黄帝内经太素 · 正文（12/31）

推荐

第 12 / 31 回

两liǎng头tóu小xiǎo，伸shēn而ér度dù之zhī，二èr尺chǐ六liù寸cùn也yě。围wéi之zhī，有yǒu一yī尺chǐ五wǔ寸cùn，曰yuē大dà。量liàng径jìng，有yǒu五wǔ寸cùn也yě。容róng水shuǐ谷gǔ，三sān斗dòu也yě。平píng

按àn∶大dà容róng三sān斗dòu《灵líng枢shū》作zuò二èr斗dòu五wǔ升shēng，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò三sān斗dòu五wǔ升shēng，注zhù云yún∶一yī作zuò二èr。）小xiǎo肠cháng后hòu傅fù脊jí，左zuǒ环huán

叶yè积jī，其qí注zhù于yú回huí肠cháng者zhě，外wài傅fù于yú齐qí上shàng，回huí运yùn环huán反fǎn十shí六liù曲qū，大dà二èr寸cùn半bàn，径jìng八bā分fēn分fēn之zhī少shǎo半bàn，长zhǎng三sān丈zhàng二èr尺chǐ。

（傅fù，附fù也yě。糟zāo粕pò从cóng胃wèi传chuán入rù小xiǎo肠cháng，小xiǎo肠cháng附fù脊jí，外wài注zhù回huí肠cháng于yú齐qí上shàng也yě。平píng按àn∶傅fù《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》

均jūn作zuò附fù。叶yè积jī《灵líng枢shū》作zuò回huí周zhōu叠dié积jī，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò回huí周zhōu叶yè积jī。）回huí肠cháng当dāng齐qí，左zuǒ环huán回huí周zhōu叶yè积jī而ér下xià，回huí

运yùn环huán反fǎn十shí六liù曲qū，大dà四sì寸cùn，径jìng一yī寸cùn少shǎo半bàn，长zhǎng二èr丈zhàng一yī尺chǐ。（回huí肠cháng，大dà肠cháng也yě。小xiǎo肠cháng附fù脊jí而ér

在zài后hòu，大dà肠cháng近jìn齐qí而ér在zài前qián，故gù大dà肠cháng输shū在zài上shàng，小xiǎo肠cháng输shū在zài其qí下xià也yě。平píng按àn∶少shǎo半bàn上shàng《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu寸cùn

之zhī二èr字zì。）广guǎng肠cháng傅fù脊jí以yǐ受shòu回huí肠cháng，左zuǒ环huán叶yè积jī上shàng下xià辟pì，大dà八bā寸cùn，径jìng二èr寸cùn大dà半bàn，长zhǎng二èr尺chǐ八bā寸cùn。（广guǎng肠cháng，

白bái也yě，附fù脊jí以yǐ受shòu大dà肠cháng糟zāo粕pò。辟pì，着zhe脊jí也yě。谓wèi白bái 当dāng中zhōng宽kuān八bā寸cùn，上shàng受shòu大dà肠cháng之zhī处chù、下xià出chū泄xiè处chù皆jiē径jìng有yǒu

二èr寸cùn半bàn，总zǒng长zhǎng二èr尺chǐ八bā寸cùn也yě。平píng按àn∶叶yè积jī《灵líng枢shū》作zuò叶yè脊jí。大dà半bàn上shàng《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu寸cùn之zhī二èr字zì。）

肠cháng胃wèi所suǒ入rù至zhì所suǒ出chū，长zhǎng六liù丈zhàng四sì寸cùn四sì分fēn，（咽yàn之zhī上shàng口kǒu为wèi所suǒ入rù，广guǎng肠cháng之zhī下xià以yǐ为wéi所suǒ出chū，唇chún齿chǐ相xiāng去qù九jiǔ分fēn，齿chǐ

与yù会huì厌yàn相xiāng去qù三sān寸cùn半bàn，会huì厌yàn至zhì胃wèi咽yàn长zhǎng一yī尺chǐ六liù寸cùn，胃wèi之zhī终zhōng始shǐ长zhǎng二èr尺chǐ六liù寸cùn，小xiǎo肠cháng终zhōng始shǐ长zhǎng二èr丈zhàng一yī尺chǐ，广guǎng肠cháng

终zhōng始shǐ长zhǎng二èr尺chǐ八bā寸cùn，故gù有yǒu六liù丈zhàng四sì寸cùn四sì分fēn也yě。平píng按àn∶注zhù小xiǎo肠cháng终zhōng始shǐ下xià，原yuán抄chāo作zuò长zhǎng二èr丈zhàng一yī尺chǐ，检jiǎn上shàng文wén经jīng云yún小xiǎo

肠cháng长zhǎng三sān丈zhàng二èr尺chǐ，回huí肠cháng长zhǎng二èr丈zhàng一yī尺chǐ，应yīng于yú小xiǎo肠cháng终zhōng始shǐ下xià补bǔ注zhù“长zhǎng三sān丈zhàng二èr尺chǐ，回huí肠cháng终zhōng始shǐ”九jiǔ字zì，方fāng与yǔ经jīng

文wén六liù丈zhàng四sì寸cùn四sì分fēn之zhī数shù合hé，当dāng系xì传chuán抄chāo脱tuō此cǐ九jiǔ字zì也yě。）其qí回huí曲qū环huán反fǎn三sān十shí二èr曲qū。（胃wèi有yǒu一yī曲qū，小xiǎo肠cháng十shí六liù

曲qū，大dà肠cháng十shí六liù曲qū，合hé而ér言yán之zhī，计jì有yǒu三sān十shí三sān曲qū，其qí胃wèi大dà曲qū短duǎn，不bù入rù其qí数shù，故gù有yǒu三sān十shí二èr曲qū，皆jiē以yǐ七qī尺chǐ

五wǔ寸cùn中zhōng度dù之zhī人rén为wéi准zhǔn也yě。）

黄huáng帝dì曰yuē∶愿yuàn闻wén人rén之zhī不bù食shí，七qī日rì而ér死sǐ，其qí故gù何hé也yě？（七qī日rì不bù食shí而ér死sǐ，余yú时shí之zhī言yán，既jì闻wén肠cháng胃wèi大dà小xiǎo，

未wèi知zhī所suǒ盛shèng水shuǐ谷gǔ多duō少shǎo而ér尽jǐn，至zhì七qī日rì而ér死sǐ之zhī也yě。）伯bó高gāo曰yuē∶臣chén请qǐng言yán其qí故gù。胃wèi大dà尺chǐ五wǔ寸cùn，径jìng五wǔ寸cùn，长zhǎng二èr

尺chǐ六liù寸cùn，横héng屈qū受shòu三sān斗dòu，其qí中zhōng之zhī谷gǔ常cháng留liú者zhě二èr斗dòu，水shuǐ一yī斗dòu而ér满mǎn。（故gù事shì所suǒ由yóu，水shuǐ谷gǔ合hé有yǒu三sān斗dòu，满mǎn于yú胃wèi

中zhōng也yě。平píng按àn∶横héng屈qū受shòu三sān斗dòu《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò横héng屈qū受shòu水shuǐ谷gǔ三sān斗dòu五wǔ升shēng。水shuǐ一yī斗dòu而ér满mǎn均jūn作zuò水shuǐ一yī斗dòu五wǔ

升shēng而ér满mǎn。）上shàng焦jiāo泄xiè气qì，出chū其qí精jīng微wēi，悍hàn滑huá疾jí，（上shàng焦jiāo之zhī气qì，从cóng胃wèi上shàng口kǒu而ér出chū，其qí气qì精jīng微wēi，悍hàn滑huá疾jí，

