本běn纪jì第dì六liù 则zé天tiān皇huáng后hòu

则zé天tiān皇huáng后hòu武wǔ氏shì，讳huì曌zhào，并bīng州zhōu文wén水shuǐ人rén也yě。父fù士shì，隋suí大dà业yè末mò为wèi鹰yīng扬yáng府fǔ队duì正zhèng。高gāo祖zǔ行xíng军jūn于yú汾fén、晋jìn，每měi休xiū止zhǐ其qí家jiā。义yì旗qí初chū起qǐ ，从cóng平píng京jīng城chéng。贞zhēn观guàn中zhōng，累lèi迁qiān工gōng部bù尚shàng书shū、荆jīng州zhōu都dū督dū，封fēng应yīng国guó公gōng。

初chū，则zé天tiān年nián十shí四sì时shí，太tài宗zōng闻wén其qí美měi容róng止zhǐ，召zhào入rù宫gōng，立lì为wèi才cái人rén。及jí太tài宗zōng崩bēng ，遂suì为wèi尼ní，居jū感gǎn业yè寺sì。大dà帝dì于yú寺sì见jiàn之zhī，复fù召zhào入rù宫gōng，拜bài昭zhāo仪yí。时shí皇huáng后hòu王wáng氏shì、良liáng娣dì萧xiāo氏shì频pín与yǔ武wǔ昭zhāo仪yí争zhēng宠chǒng，互hù谗chán毁huǐ之zhī，帝dì皆jiē不bù纳nà。进jìn号hào宸chén妃fēi。永yǒng徽huī六liù年nián，废fèi王wáng皇huáng后hòu而ér立lì武wǔ宸chén妃fēi为wèi皇huáng后hòu。高gāo宗zōng称chēng天tiān皇huáng，武wǔ后hòu亦yì称chēng天tiān后hòu。后hòu素sù多duō智zhì计jì，兼jiān涉shè文wén史shǐ。帝dì自zì显xiǎn庆qìng已yǐ后hòu，多duō苦kǔ风fēng疾jí，百bǎi司sī表biǎo奏zòu，皆jiē委wěi天tiān后hòu详xiáng决jué。自zì此cǐ内nèi辅fǔ国guó政zhèng数shù十shí年nián，威wēi势shì与yǔ帝dì无wú异yì，当dāng时shí称chēng为wéi“二èr圣shèng”。

弘hóng道dào元yuán年nián十shí二èr月yuè丁dīng巳sì，大dà帝dì崩bēng，皇huáng太tài子zi显xiǎn即jí位wèi，尊zūn天tiān后hòu为wèi皇huáng太tài后hòu。既jì将jiāng篡cuàn夺duó，是shì日rì自zì临lín朝cháo称chēng制zhì。庚gēng午wǔ ，加jiā授shòu泽zé州zhōu刺cì史shǐ、韩hán王wáng元yuán嘉jiā为wèi太tài尉wèi，豫yù州zhōu刺cì史shǐ、滕téng王wáng元yuán婴yīng为wèi开kāi府fǔ仪yí同tóng三sān司sī，绛jiàng州zhōu刺cì史shǐ、鲁lǔ王wáng灵líng夔kuí为wèi太tài子zi太tài师shī，相xiāng州zhōu刺cì史shǐ、越yuè王wáng贞zhēn为wèi太tài子zi太tài傅fù，安ān州zhōu都dū督dū、纪jì王wáng慎shèn为wèi太tài子zi太tài保bǎo。元yuán嘉jiā等děng地dì尊zūn望wàng重zhòng，恐kǒng其qí生shēng变biàn，故gù进jìn加jiā虚xū位wèi，以yǐ安ān其qí心xīn。甲jiǎ戌xū，刘liú仁rén轨guǐ为wèi尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè，岑cén长zhǎng倩qiàn为wèi兵bīng部bù尚shàng书shū，魏wèi玄xuán同tóng为wèi黄huáng门mén侍shì郎láng，并bìng依yī旧jiù知zhī政zhèng事shì。刘liú齐qí贤xián为wèi侍shì中zhōng，裴péi炎yán为wèi中zhōng书shū令lìng。嗣sì圣shèng元yuán年nián春chūn正zhēng月yuè甲jiǎ申shēn朔shuò，改gǎi元yuán。

二èr月yuè戊wù午wǔ，废fèi皇huáng帝dì为wèi庐lú陵líng王wáng，幽yōu于yú别bié所suǒ，仍réng改gǎi赐cì名míng哲zhé。己jǐ未wèi，立lì豫yù王wáng轮lún为wèi皇huáng帝dì ，令lìng居jū于yú别bié殿diàn。大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán文wén明míng。皇huáng太tài后hòu仍réng临lín朝cháo称chēng制zhì。庚gēng午wǔ，废fèi皇huáng太tài孙sūn重zhòng照zhào为wèi庶shù人rén。太tài常cháng卿qīng兼jiān豫yù王wáng府fǔ长zhǎng史shǐ王wáng德dé真zhēn为wèi侍shì中zhōng，中zhōng书shū侍shì郎láng、豫yù王wáng府fǔ司sī马mǎ刘liú祎yī之zhī同tóng中zhōng书shū门mén下xià三sān品pǐn。

三sān月yuè，庶shù人rén贤xián死sǐ于yú巴bā州zhōu。夏xià四sì月yuè，滕téng王wáng元yuán婴yīng薨hōng。改gǎi封fēng毕bì王wáng上shàng金jīn为wèi泽zé王wáng，葛gé王wáng素sù节jié为wèi许xǔ王wáng。丁dīng丑chǒu，迁qiān庐lú陵líng王wáng哲zhé于yú均jūn州zhōu。闰rùn五wǔ月yuè ，礼lǐ部bù尚shàng书shū武wǔ承chéng嗣sì同tóng中zhōng书shū门mén下xià三sān品pǐn。秋qiū七qī月yuè，突tū厥jué骨gǔ咄duō禄lù、元yuán珍zhēn寇kòu朔shuò州zhōu，命mìng左zuǒ威wēi卫wèi大dà将jiāng军jūn程chéng务wù挺tǐng拒jù之zhī。彗huì星xīng见jiàn西xī北běi方fāng，长zhǎng二èr丈zhàng余yú，经jīng三sān十shí三sān日rì乃nǎi灭miè。九jiǔ月yuè，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán为wèi光guāng宅zhái。旗qí帜zhì改gǎi从cóng金jīn色sè，饰shì以yǐ紫zǐ，画huà以yǐ杂zá文wén。改gǎi东dōng都dōu为wèi神shén都dōu，又yòu改gǎi尚shàng书shū省shěng及jí诸zhū司sī官guān名míng。初chū置zhì右yòu肃sù政zhèng御yù史shǐ台tái官guān员yuán。故gù司sī空kōng李lǐ勣jī孙sūn柳liǔ州zhōu司sī马mǎ徐xú敬jìng业yè伪wěi称chēng扬yáng州zhōu司sī马mǎ，杀shā长zhǎng史shǐ陈chén敬jìng之zhī，据jù扬yáng州zhōu起qǐ兵bīng，自zì称chēng上shàng将jiàng，以yǐ匡kuāng复fù为wèi辞cí。冬dōng十shí月yuè，楚chǔ州zhōu司sī马mǎ李lǐ崇chóng福fú率lǜ所suǒ部bù三sān县xiàn以yǐ应yīng敬jìng业yè。命mìng左zuǒ玉yù钤qián卫wèi大dà将jiāng军jūn李lǐ孝xiào逸yì为wèi大dà总zǒng管guǎn，率lǜ兵bīng三sān十shí万wàn以yǐ讨tǎo之zhī。杀shā内nèi史shǐ裴péi炎yán。丁dīng酉yǒu，追zhuī削xuē敬jìng业yè父fù祖zǔ官guān爵jué，复fù其qí本běn姓xìng徐xú氏shì。十shí二èr月yuè，前qián中zhōng书shū令lìng薛xuē元yuán超chāo卒zú。杀shā左zuǒ威wēi卫wèi大dà将jiāng军jūn程chéng务wù挺tǐng。

