周zhōu书shū卷juàn九jiǔ 列liè传zhuàn第dì一yī 皇huáng后hòu

文wén帝dì元yuán皇huáng后hòu 文wén宣xuān叱chì奴nú皇huáng后hòu 孝xiào闵mǐn帝dì元yuán皇huáng后hòu明míng帝dì独dú孤gū皇huáng后hòu 武wǔ帝dì阿ā史shǐ那nà皇huáng后hòu 武wǔ帝dì李lǐ皇huáng后hòu宣xuān帝dì杨yáng皇huáng后hòu 宣xuān帝dì朱zhū皇huáng后hòu 宣xuān帝dì陈chén皇huáng后hòu 宣xuān帝dì元yuán皇huáng后hòu宣xuān帝dì尉yù迟chí皇huáng后hòu 静jìng帝dì司sī马mǎ皇huáng后hòu

书shū纪jì有yǒu虞yú之zhī德dé，载zài“厘lí降jiàng二èr女nǚ ”；诗shī述shù文wén王wáng之zhī美měi，称chēng“刑xíng于yú寡guǎ妻qī”。是shì知zhī婚hūn姻yīn之zhī道dào，男nán女nǚ之zhī别bié，实shí有yǒu国guó有yǒu家jiā者zhě之zhī所suǒ慎shèn也yě。自zì三sān代dài迄qì于yú魏wèi晋jìn，兴xīng衰shuāi之zhī数shù，得dé失shī之zhī迹jì，备bèi乎hū传zhuàn记jì，故gù其qí详xiáng可kě得dé闻wén焉yān。若ruò娉pīng纳nà以yǐ德dé，防fáng闲xián以yǐ礼lǐ，大dà义yì正zhèng于yú宫gōng闱wéi，王wáng化huà行xíng于yú邦bāng国guó，则zé坤kūn仪yí式shì固gù，而ér鼎dǐng命mìng惟wéi永yǒng矣yǐ。至zhì于yú邪xié僻pì既jì进jìn，法fǎ度dù莫mò修xiū，冶yě容róng迷mí其qí主zhǔ心xīn，私sī谒yè蠹dù其qí朝cháo政zhèng，则zé风fēng化huà凌líng替tì，而ér宗zōng社shè不bù守shǒu矣yǐ。夫fū然rán者zhě，岂qǐ非fēi皇huáng王wáng之zhī龟guī鉴jiàn与yǔ。周zhōu氏shì率lǜ由yóu姬jī制zhì，内nèi职zhí有yǒu序xù。太tài祖zǔ创chuàng基jī，修xiū衽rèn席xí以yǐ俭jiǎn约yuē；高gāo祖zǔ嗣sì历lì，节jié情qíng欲yù于yú矫jiǎo枉wǎng。宫gōng闱wéi有yǒu贯guàn鱼yú之zhī美měi，戚qī里lǐ无wú私sī溺nì之zhī尤yóu，可kě谓wèi得dé人rén君jūn体tǐ也yě。宣xuān皇huáng外wài行háng其qí志zhì，内nèi逞chěng其qí欲yù，溪xī壑hè难nán满mǎn，采cǎi择zé无wú厌yàn。恩ēn之zhī所suǒ加jiā，莫mò限xiàn厮sī皂zào；荣róng之zhī所suǒ及jí，无wú隔gé险xiǎn诐bì。于yú是shì升shēng兰lán殿diàn而ér正zhèng位wèi，践jiàn椒jiāo庭tíng而ér齐qí体tǐ者zhě，非fēi一yī人rén焉yān；阶jiē房fáng帷wéi而ér拖tuō青qīng紫zǐ，承chéng恩ēn幸xìng而ér拥yōng玉yù帛bó者zhě，非fēi一yī族zú焉yān。虽suī辛xīn、 癸guǐ之zhī荒huāng淫yín，赵zhào、李lǐ之zhī倾qīng惑huò，曾céng未wèi足zú比bǐ其qí仿fǎng佛fú也yě。民mín厌yàn苛kē政zhèng，弊bì事shì实shí多duō，太tài祖zǔ之zhī祚zuò忽hū诸zhū，特tè由yóu于yú此cǐ。