昼zhòu夜yè行xíng身shēn五wǔ十shí周zhōu，即jí卫wèi气qì也yě。平píng按àn∶上shàng焦jiāo下xià原yuán缺quē一yī字zì，根gēn据jù《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》补bǔ作zuò泄xiè，袁yuán刻kè作zuò中zhōng

焦jiāo二èr字zì。又yòu注zhù上shàng焦jiāo袁yuán刻kè作zuò二èr焦jiāo，均jūn与yǔ原yuán抄chāo不bù合hé。）下xià焦jiāo下xià溉gài诸zhū肠cháng。（下xià焦jiāo别bié回huí

肠cháng，注zhù膀páng胱guāng，譬pì之zhī沟gōu渎dú，下xià溉gài诸zhū肠cháng，膀páng胱guāng为wèi黑hēi肠cháng，及jí广guǎng肠cháng等děng也yě。平píng按àn∶诸zhū肠cháng《甲jiǎ乙yǐ》作zuò泄xiè诸zhū小xiǎo肠cháng。）

小xiǎo肠cháng大dà二èr寸cùn半bàn，径jìng八bā分fēn分fēn之zhī少shǎo半bàn，长zhǎng三sān丈zhàng二èr尺chǐ，受shòu一yī斗dòu三sān合hé合hé之zhī大dà半bàn，谷gǔ四sì升shēng，水shuǐ六liù升shēng三sān合hé合hé之zhī

大dà半bàn。（一yī二èr为wèi三sān，则zé二èr为wèi大dà半bàn，一yī为wèi少shǎo半bàn也yě。平píng按àn∶“受shòu一yī斗dòu三sān合hé合hé之zhī大dà半bàn，谷gǔ四sì升shēng”十shí二èr字zì

《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò“受shòu谷gǔ二èr斗dòu四sì升shēng”六liù字zì。）回huí肠cháng大dà四sì寸cùn，径jìng一yī寸cùn（平píng按àn∶《灵líng枢shū》、《甲jiǎ

乙yǐ》有yǒu寸cùn之zhī二èr字zì。）少shǎo半bàn，长zhǎng二èr丈zhàng一yī尺chǐ，受shòu一yī斗dòu七qī升shēng升shēng之zhī半bàn，谷gǔ一yī斗dòu，水shuǐ七qī升shēng升shēng之zhī半bàn。（升shēng之zhī半bàn，

半bàn升shēng也yě。平píng按àn∶“受shòu一yī斗dòu七qī升shēng升shēng之zhī半bàn，谷gǔ一yī斗dòu，水shuǐ七qī升shēng升shēng之zhī半bàn”十shí七qī字zì《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò“受shòu

谷gǔ一yī斗dòu，水shuǐ七qī升shēng半bàn”八bā字zì。）广guǎng肠cháng大dà八bā寸cùn，径jìng二èr寸cùn大dà半bàn，长zhǎng二èr尺chǐ八bā寸cùn，受shòu九jiǔ升shēng三sān合hé八bā分fēn合hé之zhī一yī。

（广guǎng肠cháng受shòu水shuǐ谷gǔ之zhī数shù也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》大dà半bàn上shàng有yǒu寸cùn之zhī二èr字zì，受shòu下xià有yǒu谷gǔ字zì，《甲jiǎ乙yǐ》同tóng。）肠cháng胃wèi之zhī

长zhǎng、凡fán长zhǎng六liù丈zhàng四sì寸cùn四sì分fēn，受shòu水shuǐ谷gǔ六liù斗dòu六liù升shēng六liù合hé八bā分fēn合hé之zhī一yī，此cǐ肠cháng胃wèi所suǒ受shòu水shuǐ谷gǔ之zhī数shù。（计jì肠cháng胃wèi所suǒ受shòu

之zhī数shù，垂chuí升shēng之zhī半bàn，合hé之zhī大dà半bàn也yě。平píng按àn∶六liù丈zhàng四sì寸cùn四sì分fēn《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò五wǔ丈zhàng八bā尺chǐ四sì寸cùn，受shòu水shuǐ

谷gǔ六liù斗dòu六liù升shēng六liù合hé八bā分fēn合hé之zhī一yī作zuò受shòu水shuǐ谷gǔ九jiǔ斗dòu二èr升shēng一yī合hé合hé之zhī大dà半bàn十shí三sān字zì。注zhù垂chuí袁yuán刻kè作zuò乘chéng，其qí义yì均jūn未wèi详xiáng。）

平píng人rén则zé不bù然rán，胃wèi满mǎn则zé肠cháng虚xū，肠cháng满mǎn则zé胃wèi虚xū，更gèng满mǎn更gèng虚xū，故gù气qì得dé上shàng下xià，（前qián之zhī所suǒ论lùn，乃nǎi据jù肠cháng胃wèi之zhī量liàng□

受shòu数shù。若ruò言yán生shēng平píng之zhī人rén，则zé肠cháng胃wèi之zhī中zhōng，盈yíng虚xū更gèng起qǐ，不bù得dé一yī时shí则zé有yǒu前qián数shù也yě。食shí满mǎn胃wèi中zhōng，则zé胃wèi实shí肠cháng虚xū也yě，

肠cháng虚xū故gù气qì得dé下xià也yě；糟zāo入rù肠cháng中zhōng，则zé胃wèi虚xū肠cháng实shí也yě，胃wèi虚xū故gù气qì得dé上shàng也yě。以yǐ其qí肠cháng胃wèi盈yíng虚xū，气qì得dé上shàng下xià之zhī也yě。平píng

按àn∶注zhù量liàng下xià所suǒ缺quē一yī字zì，谨jǐn拟nǐ作zuò容róng。）五wǔ脏zàng安ān定dìng，欲yù资zī水shuǐ谷gǔ之zhī味wèi，故gù须xū盈yíng也yě。（欲yù受shòu水shuǐ谷gǔ之zhī气qì，故gù待dài

虚xū也yě。气qì味wèi内nèi和hé，故gù五wǔ脏zàng安ān定dìng也yě。）血xuè脉mài和hé利lì，（气qì味wèi通tōng于yú上shàng下xià，故gù脉mài和hé利lì。）精jīng神shén乃nǎi居jū，（脏zàng安ān

脉mài和hé，则zé五wǔ神shén五wǔ精jīng居jū其qí脏zàng也yě。）故gù神shén者zhě水shuǐ谷gǔ之zhī精jīng气qì。（水shuǐ谷gǔ精jīng气qì，资zī成chéng五wǔ神shén，故gù水shuǐ谷gǔ竭jié，神shén乃nǎi亡wáng

也yě。）故gù肠cháng

胃wèi之zhī中zhōng，常cháng留liú谷gǔ二èr斗dòu四sì升shēng，水shuǐ一yī斗dòu一yī升shēng。（计jì肠cháng胃wèi所suǒ受shòu六liù斗dòu六liù升shēng六liù合hé八bā分fēn合hé之zhī一yī，据jù其qí盈yíng虚xū，在zài

人rén常cháng须xū三sān斗dòu五wǔ升shēng也yě。平píng按àn∶谷gǔ二èr斗dòu四sì升shēng《灵líng枢shū》作zuò二èr斗dòu。水shuǐ一yī斗dòu一yī升shēng《灵líng枢shū》作zuò一yī斗dòu五wǔ升shēng。《甲jiǎ

乙yǐ》作zuò谷gǔ二èr斗dòu四sì升shēng，水shuǐ一yī斗dòu五wǔ升shēng。）故gù平píng人rén日rì再zài后hòu，后hòu二èr升shēng半bàn，一yī日rì中zhōng五wǔ升shēng，七qī日rì五wǔ七qī三sān斗dòu五wǔ升shēng，