垂chuí拱gǒng元yuán年nián春chūn正zhēng月yuè，以yǐ敬jìng业yè平píng，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán。刘liú仁rén轨guǐ薨hōng。三sān月yuè，迁qiān庐lú陵líng王wáng哲zhé于yú房fáng州zhōu。颁bān下xià亲qīn撰zhuàn《垂chuí拱gǒng格gé》于yú天tiān下xià。夏xià四sì月yuè ，内nèi史shǐ骞qiān味wèi道dào左zuǒ授shòu青qīng州zhōu刺cì史shǐ。五wǔ月yuè，秋qiū官guān尚shàng书shū裴péi居jū道dào为wèi内nèi史shǐ，纳nà言yán王wáng德dé真zhēn配pèi流liú象xiàng州zhōu，冬dōng官guān尚shàng书shū苏sū良liáng嗣sì为wèi纳nà言yán。诏zhào内nèi外wài文wén武wǔ九jiǔ品pǐn已yǐ上shàng及jí百bǎi姓xìng，咸xián令lìng自zì举jǔ。是shì夏xià大dà旱hàn。二èr年nián春chūn正zhēng月yuè，皇huáng太tài后hòu下xià诏zhào，复fù政zhèng于yú皇huáng帝dì。以yǐ皇huáng太tài后hòu既jì非fēi实shí意yì，乃nǎi固gù让ràng。皇huáng太tài后hòu仍réng依yī旧jiù临lín朝cháo称chēng制zhì，大dà赦shè天tiān下xià。初chū令lìng都dū督dū、刺cì史shǐ并bìng准zhǔn京jīng官guān带dài鱼yú。

三sān月yuè，初chū置zhì匭guǐ于yú朝cháo堂táng，有yǒu进jìn书shū言yán事shì者zhě听tīng投tóu之zhī，由yóu是shì人rén间jiān善shàn恶è事shì多duō所suǒ知zhī悉xī。夏xià四sì月yuè，岑cén长zhǎng倩qiàn为wèi内nèi史shǐ。六liù月yuè ，苏sū良liáng嗣sì为wèi文wén昌chāng左zuǒ相xiāng，天tiān官guān尚shàng书shū韦wéi待dài价jià为wèi文wén昌chāng右yòu相xiāng，并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái三sān品pǐn。右yòu肃sù政zhèng御yù史shǐ大dà夫fū韦wéi思sī谦qiān为wèi纳nà言yán。三sān年nián春chūn正zhēng月yuè，封fēng皇huáng子zi成chéng义yì为wèi恆héng王wáng，隆lóng基jī为wèi楚chǔ王wáng，隆lóng范fàn为wèi卫wèi王wáng，隆lóng业yè为wèi赵zhào王wáng。二èr月yuè，韦wéi思sī谦qiān请qǐng致zhì仕shì，许xǔ之zhī。夏xià四sì月yuè，裴péi居jū道dào为wèi纳nà言yán，夏xià官guān侍shì郎láng张zhāng光guāng辅fǔ为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng、同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。庚gēng午wǔ，刘liú祎yī之zhī赐cì死sǐ于yú家jiā。秋qiū八bā月yuè，地dì官guān尚shàng书shū魏wèi玄xuán同tóng检jiǎn校xiào纳nà言yán。

四sì年nián春chūn二èr月yuè，毁huǐ乾qián元yuán殿diàn，就jiù其qí地dì造zào明míng堂táng。山shān东dōng、河hé南nán甚shèn饥jī乏fá，诏zhào司sī属shǔ卿qīng王wáng及jí善shàn、司sī府fǔ卿qīng欧ōu阳yáng通tōng、冬dōng官guān侍shì郎láng狄dí仁rén杰jié巡xún抚fǔ赈zhèn给gěi。夏xià四sì月yuè，魏wèi王wáng武wǔ承chéng嗣sì伪wěi造zào瑞ruì石shí ，文wén云yún：“圣shèng母mǔ临lín人rén，永yǒng昌chāng帝dì业yè。”令lìng雍yōng州zhōu人rén唐táng同tóng泰tài表biǎo称chēng获huò之zhī洛luò水shuǐ。皇huáng太tài后hòu大dà悦yuè，号hào其qí石shí为wèi“宝bǎo图tú”，擢zhuó授shòu同tóng泰tài游yóu击jī将jiāng军jūn。

五wǔ月yuè，皇huáng太tài后hòu加jiā尊zūn号hào曰yuē圣shèng母mǔ神shén皇huáng。秋qiū七qī月yuè，大dà赦shè天tiān下xià。改gǎi“宝bǎo图tú”曰yuē“天tiān授shòu圣shèng图tú”，封fēng洛luò水shuǐ神shén为wèi显xiǎn圣shèng，加jiā位wèi特tè进jìn ，并bìng立lì庙miào。就jiù水shuǐ侧cè置zhì永yǒng昌chāng县xiàn。天tiān下xià大dà酺pú五wǔ日rì。八bā月yuè壬rén寅yín，博bó州zhōu刺cì史shǐ、琅láng邪xié王wáng冲chōng据jù博bó州zhōu起qǐ兵bīng，命mìng左zuǒ金jīn吾wú大dà将jiāng军jūn丘qiū神shén勣jī为wèi行xíng军jūn总zǒng管guǎn讨tǎo之zhī。庚gēng戌xū，冲chōng父fù豫yù州zhōu刺cì史shǐ、越yuè王wáng贞zhēn又yòu举jǔ兵bīng于yú豫yù州zhōu，与yǔ冲chōng相xiāng应yìng。九jiǔ月yuè，命mìng内nèi史shǐ岑cén长zhǎng倩qiàn、凤fèng阁gé侍shì郎láng张zhāng光guāng辅fǔ、左zuǒ监jiān门mén大dà将jiāng军jūn鞠jū崇chóng裕yù率lǜ兵bīng讨tǎo之zhī。丙bǐng寅yín，斩zhǎn贞zhēn及jí冲chōng等děng，传chuán首shǒu神shén都dōu，改gǎi姓xìng为wèi虺huī氏shì。曲qū赦shè博bó州zhōu。韩hán王wáng元yuán嘉jiā、鲁lǔ王wáng灵líng夔kuí、元yuán嘉jiā子zi黄huáng国guó公gōng譔zhuàn、灵líng夔kuí子zi左zuǒ散sàn骑qí常cháng侍shì范fàn阳yáng王wáng蔼ǎi、霍huò王wáng元yuán轨guǐ及jí子zi江jiāng都dū王wáng绪xù、故gù虢guó王wáng元yuán凤fèng子zi东dōng莞guǎn公gōng融róng坐zuò与yǔ贞zhēn通tōng谋móu，元yuán嘉jiā、灵líng夔kuí自zì杀shā，元yuán轨guǐ配pèi流liú黔qián州zhōu，譔zhuàn等děng伏fú诛zhū，改gǎi姓xìng虺huī氏shì。自zì是shì宗zōng室shì诸zhū王wáng相xiàng继jì诛zhū死sǐ者zhě，殆dài将jiāng尽jǐn矣yǐ。其qí子zǐ孙sūn年nián幼yòu者zhě咸xián配pèi流liú岭lǐng外wài，诛zhū其qí亲qīn党dǎng数shù百bǎi余yú家jiā。十shí二èr月yuè己jǐ酉yǒu，神shén皇huáng拜bài洛luò水shuǐ，受shòu“天tiān授shòu圣shèng图tú”，是shì日rì还hái宫gōng。明míng堂táng成chéng。

