shì这zhè样yàng，但dàn该gāi怎zěn么me办bàn呢ne？”吕lǚ不bù韦wéi说shuō：“你nǐ很hěn贫pín窘jiǒng，又yòu客kè居jū在zài此cǐ，也yě拿ná不bù出chū什shén么me来lái献xiàn给gěi亲qīn长zhǎng，结jié交jiāo宾bīn客kè。我wǒ吕lǚ不bù韦wéi虽suī然rán不bù富fù有yǒu，但dàn愿yuàn意yì拿ná出chū千qiān金jīn来lái为wèi你nǐ西xī去qù秦qín国guó游yóu说shuì，侍shì奉fèng安ān国guó君jūn和hé华huá阳yáng夫fū人rén，让ràng他tā们men立lì你nǐ为wèi太tài子zi。”子zi楚chǔ于yú是shì叩kòu头tóu拜bài谢xiè道dào：“如rú果guǒ实shí现xiàn了le您nín的de计jì划huà，我wǒ愿yuàn意yì分fēn秦qín国guó的de土tǔ地dì和hé您nín共gòng享xiǎng。”

吕lǚ不bù韦wéi于yú是shì拿ná出chū五wǔ百bǎi金jīn送sòng给gěi子zi楚chǔ，作zuò为wéi日rì常cháng生shēng活huó和hé交jiāo结jié宾bīn客kè之zhī用yòng；又yòu拿ná出chū五wǔ百bǎi金jīn买mǎi珍zhēn奇qí玩wán物wù，自zì己jǐ带dài着zhe西xī去qù秦qín国guó游yóu说shuì，先xiān拜bài见jiàn华huá阳yáng夫fū人rén的de姐jiě姐jiě，把bǎ带dài来lái的de东dōng西xī统tǒng统tǒng献xiàn给gěi华huá阳yáng夫fū人rén。顺shùn便biàn谈tán及jí子zi楚chǔ聪cōng明míng贤xián能néng，所suǒ结jié交jiāo的de诸zhū侯hóu宾bīn客kè，遍biàn及jí天tiān下xià，常cháng常cháng说shuō“我wǒ子zi楚chǔ把bǎ夫fū人rén看kàn成chéng天tiān一yì般bān，日rì夜yè哭kū泣qì思sī念niàn太tài子zi和hé夫fū人rén”。夫fū人rén非fēi常cháng高gāo兴xìng。吕lǚ不bù韦wéi乘chéng机jī又yòu让ràng华huá阳yáng夫fū人rén姐jiě姐jiě劝quàn说shuō华huá阳yáng夫fū人rén道dào：“我wǒ听tīng说shuō用yòng美měi色sè来lái侍shì奉fèng别bié人rén的de，一yí旦dàn色sè衰shuāi，宠chǒng爱ài也yě就jiù随suí之zhī减jiǎn少shǎo。现xiàn在zài夫fū人rén您nín侍shì奉fèng太tài子zi，甚shèn被bèi宠chǒng爱ài，却què没méi有yǒu儿ér子zi，不bù趁chèn这zhè时shí早zǎo一yì点diǎn在zài太tài子zi的de儿ér子zi中zhōng结jié交jiāo一yí个gè有yǒu才cái能néng而ér孝xiào顺shùn的de人rén，立lì他tā为wèi继jì承chéng人rén而ér又yòu像xiàng亲qīn生shēng儿ér子zi一yī样yàng对duì待dài他tā，那nà么me，丈zhàng夫fū在zài世shì时shí受shòu到dào尊zūn重zhòng，丈zhàng夫fū死sǐ后hòu，自zì己jǐ立lì的de儿ér子zi继jì位wèi为wèi王wáng，最zuì终zhōng也yě不bú会huì失shī势shì，这zhè就jiù是shì人rén们men所suǒ说shuō的de一yī句jù话huà能néng得dé到dào万wàn世shì的de好hǎo处chù啊a。不bù在zài容róng貌mào美měi丽lì之zhī时shí树shù立lì根gēn本běn，假jiǎ使shǐ等děng到dào容róng貌mào衰shuāi竭jié，宠chǒng爱ài失shī去qù后hòu，虽suī然rán想xiǎng和hé太tài子zi说shuō上shàng一yī句jù话huà，还hái有yǒu可kě能néng吗ma？现xiàn在zài子zi楚chǔ贤xián能néng，而ér自zì己jǐ也yě知zhī道dào排pái行háng居jū中zhōng，按àn次cì序xù是shì不bù能néng被bèi立lì为wèi继jì承chéng人rén的de，而ér他tā的de生shēng母mǔ又yòu不bù受shòu宠chǒng爱ài，自zì己jǐ就jiù会huì主zhǔ动dòng依yī附fù于yú夫fū人rén，夫fū人rén若ruò真zhēn能néng在zài此cǐ时shí提tí拔bá他tā为wèi继jì承chéng人rén，那nà么me夫fū人rén您nín一yī生shēng在zài秦qín国guó都dū要yào受shòu到dào尊zūn宠chǒng啦la。”华huá阳yáng夫fū人rén听tīng了le认rèn为wéi是shì这zhè样yàng，就jiù趁chèn太tài子zi方fāng便biàn的de时shí候hòu，委wěi婉wǎn地dì谈tán到dào在zài赵zhào国guó做zuò人rén质zhì的dì子zi楚chǔ非fēi常cháng有yǒu才cái能néng，来lái往wǎng的de人rén都dōu称chēng赞zàn他tā。接jiē着zhe就jiù哭kū着zhe说shuō：“我wǒ有yǒu幸xìng能néng填tián充chōng后hòu宫gōng，但dàn非fēi常cháng遗yí憾hàn的de是shì没méi有yǒu儿ér子zi，我wǒ希xī望wàng能néng立lì子zi楚chǔ为wèi继jì承chéng人rén，以yǐ便biàn我wǒ日rì后hòu有yǒu个gè依yī靠kào。”安ān国guó君jūn答dā应yìng了le，就jiù和hé夫fū人rén刻kè下xià玉yù符fú，决jué定dìng立lì子zi楚chǔ为wèi继jì承chéng人rén，安ān国guó君jūn和hé华huá阳yáng夫fū人rén都dōu送sòng好hǎo多duō礼lǐ物wù给gěi子zi楚chǔ，而ér请qǐng吕lǚ不bù韦wéi当dāng他tā的de老lǎo师shī，因yīn此cǐ子zi楚chǔ的de名míng声shēng在zài诸zhū侯hóu中zhōng越yuè来lái越yuè大dà。