故gù叙xù其qí事shì以yǐ为wéi皇huáng后hòu传chuán云yún。文wén帝dì元yuán皇huáng后hòu，魏wèi孝xiào武wǔ帝dì之zhī妹mèi。初chū封fēng平píng原yuán公gōng主zhǔ，适shì开kāi府fǔ张zhāng欢huān。欢huān性xìng贪tān残cán，遇yù后hòu无wú礼lǐ，又yòu尝cháng杀shā后hòu侍shì婢bì。后hòu怒nù，诉sù之zhī于yú帝dì，帝dì乃nǎi执zhí欢huān杀shā之zhī。改gǎi封fēng后hòu为wèi冯féng翊yì公gōng主zhǔ，以yǐ配pèi太tài祖zǔ，生shēng孝xiào闵mǐn帝dì。大dà统tǒng七qī年nián，薨hōng。魏wèi恭gōng帝dì三sān年nián十shí二èr月yuè，合hé葬zàng成chéng陵líng。孝xiào闵mǐn帝dì践jiàn祚zuò，追zhuī尊zūn为wèi王wáng后hòu。武wǔ成chéng初chū，又yòu追zhuī尊zūn为wèi皇huáng后hòu。

文wén宣xuān叱chì奴nú皇huáng后hòu，代dài人rén也yě。太tài祖zǔ为wèi丞chéng相xiàng，纳nà后hòu为wèi姬jī，生shēng高gāo祖zǔ。天tiān和hé（元yuán）年nián六liù月yuè，尊zūn为wèi皇huáng太tài后hòu。建jiàn德dé（二èr）年nián三sān月yuè癸guǐ酉yǒu，崩bēng。四sì月yuè丁dīng巳sì，葬zàng〔永yǒng〕固gù陵líng。

孝xiào闵mǐn帝dì元yuán皇huáng后hòu名míng胡hú摩mó，魏wèi文wén帝dì第dì五wǔ女nǚ。初chū封fēng晋jìn安ān公gōng主zhǔ。帝dì之zhī为wèi略lüè阳yáng公gōng也yě，尚shàng焉yān。及jí践jiàn祚zuò，立lì为wèi王wáng后hòu。帝dì被bèi废fèi，后hòu出chū俗sú为wèi尼ní。建jiàn德dé初chū，高gāo祖zǔ诛zhū晋jìn国guó公gōng护hù，上shàng帝dì尊zūn号hào为wèi孝xiào闵mǐn帝dì，以yǐ后hòu为wèi孝xiào闵mǐn皇huáng后hòu，居jū崇chóng义yì宫gōng。隋suí氏shì革gé命mìng，后hòu出chū居jū里lǐ第dì。大dà业yè十shí二èr年nián，殂cú。明míng帝dì独dú孤gū皇huáng后hòu，太tài保bǎo、卫wèi国guó公gōng信xìn之zhī长zhǎng女nǚ。帝dì之zhī在zài藩fān也yě，纳nà为wèi夫fū人rén。二èr年nián正zhēng月yuè，立lì为wèi王wáng后hòu。四sì月yuè，崩bēng，葬zàng昭zhāo陵líng。武wǔ成chéng初chū，追zhuī崇chóng为wèi皇huáng后hòu。世shì宗zōng崩bēng，与yǔ后hòu合hé葬zàng。武wǔ帝dì阿ā史shǐ那nà皇huáng后hòu，突tū厥jué木mù扞gǎn可kè汗hán俟qí斤jīn之zhī女nǚ。突tū厥jué灭miè茹rú茹rú之zhī后hòu，尽jǐn有yǒu塞sāi表biǎo之zhī地dì，控kòng弦xián数shù十shí万wàn，志zhì陵líng中zhōng夏xià。太tài祖zǔ方fāng与yǔ齐qí人rén争zhēng衡héng，结jié以yǐ为wéi援yuán。俟qí斤jīn初chū欲yù以yǐ女nǚ配pèi帝dì，既jì而ér悔huǐ之zhī。高gāo祖zǔ即jí位wèi，前qián后hòu累lèi遣qiǎn使shǐ要yào结jié，乃nǎi许xǔ归guī后hòu于yú我wǒ。