永yǒng昌chāng元yuán年nián春chūn正zhēng月yuè，神shén皇huáng亲qīn享xiǎng明míng堂táng，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán，大dà酺pú七qī日rì。三sān月yuè ，张zhāng光guāng辅fǔ为wèi内nèi史shǐ，武wǔ承chéng嗣sì为wèi纳nà言yán。夏xià四sì月yuè，诛zhū蒋jiǎng王wáng恽yùn、道dào王wáng元yuán庆qìng、徐xú王wáng元yuán礼lǐ、曹cáo王wáng明míng等děng诸zhū子zǐ孙sūn，徙xǐ其qí家jiā属shǔ于yú巂guī州zhōu。五wǔ月yuè，命mìng文wén昌chāng右yòu相xiāng韦wéi待dài价jià为wèi安ān息xī道dào大dà总zǒng管guǎn以yǐ讨tǎo吐tǔ蕃bō。

六liù月yuè，令lìng文wén武wǔ官guān五wǔ品pǐn已yǐ上shàng各gè举jǔ所suǒ知zhī。秋qiū七qī月yuè，纪jì王wáng慎shèn被bèi诬wū告gào谋móu反fǎn，载zài以yǐ槛kǎn车chē，流liú于yú巴bā州zhōu ，改gǎi姓xìng虺huī氏shì。韦wéi待dài价jià坐zuò迟chí留liú不bù进jìn，士shì卒zú多duō饥jī馑jǐn而ér死sǐ，配pèi流liú绣xiù州zhōu。八bā月yuè，左zuǒ肃sù政zhèng御yù史shǐ大dà夫fū王wáng本běn立lì同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái三sān品pǐn。辛xīn巳sì，诛zhū内nèi史shǐ张zhāng光guāng辅fǔ。九jiǔ月yuè，纳nà言yán魏wèi玄xuán同tóng赐cì死sǐ于yú家jiā。冬dōng十shí月yuè，春chūn官guān尚shàng书shū范fàn履lǚ冰bīng、凤fèng阁gé侍shì郎láng邢xíng文wén伟wěi并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。改gǎi羽yǔ林lín军jūn百bǎi骑qí为wèi千qiān骑qí。

载zài初chū元yuán年nián春chūn正zhēng月yuè，神shén皇huáng亲qīn享xiǎng明míng堂táng，大dà赦shè天tiān下xià。依yī周zhōu制zhì建jiàn子zi月yuè为wèi正zhēng月yuè，改gǎi永yǒng昌chāng元yuán年nián十shí一yī月yuè为wèi载zài初chū元yuán年nián正zhēng月yuè，十shí二èr月yuè为wèi腊là月yuè ，改gǎi旧jiù正zhēng月yuè为wèi一yí月yuè，大dà酺pú三sān日rì。神shén皇huáng自zì以yǐ“曌zhào”字zì为wèi名míng，遂suì改gǎi诏zhào书shū为wèi制zhì书shū。春chūn一yí月yuè，苏sū良liáng嗣sì为wèi特tè进jìn，武wǔ承chéng嗣sì为wèi文wén昌chāng左zuǒ相xiāng，岑cén长zhǎng倩qiàn为wèi文wén昌chāng右yòu相xiāng，裴péi居jū道dào为wèi太tài子zi少shǎo傅fù，并bìng依yī旧jiù同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái三sān品pǐn。凤fèng阁gé侍shì郎láng武wǔ攸yōu宁níng为wèi纳nà言yán，邢xíng文wén伟wěi为wèi内nèi史shǐ。秋qiū七qī月yuè，杀shā豫yù章zhāng王wáng亶dǎn，迁qiān其qí父fù舒shū王wáng元yuán名míng于yú和hé州zhōu。有yǒu沙shā门mén十shí人rén伪wěi撰zhuàn《大dà云yún经jīng》，表biǎo上shàng之zhī，盛shèng言yán神shén皇huáng受shòu命mìng之zhī事shì。制zhì颁bān于yú天tiān下xià，令lìng诸zhū州zhōu各gè置zhì大dà云yún寺sì，总zǒng度dù僧sēng千qiān人rén。丁dīng亥hài，杀shā随suí州zhōu刺cì史shǐ泽zé王wáng上shàng金jīn、舒shū州zhōu刺cì史shǐ许xǔ王wáng素sù节jié并bìng其qí子zi数shù十shí人rén。

九jiǔ月yuè九jiǔ日rì壬rén午wǔ，革gé唐táng命mìng，改gǎi国guó号hào为wèi周zhōu。改gǎi元yuán为wèi天tiān授shòu，大dà赦shè天tiān下xià，赐cì酺pú七qī日rì。乙yǐ酉yǒu ，加jiā尊zūn号hào曰yuē圣shèng神shén皇huáng帝dì，降jiàng皇huáng帝dì为wèi皇huáng嗣sì。丙bǐng戌xū，初chū立lì武wǔ氏shì七qī庙miào于yú神shén都dōu。追zhuī尊zūn神shén皇huáng父fù赠zèng太tài尉wèi、太tài原yuán王wáng士shì为wèi孝xiào明míng皇huáng帝dì。兄xiōng子zi文wén昌chāng左zuǒ相xiāng承chéng嗣sì为wèi魏wèi王wáng，天tiān官guān尚shàng书shū三sān思sī为wèi梁liáng王wáng，堂táng侄zhí懿yì宗zōng等děng十shí二èr人rén为wéi郡jùn王wáng。司sī宾bīn卿qīng史shǐ务wù滋zī为wèi纳nà言yán，凤fèng阁gé侍shì郎láng宗zōng秦qín客kè为wèi内nèi史shǐ。给gěi事shì中zhōng傅fù游yóu艺yì为wèi鸾luán台tái侍shì郎láng，仍réng依yī旧jiù知zhī凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。令lìng史shǐ务wù滋zī等děng十shí人rén分fēn道dào存cún抚fǔ天tiān下xià。改gǎi内nèi外wài官guān所suǒ佩pèi鱼yú并bìng作zuò龟guī。冬dōng十shí月yuè，改gǎi并bīng州zhōu文wén水shuǐ县xiàn为wèi武wǔ兴xīng县xiàn，依yī汉hàn丰fēng、沛pèi例lì，百bǎi姓xìng子zǐ孙sūn相xiāng承chéng给gěi复fù。

二èr年nián正zhēng月yuè，亲qīn祀sì明míng堂táng。春chūn三sān月yuè，改gǎi唐táng太tài庙miào为wèi享xiǎng德dé庙miào。夏xià四sì月yuè，令lìng释shì教jiào在zài道dào法fǎ之zhī上shàng，僧sēng尼ní处chù道dào士shì女nǚ寇kòu之zhī前qián。六liù月yuè ，命mìng岑cén长zhǎng倩qiàn率lǜ诸zhū军jūn讨tǎo吐tǔ蕃bō。左zuǒ肃sù政zhèng御yù史shǐ大dà夫fū格gé辅fǔ元yuán为wèi地dì官guān尚shàng书shū，鸾luán台tái侍shì郎láng乐lè思sī晦huì并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。秋qiū七qī月yuè，徙xǐ关guān内nèi雍yōng、同tóng等děng七qī州zhōu户hù数shù十shí万wàn以yǐ实shí洛luò阳yáng。分fēn京jīng兆zhào置zhì鼎dǐng、稷jì、鸿hóng、宜yí四sì州zhōu。夏xià官guān尚shàng书shū欧ōu阳yáng通tōng知zhī纳nà言yán事shì。九jiǔ月yuè，傅fù游yóu艺yì下xià狱yù死sǐ。右yòu羽yǔ林lín卫wèi大dà将jiāng军jūn、建jiàn昌chāng王wáng攸yōu宁níng为wèi纳nà言yán，洛luò州zhōu司sī马mǎ狄dí仁rén杰jié为wèi地dì官guān侍shì郎láng、同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。