而ér留liú水shuǐ谷gǔ尽jǐn矣yǐ。（再zài后hòu五wǔ升shēng，还hái须xū资zī食shí，合hé有yǒu三sān斗dòu五wǔ升shēng。若ruò一yī日rì不bù食shí后hòu五wǔ升shēng者zhě，则zé少shǎo五wǔ升shēng也yě。若ruò七qī

日rì常cháng后hòu，七qī日rì不bù食shí，则zé五wǔ升shēng三sān斗dòu五wǔ升shēng皆jiē尽jǐn。）故gù平píng人rén不bù饮yǐn食shí，七qī日rì而ér死sǐ者zhě，水shuǐ谷gǔ精jīng气qì津jīn液yè皆jiē尽jǐn矣yǐ，

故gù七qī日rì而ér死sǐ矣yǐ。（命mìng门mén所suǒ藏cáng，谓wèi之zhī精jīng也yě。上shàng焦jiāo宣xuān五wǔ谷gǔ味wèi，熏xūn肤fū充chōng身shēn泽zé毛máo，如rú雾wù露lù之zhī溉gài，遂suì谓wèi之zhī气qì。

腠còu理lǐ发fà泄xiè出chū汗hàn，谓wèi之zhī津jīn。谷gǔ气qì淖nào泽zé注zhù于yú骨gǔ，骨gǔ属shǔ屈qū伸shēn，淖nào泽zé补bǔ益yì髓suǐ脑nǎo，皮pí肤fū润rùn泽zé，谓wèi之zhī为wèi液yè。水shuǐ

谷gǔ既jì尽jǐn，精jīng气qì津jīn液yè四sì物wù□尽jǐn，故gù七qī日rì死sǐ。平píng按àn∶注zhù四sì物wù下xià所suǒ缺quē一yī字zì，谨jǐn根gēn据jù经jīng文wén作zuò皆jiē。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí三sān·身shēn度dù

<篇piān名míng>脉mài度dù

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì篇piān首shǒu至zhì末mò，见jiàn《灵líng枢shū》卷juǎn四sì第dì十shí七qī《脉mài度dù》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ经jīng》卷juǎn二èr第dì三sān《脉mài

度dù》篇piān。

黄huáng帝dì问wèn曰yuē∶愿yuàn闻wén脉mài度dù。（先xiān言yán骨gǔ度dù及jí肠cháng胃wèi度dù大dà小xiǎo长cháng短duǎn于yú前qián，次cì当dāng根gēn据jù□以yǐ论lùn诸zhū脉mài长cháng短duǎn，故gù须xū问wèn

之zhī也yě。平píng按àn∶注zhù根gēn据jù下xià原yuán缺quē一yī字zì，谨jǐn拟nǐ作zuò次cì。）岐qí伯bó曰yuē∶手shǒu足zú之zhī六liù阳yáng，从cóng手shǒu至zhì头tóu五wǔ尺chǐ，（手shǒu阳yáng明míng，大dà

肠cháng脉mài也yě。手shǒu太tài阳yáng，小xiǎo肠cháng脉mài。手shǒu少shǎo阳yáng，三sān焦jiāo脉mài也yě。三sān脉mài分fēn在zài两liǎng手shǒu，故gù有yǒu六liù脉mài，余yú仿fǎng此cǐ。各gè根gēn据jù营yíng行xíng次cì第dì，

手shǒu之zhī三sān阴yīn，足zú之zhī三sān阳yáng，皆jiē从cóng内nèi起qǐ，向xiàng于yú手shǒu足zú；手shǒu之zhī三sān阳yáng，足zú之zhī三sān阴yīn，皆jiē从cóng外wài起qǐ，向xiàng于yú头tóu□。此cǐ数shù手shǒu

足zú之zhī脉mài长cháng短duǎn，故gù皆jiē从cóng手shǒu足zú向xiàng内nèi数shù之zhī，与yǔ手shǒu□□□脉mài十shí二èr经jīng流liú注zhù入rù身shēn数shù亦yì同tóng也yě。平píng按àn∶手shǒu足zú之zhī六liù阳yáng

《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》均jūn无wú足zú字zì，疑yí衍yǎn。注zhù向xiàng于yú头tóu下xià原yuán缺quē一yī字zì，左zuǒ方fāng剩shèng月yuè旁páng，根gēn据jù经jīng文wén足zú之zhī三sān

阴yīn从cóng足zú走zǒu腹fù，拟nǐ作zuò腹fù，袁yuán刻kè作zuò项xiàng，恐kǒng未wèi安ān。与yǔ手shǒu下xià原yuán缺quē三sān字zì，谨jǐn拟nǐ作zuò足zú外wài起qǐ三sān字zì。）五wǔ六liù三sān丈zhàng。

（计jì手shǒu六liù阳yáng从cóng指zhǐ端duān至zhì目mù，循xún骨gǔ度dù直zhí行xíng，得dé有yǒu五wǔ尺chǐ，不bù取qǔ循xún绕rào并bìng下xià入rù缺quē盆pén属shǔ肠cháng胃wèi者zhě，循xún骨gǔ度dù为wéi数shù，

去qù其qí覆fù回huí行xíng者zhě及jí与yǔ支zhī别bié，故gù有yǒu三sān丈zhàng也yě。）手shǒu之zhī六liù阴yīn，从cóng手shǒu至zhì胸xiōng中zhōng三sān尺chǐ五wǔ寸cùn，三sān六liù丈zhàng八bā尺chǐ，五wǔ六liù三sān

尺chǐ，（手shǒu太tài阴yīn，肺fèi脉mài也yě。手shǒu少shǎo阴yīn，心xīn脉mài也yě。手shǒu心xīn主zhǔ，心xīn包bāo络luò脉mài也yě。手shǒu之zhī三sān阴yīn，皆jiē亦yì直zhí循xún骨gǔ度dù，从cóng

手shǒu至zhì胸xiōng三sān尺chǐ五wǔ寸cùn，不bù取qǔ下xià入rù属shǔ脏zàng络luò腑fǔ之zhī者zhě，少shǎo阴yīn从cóng心xīn系xì上shàng系xì目mù系xì及jí支zhī别bié者zhě亦yì不bù取qǔ。）凡fán二èr丈zhàng一yī尺chǐ。

足zú之zhī六liù阳yáng，从cóng足zú至zhì顶dǐng八bā尺chǐ，六liù八bā四sì丈zhàng八bā尺chǐ。（足zú阳yáng明míng，胃wèi脉mài也yě。足zú太tài阳yáng，膀páng胱guāng脉mài也yě。足zú少shǎo阳yáng。胆dǎn

脉mài也yě。计jì人rén骨gǔ度dù，从cóng地dì至zhì顶dǐng七qī尺chǐ五wǔ寸cùn，所suǒ谓wèi八bā尺chǐ者zhě何hé？以yǐ其qí足zú六liù阳yáng脉mài，从cóng足zú指zhǐ端duān当dāng至zhì踝huái五wǔ寸cùn，故gù

有yǒu八bā尺chǐ也yě，亦yì不bù取qǔ腑fǔ脏zàng及jí支zhī别bié矣yǐ。）足zú之zhī六liù阴yīn，从cóng足zú至zhì胸xiōng中zhōng六liù尺chǐ五wǔ寸cùn，六liù六liù三sān丈zhàng六liù尺chǐ，五wǔ六liù三sān尺chǐ，

（□□□□□□足zú少shǎo阴yīn，肾shèn脉mài也yě。足zú厥jué阴yīn，肝gān脉mài也yě。足zú六liù阴yīn脉mài，从cóng足zú至zhì胸xiōng中zhōng六liù尺chǐ五wǔ寸cùn。太tài阴yīn少shǎo阴yīn