吕lǚ不bù韦wéi选xuǎn取qǔ了le一yī姿zī色sè非fēi常cháng漂piào亮liàng而ér又yòu善shàn于yú跳tiào舞wǔ的de邯hán郸dān女nǚ子zǐ一yì起qǐ同tóng居jū，知zhī道dào她tā怀huái了le孕yùn。子zi楚chǔ有yǒu一yī次cì和hé吕lǚ不bù韦wéi一yì起qǐ饮yǐn酒jiǔ，看kàn到dào此cǐ女nǚ后hòu非fēi常cháng喜xǐ欢huān，就jiù站zhàn起qǐ身shēn来lái向xiàng吕lǚ不bù韦wéi祝zhù酒jiǔ，请qǐng求qiú把bǎ此cǐ女nǚ赐cì给gěi他tā。吕lǚ不bù韦wéi很hěn生shēng气qì，但dàn转zhuǎn念niàn一yī想xiǎng，已yǐ经jīng为wèi子zi楚chǔ破pò费fèi了le大dà量liàng家jiā产chǎn，为wèi的de借jiè以yǐ钓diào取qǔ奇qí货huò，于yú是shì就jiù献xiàn出chū了le这zhè个ge女nǚ子zǐ。此cǐ女nǚ隐yǐn瞒mán了le自zì己jǐ怀huái孕yùn在zài身shēn，到dào十shí二èr个gè月yuè之zhī后hòu，生shēng下xià儿ér子zi名míng政zhèng。子zi楚chǔ就jiù立lì此cǐ姬jī为wèi夫fū人rén。

秦qín昭zhāo王wáng五wǔ十shí年nián（前qián257），派pài王wáng围wéi攻gōng邯hán郸dān，情qíng况kuàng非fēi常cháng紧jǐn急jí，赵zhào国guó想xiǎng杀shā死sǐ子zi楚chǔ。子zi楚chǔ就jiù和hé吕lǚ不bù韦wéi密mì谋móu，拿ná出chū六liù百bǎi斤jīn金jīn子zi送sòng给gěi守shǒu城chéng官guān吏lì，得dé以yǐ脱tuō身shēn，逃táo到dào秦qín军jūn大dà营yíng，这zhè才cái得dé以yǐ顺shùn利lì回huí国guó。赵zhào国guó又yòu想xiǎng杀shā子zi楚chǔ的de妻qī子zǐ和hé儿ér子zi，以yǐ子zi楚chǔ的de夫fū人rén是shì赵zhào国guó富fù豪háo人rén家jiā的de女nǚ儿ér，才cái得dé以yǐ隐yǐn藏cáng起qǐ来lái，因yīn此cǐ母mǔ子zi二èr人rén竟jìng得dé活huó命mìng。秦qín昭zhāo王wáng五wǔ十shí六liù年nián（前qián251），他tā去qù世shì了le，太tài子zi安ān国guó君jūn继jì位wèi为wèi王wáng，华huá阳yáng夫fū人rén为wèi王wáng后hòu，子zi楚chǔ为wèi太tài子zi。赵zhào国guó也yě护hù送sòng子zi楚chǔ的de夫fū人rén和hé儿ér子zi嬴yíng政zhèng回huí到dào秦qín国guó。

秦qín王wáng继jì位wèi一yī年nián之zhī后hòu去qù世shì，谥shì号hào为wèi孝xiào文wén王wáng。太tài子zi子zi楚chǔ继jì位wèi，他tā就jiù是shì庄zhuāng襄xiāng王wáng。庄zhuāng襄xiāng王wáng尊zūn奉fèng为wéi母mǔ的de华huá阳yáng王wáng后hòu为wèi华huá阳yáng太tài后hòu，生shēng母mǔ夏xià姬jī被bèi尊zūn称chēng为wéi夏xià太tài后hòu。庄zhuāng襄xiāng王wáng元yuán年nián（前qián249），任rèn命mìng吕lǚ不bù韦wéi为wèi丞chéng相xiàng，封fēng为wèi文wén信xìn侯hóu，河hé南nán洛luò阳yáng十shí万wàn户hù作zuò为wéi他tā的de食shí邑yì。

庄zhuāng襄xiāng王wáng即jí位wèi三sān年nián之zhī后hòu死sǐ去qù，太tài子zi嬴yíng政zhèng继jì立lì为wèi王wáng，尊zūn奉fèng吕lǚ不bù韦wéi为wèi相xiàng国guó，称chēng他tā为wèi“仲zhòng父fù”。秦qín王wáng年nián纪jì还hái小xiǎo，太tài后hòu常cháng常cháng和hé吕lǚ不bù韦wéi私sī通tōng。吕lǚ不bù韦wéi家jiā有yǒu奴nú仆pú万wàn人rén。