冬dōng十shí月yuè，制zhì官guān人rén者zhě咸xián令lìng自zì举jǔ。杀shā文wén昌chāng左zuǒ相xiāng岑cén长zhǎng倩qiàn、纳nà言yán欧ōu阳yáng通tōng、地dì官guān尚shàng书shū格gé辅fǔ元yuán。

三sān年nián正zhēng月yuè，亲qīn祀sì明míng堂táng。春chūn一yí月yuè，冬dōng官guān尚shàng书shū杨yáng执zhí柔róu同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。三sān月yuè，五wǔ天tiān竺zhú国guó并bìng遣qiǎn使shǐ朝cháo贡gòng。四sì月yuè，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán为wèi如rú意yì，禁jìn断duàn天tiān下xià屠tú杀shā。秋qiū七qī月yuè，大dà雨yǔ，洛luò水shuǐ泛fàn溢yì，漂piāo流liú居jū人rén五wǔ千qiān余yú家jiā，遣qiǎn使shǐ巡xún问wèn赈zhèn贷dài。八bā月yuè，魏wèi王wáng承chéng嗣sì为wèi特tè进jìn，建jiàn昌chāng王wáng攸yōu宁níng为wèi冬dōng官guān尚shàng书shū，杨yáng执zhí柔róu为wèi地dì官guān尚shàng书shū，并bìng罢bà知zhī政zhèng事shì。秋qiū官guān侍shì郎láng崔cuī元yuán琮cóng为wèi鸾luán台tái侍shì郎láng，夏xià官guān侍shì郎láng李lǐ昭zhāo德dé为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng，检jiǎn校xiào天tiān官guān侍shì郎láng姚yáo璹shú为wèi文wén昌chāng左zuǒ丞chéng，地dì官guān侍shì郎láng李lǐ元yuán素sù为wèi文wén昌chāng右yòu丞chéng，并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。九jiǔ月yuè，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán为wèi长cháng寿shòu。改gǎi用yòng九jiǔ月yuè为wèi社shè，大dà酺pú七qī日rì。并bīng州zhōu改gǎi置zhì北běi都dōu。冬dōng十shí月yuè，武wǔ威wēi军jūn总zǒng管guǎn王wáng孝xiào杰jié大dà破pò吐tǔ蕃bō，复fù龟qiū兹cí、于yú阗tián、疏shū勒lè、碎suì叶yè镇zhèn。

二èr年nián春chūn一yí月yuè，亲qīn享xiǎng明míng堂táng。癸guǐ亥hài，杀shā皇huáng嗣sì妃fēi刘liú氏shì、窦dòu氏shì。腊là月yuè，改gǎi封fēng皇huáng孙sūn成chéng器qì为wèi寿shòu春chūn郡jùn王wáng，恆héng王wáng成chéng义yì为wèi衡héng阳yáng郡jùn王wáng，隆lóng基jī为wèi临lín淄zī郡jùn王wáng，卫wèi王wáng隆lóng范fàn为wèi巴bā陵líng郡jùn王wáng，隆lóng业yè为wèi彭péng城chéng郡jùn王wáng。春chūn二èr月yuè，尚shàng方fāng监jiān裴péi匪fěi躬gōng坐zuò潜qián谒yè皇huáng嗣sì，腰yāo斩zhǎn于yú都dū市shì。秋qiū九jiǔ月yuè，上shàng加jiā金jīn轮lún圣shèng神shén皇huáng帝dì号hào，大dà赦shè天tiān下xià，大dà酺pú七qī日rì。辛xīn丑chǒu，司sī宾bīn卿qīng豆dòu卢lú钦qīn望wàng为wèi内nèi史shǐ，文wén昌chāng右yòu丞chéng韦wéi巨jù源yuán同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì，秋qiū官guān侍shì郎láng陆lù元yuán方fāng为wèi鸾luán台tái侍shì郎láng、同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。

三sān年nián春chūn一yí月yuè，亲qīn享xiǎng明míng堂táng。三sān月yuè，凤fèng阁gé侍shì郎láng李lǐ昭zhāo德dé检jiǎn校xiào内nèi史shǐ，鸾luán台tái侍shì郎láng苏sū味wèi道dào同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。韦wéi巨jù源yuán为wèi夏xià官guān侍shì郎láng，依yī旧jiù知zhī政zhèng事shì。四sì月yuè，夏xià官guān尚shàng书shū王wáng孝xiào杰jié同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái三sān品pǐn。五wǔ月yuè，上shàng加jiā尊zūn号hào为wèi越yuè古gǔ金jīn轮lún圣shèng神shén皇huáng帝dì，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán为wèi延yán载zài，大dà酺pú七qī日rì。秋qiū八bā月yuè，司sī宾bīn少shǎo卿qīng姚yáo璹shú为wèi纳nà言yán。左zuǒ肃sù政zhèng御yù史shǐ中zhōng丞chéng杨yáng再zài思sī为wèi鸾luán台tái侍shì郎láng，洛luò州zhōu司sī马mǎ杜dù景jǐng俭jiǎn为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng，仍réng并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。梁liáng王wáng武wǔ三sān思sī劝quàn率lǜ诸zhū蕃fān酋qiú长zhǎng奏zòu请qǐng大dà征zhēng敛liǎn东dōng都dōu铜tóng铁tiě，造zào天tiān枢shū于yú端duān门mén之zhī外wài，立lì颂sòng以yǐ纪jì上shàng之zhī功gōng业yè。九jiǔ月yuè，内nèi史shǐ李lǐ昭zhāo德dé左zuǒ授shòu钦qīn州zhōu南nán宾bīn县xiàn尉wèi。冬dōng十shí月yuè，文wén昌chāng右yòu丞chéng李lǐ元yuán素sù为wèi凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。

证zhèng圣shèng元yuán年nián春chūn一yí月yuè，上shàng加jiā尊zūn号hào曰yuē慈cí氏shì越yuè古gǔ金jīn轮lún圣shèng神shén皇huáng帝dì，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán，大dà酺pú七qī日rì。戊wù子zi，豆dòu卢lú钦qīn望wàng、韦wéi巨jù源yuán、杜dù景jǐng俭jiǎn、苏sū味wèi道dào、陆lù元yuán方fāng并bìng左zuǒ授shòu赵zhào、鄜fū、集jí、绥suí等děng州zhōu刺cì史shǐ。丙bǐng申shēn夜yè，明míng堂táng灾zāi，至zhì明míng而ér并bìng从cóng煨wēi烬jìn。庚gēng子zi，以yǐ明míng堂táng灾zāi告gào庙miào，手shǒu诏zhào责zé躬gōng，令lìng内nèi外wài文wén武wǔ九jiǔ品pǐn已yǐ上shàng各gè上shàng封fēng事shì，极jí言yán正zhèng谏jiàn。春chūn二èr月yuè，上shàng去qù慈cí氏shì越yuè古gǔ尊zūn号hào。秋qiū九jiǔ月yuè，亲qīn祀sì南nán郊jiāo，加jiā尊zūn号hào天tiān册cè金jīn轮lún圣shèng神shén皇huáng帝dì，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán为wèi天tiān册cè万wàn岁suì，大dà辟pì罪zuì已yǐ下xià及jí犯fàn十shí恶è常cháng赦shè所suǒ不bù原yuán者zhě，咸xián赦shè除chú之zhī，大dà酺pú九jiǔ日rì。