俱jù至zhì舌shé下xià，厥jué阴yīn至zhì顶dǐng，及jí入rù脏zàng腑fǔ□□□□□数shù之zhī也yě。平píng按àn∶注zhù足zú少shǎo阴yīn上shàng原yuán缺quē六liù字zì，拟nǐ作zuò“足zú太tài阴yīn

脾pí脉mài也yě”六liù字zì。袁yuán刻kè将jiāng太tài阴yīn脾pí脉mài补bǔ在zài六liù阴yīn二èr字zì之zhī上shàng，阴yīn下xià复fù脱tuō脉mài字zì，与yǔ原yuán抄chāo不bù合hé。又yòu脏zàng腑fǔ下xià原yuán缺quē

五wǔ字zì，谨jǐn根gēn据jù上shàng下xià注zhù，作zuò“与yǔ支zhī别bié亦yì不bù”五wǔ字zì，袁yuán刻kè于yú此cǐ处chù既jì不bù阙quē文wén，复fù脱tuō“数shù之zhī也yě”三sān字zì，与yǔ原yuán

抄chāo不bù合hé。）凡fán三sān丈zhàng九jiǔ尺chǐ。乔qiáo脉mài从cóng足zú至zhì目mù七qī尺chǐ五wǔ寸cùn，二èr七qī丈zhàng四sì尺chǐ，二èr五wǔ一yī尺chǐ，（乔qiáo，阴yīn阳yáng二èr乔qiáo也yě，

起qǐ处chù终zhōng处chù长zhǎng短duǎn是shì同tóng□□□□也yě。按àn中zhōng人rén七qī尺chǐ五wǔ寸cùn，二èr乔qiáo脉mài皆jiē起qǐ跟gēn中zhōng，上shàng□□□□七qī尺chǐ五wǔ寸cùn，若ruò为wèi

合hé数shù？然rán二èr乔qiáo至zhì目mù内nèi ，与yǔ足zú太tài阳yáng合hé，上shàng行háng络luò左zuǒ右yòu额é角jiǎo，故gù得dé合hé数shù，检jiǎn少shǎo阳yáng筋jīn即jí知zhī也yě。平píng按àn∶注zhù

是shì同tóng下xià原yuán缺quē四sì字zì，袁yuán刻kè只zhǐ空kōng二èr格gé，不bù合hé。五wǔ寸cùn下xià，原yuán抄chāo直zhí接jiē二èr乔qiáo，无wú缺quē文wén，袁yuán刻kè空kōng七qī格gé，不bù合hé。

跟gēn中zhōng上shàng三sān字zì下xià，原yuán抄chāo缺quē四sì字zì，谨jǐn根gēn据jù《阴yīn阳yáng乔qiáo脉mài》篇piān，拟nǐ作zuò“至zhì目mù内nèi ”四sì字zì，袁yuán刻kè只zhǐ空kōng二èr格gé，不bù

合hé。又yòu额é角jiǎo，额é字zì袁yuán刻kè误wù作zuò颇pǒ。故gù得dé合hé数shù，得dé字zì误wù作zuò为wéi。均jūn根gēn据jù原yuán本běn更gēng正zhèng。）凡fán一yī丈zhàng五wǔ尺chǐ。督dū脉mài、任rèn脉mài

各gè四sì尺chǐ五wǔ寸cùn，二èr四sì八bā尺chǐ，二èr五wǔ一yī尺chǐ，（□□□□□□□□上shàng行háng至zhì头tóu，任rèn脉mài唯wéi至zhì两liǎng目mù之zhī下xià，督dū脉mài上shàng

行xíng至zhì目mù，复fù上shàng□□□□□□极jí 行xíng所suǒ其qí长zhǎng与yǔ任rèn脉mài不bù同tóng，若ruò为wèi皆jiē有yǒu四sì尺chǐ五wǔ寸cùn？然rán任rèn脉mài□□□□□外wài

循xún腹fù上shàng行háng而ér络luò唇chún口kǒu者zhě，督dū脉mài取qǔ其qí起qǐ于yú下xià极jí之zhī故gù□于yú脊jí脊jí上shàng至zhì风fēng府fǔ者zhě，以yǐ充chōng四sì尺chǐ五wǔ寸cùn之zhī数shù，余yú不bù入rù

数shù。平píng按àn∶注zhù“上shàng行háng至zhì头tóu”上shàng，原yuán缺quē八bā字zì，谨jǐn根gēn据jù《督dū脉mài》篇piān，拟nǐ作zuò“督dū脉mài起qǐ于yú少shǎo腹fù以yǐ下xià”八bā字zì。

“极jí ”上shàng原yuán缺quē六liù字zì，谨jǐn根gēn据jù《督dū脉mài》篇piān，拟nǐ作zuò“颠diān，别bié下xià项xiàng，至zhì下xià”六liù字zì。“然rán任rèn脉mài”下xià原yuán缺quē五wǔ

字zì，谨jǐn拟nǐ作zuò“取qǔ其qí起qǐ胞bāo中zhōng”五wǔ字zì。“故gù”下xià原yuán缺quē一yī字zì，谨jǐn根gēn据jù《督dū脉mài》篇piān拟nǐ作zuò侠xiá。）凡fán九jiǔ尺chǐ。凡fán都dōu

合hé十shí六liù丈zhàng二èr尺chǐ，此cǐ气qì之zhī大dà经jīng隧suì也yě。经jīng脉mài为wèi里lǐ，支zhī而ér横héng者zhě为wèi络luò，络luò之zhī别bié者zhě为wèi孙sūn络luò，孙sūn络luò之zhī盛shèng而ér有yǒu血xuè

者zhě疾jí诛zhū之zhī，盛shèng者zhě徐xú泻xiè之zhī，虚xū者zhě饮yǐn药yào以yǐ补bǔ之zhī。（人rén之zhī血xuè脉mài，上shàng下xià纵zòng者zhě为wèi经jīng，支zhī而ér横héng者zhě为wèi纬wěi。□□足zú

左zuǒ右yòu各gè有yǒu十shí二èr，合hé二èr十shí四sì脉mài、阴yīn乔qiáo、阳yáng乔qiáo、任rèn脉mài、□□□二èr十shí八bā脉mài，在zài肤fū肉ròu之zhī里lǐ，皆jiē上shàng下xià行xíng，名míng

曰yuē经jīng脉mài。十shí五wǔ络luò脉mài及jí□络luò见jiàn于yú皮pí表biǎo，横héng络luò如rú纬wěi，名míng曰yuē络luò脉mài。皆jiē是shì血xuè气qì所suǒ□□□称chēng为wéi隧suì也yě。凡fán大dà小xiǎo

络luò虚xū，皆jiē须xū饮yǐn药yào补bǔ之zhī，不bù可kě去qù血xuè，去qù血xuè虚xū虚xū，不bù可kě不bù禁jīn也yě。平píng按àn∶“凡fán九jiǔ尺chǐ”三sān字zì，原yuán抄chāo作zuò“九jiǔ”字zì，

根gēn据jù《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》及jí本běn经jīng上shàng文wén，应yīng作zuò“凡fán九jiǔ尺chǐ”三sān字zì。“为wèi孙sūn”下xià《灵líng枢shū》无wú“络luò，孙sūn络luò之zhī”

四sì字zì，“泻xiè”上shàng无wú“徐xú”字zì。注zhù“为wèi纬wěi”下xià原yuán缺quē二èr字zì，拟nǐ作zuò“凡fán手shǒu”二èr字zì。袁yuán刻kè空kōng六liù格gé不bù合hé。“任rèn