保bǎo定dìng五wǔ年nián二èr月yuè，诏zhào陈chén国guó公gōng纯chún、许xǔ国guó公gōng宇yǔ文wén贵guì、神shén武wǔ公gōng窦dòu毅yì、南nán（阳yáng）〔 安ān〕公gōng杨yáng荐jiàn等děng，奉fèng备bèi皇huáng后hòu文wén物wù及jí行xíng殿diàn，并bìng六liù宫gōng以yǐ下xià百bǎi二èr十shí人rén，至zhì俟qí斤jīn牙yá帐zhàng所suǒ，迎yíng后hòu。俟qí斤jīn又yòu许xǔ齐qí人rén以yǐ婚hūn，将jiāng有yǒu异yì志zhì。纯chún等děng在zài彼bǐ累lèi载zài，不bù得dé反fǎn命mìng。虽suī谕yù之zhī以yǐ信xìn义yì，俟qí斤jīn不bù从cóng。会huì大dà雷léi风fēng起qǐ，飘piāo坏huài其qí穹qióng庐lú等děng，旬xún日rì不bù止zhǐ。俟qí斤jīn大dà惧jù，以yǐ为wéi天tiān谴qiǎn，乃nǎi备bèi礼lǐ送sòng后hòu。（及jí）纯chún等děng设shè行xíng殿diàn，列liè羽yǔ仪yí，奉fèng之zhī以yǐ归guī。天tiān和hé三sān年nián三sān月yuè，后hòu至zhì，高gāo祖zǔ行xíng亲qīn迎yíng之zhī礼lǐ。 后hòu有yǒu姿zī貌mào，善shàn容róng止zhǐ，高gāo祖zǔ深shēn敬jìng焉yān。宣xuān帝dì即jí位wèi，尊zūn为wèi皇huáng太tài后hòu。大dà象xiàng元yuán年nián二èr月yuè，改gǎi为wéi天tiān元yuán皇huáng太tài后hòu。二èr年nián二èr月yuè，又yòu尊zūn为wèi天tiān元yuán上shàng皇huáng太tài后hòu。册cè曰yuē ：“天tiān元yuán皇huáng帝dì臣chén赟yūn，奉fèng玺xǐ绶shòu册cè，谨jǐn上shàng天tiān元yuán皇huáng太tài后hòu尊zūn号hào曰yuē天tiān元yuán上shàng皇huáng太tài后hòu。伏fú惟wéi穷qióng神shén尽jǐn智zhì，含hán弘hóng载zài物wù，道dào洽qià万wàn邦bāng，仪yí刑xíng四sì海hǎi。圣shèng慈cí训xùn诱yòu，恩ēn深shēn明míng德dé，虽suī册cè徽huī号hào，未wèi极jí尊zūn严yán。是shì用yòng增zēng奉fèng鸿hóng名míng，光guāng缛rù常cháng礼lǐ。俾bǐ诚chéng敬jìng有yǒu展zhǎn，欢huān慰wèi在zài兹zī，福fú祉zhǐ无wú疆jiāng，亿yì兆zhào斯sī赖lài 。”宣xuān帝dì崩bēng，静jìng帝dì尊zūn为wèi太tài皇huáng太tài后hòu。隋suí开kāi皇huáng二èr年nián殂cú，年nián三sān十shí二èr。隋suí文wén帝dì诏zhào有yǒu司sī备bèi礼lǐ册cè，祔fù葬zàng于yú孝xiào陵líng。武wǔ帝dì李lǐ皇huáng后hòu名míng娥é姿zī，楚chǔ人rén也yě。于yú谨jǐn平píng江jiāng陵líng，后hòu家jiā被bèi籍jí没mò。至zhì长cháng安ān，太tài祖zǔ以yǐ后hòu赐cì高gāo祖zǔ，后hòu稍shāo得dé亲qīn幸xìng。大dà象xiàng元yuán年nián二èr月yuè，改gǎi为wéi天tiān元yuán帝dì太tài后hòu。