在zài那nà时shí，魏wèi国guó有yǒu信xìn陵líng君jūn，楚chǔ国guó有yǒu春chūn申shēn君jūn，赵zhào国guó有yǒu平píng原yuán君jūn，齐qí国guó有yǒu孟mèng尝cháng君jūn，他tā们men都dōu礼lǐ贤xián下xià士shì，结jié交jiāo宾bīn客kè。并bìng在zài这zhè方fāng面miàn要yào争zhēng个gè高gāo低dī上shàng下xià。吕lǚ不bù韦wéi认rèn为wéi秦qín国guó如rú此cǐ强qiáng大dà，把bǎ不bù如rú他tā们men当dàng成chéng一yī件jiàn令lìng人rén羞xiū愧kuì的de事shì，所suǒ以yǐ他tā也yě招zhāo来lái了le文wén人rén学xué士shì，给gěi他tā们men优yōu厚hòu的de待dài遇yù，门mén下xià食shí客kè多duō达dá三sān千qiān人rén。那nà时shí各gè诸zhū侯hóu国guó有yǒu许xǔ多duō才cái辩biàn之zhī士shì，像xiàng荀xún卿qīng那nà班bān人rén，著zhù书shū立lì说shuō，流liú行xíng天tiān下xià。吕lǚ不bù韦wéi就jiù命mìng他tā的de食shí客kè各gè自zì将jiāng所suǒ见jiàn所suǒ闻wén记jì下xià，综zōng合hé在zài一yì起qǐ成chéng为wéi八bā览lǎn、六liù论lùn、十shí二èr纪jì，共gòng二èr十shí多duō万wàn言yán。自zì己jǐ认rèn为wéi其qí中zhōng包bāo括kuò了le天tiān地dì万wàn物wù古gǔ往wǎng今jīn来lái的de事shì理lǐ，所suǒ以yǐ号hào称chēng《吕lǚ氏shì春chūn秋qiū》。并bìng将jiāng之zhī刊kān布bù在zài咸xián阳yáng的de城chéng门mén，上shàng面miàn悬xuán挂guà着zhe一yī千qiān金jīn的de赏shǎng金jīn，遍biàn请qǐng诸zhū侯hóu各gè国guó的de游yóu士shì宾bīn客kè，若ruò有yǒu人rén能néng增zēng删shān一yī字zì，就jiù给jǐ予yǔ一yī千qiān金jīn的de奖jiǎng励lì。

秦qín始shǐ皇huáng越yuè来lái越yuè大dà了le，但dàn太tài后hòu一yì直zhí淫yín乱luàn不bù止zhǐ。吕lǚ不bù韦wéi唯wéi恐kǒng事shì情qíng败bài露lù，灾zāi祸huò降jiàng临lín在zài自zì己jǐ头tóu上shàng，就jiù暗àn地dì寻xún求qiú了le一yí个gè****特tè别bié大dà的de人rén嫪lào毐ǎi（ｌàｏǎｉ，烙lào矮ǎi）作zuò为wéi门mén客kè，不bù时shí让ràng演yǎn员yuán歌gē舞wǔ取qǔ乐lè，命mìng嫪lào毐ǎi用yòng他tā的de****穿chuān在zài桐tóng木mù车chē轮lún上shàng，使shǐ之zhī转zhuǎn动dòng而ér行xíng，并bìng想xiǎng法fǎ让ràng太tài后hòu知zhī道dào此cǐ事shì，以yǐ此cǐ事shì引yǐn诱yòu她tā。太tài后hòu听tīng说shuō之zhī后hòu，真zhēn的de想xiǎng在zài暗àn中zhōng占zhàn有yǒu他tā。吕lǚ不bù韦wéi就jiù进jìn献xiàn嫪lào毐ǎi，假jiǎ装zhuāng让ràng人rén告gào发fā他tā犯fàn下xià了le该gāi受shòu宫gōng刑xíng的de罪zuì。吕lǚ不bù韦wéi又yòu暗àn中zhōng对duì太tài后hòu说shuō：“你nǐ可kě以yǐ让ràng嫪lào毐ǎi假jiǎ装zhuāng受shòu了le宫gōng刑xíng，就jiù可kě以yǐ在zài供gòng职zhí宫gōng中zhōng的de人rén员yuán中zhōng得dé到dào他tā。”太tài后hòu就jiù偷tōu偷tōu地dì送sòng给gěi主zhǔ持chí宫gōng刑xíng的de官guān吏lì许xǔ多duō东dōng西xī，假jiǎ装zhuāng处chǔ罚fá嫪lào毐ǎi，拔bá掉diào了le他tā的de胡hú须xū假jiǎ充chōng宦huàn官guān，这zhè就jiù得dé以yǐ侍shì奉fèng太tài后hòu。太tài后hòu暗àn和hé他tā通tōng奸jiān，特tè别bié喜xǐ爱ài他tā。后hòu来lái太tài后hòu怀huái孕yùn在zài身shēn，恐kǒng怕pà别bié人rén知zhī道dào，假jiǎ称chēng算suàn卦guà不bù吉jí，需xū要yào换huàn一yí个gè环huán境jìng来lái躲duǒ避bì一yī下xià，就jiù迁qiān移yí到dào雍yōng地dì的de宫gōng殿diàn中zhōng来lái居jū住zhù。嫪lào毐ǎi总zǒng是shì随suí从cóng左zuǒ右yòu，所suǒ受shòu的de赏shǎng赐cì非fēi常cháng优yōu厚hòu，事shì事shì都dōu由yóu嫪lào毐ǎi决jué定dìng。嫪lào毐ǎi家jiā中zhōng有yǒu奴nú仆pú几jǐ千qiān人rén。那nà些xiē为wèi求qiú得dé官guān职zhí来lái当dāng嫪lào毐ǎi家jiā门mén客kè的de多duō达dá一yī千qiān余yú人rén。

秦qín始shǐ皇huáng七qī年nián（前qián240），庄zhuāng襄xiāng王wáng的de生shēng母mǔ夏xià太tài后hòu去qù世shì。孝xiào文wén王wáng后hòu叫jiào华huá阳yáng太tài后hòu，和hé孝xiào文wén王wáng合hé葬zàng在zài寿shòu陵líng。夏xià太tài后hòu的de儿ér子zi庄zhuāng襄xiāng王wáng葬zàng在zài芷zhǐ阳yáng，所suǒ以yǐ夏xià太tài后hòu另lìng外wài单dān独dú埋mái葬zàng在zài杜dù原yuán之zhī东dōng，称chēng“向xiàng东dōng可kě以yǐ看kàn到dào我wǒ的de儿ér子zi，向xiàng西xī可kě以yǐ看kàn到dào我wǒ的de丈zhàng夫fū。在zài百bǎi年nián之zhī后hòu，旁páng边biān定dìng会huì有yǒu个gè万wàn户hù的de城chéng邑yì”。