脉mài”下xià原yuán缺quē三sān字zì，拟nǐ作zuò“督dū脉mài合hé”三sān字zì，袁yuán刻kè空kōng五wǔ格gé不bù合hé。“及jí”下xià原yuán缺quē一yī字zì，拟nǐ作zuò“别bié”，袁yuán

刻kè空kōng四sì格gé，不bù合hé。所suǒ下xià原yuán缺quē三sān字zì，拟nǐ作zuò“贯guàn注zhù，故gù”三sān字zì，袁yuán

刻kè空kōng五wǔ格gé，不bù合hé。）

<目mù录lù>

<篇piān名míng>卷juǎn第dì十shí四sì（卷juǎn首shǒu缺quē）·诊zhěn候hòu之zhī一yī

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì形xíng气qì相xiāng得de者zhě生shēng以yǐ上shàng残cán缺quē，袁yuán刻kè据jù《素sù问wèn·三sān部bù九jiǔ候hòu论lùn》自zì黄huáng帝dì问wèn曰yuē余yú闻wén九jiǔ针zhēn于yú

夫fū子zǐ至zhì胸xiōng中zhōng多duō气qì者zhě死sǐ补bǔ入rù。检jiǎn《素sù问wèn》原yuán文wén，自zì上shàng部bù天tiān至zhì下xià部bù人rén足zú太tài阴yīn也yě一yī段duàn，详xiáng本běn书shū篇piān末mò，乃nǎi

宋sòng臣chén林lín亿yì等děng所suǒ移yí，玩wán《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng自zì明míng。此cǐ篇piān若ruò据jù《素sù问wèn》篇piān首shǒu补bǔ入rù，则zé上shàng部bù天tiān至zhì下xià部bù人rén足zú太tài

阴yīn也yě一yī段duàn，未wèi免miǎn重chóng复fù。兹zī据jù《素sù问wèn》及jí《甲jiǎ乙yǐ经jīng》“帝dì曰yuē决jué死sǐ生shēng奈nài何hé”以yǐ下xià补bǔ入rù，证zhèng以yǐ新xīn校jiào正zhèng云yún

全quán元yuán起qǐ本běn名míng此cǐ篇piān为wèi决jué死sǐ生shēng，于yú义yì亦yì合hé。自zì形xíng义yì相xiāng得de以yǐ下xià，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn六liù第dì二èr十shí《三sān部bù九jiǔ候hòu论lùn》，

又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ经jīng》卷juǎn四sì第dì三sān《三sān部bù九jiǔ候hòu》篇piān。

帝dì曰yuē∶决jué死sǐ生shēng奈nài何hé？岐qí伯bó曰yuē∶形xíng盛shèng脉mài细xì，少shǎo气qì不bù足zú以yǐ息xī者zhě危wēi；形xíng瘦shòu脉mài大dà，胸xiōng中zhōng多duō气qì者zhě死sǐ；（以yǐ

上shàng从cóng《素sù问wèn·三sān部bù九jiǔ候hòu论lùn》及jí《甲jiǎ乙yǐ经jīng·三sān部bù九jiǔ候hòu》篇piān补bǔ入rù。）形xíng气qì相xiāng得de者zhě生shēng；（形xíng盛shèng气qì盛shèng、形xíng

瘦shòu气qì细xì者zhě得dé生shēng，三sān也yě。）参cān伍wǔ不bù调diào者zhě病bìng；（谓wèi其qí人rén形xíng气qì，有yǒu时shí相xiāng得de，有yǒu时shí不bù相xiāng得de，参cān类lèi品pǐn伍wǔ不bù得dé

调diào者zhě，其qí人rén有yǒu病bìng，四sì也yě。）以yǐ三sān部bù九jiǔ候hòu皆jiē相xiāng失shī者zhě死sǐ；（三sān部bù九jiǔ候hòu不bù得dé齐qí一yī，各gè各gè不bù同tóng，相xiāng失shī故gù死sǐ，

五wǔ也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú以yǐ字zì。）上shàng下xià左zuǒ右yòu之zhī脉mài相xiāng应yìng参cān舂chōng者zhě病bìng甚shèn；（三sān部bù九jiǔ候hòu之zhī脉mài，

动dòng若ruò引yǐn绳shéng□□前qián后hòu也yě。今jīn三sān部bù在zài头tóu为wèi上shàng，三sān部bù在zài足zú为wèi下xià，左zuǒ手shǒu三sān部bù为wèi左zuǒ，右yòu手shǒu三sān部bù为wèi右yòu，脉mài之zhī相xiāng应yìng

参cān动dòng，上shàng下xià左zuǒ右yòu，更gèng起qǐ更gèng息xī，气qì有yǒu来lái去qù，如rú碓duì舂chōng不bù得dé齐qí一yī（又yòu舂chōng，其qí脉mài上shàng下xià参cān动dòng，东dōng恭gōng反fǎn）所suǒ以yǐ

病bìng甚shèn，六liù也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》参cān上shàng有yǒu如rú字zì。）上shàng下xià左zuǒ右yòu相xiāng失shī不bù可kě数shù者zhě死sǐ；（上shàng下xià左zuǒ右yòu

脉mài动dòng各gè无wú

次cì第dì，数shù动dòng脉mài不bù可kě得dé者zhě，脉mài乱luàn故gù死sǐ，七qī也yě。）中zhōng部bù之zhī候hòu虽suī独dú调diào，与yǔ众zhòng藏cáng相xiāng失shī者zhě死sǐ；（肺fèi心xīn胸xiōng中zhōng以yǐ

为wèi中zhōng部bù，诊zhěn手shǒu太tài阴yīn、手shǒu阳yáng明míng、手shǒu少shǎo阴yīn，呼hū吸xī三sān脉mài调tiáo和hé，与yǔ上shàng下xià部bù诸zhū脏zàng之zhī脉mài不bù相xiāng得de者zhě为wèi死sǐ，八bā也yě。

平píng按àn∶众zhòng袁yuán刻kè作zuò诸zhū。）中zhōng部bù之zhī候hòu相xiāng减jiǎn者zhě死sǐ；（中zhōng部bù手shǒu太tài阴yīn、手shǒu阳yáng明míng、手shǒu少shǎo阴yīn三sān脉mài动dòng数shù，一yī多duō一yī少shǎo，

不bù相xiāng同tóng者zhě为wèi死sǐ，九jiǔ也yě。）目mù内nèi陷xiàn者zhě死sǐ。（五wǔ脏zàng之zhī精jīng皆jiē在zài于yú目mù，故gù五wǔ脏zàng败bài者zhě为wèi目mù先xiān陷xiàn，为wèi死sǐ也yě。以yǐ上shàng

十shí候hòu，决jué死sǐ生shēng也yě。）黄huáng帝dì曰yuē∶何hé以yǐ知zhī病bìng之zhī所suǒ在zài？（病bìng之zhī所suǒ在zài，在zài于yú死sǐ生shēng，与yǔ决jué死sǐ生shēng，亦yì不bù易yì也yě，

但dàn决jué有yǒu多duō端duān，故gù复fù问wèn也yě。）岐qí伯bó对duì曰yuē∶察chá其qí九jiǔ候hòu，独dú小xiǎo者zhě病bìng；独dú大dà者zhě病bìng；独dú疾jí者zhě病bìng；独dú迟chí者zhě病bìng；独dú

热rè者zhě病bìng；独dú寒hán者zhě病bìng；脉mài独dú陷xiàn者zhě病bìng；（以yǐ次cì复fù有yǒu一yī十shí八bā候hòu，独dú小xiǎo大dà等děng即jí为wèi七qī也yě。九jiǔ候hòu之zhī脉mài，上shàng下xià左zuǒ