七qī月yuè，又yòu尊zūn为wèi天tiān皇huáng太tài后hòu。二èr年nián，尊zūn为wèi天tiān元yuán圣shèng皇huáng太tài后hòu。册cè曰yuē ：“天tiān元yuán皇huáng帝dì臣chén赟yūn，奉fèng玺xǐ绶shòu册cè，谨jǐn上shàng天tiān皇huáng太tài后hòu尊zūn号hào曰yuē天tiān元yuán圣shèng皇huáng太tài后hòu。伏fú惟wéi月yuè精jīng效xiào祉zhǐ，坤kūn灵líng表biǎo贶kuàng，瑞ruì肇zhào丹dān陵líng，庆qìng流liú华huá渚zhǔ。虽suī率lǜ由yóu令lìng典diǎn，夙sù奉fèng徽huī号hào，而ér因yīn心xīn尽jǐn敬jìng，未wèi极jí尊zūn名míng。是shì用yòng思sī弘hóng称chēng首shǒu，上shàng昭zhāo圣shèng德dé，敢gǎn竭jié诚chéng敬jìng，永yǒng绥suí福fú履lǚ。显xiǎn扬yáng慈cí训xùn，贻yí厥jué孙sūn谋móu 。”宣xuān帝dì崩bēng，静jìng帝dì尊zūn为wèi太tài帝dì太tài后hòu。隋suí开kāi皇huáng元yuán年nián三sān月yuè，出chū俗sú为wèi尼ní，改gǎi名míng常cháng悲bēi。八bā年nián殂cú，年nián五wǔ十shí三sān，以yǐ尼ní礼lǐ葬zàng于yú京jīng城chéng南nán。宣xuān帝dì杨yáng皇huáng后hòu名míng丽lì华huá，隋suí文wén帝dì长zhǎng女nǚ。帝dì在zài东dōng宫gōng，高gāo祖zǔ为wèi帝dì纳nà后hòu为wèi皇huáng太tài子zi妃fēi。宣xuān政zhèng元yuán年nián闰rùn六liù月yuè，立lì为wèi皇huáng后hòu。帝dì后hòu自zì称chēng天tiān元yuán皇huáng帝dì，号hào后hòu为wèi天tiān元yuán皇huáng后hòu。寻xún又yòu立lì天tiān皇huáng后hòu及jí左zuǒ右yòu皇huáng后hòu，与yǔ后hòu为wèi四sì皇huáng后hòu焉yān。二èr年nián，诏zhào曰yuē ：“帝dì降jiàng二èr女nǚ，后hòu德dé所suǒ以yǐ俪lì君jūn；天tiān列liè四sì星xīng，妃fēi象xiàng于yú焉yān垂chuí耀yào。朕zhèn取qǔ法fǎ上shàng玄xuán，稽jī诸zhū令lìng典diǎn，爰yuán命mìng四sì后hòu，内nèi正zhèng六liù宫gōng，庶shù弘hóng赞zàn柔róu德dé，广guǎng修xiū粢zī盛shèng。比bǐ殊shū礼lǐ虽suī降jiàng，称chēng谓wèi曷hé宜yí，其qí因yīn天tiān之zhī象xiàng，增zēng锡xī嘉jiā名míng。”于yú是shì后hòu与yǔ三sān皇huáng后hòu并bìng加jiā（太tài）〔大dà〕焉yān。帝dì遣qiǎn使shǐ持chí节jié册cè后hòu为wèi天tiān元yuán大dà皇huáng后hòu曰yuē ：“咨zī尔ěr含hán章zhāng载zài德dé，体tǐ顺shùn居jū贞zhēn，肃sù恭gōng享xiǎng祀sì，仪yí刑xíng邦bāng国guó，是shì用yòng嘉jiā兹zī显xiǎn号hào，式shì畅chàng徽huī音yīn。尔ěr其qí敬jìng践jiàn厥jué猷yóu，寅yín荅dā灵líng 命mìng，对duì扬yáng休xiū烈liè，可kě不bù慎shèn欤yú 。”