秦qín始shǐ皇huáng九jiǔ年nián（前qián238），有yǒu人rén告gào发fā嫪lào毐ǎi实shí际jì并bìng不bú是shì宦huàn官guān，常cháng常cháng和hé太tài后hòu淫yín乱luàn私sī通tōng，并bìng生shēng下xià两liǎng个gè儿ér子zi，都dōu把bǎ他tā们men隐yǐn藏cáng起qǐ来lái，还hái和hé太tài后hòu谋móu议yì说shuō“若ruò是shì秦qín王wáng死sǐ去qù，就jiù立lì这zhè儿ér子zi继jì位wèi”。于yú是shì秦qín始shǐ皇huáng命mìng法fǎ官guān严yán查chá此cǐ事shì，把bǎ事shì情qíng真zhēn相xiàng全quán部bù弄nòng清qīng，事shì情qíng牵qiān连lián到dào相xiàng国guó吕lǚ不bù韦wéi。这zhè年nián九jiǔ月yuè，把bǎ嫪lào毐ǎi家jiā三sān族zú人rén众zhòng全quán部bù杀shā死sǐ，又yòu杀shā太tài后hòu所suǒ生shēng的de两liǎng个gè儿ér子zi，并bìng把bǎ太tài后hòu迁qiān到dào雍yōng地dì居jū住zhù。嫪lào毐ǎi家jiā的de食shí客kè们men都dōu被bèi没mò收shōu家jiā产chǎn，迁qiān往wǎng蜀shǔ地dì。秦qín王wáng想xiǎng杀shā掉diào相xiàng国guó吕lǚ不bù韦wéi，但dàn因yīn其qí侍shì奉fèng先xiān王wáng功gōng劳láo极jí大dà，又yòu有yǒu许xǔ多duō宾bīn客kè辩biàn士shì为wèi他tā求qiú情qíng说shuō好hǎo话huà，秦qín王wáng不bù忍rěn心xīn将jiāng他tā绳shéng之zhī以yǐ法fǎ。

秦qín始shǐ皇huáng十shí年nián十shí月yuè，免miǎn去qù了le吕lǚ不bù韦wéi的de相xiàng国guó职zhí务wù。等děng到dào齐qí人rén茅máo焦jiāo劝quàn说shuō秦qín王wáng，秦qín王wáng这zhè才cái到dào雍yōng地dì迎yíng接jiē太tài后hòu，使shǐ她tā又yòu回huí归guī咸xián阳yáng，但dàn把bǎ吕lǚ不bù韦wéi遣qiǎn出chū京jīng城chéng，前qián往wǎng河hé南nán的de封fēng地dì。

又yòu过guò了le一yī年nián多duō，各gè诸zhū侯hóu国guó的de宾bīn客kè使shǐ者zhě络luò绎yì不bù绝jué，前qián来lái问wèn候hòu吕lǚ不bù韦wéi。秦qín王wáng恐kǒng怕pà他tā发fā动dòng叛pàn乱luàn，就jiù写xiě信xìn给gěi吕lǚ不bù韦wéi说shuō：“你nǐ对duì秦qín国guó有yǒu何hé功gōng劳láo？秦qín国guó封fēng你nǐ在zài河hé南nán，食shí邑yì十shí万wàn户hù。你nǐ对duì秦qín王wáng有yǒu什shén么me血xuè缘yuán关guān系xì？而ér号hào称chēng仲zhòng父fù。你nǐ与yǔ家jiā属shǔ都dōu一yī概gài迁qiān到dào蜀shǔ地dì去qù居jū住zhù！”吕lǚ不bù韦wéi一yī想xiǎng到dào自zì己jǐ已yǐ经jīng逐zhú渐jiàn被bèi逼bī迫pò，害hài怕pà日rì后hòu被bèi杀shā，就jiù喝hē下xià酖zhèn酒jiǔ自zì杀shā而ér死sǐ。秦qín王wáng所suǒ痛tòng恨hèn的de吕lǚ不bù韦wéi、嫪lào毐ǎi都dōu已yǐ死sǐ去qù，就jiù让ràng迁qiān徙xǐ到dào蜀shǔ地dì的de嫪lào毐ǎi门mén客kè都dōu回huí到dào京jīng城chéng。

秦qín始shǐ皇huáng十shí九jiǔ年nián（前qián228），太tài后hòu去qù世shì，谥shì号hào为wèi帝dì太tài后hòu。与yǔ庄zhuāng襄xiāng王wáng合hé葬zàng在zài芷zhǐ阳yáng。

太tài史shǐ公gōng说shuō：吕lǚ不bù韦wéi带dài及jí嫪lào毐ǎi贵guì显xiǎn，吕lǚ不bù韦wéi封fēng号hào文wén信xìn侯hóu。有yǒu人rén告gào发fā嫪lào毐ǎi，嫪lào毐ǎi听tīng到dào此cǐ事shì。秦qín始shǐ皇huáng查chá讯xùn左zuǒ右yòu，事shì情qíng还hái未wèi败bài露lù。秦qín王wáng到dào雍yōng地dì祭jì天tiān，嫪lào毐ǎi害hài怕pà大dà祸huò临lín头tóu，就jiù和hé亲qīn信xìn同tóng党dǎng密mì谋móu，盗dào用yòng太tài后hòu的de大dà印yìn调diào集jí士shì兵bīng在zài蕲qí年nián宫gōng造zào反fǎn。秦qín王wáng调diào动dòng官guān兵bīng攻gōng打dǎ嫪lào毐ǎi，嫪lào毐ǎi失shī败bài逃táo走zǒu，追zhuī到dào好hǎo畤zhì将jiāng其qí斩zhǎn首shǒu，就jiù把bǎ他tā满mǎn门mén抄chāo斩zhǎn。而ér吕lǚ不bù韦wéi也yě由yóu此cǐ被bèi贬biǎn斥chì。孔kǒng子zi所suǒ说shuō的de“闻wén”，指zhǐ的de正zhèng是shì吕lǚ不bù韦wéi这zhè样yàng的de人rén吧ba！

吕lǚ不bù韦wéi者zhě，阳yáng翟dí大dà贾gǔ人rén也yě ①。往wǎng来lái贩fàn贱jiàn卖mài贵guì，家jiā累lèi千qiān金jīn②。