万wàn岁suì登dēng封fēng元yuán年nián腊là月yuè甲jiǎ申shēn，上shàng登dēng封fēng于yú嵩sōng岳yuè，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán，大dà酺pú九jiǔ日rì。丁dīng亥hài，禅chán于yú少shǎo室shì山shān。己jǐ丑chǒu，又yòu制zhì内nèi外wài官guān三sān品pǐn已yǐ上shàng通tōng前qián赐cì爵jué二èr等děng，四sì品pǐn已yǐ下xià加jiā两liǎng阶jiē。洛luò州zhōu百bǎi姓xìng给gěi复fù二èr年nián，登dēng封fēng、告gào成chéng县xiàn三sān年nián。癸guǐ巳sì，至zhì自zì嵩sōng岳yuè。甲jiǎ午wǔ，亲qīn谒yè太tài庙miào。春chūn三sān月yuè，重zhòng造zào明míng堂táng成chéng。夏xià四sì月yuè，亲qīn享xiǎng明míng堂táng，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán为wèi万wàn岁suì通tōng天tiān，大dà酺pú七qī日rì。以yǐ天tiān下xià大dà旱hàn，命mìng文wén武wǔ官guān九jiǔ品pǐn以yǐ上shàng极jí言yán时shí政zhèng得dé失shī。五wǔ月yuè，营yíng州zhōu城chéng傍bàng契qì丹dān首shǒu领lǐng松sōng漠mò都dū督dū李lǐ尽jìn忠zhōng与yǔ其qí妻qī兄xiōng归guī诚chéng州zhōu刺cì史shǐ孙sūn万wàn荣róng杀shā都dū督dū赵zhào文wén翙huì，举jǔ兵bīng反fǎn，攻gōng陷xiàn营yíng州zhōu。尽jìn忠zhōng自zì号hào可kè汗hán。乙yǐ丑chǒu，命mìng鹰yīng扬yáng将jiāng军jūn曹cáo仁rén师shī、右yòu金jīn吾wú大dà将jiāng军jūn张zhāng玄xuán遇yù、右yòu武wǔ威wēi大dà将jiāng军jūn李lǐ多duō祚zuò、司sī农nóng少shǎo卿qīng麻má仁rén节jié等děng二èr十shí八bā将jiāng讨tǎo之zhī。秋qiū七qī月yuè，命mìng春chūn官guān尚shàng书shū、梁liáng王wáng三sān思sī为wèi安ān抚fǔ大dà使shǐ，纳nà言yán姚yáo璹shú为wèi之zhī副fù。制zhì改gǎi李lǐ尽jìn忠zhōng为wèi尽jǐn灭miè，孙sūn万wàn荣róng为wèi万wàn斩zhǎn。秋qiū八bā月yuè，张zhāng玄xuán遇yù、曹cáo仁rén师shī、麻má仁rén节jié与yǔ李lǐ尽jǐn灭miè战zhàn于yú西xī硖xiá石shí黄huáng麞zhāng谷gǔ，官guān军jūn败bài绩jì，玄xuán遇yù、仁rén节jié并bìng为wèi贼zéi所suǒ虏lǔ。九jiǔ月yuè，命mìng右yòu武wǔ卫wèi大dà将jiāng军jūn、建jiàn安ān王wáng攸yōu宜yí为wèi大dà总zǒng管guǎn以yǐ讨tǎo契qì丹dān。并bīng州zhōu长zhǎng史shǐ王wáng方fāng庆qìng为wèi鸾luán台tái侍shì郎láng，与yǔ殿diàn中zhōng监jiān李lǐ道dào广guǎng并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。吐tǔ蕃bō寇kòu凉liáng州zhōu，都dū督dū许xǔ钦qīn明míng为wèi贼zéi所suǒ执zhí。庚gēng申shēn，王wáng方fāng庆qìng为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng，仍réng依yī旧jiù知zhī政zhèng事shì。李lǐ尽jǐn灭miè死sǐ，其qí党dǎng孙sūn万wàn斩zhǎn代dài领lǐng其qí众zhòng。

冬dōng十shí月yuè，孙sūn万wàn斩zhǎn攻gōng陷xiàn冀jì州zhōu，刺cì史shǐ陆lù宝bǎo积jī死sǐ之zhī。十shí一yī月yuè，又yòu陷xiàn瀛yíng州zhōu属shǔ县xiàn。

二èr年nián正zhēng月yuè，亲qīn享xiǎng明míng堂táng。凤fèng阁gé侍shì郎láng李lǐ元yuán素sù、夏xià官guān侍shì郎láng孙sūn元yuán亨hēng坐zuò与yǔ綦qí连lián耀yào谋móu反fǎn，伏fú诛zhū。原yuán州zhōu都dū督dū府fǔ司sī马mǎ娄lóu师shī德dé为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng、同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。春chūn二èr月yuè，王wáng孝xiào杰jié、苏sū宏hóng晖huī等děng率lǜ兵bīng十shí八bā万wàn与yǔ孙sūn万wàn斩zhǎn战zhàn于yú硖xiá石shí谷gǔ，王wáng师shī败bài绩jì，孝xiào杰jié没méi于yú阵zhèn，宏hóng晖huī弃qì甲jiǎ而ér遁dùn。夏xià四sì月yuè，铸zhù九jiǔ鼎dǐng成chéng，置zhì于yú明míng堂táng之zhī庭tíng，前qián益yì州zhōu大dà都dū督dū府fǔ长zhǎng史shǐ王wáng及jí善shàn为wèi内nèi史shǐ。五wǔ月yuè，命mìng右yòu金jīn吾wú大dà将jiāng军jūn、河hé内nèi王wáng懿yì宗zōng为wèi大dà总zǒng管guǎn，右yòu肃sù政zhèng御yù史shǐ大dà夫fū娄lóu师shī德dé为wèi副fù大dà总zǒng管guǎn，右yòu武wǔ威wēi卫wèi大dà将jiāng军jūn沙shā吒zhā忠zhōng义yì为wèi前qián军jūn总zǒng管guǎn，率lǜ兵bīng二èr十shí万wàn以yǐ讨tǎo孙sūn万wàn斩zhǎn。

六liù月yuè，内nèi史shǐ李lǐ昭zhāo德dé、司sī仆pū少shǎo卿qīng来lái俊jùn臣chén以yǐ罪zuì伏fú诛zhū。孙sūn万wàn斩zhǎn为wèi其qí家jiā奴nú所suǒ杀shā，余yú党dǎng大dà溃kuì。魏wèi王wáng承chéng嗣sì、梁liáng王wáng三sān思sī并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái三sān品pǐn。秋qiū八bā月yuè，纳nà言yán姚yáo璹shú为wèi益yì州zhōu大dà都dū督dū府fǔ长zhǎng史shǐ。九jiǔ月yuè，以yǐ契qì丹dān李lǐ尽jǐn灭miè等děng平píng，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán为wèi神shén功gōng，大dà酺pú七qī日rì。娄lóu师shī德dé为wèi纳nà言yán。冬dōng十shí月yuè，前qián幽yōu州zhōu都dū督dū狄dí仁rén杰jié为wèi鸾luán台tái侍shì郎láng，司sī刑xíng卿qīng杜dù景jǐng俭jiǎn为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng，并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。圣shèng历lì元yuán年nián正zhēng月yuè，亲qīn享xiǎng明míng堂táng，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán，大dà酺pú九jiǔ日rì。春chūn三sān月yuè，召zhào庐lú陵líng王wáng哲zhé于yú房fáng州zhōu。夏xià五wǔ月yuè，禁jìn天tiān下xià屠tú杀shā。突tū厥jué默mò啜chuài上shàng言yán，有yǒu女nǚ请qǐng和hé亲qīn。秋qiū七qī月yuè，令lìng淮huái阳yáng王wáng武wǔ延yán秀xiù往wǎng突tū厥jué，纳nà默mò啜chuài女nǚ为wèi妃fēi。遣qiǎn右yòu豹bào韬tāo卫wèi大dà将jiāng军jūn阎yán知zhī微wēi摄shè春chūn官guān尚shàng书shū，赴fù虏lǔ庭tíng。