寻xún又yòu立lì（为wèi）天tiān中zhōng大dà皇huáng后hòu，与yǔ后hòu为wèi五wǔ皇huáng后hòu。后hòu性xìng柔róu婉wǎn，不bù妒dù忌jì，四sì皇huáng后hòu及jí嫔pín御yù等děng咸xián爱ài而ér仰yǎng之zhī。帝dì后hòu昏hūn暴bào滋zī甚shèn，喜xǐ怒nù乖guāi度dù。尝cháng谴qiǎn后hòu，欲yù加jiā之zhī罪zuì，后hòu进jìn止zhǐ详xiáng闲xián，辞cí色sè不bù挠náo。帝dì大dà怒nù，遂suì赐cì后hòu死sǐ，逼bī令lìng引yǐn诀jué。后hòu母mǔ独dú孤gū氏shì闻wén之zhī，诣yì合hé陈chén谢xiè，叩kòu头tóu流liú血xiě，然rán后hòu得dé免miǎn。帝dì崩bēng，静jìng帝dì尊zūn后hòu为wèi皇huáng太tài后hòu，居jū弘hóng圣shèng宫gōng。初chū，宣xuān帝dì不bù豫yù，诏zhào后hòu父fù入rù禁jìn中zhōng侍shì疾jí。及jí大dà渐jiàn，刘liú昉fǎng、郑zhèng译yì等děng因yīn矫jiǎo诏zhào以yǐ后hòu父fù受shòu遗yí辅fǔ政zhèng。后hòu初chū虽suī不bù预yù谋móu，然rán以yǐ嗣sì主zhǔ幼yòu冲chōng，恐kǒng权quán在zài他tā族zú，不bù利lì于yú己jǐ，闻wén昉fǎng、译yì已yǐ行xíng此cǐ诏zhào，心xīn甚shèn悦yuè之zhī。后hòu知zhī其qí父fù有yǒu异yì图tú，意yì颇pǒ不bù平píng，形xíng于yú言yán色sè。及jí行xíng禅chán代dài，愤fèn惋wǎn逾yú甚shèn。隋suí文wén帝dì既jì不bù能néng谴qiǎn责zé，内nèi甚shèn愧kuì之zhī。开kāi皇huáng六liù年nián，封fēng后hòu为wèi乐lè平píng公gōng主zhǔ。后hòu又yòu议yì夺duó其qí志zhì，后hòu誓shì不bù许xǔ，乃nǎi止zhǐ。大dà业yè五wǔ年nián，从cóng炀yáng帝dì幸xìng张zhāng掖yē，殂cú于yú河hé西xī，年nián四sì十shí九jiǔ。炀yáng帝dì还hái京jīng，诏zhào有yǒu司sī备bèi礼lǐ，祔fù葬zàng后hòu于yú定dìng陵líng。 宣xuān帝dì朱zhū皇huáng后hòu名míng满mǎn月yuè，吴wú人rén也yě。其qí家jiā坐zuò事shì，没mò入rù东dōng宫gōng。帝dì之zhī为wèi太tài子zi，后hòu被bèi选xuǎn掌zhǎng帝dì衣yī服fú。帝dì年nián少shào，召zhào而ér幸xìng之zhī，遂suì生shēng静jìng帝dì。大dà象xiàng元yuán年nián，立lì为wèi天tiān元yuán帝dì后hòu，寻xún改gǎi为wéi天tiān皇huáng后hòu。二èr年nián，又yòu改gǎi为wéi天tiān大dà皇huáng后hòu。册cè曰yuē ：“咨zī尔ěr弥mí宣xuān四sì德dé，训xùn范fàn六liù宫gōng，轩xuān庭tíng列liè序xù，尧yáo门mén表biǎo庆qìng，嘉jiā称chēng既jì降jiàng，盛shèng典diǎn宜yí膺yīng。尔ěr其qí饰shì性xìng履lǚ道dào，无wú愆qiān礼lǐ正zhèng，永yǒng固gù休xiū祉zhǐ，可kě不bù慎shèn欤yú 。”