右yòu，均jūn调diào若ruò一yī，故gù偏piān独dú者zhě为wèi病bìng也yě。平píng按àn∶察chá下xià《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú其qí字zì。）以yǐ左zuǒ手shǒu上shàng去qù踝huái五wǔ寸cùn而ér

按àn之zhī，右yòu手shǒu当dāng踝huái而ér弹dàn之zhī，其qí应yīng过guò五wǔ寸cùn以yǐ上shàngHT 然rán者zhě不bù病bìng；（脉mài和hé调diào也yě。人rén当dāng内nèi踝huái之zhī上shàng，足zú太tài阴yīn脉mài见jiàn，

上shàng行háng至zhì内nèi踝huái上shàng八bā寸cùn，交jiāo出chū厥jué阴yīn之zhī后hòu，其qí脉mài行xíng胃wèi气qì于yú五wǔ脏zàng，故gù于yú踝huái上shàng五wǔ寸cùn，以yǐ左zuǒ手shǒu按àn之zhī，右yòu手shǒu当dāng踝huái

弹dàn之zhī，左zuǒ手shǒu下xiàHT 调diào动dòng，其qí人rén不bù病bìng，为wèi候hòu八bā也yě。HT HT ，动dòng不bù盛shèng也yě。HT ，而ér勉miǎn反fǎn。平píng按àn∶《素sù问wèn》左zuǒ手shǒu

下xià有yǒu足zú字zì，《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu于yú左zuǒ足zú三sān字zì。按àn之zhī上shàng《素sù问wèn》无wú而ér字zì，下xià有yǒu庶shù字zì，右yòu手shǒu下xià有yǒu足zú字zì。HT 《素sù问wèn》、

《甲jiǎ乙yǐ》作zuò蠕rú蠕rú。又yòu检jiǎn《素sù问wèn》宋sòng臣chén林lín亿yì等děng引yǐn全quán元yuán起qǐ注zhù云yún∶“内nèi踝huái之zhī上shàng，阴yīn交jiāo之zhī出chū，通tōng于yú膀páng胱guāng，

系xì于yú肾shèn，肾shèn为wèi命mìng门mén，是shì以yǐ取qǔ之zhī，以yǐ明míng吉jí凶xiōng。今jīn文wén少shǎo一yī而ér字zì，多duō一yī庶shù字zì及jí足zú字zì。王wáng注zhù以yǐ手shǒu足zú皆jiē取qǔ为wèi

解jiě，殊shū为wèi穿chuān凿záo。当dāng从cóng全quán元yuán起qǐ注zhù旧jiù本běn及jí《甲jiǎ乙yǐ经jīng》为wèi正zhèng。”）其qí应yīng疾jí中zhōng手shǒu浑hún浑hún然rán者zhě病bìng；（弹dàn之zhī，左zuǒ

手shǒu之zhī下xià浑hún浑hún动dòng而ér不bù调diào者zhě病bìng，其qí候hòu九jiǔ也yě。）中zhōng手shǒu徐xú徐xú者zhě病bìng，其qí应yīng上shàng不bù能néng至zhì五wǔ寸cùn者zhě，弹dàn之zhī不bù应yīng者zhě死sǐ；

（足zú太tài阴yīn血xuè气qì

微wēi弱ruò，弹dàn之zhī徐xú徐xú者zhě有yǒu病bìng；不bù至zhì五wǔ寸cùn，不bù应yīng其qí手shǒu者zhě为wèi死sǐ，十shí也yě。平píng按àn∶徐xú徐xú下xià《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》

有yǒu然rán字zì。）脱tuō肉ròu身shēn不bù去qù者zhě死sǐ；（去qù者zhě，行xíng也yě。脱tuō肉ròu羸léi瘦shòu，身shēn弱ruò不bù能néng行xíng者zhě为wèi死sǐ，十shí一yī也yě。平píng按àn∶原yuán抄chāo

无wú不bù字zì，据jù本běn注zhù应yīng有yǒu《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》均jūn作zuò不bù去qù，谨jǐn补bǔ入rù。）中zhōng部bù乍zhà疏shū乍zhà数shù者zhě死sǐ；（中zhōng部bù谓wèi手shǒu

太tài阴yīn、手shǒu阳yáng明míng、手shǒu少shǎo阴yīn，乍zhà有yǒu疏shū数shù为wèi死sǐ，十shí二èr也yě。）其qí脉mài代dài而ér勾gōu者zhě，病bìng在zài络luò脉mài；（中zhōng部bù之zhī脉mài，手shǒu太tài

阴yīn，秋qiū脉mài也yě；手shǒu少shǎo阴yīn，夏xià脉mài也yě。秋qiū脉mài王wáng时shí，得dé于yú脾pí脉mài，土tǔ来lái乘chéng金jīn，名míng曰yuē虚xū邪xié，故gù为wèi病bìng也yě。夏xià脉mài王wáng时shí

得dé脾pí脉mài者zhě，土tǔ来lái乘chéng火huǒ，名míng曰yuē实shí邪xié，故gù为wèi病bìng也yě。夏xià脉mài其qí病bìng皆jiē在zài络luò脉mài，可kě刺cì去qù血xuè，为wèi病bìng十shí三sān也yě。平píng按àn∶

其qí脉mài代dài三sān字zì《甲jiǎ乙yǐ》作zuò代dài脉mài二èr字zì。）九jiǔ候hòu之zhī相xiāng应yìng也yě，上shàng下xià若ruò一yī，不bù得dé相xiāng失shī，一yī候hòu后hòu则zé病bìng，二èr候hòu后hòu

则zé病bìng甚shèn，三sān候hòu后hòu则zé病bìng危wēi，所suǒ谓wèi后hòu者zhě，应yīng不bù俱jù也yě，察chá其qí病bìng脏zàng，以yǐ知zhī死sǐ生shēng之zhī期qī；（九jiǔ候hòu上shàng下xià动dòng脉mài，相xiāng

应yīng若ruò一yī，不bù得dé相xiāng失shī，忽hū然rán八bā候hòu相xiāng应yìng俱jù动dòng，一yī候hòu在zài后hòu，即jí有yǒu一yī失shī，故gù病bìng。二èr候hòu在zài后hòu，不bù与yǔ七qī候hòu俱jù动dòng，

即jí为wèi二èr失shī，故gù病bìng甚shèn也yě。三sān候hòu在zài后hòu，不bù与yǔ六liù候hòu俱jù动dòng，即jí为wèi三sān失shī，故gù病bìng危wēi也yě。三sān候hòu在zài后hòu为wèi病bìng，宜yí各gè察chá之zhī，

是shì何hé脏zàng之zhī候hòu，候hòu之zhī即jí知zhī所suǒ候hòu之zhī脏zàng，病bìng有yǒu间jiān甚shèn，死sǐ生shēng之zhī期qī。三sān候hòu在zài后hòu为wèi病bìng有yǒu三sān失shī，为wèi十shí六liù也yě。平píng按àn∶

《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》病bìng脏zàng作zuò腑fǔ脏zàng。）必bì先xiān知zhī经jīng脉mài，然rán后hòu知zhī病bìng脉mài，真zhēn脏zàng脉mài见jiàn胜shèng者zhě死sǐ；（欲yù根gēn据jù九jiǔ候hòu察chá

病bìng，定dìng须xū先xiān知zhī十shí二èr经jīng脉mài及jí诸zhū络luò脉mài行xíng所suǒ在zài，然rán后hòu取qǔ于yú九jiǔ候hòu，候hòu诸zhū病bìng脉mài，有yǒu真zhēn脏zàng脉mài，无wú胃wèi气qì之zhī柔róu，独dú