秦qín昭zhāo王wáng四sì十shí年nián，太tài子zi死sǐ。其qí四sì十shí二èr年nián，以yǐ其qí次cì子zi安ān国guó君jūn为wèi太tài子zi。安ān国guó君jūn有yǒu子zi二èr十shí余yú人rén。安ān国guó君jūn有yǒu所suǒ甚shèn爱ài姬jī，立lì以yǐ为wéi正zhèng夫fū人rén，号hào曰yuē华huá阳yáng夫fū人rén。华huá阳yáng夫fū人rén无wú子zi。安ān国guó君jūn中zhōng男nán名míng子zi楚chǔ③，子zi楚chǔ母mǔ曰yuē夏xià姬jī，毋wú爱ài④。子zi楚chǔ为wèi秦qín质zhì子zi于yú赵zhào⑤。秦qín数shù攻gōng赵zhào，赵zhào不bù甚shèn礼lǐ子zi楚chǔ⑥。

①大dà贾gǔ人rén：大dà商shāng人rén。②累lèi：积jī聚jù。③中zhōng男nán：次cì子zi。④毋wú：无wú。⑤质zhì子zi：人rén质zhì，古gǔ代dài被bèi派pài往wǎng别bié国guó去qù作zuò抵dǐ押yā的de人rén，多duō为wèi王wáng子zǐ、世shì子zi，故gù名míng质zhì子zi。⑥礼lǐ：以yǐ礼lǐ相xiāng待dài。用yòng如rú动dòng词cí。

子zi楚chǔ，秦qín诸zhū庶shù孽niè孙sūn①，质zhì于yú诸zhū侯hóu，车chē乘chéng进jìn用yòng不bù饶ráo②，居jū处chǔ困kùn，不bù得dé意yì。吕lǚ不bù韦wéi贾jiǎ邯hán郸dān，见jiàn而ér怜lián之zhī，曰yuē：“此cǐ奇qí货huò可kě居jū”。③乃nǎi往wǎng见jiàn子zi楚chǔ，说shuō曰yuē：“吾wú能néng大dà子zǐ之zhī门mén。”子zi楚chǔ笑xiào曰yuē：“且qiě自zì大dà君jūn之zhī门mén，而ér乃nǎi大dà吾wú门mén！”吕lǚ不bù韦wéi曰yuē：“子zi不bù知zhī也yě，吾wú门mén待dài子zi门mén而ér大dà。”子zi楚chǔ心xīn知zhī所suǒ谓wèi，乃nǎi引yǐn与yǔ坐zuò，深shēn语yǔ④。吕lǚ不bù韦wéi曰yuē：“秦qín王wáng老lǎo矣yǐ，安ān国guó君jūn得dé为wèi太tài子zi。窃qiè闻wén安ān国guó君jūn爱ài幸xìng华huá阳yáng夫fū人rén，华huá阳yáng夫fū人rén无wú子zi，能néng立lì適shì嗣sì者zhě⑤，独dú华huá阳yáng夫fū人rén耳ěr。今jīn子zi兄xiōng弟dì二èr十shí余yú人rén，子zi又yòu居jū中zhōng，不bù甚shèn见jiàn幸xìng，久jiǔ质zhì诸zhū侯hóu。即jí大dà王wáng薨hōng⑥，安ān国guó君jūn立lì为wèi王wáng，则zé子zi毋wú几jǐ得dé与yǔ长zhǎng子zǐ及jí诸zhū子zi旦dàn暮mù在zài前qián者zhě争zhēng为wèi太tài子zi矣yǐ⑦。”子zi楚chǔ曰yuē：“然rán。为wèi之zhī奈nài何hé？”吕lǚ不bù韦wéi曰yuē：“子zi贫pín，客kè于yú此cǐ，非fēi有yǒu以yǐ奉fèng献xiàn于yú亲qīn及jí结jié宾bīn客kè也yě。不bù韦wéi虽suī贫pín，请qǐng以yǐ千qiān金jīn为wèi子zi西xī游yóu，事shì安ān国guó君jūn及jí华huá阳yáng夫fū人rén，立lì子zi为wèi適shì嗣sì。”子zi楚chǔ乃nǎi顿dùn首shǒu曰yuē：“必bì如rú君jūn策cè，请qǐng得dé分fēn秦qín国guó与yǔ君jūn共gòng之zhī。”

①庶shù孽niè孙sūn：非fēi正zhèng妻qī所suǒ生shēng，而ér是shì姬jī妾qiè所suǒ生shēng的de子zǐ孙sūn。②进jìn用yòng：财cái用yòng。进jìn，通tōng“赆jìn”，指zhǐ收shōu入rù的de钱qián财cái。③奇qí货huò可kě居jū：指zhǐ珍zhēn奇qí的de货huò物wù可kě以yǐ屯tún积jī起qǐ来lái以yǐ待dài高gāo价jià。④深shēn语yǔ：指zhǐ推tuī心xīn置zhì腹fù地dì深shēn谈tán。⑤適shì嗣sì：正zhèng妻qī所suǒ生shēng的de长zhǎng子zǐ，此cǐ处chù实shí指zhǐ王wáng位wèi的de继jì承chéng人rén。適shì，通tōng“嫡dí”。⑥即jí：若ruò是shì，假jiǎ使shǐ。 ⑦毋wú几jǐ：没méi有yǒu希xī望wàng。旦dàn暮mù：早zǎo晚wǎn。