后hòu本běn非fēi良liáng家jiā子zi，又yòu年nián长zhǎng于yú帝dì十shí余yú岁suì，疏shū贱jiàn无wú宠chǒng。以yǐ静jìng帝dì故gù，特tè尊zūn崇chóng之zhī，班bān亚yà杨yáng皇huáng后hòu焉yān。宣xuān帝dì崩bēng，静jìng帝dì尊zūn为wèi帝dì太tài（皇huáng）后hòu。隋suí开kāi皇huáng元yuán年nián，出chū俗sú为wèi尼ní，名míng法fǎ净jìng。六liù年nián殂cú，年nián四sì十shí，以yǐ尼ní礼lǐ葬zàng京jīng城chéng。宣xuān帝dì陈chén皇huáng后hòu名míng月yuè仪yí，自zì云yún颍yǐng川chuān人rén，大dà将jiāng军jūn山shān提tí第dì八bā女nǚ也yě。大dà象xiàng元yuán年nián六liù月yuè，以yǐ选xuǎn入rù宫gōng，拜bài为wèi德dé妃fēi。月yuè余yú，立lì为wèi天tiān左zuǒ皇huáng后hòu。二èr年nián二èr月yuè，改gǎi天tiān左zuǒ大dà皇huáng后hòu。册cè曰yuē ：“咨zī尔ěr仪yí范fàn柔róu闲xián，操cāo履lǚ凝níng洁jié，淑shū问wèn彰zhāng于yú远yuǎn近jìn，令lìng则zé冠guān于yú宫gōng闱wéi。是shì用yòng申shēn彼bǐ宠chǒng章zhāng，加jiā兹zī徽huī号hào。尔ěr 其qí复fù礼lǐ问wèn诗shī，披pī图tú顾gù史shǐ，永yǒng隆lóng嘉jiā命mìng，可kě不bù慎shèn欤yú 。”三sān月yuè，又yòu诏zhào曰yuē ：“正zhèng内nèi之zhī重zhòng，风fēng化huà之zhī基jī，嘉jiā耦ǒu之zhī制zhì，代dài多duō殊shū典diǎn。轩xuān、喾kù继jì轨guǐ，次cì妃fēi并bìng四sì；虞yú舜shùn受shòu命mìng，厥jué娶qǔ犹yóu三sān。礼lǐ非fēi相xiāng袭xí，随suí时shí不bù无wú。朕zhèn祗zhī承chéng宝bǎo图tú，载zài弘hóng徽huī号hào，自zì我wǒ改gǎi作zuò，超chāo革gé先xiān古gǔ。曰yuē天tiān元yuán居jū极jí，五wǔ帝dì所suǒ以yǐ仰yǎng崇chóng；王wáng者zhě称chēng尊zūn，列liè后hòu于yú焉yān上shàng俪lì。且qiě坤kūn仪yí比bǐ德dé，土tǔ数shù惟wéi五wǔ，既jì缛rù恒héng典diǎn，宜yí取qǔ斯sī仪yí。四sì大dà皇huáng后hòu外wài，可kě增zēng置zhì天tiān中zhōng大dà皇huáng后hòu一yī人rén。天tiān中zhōng大dà皇huáng后hòu爰yuán主zhǔ粢zī盛shèng，徽huī音yīn日rì跻jī，肇zhào建jiàn嘉jiā名míng，宜yí膺yīng显xiǎn册cè。”于yú是shì以yǐ后hòu为wèi天tiān中zhōng大dà皇huáng后hòu。帝dì崩bēng，后hòu出chū家jiā为wèi尼ní，改gǎi名míng华huá光guāng。后hòu父fù山shān提tí本běn高gāo氏shì之zhī隶lì。仕shì齐qí，官guān至zhì特tè进jìn、开kāi府fǔ、东dōng兖yǎn州zhōu刺cì史shǐ、谢xiè阳yáng王wáng。高gāo祖zǔ平píng