八bā月yuè，突tū厥jué默mò啜chuài以yǐ延yán秀xiù非fēi唐táng室shì诸zhū王wáng，乃nǎi囚qiú于yú别bié所suǒ，率lǜ众zhòng与yǔ阎yán知zhī微wēi入rù寇kòu妫guī、檀tán等děng州zhōu。命mìng司sī属shǔ卿qīng高gāo平píng王wáng重zhòng规guī、右yòu武wǔ威wēi卫wèi大dà将jiāng军jūn沙shā吒zhā忠zhōng义yì、幽yōu州zhōu都dū督dū张zhāng仁rén亶dǎn、右yòu羽yǔ林lín卫wèi大dà将jiāng军jūn李lǐ多duō祚zuò等děng率lǜ兵bīng二èr十shí万wàn逆nì击jī，乃nǎi放fàng延yán秀xiù还hái。己jǐ丑chǒu，默mò啜chuài攻gōng陷xiàn定dìng州zhōu，刺cì史shǐ孙sūn彦yàn高gāo死sǐ之zhī，焚fén烧shāo百bǎi姓xìng庐lú舍shě，遇yù害hài者zhě数shù千qiān人rén。魏wèi王wáng承chéng嗣sì卒zú。庚gēng子zi，梁liáng王wáng三sān思sī为wèi内nèi史shǐ，狄dí仁rén杰jié为wèi纳nà言yán。九jiǔ月yuè，建jiàn昌chāng王wáng攸yōu宁níng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。默mò啜chuài攻gōng陷xiàn赵zhào州zhōu，刺cì史shǐ高gāo睿ruì遇yù害hài。丙bǐng子zi，庐lú陵líng王wáng哲zhé为wèi皇huáng太tài子zi，令lìng依yī旧jiù名míng显xiǎn，大dà赦shè天tiān下xià，大dà酺pú五wǔ日rì。令lìng纳nà言yán狄dí仁rén杰jié为wèi河hé北běi道dào行héng军jūn元yuán帅shuài。辛xīn巳sì，皇huáng太tài子zi谒yè太tài庙miào。天tiān官guān侍shì郎láng苏sū味wèi道dào凤fèng阁gé侍shì郎láng、同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。癸guǐ未wèi，默mò啜chuài尽jǐn杀shā所suǒ掠lüè赵zhào、定dìng州zhōu男nán女nǚ万wàn余yú人rén，从cóng五wǔ回huí道dào而ér去qù，所suǒ至zhì残cán害hài，不bù可kě胜shèng纪jì。

冬dōng十shí月yuè，夏xià官guān侍shì郎láng姚yáo元yuán崇chóng、麟lín台tái少shǎo监jiān李lǐ峤jiào并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。是shì月yuè，阎yán知zhī微wēi自zì突tū厥jué叛pàn归guī，族zú诛zhū之zhī。

二èr年nián春chūn二èr月yuè，封fēng皇huáng嗣sì旦dàn为wèi相xiāng王wáng。初chū为wèi宠chǒng臣chén张zhāng易yì之zhī及jí其qí弟dì昌chāng宗zōng置zhì控kòng鹤hè府fǔ官guān员yuán，寻xún改gǎi为wéi奉fèng宸chén府fǔ，班bān在zài御yù史shǐ大dà夫fū下xià。左zuǒ肃sù政zhèng御yù史shǐ中zhōng丞chéng魏wèi元yuán忠zhōng为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng，吉jí顼xū为wèi天tiān官guān侍shì郎láng，并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。戊wù子zi，幸xìng嵩sōng山shān，过guò王wáng子zǐ晋jìn庙miào。丙bǐng申shēn，幸xìng缑gōu山shān。丁dīng酉yǒu，至zhì自zì嵩sōng山shān。

夏xià四sì月yuè，吐tǔ蕃bō大dà论lùn赞zàn婆pó来lái奔bēn。秋qiū七qī月yuè，上shàng以yǐ春chūn秋qiū高gāo，虑lǜ皇huáng太tài子zi、相xiāng王wáng与yǔ梁liáng王wáng武wǔ三sān思sī、定dìng王wáng武wǔ攸yōu宁níng等děng不bù协xié，令lìng立lì誓shì文wén于yú明míng堂táng。八bā月yuè，王wáng及jí善shàn为wèi文wén昌chāng左zuǒ相xiāng，豆dòu卢lú钦qīn望wàng为wèi文wén昌chāng右yòu相xiāng，仍réng并bìng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái三sān品pǐn。冬dōng十shí月yuè乙yǐ亥hài，幸xìng福fú昌chāng县xiàn。王wáng及jí善shàn薨hōng。

三sān年nián正zhēng月yuè戊wù寅yín，梁liáng王wáng三sān思sī为wèi特tè进jìn，天tiān官guān侍shì郎láng吉jí顼xū配pèi流liú岭lǐng表biǎo。腊là月yuè辛xīn巳sì，封fēng皇huáng太tài子zi男nán重zhòng润rùn为wèi邵shào王wáng。狄dí仁rén杰jié为wèi内nèi史shǐ。戊wù寅yín，幸xìng汝rǔ州zhōu之zhī温wēn汤tāng。甲jiǎ戌xū，至zhì自zì温wēn汤tāng、造zào三sān阳yáng宫gōng于yú嵩sōng山shān。春chūn三sān月yuè，李lǐ峤jiào为wèi鸾luán台tái侍shì郎láng，知zhī政zhèng事shì如rú故gù。