吕lǚ不bù韦wéi乃nǎi及jí五wǔ百bǎi金jīn与yǔ子zi楚chǔ，为wèi进jìn用yòng，结jié宾bīn客kè；而ér复fù以yǐ五wǔ百bǎi金jīn买mǎi奇qí物wù玩wán好hǎo，自zì奉fèng而ér西xī游yóu秦qín，求qiú见jiàn华huá阳yáng夫fū人rén姊zǐ，而ér皆jiē以yǐ其qí物wù献xiàn华huá阳yáng夫fū人rén。因yīn言yán子zi楚chǔ贤xián智zhì，结jié诸zhū侯hóu宾bīn客kè遍biàn天tiān下xià，常cháng曰yuē：“楚chǔ也yě以yǐ夫fū人rén为wèi天tiān①，日rì夜yè泣qì思sī太tài子zi及jí夫fū人rén”。夫fū人rén大dà喜xǐ。不bù韦wéi因yīn使shǐ其qí姊zǐ说shuō夫fū人rén曰yuē：“吾wú闻wén之zhī，以yǐ色sè事shì人rén者zhě，色sè衰shuāi而ér爱ài弛chí。今jīn夫fū人rén事shì太tài子zi，甚shèn爱ài而ér无wú子zi，不bù以yǐ此cǐ时shí蚤zǎo自zì结jié于yú诸zhū子zi中zhōng贤xián孝xiào者zhě②，举jǔ立lì以yǐ为wéi適shì而ér子zi之zhī，夫fū在zài则zé重zhòng尊zūn，夫fū百bǎi岁suì之zhī后hòu，所suǒ子zi者zhě为wèi王wáng，终zhōng不bù失shī势shì，此cǐ所suǒ谓wèi一yī言yán而ér万wàn世shì之zhī利lì也yě。不bù以yǐ繁fán华huá时shí树shù本běn③，即jí色sè衰shuāi爱ài弛chí后hòu，虽suī欲yù开kāi一yī语yǔ，尚shàng可kě得dé乎hū？今jīn子zi楚chǔ贤xián，而ér自zì知zhī中zhōng男nán也yě，次cì不bù得dé为wèi適shì，其qí母mǔ又yòu不bù得dé幸xìng，自zì附fù夫fū人rén，夫fū人rén诚chéng以yǐ此cǐ时shí拔bá以yǐ为wéi適shì，夫fū人rén则zé竟jìng世shì有yǒu宠chǒng于yú秦qín矣yǐ。”华huá阳yáng夫fū人rén以yǐ为wéi然rán，承chéng太tài子zi间jiān，从cóng容róng言yán子zi楚chǔ质zhì于yú赵zhào者zhě绝jué贤xián，来lái往wǎng者zhě皆jiē称chēng誉yù之zhī。乃nǎi因yīn涕tì泣qì曰yuē：“妾qiè幸xìng得de充chōng后hòu宫gōng，不bù幸xìng无wú子zi，愿yuàn得dé子zi楚chǔ立lì以yǐ为wéi適shì嗣sì，以yǐ托tuō妾qiè身shēn。”安ān国guó君jūn许xǔ之zhī，乃nǎi与yǔ夫fū人rén刻kè玉yù符fú④，约yuē以yǐ为wéi適shì嗣sì。安ān国guó君jūn及jí夫fū人rén因yīn厚hòu餽kuì遗yí子zi楚chǔ⑤，而ér请qǐng吕lǚ不bù韦wéi傅fù之zhī，子zi楚chǔ以yǐ此cǐ名míng誉yù益yì盛shèng于yú诸zhū侯hóu。

①天tiān：仰yǎng赖lài以yǐ为wéi生shēng存cún者zhě古gǔ称chēng之zhī为wèi天tiān。②蚤zǎo：通tōng“早zǎo”。③繁fán华huá：花huā盛shèng，以yǐ喻yù人rén之zhī盛shèng年nián。④玉yù符fú：古gǔ代dài朝cháo廷tíng的de一yī种zhǒng凭píng证zhèng。⑤馈kuì遗yí：赠zèng送sòng礼lǐ品pǐn、财cái物wù等děng。

吕lǚ不bù韦wéi取qǔ邯hán郸dān诸zhū姬jī绝jué好hǎo善shàn舞wǔ者zhě与yǔ居jū①，知zhī有yǒu身shēn②。子zi楚chǔ从cóng不bù韦wéi饮yǐn，见jiàn而ér说shuō之zhī③，因yīn起qǐ为wèi寿shòu④，请qǐng之zhī⑤。吕lǚ不bù韦wéi怒nù，念niàn业yè已yǐ破pò家jiā为wèi子zi楚chǔ，欲yù以yǐ钓diào奇qí⑥，乃nǎi遂suì献xiàn其qí姬jī。姬jī自zì匿nì有yǒu身shēn，至zhì大dà期qī时shí⑦，生shēng子zi政zhèng。子zi楚chǔ遂suì立lì姬jī为wèi夫fū人rén。

秦qín昭zhāo王wáng五wǔ十shí年nián，使shǐ王wáng围wéi邯hán郸dān，急jí，赵zhào欲yù杀shā子zi楚chǔ。子zi楚chǔ与yǔ吕lǚ不bù韦wéi谋móu，行xíng金jīn六liù百bǎi斤jīn予yǔ守shǒu者zhě吏lì⑧，得dé脱tuō，亡wáng赴fù秦qín军jūn，遂suì以yǐ得dé归guī。赵zhào欲yù杀shā子zi楚chǔ妻qī子zǐ，子zi楚chǔ夫fū人rén赵zhào豪háo家jiā女nǚ也yě，得dé匿nì，以yǐ故gù母mǔ子zi竟jìng得dé活huó。秦qín昭zhāo王wáng五wǔ十shí六liù年nián，薨hōng，太tài子zi安ān国guó君jūn立lì为wèi王wáng，华huá阳yáng夫fū人rén为wèi王wáng后hòu，子zi楚chǔ为wèi太tài子zi。赵zhào亦yì奉fèng子zi楚chǔ夫fū人rén及jí子zi政zhèng归guī秦qín。

秦qín王wáng立lì一yī年nián，薨hōng，谥shì为wèi孝xiào文wén王wáng。太tài子zi子zi楚chǔ代dài立lì，是shì为wèi庄zhuāng襄xiāng王wáng⑨。庄zhuāng襄xiāng王wáng所suǒ母mǔ华huá阳yáng后hòu为wèi华huá阳yáng太tài后hòu⑩，真zhēn母mǔ夏xià姬jī尊zūn以yǐ为wéi夏xià太tài后hòu。庄zhuāng襄xiāng王wáng元yuán年nián，以yǐ吕lǚ不bù韦wéi为wèi丞chéng相xiàng，封fēng为wèi文wén信xìn侯hóu，食shí河hé南nán雒luò阳yáng十shí万wàn户hù。