齐qí，拜bài大dà将jiāng军jūn，封fēng（浙zhè）〔淅xī〕阳yáng郡jùn公gōng。大dà象xiàng元yuán年nián，以yǐ后hòu父fù超chāo授shòu上shàng柱zhù国guó，进jìn封fēng鄅yǔ国guó公gōng，除chú大dà宗zōng伯bó。宣xuān帝dì元yuán皇huáng后hòu名míng乐lè尚shàng，河hé南nán洛luò阳yáng人rén也yě。开kāi府fǔ晟chéng之zhī第dì二èr女nǚ。年nián十shí五wǔ，被bèi选xuǎn入rù宫gōng，拜bài为wèi贵guì妃fēi。大dà象xiàng元yuán年nián七qī月yuè，立lì为wèi天tiān右yòu皇huáng后hòu。二èr年nián二èr月yuè，改gǎi为wéi天tiān右yòu大dà皇huáng后hòu。册cè曰yuē：“咨zī尔ěr资zī灵líng姜jiāng水shuǐ，载zài德dé涂tú山shān，懿yì淑shū内nèi融róng，徽huī音yīn潜qián畅chàng。是shì用yòng加jiā兹zī宠chǒng数shù，式shì光guāng践jiàn礼lǐ。尔ěr其qí聿yù修xiū仪yí范fàn，肃sù膺yīng显xiǎn册cè，祗zhī承chéng休xiū命mìng，可kě不bù慎shèn欤yú 。”帝dì崩bēng，后hòu出chū俗sú为wèi尼ní，改gǎi名míng华huá胜shèng。初chū，后hòu与yǔ陈chén后hòu同tóng时shí被bèi选xuǎn入rù宫gōng，俱jù拜bài为wèi妃fēi，及jí升shēng后hòu位wèi，又yòu同tóng日rì受shòu册cè，帝dì宠chǒng遇yù二èr后hòu，礼lǐ数shù均jūn等děng，年nián齿chǐ复fù同tóng，特tè相xiāng亲qīn爱ài。及jí为wèi尼ní后hòu，李lǐ、朱zhū及jí尉yù迟chí后hòu等děng并bìng相xiāng继jì殒yǔn没méi，而ér二èr后hòu于yú今jīn尚shàng存cún。后hòu父fù晟chéng，少shǎo以yǐ元yuán氏shì宗zōng室shì，拜bài开kāi府fǔ。大dà象xiàng（末mò）〔元yuán〕年nián七qī月yuè，以yǐ后hòu父fù进jìn位wèi上shàng柱zhù国guó，封fēng翼yì国guó公gōng。宣xuān帝dì尉yù迟chí皇huáng后hòu名míng炽chì繁fán，蜀shǔ国guó公gōng迥jiǒng之zhī孙sūn女nǚ。有yǒu美měi色sè。初chū适shì杞qǐ国guó公gōng亮liàng子zi西xī阳yáng公gōng温wēn，以yǐ宗zōng妇fù例lì入rù朝cháo，帝dì逼bī而ér幸xìng之zhī。及jí亮liàng谋móu逆nì，帝dì诛zhū温wēn，进jìn后hòu入rù宫gōng，拜bài为wèi长zhǎng贵guì妃fēi。大dà象xiàng二èr年nián三sān月yuè，立lì为wèi天tiān左zuǒ大dà皇huáng后hòu。册cè曰yuē ：“咨zī尔ěr门mén膺yīng积jī善shàn，躬gōng表biǎo灵líng贶kuàng，徽huī音yīn茂mào德dé，朕zhèn实shí嘉jiā之zhī。是shì用yòng弘hóng兹zī盛shèng典diǎn，申shēn彼bǐ宠chǒng章zhāng。尔ěr其qí克kè慎shèn厥jué猷yóu，寅yín荅dā景jǐng命mìng，永yǒng 承chéng休xiū烈liè，可kě不bù慎shèn欤yú 。”帝dì崩bēng，后hòu出chū俗sú为wèi尼ní，改gǎi名míng华huá首shǒu。隋suí开kāi皇huáng十shí五wǔ年nián，殂cú，年nián三sān十shí。