胜shèng必bì当dāng有yǒu死sǐ，为wèi十shí七qī也yě。平píng按àn∶胜shèng者zhě死sǐ《素sù问wèn》作zuò者zhě胜shèng死sǐ，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò“者zhě邪xié胜shèng死sǐ也yě”五wǔ字zì。注zhù无wú

胃wèi气qì，无wú字zì袁yuán刻kè误wù作zuò见jiàn。）足zú太tài阳yáng气qì绝jué者zhě，其qí足zú不bù可kě屈qū伸shēn，死sǐ必bì戴dài眼yǎn。（足zú太tài阳yáng脉mài，从cóng目mù络luò头tóu至zhì

足zú，故gù其qí脉mài绝jué，脚jiǎo不bù屈qū伸shēn，戴dài目mù而ér死sǐ，为wèi十shí八bā也yě。）黄huáng帝dì曰yuē∶冬dōng阴yīn夏xià阳yáng奈nài何hé？（九jiǔ候hòu之zhī脉mài并bìng沉chén细xì

绝jué微wēi，为wèi阴yīn也yě，然rán极jí于yú冬dōng分fēn，故gù曰yuē冬dōng阴yīn；九jiǔ候hòu之zhī脉mài盛shèng躁zào喘chuǎn数shù，故gù为wèi阳yáng也yě，极jí于yú夏xià分fēn，故gù曰yuē夏xià阳yáng。

请qǐng陈chén其qí理lǐ也yě。）岐qí伯bó对duì曰yuē∶九jiǔ候hòu之zhī脉mài，皆jiē沉chén细xì悬xuán绝jué者zhě为wèi阴yīn，

主zhǔ冬dōng，故gù以yǐ夜yè半bàn死sǐ；（深shēn按àn得dé之zhī，曰yuē沉chén。动dòng犹yóu引yǐn线xiàn，曰yuē细xì。来lái如rú断duàn绳shéng，故gù曰yuē悬xuán绝jué。九jiǔ候hòu之zhī脉mài皆jiē如rú

此cǐ者zhě，阴yīn气qì胜shèng。阳yáng气qì外wài绝jué，阴yīn气qì独dú行xíng，有yǒu里lǐ无wú表biǎo，死sǐ之zhī于yú冬dōng，阴yīn极jí时shí也yě。夜yè半bàn死sǐ者zhě，阴yīn极jí时shí也yě。此cǐ

一yī诊zhěn也yě。）盛shèng躁zào而ér喘chuǎn数shù者zhě为wèi阳yáng，主zhǔ夏xià，以yǐ日rì中zhōng死sǐ；（其qí气qì洪hóng大dà，曰yuē盛shèng。去qù来lái动dòng疾jí，曰yuē躁zào。因yīn喘chuǎn数shù而ér

疾jí，故gù曰yuē喘chuǎn数shù。九jiǔ候hòu皆jiē如rú此cǐ者zhě，皆jiē阳yáng气qì胜shèng。阴yīn气qì内nèi绝jué，阳yáng气qì独dú行xíng，有yǒu表biǎo无wú里lǐ，死sǐ之zhī于yú夏xià，阳yáng极jí时shí

也yě。日rì中zhōng死sǐ者zhě，阳yáng极jí时shí也yě。此cǐ为wèi二èr诊zhěn。）是shì故gù寒hán热rè者zhě，以yǐ平píng旦dàn死sǐ；（脾pí病bìng寒hán热rè，死sǐ于yú平píng旦dàn，平píng旦dàn木mù

也yě，木mù克kè于yú土tǔ，故gù脾pí病bìng至zhì平píng旦dàn死sǐ，此cǐ为wèi三sān诊zhěn也yě。平píng按àn∶“是shì故gù寒hán热rè者zhě以yǐ平píng旦dàn死sǐ”九jiǔ字zì，原yuán抄chāo在zài注zhù

二èr诊zhěn下xià，均jūn作zuò小xiǎo字zì，混hùn入rù注zhù中zhōng，应yīng据jù《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò经jīng，方fāng与yǔ本běn注zhù三sān诊zhěn之zhī义yì合hé。袁yuán刻kè于yú九jiǔ字zì

中zhōng，根gēn据jù《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》加jiā一yī病bìng字zì，作zuò大dà字zì，移yí刻kè与yǔ上shàng经jīng文wén“以yǐ日rì中zhōng死sǐ”相xiāng连lián，复fù于yú二èr诊zhěn下xià，

仍réng存cún此cǐ九jiǔ字zì于yú注zhù中zhōng，既jì嫌xián重chóng复fù，亦yì失shī真zhēn相xiàng。兹zī于yú注zhù二èr诊zhěn下xià，将jiāng原yuán抄chāo小xiǎo字zì，改gǎi书shū大dà字zì作zuò经jīng，庶shù上shàng注zhù二èr

诊zhěn、下xià注zhù三sān诊zhěn眉méi目mù朗lǎng然rán。又yòu寒hán热rè下xià《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu病bìng字zì。寒hán热rè上shàng《甲jiǎ乙yǐ》无wú是shì故gù二èr字zì。）

热rè中zhōng及jí热rè病bìng，以yǐ日rì中zhōng死sǐ；（肺fèi中zhōng热rè，伤shāng寒hán热rè病bìng，皆jiē是shì阳yáng病bìng，故gù死sǐ于yú日rì中zhōng阳yáng极jí时shí也yě，此cǐ为wèi四sì诊zhěn也yě。平píng

按àn∶病bìng下xià《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu者zhě字zì。注zhù日rì中zhōng二èr字zì袁yuán刻kè重zhòng，极jí下xià脱tuō时shí字zì。）风fēng病bìng者zhě，以yǐ日rì夕xī死sǐ；

（风fēng为wèi肝gān病bìng，酉yǒu为wèi金jīn时shí，金jīn克kè于yú木mù，故gù日rì夕xī死sǐ，此cǐ为wèi五wǔ诊zhěn也yě。平píng按àn∶风fēng病bìng《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò

病bìng风fēng。）病bìng水shuǐ者zhě，以yǐ夜yè半bàn死sǐ；（水shuǐ病bìng，阴yīn病bìng也yě。夜yè半bàn子zi时shí，阴yīn极jí死sǐ也yě。此cǐ为wèi六liù诊zhěn。）其qí脉mài乍zhà疏shū乍zhà

数shù，乍zhà迟chí乍zhà疾jí，以yǐ日rì乘chéng四sì季jì死sǐ，（脾pí者zhě土tǔ也yě，王wáng于yú四sì季jì，平píng和hé时shí，脉mài在zài中zhōng宫gōng，静jìng而ér不bú见jiàn，有yǒu病bìng见jiàn

时shí，乍zhà疏shū乍zhà数shù，故gù以yǐ日rì乘chéng四sì季jì时shí死sǐ也yě。平píng按àn；《素sù问wèn》疾jí下xià有yǒu者zhě字zì，无wú以yǐ字zì，《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu者zhě字zì。）

形xíng肉ròu已yǐ脱tuō，九jiǔ候hòu虽suī调diào犹yóu死sǐ。（土tǔ为wèi肉ròu也yě，肉ròu为wèi身shēn主zhǔ，故gù脉mài虽suī调diào，肉ròu脱tuō故gù死sǐ，此cǐ为wèi七qī诊zhěn也yě。平píng按àn∶

《甲jiǎ乙yǐ》调diào下xià有yǒu者zhě字zì。）七qī诊zhěn虽suī见jiàn，九jiǔ候hòu皆jiē顺shùn者zhě不bù死sǐ。所suǒ言yán不bù死sǐ者zhě，风fēng气qì之zhī病bìng及jí经jīng间jiān之zhī病bìng，似shì