①绝jué好hǎo：特tè别bié漂piào亮liàng。②有yǒu身shēn：指zhǐ怀huái孕yùn在zài身shēn。③说shuō：通tōng“悦yuè”。④寿shòu：祝zhù酒jiǔ。⑤请qǐng：求qiú，要yào得de到dào。⑥钓diào奇qí：指zhǐ想xiǎng得de到dào巨jù大dà利lì益yì。含hán有yǒu前qián“奇qí货huò可kě居jū”之zhī意yì。⑦大dà期qī：十shí二èr个gè月yuè。⑧予yǔ：给jǐ予yǔ。⑨是shì：这zhè。⑩所suǒ母mǔ：所suǒ拜bài认rèn的de母mǔ亲qīn。真zhēn母mǔ：生shēng母mǔ。食shí：即jí食shí邑yì。

庄zhuāng襄xiāng王wáng即jí位wèi三sān年nián，薨hōng，太tài子zi政zhèng立lì为wèi王wáng，尊zūn吕lǚ不bù韦wéi为wèi相xiàng国guó，号hào称chēng“仲zhòng父fù”①。秦qín王wáng年nián少shào②，太tài后hòu时shí时shí窃qiè私sī通tōng吕lǚ不bù韦wéi，吕lǚ不bù韦wéi家jiā僮tóng万wàn人rén。

当dāng是shì时shí，魏wèi有yǒu信xìn陵líng君jūn，楚chǔ有yǒu春chūn申shēn君jūn，赵zhào有yǒu平píng原yuán君jūn，齐qí有yǒu孟mèng尝cháng君jūn，皆jiē下xià士shì喜xǐ宾bīn客kè以yǐ相xiāng倾qīng③。吕lǚ不bù韦wéi以yǐ秦qín之zhī强qiáng，羞xiū不bù如rú，亦yì招zhāo致zhì士shì，厚hòu遇yù之zhī，至zhì食shí客kè三sān千qiān人rén。是shì时shí诸zhū侯hóu多duō辩biàn士shì，如rú荀xún卿qīng之zhī徒tú，著zhù书shū布bù天tiān下xià。吕lǚ不bù韦wéi乃nǎi使shǐ其qí客kè人rén人rén著zhù所suǒ闻wén，集jí论lùn以yǐ为wéi八bā览lǎn、六liù论lùn、十shí二èr纪jì、二èr十shí余yú万wàn言yán。以yǐ为wéi备bèi天tiān地dì万wàn物wù古gǔ今jīn之zhī事shì，号hào曰yuē《吕lǚ氏shì春chūn秋qiū》。布bù咸xián阳yáng市shì门mén，悬xuán千qiān金jīn其qí上shàng，延yán诸zhū侯hóu游yóu士shì宾bīn客kè有yǒu能néng增zēng损sǔn一yī字zì者zhě予yǔ千qiān金jīn。

①仲zhòng父fù：亚yà父fù，仅jǐn次cì于yú父fù。②始shǐ皇huáng时shí年nián十shí三sān岁suì。③下xià士shì：谦qiān恭gōng有yǒu礼lǐ地dì对duì待dài士shì人rén。倾qīng：超chāo越yuè，压yā倒dǎo。

始shǐ皇huáng帝dì益yì壮zhuàng，太tài后hòu淫yín不bù止zhǐ。吕lǚ不bù韦wéi恐kǒng觉jué祸huò及jí己jǐ，乃nǎi私sī求qiú大dà阴yīn人rén嫪lào毐ǎi以yǐ为wéi舍shě人rén①，时shí纵zòng倡chàng乐lè，使shǐ毐ǎi以yǐ其qí阴yīn关guān桐tóng轮lún而ér行xíng②，令lìng太tài后hòu闻wén之zhī，以yǐ啖dàn太tài后hòu③。太tài后hòu闻wén，果guǒ欲yù私sī得dé之zhī。吕lǚ不bù韦wéi乃nǎi进jìn嫪lào毐ǎi，诈zhà令lìng人rén以yǐ腐fǔ罪zuì告gào之zhī④。不bù韦wéi又yòu阴yīn谓wèi太tài后hòu曰yuē：“可kě事shì诈zhà腐fǔ，则zé得dé给gěi事shì中zhōng。”太tài后hòu乃nǎi阴yīn厚hòu赐cì主zhǔ腐fǔ者zhě吏lì，诈zhà论lùn之zhī，拔bá其qí须xū眉méi为wèi宦huàn者zhě，遂suì得dé侍shì太tài后hòu。太tài后hòu私sī与yǔ通tōng，绝jué爱ài之zhī。有yǒu身shēn，太tài后hòu恐kǒng人rén知zhī之zhī，诈zhà卜bo当dāng避bì时shí⑤，徙xǐ宫gōng居jū雍yōng。嫪lào毐ǎi常cháng从cóng，赏shǎng赐cì甚shèn厚hòu，事shì皆jiē决jué于yú嫪lào毐ǎi。嫪lào毐ǎi家jiā僮tóng数shù千qiān人rén，诸zhū客kè求qiú宦huàn为wèi嫪lào毐ǎi舍shě人rén者zhě千qiān余yú人rén⑥。

①阴yīn：指zhǐ生shēng殖zhí器qì。②关guān：贯guàn穿chuān。桐tóng轮lún：桐tóng木mù小xiǎo车chē轮lún。③啖dàn（ｄàｎ，蛋dàn）：给gěi……吃chī。这zhè里lǐ是shì引yǐn申shēn义yì，引yǐn诱yòu的de意yì思si。④腐fǔ罪zuì：指zhǐ应yīng判pàn处chǔ腐fǔ刑xíng（即jí宫gōng刑xíng）的de罪zuì。⑤避bì时shí：改gǎi变biàn一yī下xià住zhù所suǒ，以yǐ避bì灾zāi祸huò。⑥求qiú宦huàn：求qiú为wèi官guān。

始shǐ皇huáng七qī年nián，庄zhuāng襄xiāng王wáng母mǔ夏xià太tài后hòu薨hōng。孝xiào文wén王wáng后hòu曰yuē华huá阳yáng太tài后hòu，与yǔ孝xiào文wén王wáng会huì葬zàng寿shòu陵líng。夏xià太tài后hòu子zi庄zhuāng襄xiāng王wáng葬zàng芷zhǐ阳yáng，故gù夏xià太tài后hòu独dú别bié葬zàng杜dù东dōng，曰yuē：“东dōng望wàng吾wú子zǐ，西xī望wàng吾wú夫fū。后hòu百bǎi年nián，旁páng当dāng有yǒu万wàn家jiā邑yì”。