夏xià四sì月yuè戊wù申shēn，幸xìng三sān阳yáng宫gōng。五wǔ月yuè癸guǐ丑chǒu，上shàng以yǐ所suǒ疾jí康kāng复fù，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán为wèi久jiǔ视shì，停tíng金jīn轮lún等děng尊zūn号hào，大dà酺pú五wǔ日rì。六liù月yuè，魏wèi元yuán忠zhōng为wèi左zuǒ肃sù政zhèng御yù史shǐ大dà夫fū，仍réng旧jiù知zhī政zhèng事shì。是shì夏xià大dà旱hàn。秋qiū七qī月yuè，至zhì自zì三sān阳yáng宫gōng。天tiān官guān侍shì郎láng张zhāng锡xī为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng、同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì；其qí甥shēng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì李lǐ峤jiào为wèi成chéng均jūn祭jì酒jiǔ，罢bà知zhī政zhèng事shì。壬rén寅yín，制zhì曰yuē：“隋suí尚shàng书shū令lìng杨yáng素sù，昔xī在zài本běn朝cháo，早zǎo荷hé殊shū遇yù。禀bǐng凶xiōng邪xié之zhī德dé，有yǒu谄chǎn佞nìng之zhī才cái，惑huò乱luàn君jūn上shàng，离lí间jiàn骨gǔ肉ròu。摇yáo动dòng冢zhǒng嫡dí，宁níng唯wéi握wò蛊gǔ之zhī祸huò；诱yòu扇shàn后hòu主zhǔ，卒zú成chéng请qǐng蹯fán之zhī衅xìn。隋suí室shì丧sàng亡wáng，盖gài惟wéi多duō僻pì，究jiū其qí萌méng兆zhào，职zhí此cǐ之zhī由yóu。生shēng为wèi不bù忠zhōng之zhī人rén，死sǐ为wèi不bú义yì之zhī鬼guǐ，身shēn虽suī幸xìng免miǎn，子zi竟jìng族zú诛zhū。斯sī则zé奸jiān逆nì之zhī谋móu，是shì为wèi庭tíng训xùn；险xiǎn薄báo之zhī行xíng，遂suì成chéng门mén风fēng。刑xíng戮lù虽suī加jiā，枝zhī胤yìn仍réng在zài，何hé得dé肩jiān随suí近jìn侍shì，齿chǐ列liè朝cháo行xíng？朕zhèn接jiē统tǒng百bǎi王wáng，恭gōng临lín四sì海hǎi，上shàng嘉jiā贤xián佐zuǒ，下xià恶è贼zéi臣chén。常cháng欲yù从cóng容róng于yú万wàn机jī之zhī余yú，褒bāo贬biǎn于yú千qiān载zài之zhī外wài，况kuàng年nián代dài未wèi远yuǎn，耳ěr目mù所suǒ存cún者zhě乎hū！其qí杨yáng素sù及jí兄xiōng弟dì子zǐ孙sūn已yǐ下xià，并bìng不bù得dé令lìng任rèn京jīng官guān及jí侍shì卫wèi。”九jiǔ月yuè，内nèi史shǐ狄dí仁rén杰jié卒zú。冬dōng十shí月yuè甲jiǎ寅yín，复fù旧jiù正zhēng朔shuò，改gǎi一yí月yuè为wèi正zhēng月yuè，仍réng以yǐ为wéi岁suì首shǒu，正zhēng月yuè依yī旧jiù为wèi十shí一yī月yuè，大dà赦shè天tiān下xià。韦wéi巨jù源yuán为wèi地dì官guān尚shàng书shū，文wén昌chāng左zuǒ丞chéng韦wéi安ān石shí为wèi鸾luán台tái侍shì郎láng、同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。丁dīng卯mǎo，幸xìng新xīn安ān，曲qū赦shè其qí县xiàn。壬rén申shēn，至zhì自zì新xīn安ān。十shí二èr月yuè，开kāi屠tú禁jìn，诸zhū祠cí祭jì令lìng依yī旧jiù用yòng牲shēng牢láo。

大dà足zú元yuán年nián春chūn正zhēng月yuè，制zhì改gǎi元yuán。二èr月yuè，鸾luán台tái侍shì郎láng李lǐ怀huái远yuǎn同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。三sān月yuè，姚yáo元yuán崇chóng为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng，依yī旧jiù知zhī政zhèng事shì。丙bǐng申shēn，凤fèng阁gé侍shì郎láng张zhāng锡xī坐zuò赃zāng配pèi循xún州zhōu。夏xià五wǔ月yuè，幸xìng三sān阳yáng宫gōng。命mìng左zuǒ肃sù政zhèng御yù史shǐ大dà夫fū魏wèi元yuán忠zhōng为wèi总zǒng管guǎn以yǐ备bèi突tū厥jué。天tiān官guān侍shì郎láng顾gù琮cóng同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。六liù月yuè，夏xià官guān侍shì郎láng李lǐ迥jiǒng秀xiù同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。辛xīn未wèi，曲qū赦shè告gào成chéng县xiàn。秋qiū七qī月yuè甲jiǎ戌xū，至zhì自zì三sān阳yáng宫gōng。九jiǔ月yuè，邵shào王wáng重zhòng润rùn为wèi易yì之zhī谗chán构gòu，令lìng自zì死sǐ。

冬dōng十shí月yuè，幸xìng京jīng师shī，大dà赦shè天tiān下xià，改gǎi元yuán为wèi长cháng安ān。

二èr年nián春chūn正zhēng月yuè，突tū厥jué寇kòu盐yán、夏xià等děng州zhōu，杀shā掠lüè人rén吏lì。秋qiū九jiǔ月yuè乙yǐ丑chǒu，日rì有yǒu蚀shí之zhī，不bù尽jìn如rú钩gōu，京jīng师shī及jí四sì方fāng见jiàn之zhī。冬dōng十shí月yuè，日rì本běn国guó遣qiǎn使shǐ贡gòng方fāng物wù。十shí一yī月yuè，相xiāng王wáng旦dàn为wèi司sī徒tú。戊wù子zi，亲qīn祀sì南nán郊jiāo，大dà赦shè天tiān下xià。

三sān年nián春chūn三sān月yuè壬rén戌xū，日rì有yǒu蚀shí之zhī。夏xià四sì月yuè庚gēng子zi，相xiāng王wáng旦dàn表biǎo让ràng司sī徒tú，许xǔ之zhī。改gǎi文wén昌chāng台tái为wèi中zhōng台tái。李lǐ峤jiào知zhī纳nà言yán事shì。六liù月yuè，宁níng州zhōu雨yǔ，山shān水shuǐ暴bào涨zhǎng，漂piāo流liú二èr千qiān余yú家jiā，溺nì死sǐ者zhě千qiān余yú人rén。秋qiū七qī月yuè，杀shā右yòu金jīn吾wú大dà将jiāng军jūn唐táng休xiū璟jǐng。秋qiū九jiǔ月yuè，正zhèng谏jiàn大dà夫fū硃zhū敬jìng则zé同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。戊wù申shēn，相xiāng王wáng旦dàn为wèi雍yōng州zhōu牧mù。是shì月yuè，御yù史shǐ大dà夫fū兼jiān知zhī政zhèng事shì、太tài子zi右yòu庶shù子zi魏wèi元yuán忠zhōng为wèi张zhāng昌chāng宗zōng所suǒ谮zèn，左zuǒ授shòu端duān州zhōu高gāo要yào尉wèi。京jīng师shī大dà雨yǔ雹báo，人rén畜chù有yǒu冻dòng死sǐ者zhě。冬dōng十shí月yuè丙bǐng寅yín，驾jià还hái神shén都dōu。乙yǐ酉yǒu，至zhì自zì京jīng师shī。

四sì年nián春chūn正zhēng月yuè，造zào兴xīng泰tài宫gōng于yú寿shòu安ān县xiàn之zhī万wàn安ān山shān。天tiān官guān侍shì郎láng韦wéi嗣sì立lì为wèi凤fèng阁gé侍shì郎láng、同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。硃zhū敬jìng则zé请qǐng致zhì仕shì，许xǔ之zhī。三sān月yuè，进jìn封fēng平píng恩ēn郡jùn王wáng重zhòng福fú为wèi谯qiáo王wáng，夏xià官guān侍shì郎láng宗zōng楚chǔ客kè同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。夏xià四sì月yuè，韦wéi安ān石shí知zhī纳nà言yán事shì，李lǐ峤jiào知zhī内nèi史shǐ事shì。丙bǐng子zi，幸xìng兴xīng泰tài宫gōng六liù月yuè，天tiān官guān侍shì郎láng崔cuī玄xuán暐wěi同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì；李lǐ峤jiào为wèi国guó子zi祭jì酒jiǔ，知zhī政zhèng事shì如rú故gù。七qī月yuè丙bǐng戌xū，杨yáng再zài思sī为wèi内nèi史shǐ。甲jiǎ午wǔ，至zhì自zì兴xīng泰tài宫gōng。宗zōng楚chǔ客kè左zuǒ授shòu原yuán州zhōu都dū督dū。