静jìng帝dì司sī马mǎ皇huáng后hòu名míng令lìng姬jī，柱zhù国guó、荥xíng阳yáng公gōng消xiāo难nán之zhī女nǚ。大dà象xiàng元yuán年nián二èr月yuè，宣xuān帝dì传chuán位wèi于yú帝dì，七qī月yuè，为wèi帝dì纳nà为wèi皇huáng后hòu。册cè曰yuē ：“坤kūn道dào成chéng形xíng，厚hòu德dé于yú焉yān载zài物wù；阴yīn精jīng迭dié运yùn，重chóng光guāng所suǒ以yǐ丽lì天tiān。在zài昔xī皇huáng王wáng，膺yīng干gàn御yù历lì，内nèi政zhèng为wèi助zhù，昭zhāo被bèi图tú篆zhuàn。惟wéi尔ěr门mén积jī庆qìng灵líng，家jiā韬tāo休xiū烈liè，徽huī音yīn令lìng范fàn，无wú背bèi一yī时shí。是shì用yòng命mìng尔ěr，作zuò俪lì皇huáng极jí。尔ěr其qí克kè励lì婉wǎn心xīn，肃sù膺yīng盛shèng典diǎn，追zhuī皇huáng、英yīng之zhī逸yì轨guǐ，庶shù任rèn、姒sì之zhī芳fāng尘chén，袆huī翟dí有yǒu光guāng，粢zī盛shèng无wú怠dài，虽suī休xiū勿wù休xiū，以yǐ隆lóng嘉jiā祚zuò。”二èr年nián九jiǔ月yuè，隋suí文wén帝dì以yǐ后hòu父fù拥yōng众zhòng奔bēn陈chén，废fèi后hòu为wèi庶shù人rén。后hòu嫁jià为wèi隋suí司sī（州zhōu）〔隶lì〕刺cì史shǐ李lǐ丹dān妻qī，于yú今jīn尚shàng存cún。史shǐ臣chén曰yuē：孔kǒng子zi称chēng“夷yí狄dí之zhī有yǒu君jūn，不bù如rú诸zhū夏xià之zhī亡wáng也yě ”。是shì以yǐ周zhōu纳nà狄dí后hòu，富fù辰chén谓wèi之zhī祸huò阶jiē；晋jìn升shēng戎róng女nǚ，卜bo人rén以yǐ为wéi不bù吉jí。斯sī固gù非fēi谬miù焉yān。自zì周zhōu氏shì受shòu命mìng，逮dǎi乎hū高gāo祖zǔ，年nián踰yú三sān纪jì，世shì历lì四sì君jūn。业yè非fēi草cǎo昧mèi之zhī辰chén，事shì殊shū权quán宜yí之zhī日rì，乃nǎi弃qì同tóng即jí异yì，以yǐ夷yí乱luàn华huá。捐juān婚hūn姻yīn之zhī彝yí序xù，求qiú豺chái狼láng之zhī外wài利lì。既jì而ér报bào者zhě倦juàn矣yǐ，施shī者zhě无wú厌yàn，向xiàng之zhī所suǒ谓wèi和hé亲qīn，未wèi几jǐ已yǐ成chéng雠chóu敌dí。奇qí正zhèng之zhī道dào，有yǒu异yì于yú斯sī。于yú时shí高gāo祖zǔ虽suī受shòu制zhì于yú人rén，未wèi亲qīn庶shù政zhèng，而ér谋móu士shì韫yùn奇qí，直zhí臣chén钳qián口kǒu。过guò矣yǐ哉zāi！历lì观guān前qián载zài，以yǐ外wài戚qī而ér居jū宰zǎi辅fǔ者zhě多duō矣yǐ。申shēn、吕lǚ则zé旷kuàng代dài无wú闻wén，吕lǚ、霍huò则zé与yǔ时shí俱jù盛shèng。倾qīng汉hàn室shì者zhě王wáng族zú，丧sàng周zhōu祚zuò者zhě杨yáng氏shì。何hé灭miè亡wáng之zhī祸huò，合hé若ruò符fú契qì焉yān。斯sī魏wèi文wén所suǒ以yǐ发fā一yī概gài之zhī诏zhào也yě已yǐ。