始shǐ皇huáng九jiǔ年nián，有yǒu告gào嫪lào毐ǎi实shí非fēi宦huàn者zhě，常cháng与yǔ太tài后hòu私sī乱luàn，生shēng子zi二èr人rén，皆jiē匿nì之zhī。与yǔ太tài后hòu谋móu曰yuē“王wáng即jí薨hōng，以yǐ子zi为wèi后hòu”。于yú是shì秦qín王wáng下xià吏lì治zhì①，具jù得dé情qíng实shí②，事shì连lián相xiàng国guó吕lǚ不bù韦wéi。九jiǔ月yuè，夷yí嫪lào毐ǎi三sān族zú③，杀shā太tài后hòu所suǒ生shēng两liǎng子zi，而ér遂suì迁qiān太tài后hòu于yú雍yōng。诸zhū嫪lào毐ǎi舍shě人rén皆jiē没méi其qí家jiā而ér迁qiān之zhī蜀shǔ④。王wáng欲yù诛zhū相xiàng国guó，为wèi其qí奉fèng先xiān王wáng功gōng大dà，及jí宾bīn客kè辩biàn士shì为wèi游yóu说shuì者zhě众zhòng，王wáng不bù忍rěn致zhì法fǎ⑤。

①下xià吏lì：交jiāo法fǎ官guān去qù审shěn讯xùn。②具jù：通tōng“俱jù”。全quán，都dōu。③夷yí：诛zhū灭miè。三sān族zú：指zhǐ父fù族zú、母mǔ族zú和hé妻qī族zú。④没méi：没mò入rù，即jí没mò收shōu其qí财cái产chǎn充chōng官guān。家jiā：指zhǐ家jiā产chǎn。⑤致zhì法fǎ：予yǔ以yǐ法fǎ律lǜ制zhì裁cái。

秦qín王wáng十shí年nián十shí月yuè，免miǎn相xiàng国guó吕lǚ不bù韦wéi。及jí齐qí人rén茅máo焦jiāo说shuō秦qín王wáng，秦qín王wáng乃nǎi迎yíng太tài后hòu于yú雍yōng，归guī复fù咸xián阳yáng，而ér出chū文wén信xìn侯hóu就jiù国guó河hé南nán。

岁suì余yú，诸zhū侯hóu宾bīn客kè使shǐ者zhě相xiāng望wàng于yú道dào，请qǐng文wén信xìn侯hóu①。秦qín王wáng恐kǒng其qí为wèi变biàn，乃nǎi赐cì文wén信xìn侯hóu书shū曰yuē：“君jūn何hé功gōng于yú秦qín？秦qín封fēng君jūn河hé南nán，食shí十shí万wàn户hù。君jūn何hé亲qīn于yú秦qín？号hào称chēng仲zhòng父fù。其qí与yǔ家jiā属shǔ徙xǐ处chù蜀shǔ②！”吕lǚ不bù韦wéi自zì度dù稍shāo侵qīn，恐kǒng诛zhū，乃nǎi饮yǐn酖zhèn而ér死sǐ③。秦qín王wáng所suǒ加jiā怒nù吕lǚ不bù韦wéi、嫪lào毐ǎi皆jiē已yǐ死sǐ，乃nǎi皆jiē复fù归guī嫪lào毐ǎi舍shě人rén迁qiān蜀shǔ者zhě。

始shǐ皇huáng十shí九jiǔ年nián，太tài后hòu薨hōng，谥shì为wèi帝dì太tài后hòu，与yǔ庄zhuāng襄xiāng王wáng会huì葬zàng茝chǎi阳yáng④。

①请qǐng：问wèn候hòu。②徙xǐ：迁qiān，移yí。③茝chǎi（ｚｈèｎ，振zhèn）：通tōng“鸩zhèn”。毒dú酒jiǔ。④茝chǎi阳yáng：即jí“芷zhǐ阳yáng”。

太tài史shǐ公gōng曰yuē：不bù韦wéi及jí嫪lào毐ǎi贵guì①，封fēng号hào文wén信xìn侯hóu。人rén之zhī告gào嫪lào毐ǎi，毐ǎi闻wén之zhī。秦qín王wáng验yàn左zuǒ右yòu②，未wèi发fā。上shàng之zhī雍yōng郊jiāo③，毐ǎi恐kǒng祸huò起qǐ，乃nǎi与yǔ党dǎng谋móu，矫jiǎo太tài后hòu玺xǐ发fā卒zú以yǐ反fǎn蕲qí年nián宫gōng④。发fā吏lì攻gōng嫪lào毐ǎi，毐ǎi败bài亡wáng走zǒu，追zhuī斩zhǎn之zhī好hǎo畤zhì，遂suì灭miè其qí宗zōng。而ér吕lǚ不bù韦wéi由yóu此cǐ绌chù矣yǐ⑤。孔kǒng子zi之zhī所suǒ谓wèi“闻wén”者zhě⑥，其qí吕lǚ子zi乎hū。

①及jí：连lián及jí。②验yàn：验yàn证zhèng。③郊jiāo：古gǔ代dài祭jì天tiān的de礼lǐ节jié。④矫jiǎo：假jiǎ托tuō，诈zhà称chēng。⑤绌chù：通tōng“黜chù”。贬biǎn退tuì。⑥此cǐ句jù所suǒ指zhǐ乃nǎi孔kǒng子zi所suǒ云yún：“夫fū闻wén者zhě也yě，色sè取qǔ仁rén而ér行xíng违wéi，居jū之zhī不bù疑yí，在zài邦bāng必bì闻wén，在zài家jiā必bì闻wén。”（《论lún语yǔ·颜yán渊yuān》）这zhè里lǐ言yán行xíng表biǎo里lǐ不bù一yī的de人rén的de表biǎo现xiàn。闻wén，指zhǐ骗piàn取qǔ名míng望wàng。