八bā月yuè，姚yáo元yuán崇chóng为wèi司sī仆pū卿qīng，知zhī政zhèng事shì；韦wéi安ān石shí检jiǎn校xiào扬yáng州zhōu大dà都dū督dū府fǔ长zhǎng史shǐ。冬dōng十shí月yuè，秋qiū官guān侍shì郎láng张zhāng柬jiǎn之zhī同tóng凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。十shí一yī月yuè，李lǐ峤jiào为wèi地dì官guān尚shàng书shū，张zhāng柬jiǎn之zhī为wèi凤fèng阁gé鸾luán台tái平píng章zhāng事shì。自zì九jiǔ月yuè至zhì于yú是shì，日rì夜yè阴yīn晦huì，大dà雨yǔ雪xuě，都dōu中zhōng人rén有yǒu饥jī冻dòng死sǐ者zhě，令lìng官guān司sī开kāi仓cāng赈zhèn给gěi。

神shén龙lóng元yuán年nián春chūn正zhēng月yuè，大dà赦shè，改gǎi元yuán。上shàng不bù豫yù，制zhì自zì文wén明míng元yuán年nián已yǐ后hòu得dé罪zuì人rén，除chú扬yáng、豫yù、博bó三sān州zhōu及jí诸zhū逆nì魁kuí首shǒu，咸xián赦shè除chú之zhī。癸guǐ亥hài，麟lín台tái监jiān张zhāng易yì之zhī与yǔ弟dì司sī仆pū卿qīng昌chāng宗zōng反fǎn，皇huáng太tài子zi率lǜ左zuǒ右yòu羽yǔ林lín军jūn桓huán彦yàn范fàn、敬jìng晖huī等děng，以yǐ羽yǔ林lín兵bīng入rù禁jìn中zhōng诛zhū之zhī。甲jiǎ辰chén，皇huáng太tài子zi监jiān国guó，总zǒng统tǒng万wàn机jī，大dà赦shè天tiān下xià。是shì日rì，上shàng传chuán皇huáng帝dì位wèi于yú皇huáng太tài子zi，徙xǐ居jū上shàng阳yáng宫gōng。戊wù申shēn，皇huáng帝dì上shàng尊zūn号hào曰yuē则zé天tiān大dà圣shèng皇huáng帝dì。冬dōng十shí一yī月yuè壬rén寅yín，则zé天tiān将jiāng大dà渐jiàn，遗yí制zhì祔fù庙miào、归guī陵líng，令lìng去qù帝dì号hào，称chēng则zé天tiān大dà圣shèng皇huáng后hòu；其qí王wáng、萧xiāo二èr家jiā及jí褚chǔ遂suì良liáng、韩hán瑗yuàn等děng子zǐ孙sūn亲qīn属shǔ当dāng时shí缘yuán累lèi者zhě，咸xián令lìng复fù业yè。是shì日rì，崩bēng于yú上shàng阳yáng宫gōng之zhī仙xiān居jū殿diàn，年nián八bā十shí三sān，谥shì曰yuē则zé天tiān大dà圣shèng皇huáng后hòu。二èr年nián五wǔ月yuè庚gēng申shēn，祔fù葬zàng于yú乾qián陵líng。睿ruì宗zōng即jí位wèi，诏zhào依yī上shàng元yuán年nián故gù事shì，号hào为wèi天tiān后hòu，未wèi几jǐ，追zhuī尊zūn为wèi大dà圣shèng天tiān后hòu，改gǎi号hào为wèi则zé天tiān皇huáng太tài后hòu。太tài后hòu尝cháng召zhào文wén学xué之zhī士shì周zhōu思sī茂mào、范fàn履lǚ冰bīng、卫wèi敬jìng业yè，令lìng撰zhuàn《玄xuán览lǎn》及jí《古gǔ今jīn内nèi范fàn》各gè百bǎi卷juǎn，《青qīng宫gōng纪jì要yào》、《少shǎo阳yáng政zhèng范fàn》各gè三sān十shí卷juǎn，《维wéi城chéng典diǎn训xùn》、《凤fèng楼lóu新xīn诫jiè》、《孝xiào子zi列liè女nǚ传chuán》各gè二èr十shí卷juǎn，《内nèi轨guǐ要yào略lüè》、《乐lè书shū要yào录lù》各gè十shí卷juǎn，《百bǎi僚liáo新xīn诫jiè》、《兆zhào人rén本běn业yè》各gè五wǔ卷juǎn，《臣chén范fàn》两liǎng卷juǎn，《垂chuí拱gǒng格gé》四sì卷juǎn，并bìng文wén集jí一yì百bǎi二èr十shí卷juǎn，藏cáng于yú秘mì阁gé。

史shǐ臣chén曰yuē：治zhì乱luàn，时shí也yě，存cún亡wáng，势shì也yě。使shǐ桀jié、纣zhòu在zài上shàng，虽suī十shí尧yáo不bù能néng治zhì；使shǐ尧yáo、舜shùn在zài上shàng，虽suī十shí桀jié不bù能néng乱luàn；使shǐ懦nuò夫fū女nǚ子zǐ乘chéng时shí得dé势shì，亦yì足zú坐zuò制zhì群qún生shēng之zhī命mìng，肆sì行xíng不bú义yì之zhī威wēi。观guān夫fū武wǔ氏shì称chēng制zhì之zhī年nián，英yīng才cái接jiē轸zhěn，靡mí不bù痛tòng心xīn于yú家jiā索suǒ，扼è腕wàn于yú朝cháo危wēi，竟jìng不bù能néng报bào先xiān帝dì之zhī恩ēn，卫wèi吾wú君jūn之zhī子zi。俄é至zhì无wú辜gū被bèi陷xiàn，引yǐn颈jǐng就jiù诛zhū，天tiān地dì为wèi笼lóng，去qù将jiāng安ān所suǒ？悲bēi夫fū！昔xī掩yǎn鼻bí之zhī谗chán，古gǔ称chēng其qí毒dú；人rén彘zhì之zhī酷kù，世shì以yǐ为wéi冤yuān。武wǔ后hòu夺duó嫡dí之zhī谋móu也yě，振zhèn喉hóu绝jué襁qiǎng褓bǎo之zhī兒ér，菹jū醢hǎi碎suì椒jiāo涂tú之zhī骨gǔ，其qí不bù道dào也yě甚shèn矣yǐ，亦yì奸jiān人rén妒dù妇fù之zhī恆héng态tài也yě。然rán犹yóu泛fàn延yán谠dǎng议yì，时shí礼lǐ正zhèng人rén。初chū虽suī牝pìn鸡jī司sī晨chén，终zhōng能néng复fù子zi明míng辟pì，飞fēi语yǔ辩biàn元yuán忠zhōng之zhī罪zuì，善shàn言yán慰wèi仁rén杰jié之zhī心xīn，尊zūn时shí宪xiàn而ér抑yì幸xìng臣chén，听tīng忠zhōng言yán而ér诛zhū酷kù吏lì。有yǒu旨zhǐ哉zāi，有yǒu旨zhǐ哉zāi！

赞zàn曰yuē：龙lóng漦chí易yì貌mào，丙bǐng殿diàn昌chāng储chǔ。胡hú为wèi穹qióng昊hào，生shēng此cǐ夔kuí魖xū？夺duó攘rǎng神shén器qì，秽huì亵xiè皇huáng居jū。穷qióng妖yāo白bái首shǒu，降jiàng鉴jiàn何hé如rú。