七qī诊zhěn之zhī病bìng而ér非fēi也yě，故gù言yán不bù死sǐ。若ruò有yǒu七qī诊zhěn之zhī病bìng，其qí脉mài候hòu亦yì败bài者zhě死sǐ矣yǐ，必bì发fā哕huì噫yī。（虽suī有yǒu七qī诊zhěn死sǐ征zhēng，

九jiǔ候hòu之zhī脉mài顺shùn四sì时shí者zhě，谓wèi之zhī不bù死sǐ。言yán七qī诊zhěn见jiàn脉mài顺shùn生shēng者zhě，谓wèi风fēng及jí气qì并bìng经jīng脉mài间jiān有yǒu轻qīng之zhī病bìng，见jiàn征zhēng似shì于yú七qī诊zhěn，

非fēi真zhēn七qī诊zhěn，所suǒ以yǐ脉mài顺shùn得dé生shēng。若ruò有yǒu七qī诊zhěn，其qí脉mài复fù败bài，不bù可kě得dé生shēng。五wǔ脏zàng先xiān坏huài，其qí人rén必bì发fā哕huì而ér死sǐ也yě。平píng按àn∶

《素sù问wèn》顺shùn作zuò从cóng。经jīng间jiān《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò经jīng月yuè。）必bì审shěn问wèn其qí故gù，所suǒ始shǐ、所suǒ病bìng、与yǔ今jīn之zhī所suǒ方fāng病bìng，

（候hòu病bìng之zhī要yào，凡fán有yǒu四sì种zhǒng∶一yī者zhě望wàng色sè而ér知zhī，谓wèi之zhī神shén也yě；二èr者zhě听tīng声shēng而ér知zhī，谓wèi之zhī明míng也yě；三sān者zhě寻xún问wèn而ér知zhī，

谓wèi之zhī工gōng也yě；四sì者zhě切qiè脉mài而ér知zhī，谓wèi之zhī巧qiǎo也yě。此cǐ问wèn有yǒu三sān∶一yī问wèn得dé病bìng元yuán始shǐ，谓wèi问wèn四sì时shí何hé时shí而ér得dé，饮yǐn食shí男nán女nǚ

因yīn何hé病bìng等děng；二èr问wèn所suǒ病bìng，谓wèi问wèn寒hán热rè痛tòng热rè痛tòng痒yǎng诸zhū苦kǔ等děng；三sān问wèn方fāng病bìng，谓wèi问wèn今jīn时shí病bìng将jiāng作zuò种zhǒng种zhǒng异yì也yě。平píng按àn∶

"其qí故gù，所suǒ始shǐ、所suǒ病bìng“《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò其qí所suǒ始shǐ病bìng。）而ér后hòu切qiè循xún其qí脉mài，（先xiān问wèn病bìng之zhī所suǒ由yóu，然rán

后hòu切qiè循xún其qí脉mài，以yǐ取qǔ其qí审shěn。切qiè，谓wèi切qiē割gē，以yǐ手shǒu按àn脉mài，分fēn割gē吉jí凶xiōng；循xún，谓wèi以yǐ手shǒu切qiè脉mài，以yǐ心xīn循xún历lì脉mài动dòng所suǒ

由yóu，故gù曰yuē切qiè循xún其qí脉mài也yě。平píng按àn∶切qiè上shàng《素sù问wèn》有yǒu各gè字zì。注zhù分fēn割gē袁yuán刻kè作zuò分fēn别bié。）视shì其qí经jīng络luò浮fú沉chén，（经jīng，

谓wèi十shí二èr经jīng并bìng八bā奇qí经jīng。络luò，谓wèi十shí五wǔ大dà络luò及jí诸zhū孙sūn络luò。切qiè循xún之zhī道dào，视shì其qí经jīng脉mài浮fú沉chén，络luò脉mài浮fú沉chén，沉chén者zhě为wèi阴yīn，

浮fú者zhě为wèi阳yáng，以yǐ知zhī病bìng之zhī寒hán温wēn也yě。）以yǐ上shàng下xià逆nì顺shùn循xún之zhī，其qí脉mài疾jí者zhě不bù病bìng，其qí脉mài迟chí者zhě病bìng，脉mài不bù往wǎng来lái者zhě死sǐ，

皮pí肤fū着zhe者zhě死sǐ。（上shàng，谓wèi上shàng部bù；下xià，谓wèi下xià部bù。亦yì上shàng，谓wèi咽yàn之zhī左zuǒ右yòu；下xià，谓wèi手shǒu之zhī左zuǒ右yòu。寸cùn口kǒu脉mài从cóng脏zàng起qǐ，

下xià向xiàng四sì肢zhī者zhě，名míng之zhī为wèi顺shùn；脉mài从cóng四sì肢zhī，上shàng向xiàng脏zàng者zhě，称chēng之zhī为wèi逆nì。切qiè循xún上shàng下xià顺shùn逆nì之zhī脉mài，疾jí行xíng应yīng数shù，谓wèi之zhī不bù

病bìng；上shàng下xià有yǒu失shī，迟chí不bù应yīng数shù，谓wèi之zhī病bìng也yě。手shǒu之zhī三sān阴yīn为wèi往wǎng，三sān阳yáng为wèi来lái，足zú之zhī三sān阳yáng为wèi往wǎng，三sān阴yīn为wèi来lái，皆jiē不bù

往wǎng来lái，谓wèi之zhī死sǐ也yě。人rén之zhī气qì和hé，皮pí肉ròu相xiāng离lí；绝jué劲jìn强qiáng相xiāng着zhe者zhě，死sǐ也yě。平píng按àn∶顺shùn《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò从cóng。

往wǎng下xià《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu不bù字zì。）黄huáng帝dì曰yuē∶其qí可kě治zhì者zhě奈nài何hé？（前qián帝dì所suǒ言yán，多duō有yǒu死sǐ候hòu，故gù问wèn有yǒu病bìng可kě疗liáo者zhě，三sān也yě。）

岐qí伯bó对duì曰yuē∶经jīng病bìng治zhì其qí经jīng，孙sūn络luò病bìng者zhě治zhì其qí孙sūn络luò，（以yǐ下xià言yán

有yǒu可kě疗liáo病bìng也yě。邪xié在zài经jīng者zhě取qǔ其qí经jīng，邪xié在zài孙sūn络luò取qǔ孙sūn络luò也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》治zhì其qí孙sūn络luò作zuò治zhì其qí孙sūn络luò血xuè。《甲jiǎ

乙yǐ》无wú二èr孙sūn字zì。）血xuè病bìng身shēn有yǒu痛tòng者zhě而ér治zhì其qí经jīng络luò。（大dà经jīng大dà络luò共gòng为wèi血xuè病bìng，身shēn体tǐ痛tòng者zhě，经jīng与yǔ大dà络luò皆jiē治zhì之zhī

也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》无wú血xuè病bìng二èr字zì。袁yuán刻kè病bìng误wù作zuò痛tòng。）真zhēn病bìng者zhě在zài奇qí邪xié，奇qí邪xié之zhī脉mài则zé缪móu刺cì之zhī。（真zhēn，

正zhèng也yě。当dāng脏zàng自zì受shòu邪xié，病bìng不bù从cóng传chuán来lái，故gù曰yuē正zhèng病bìng。奇qí邪xié，谓wèi是shì大dà经jīng之zhī上shàng奇qí大dà络luò也yě。宜yí行xíng缪móu刺cì，左zuǒ右yòu平píng

取qǔ也yě。平píng按àn∶真zhēn病bìng《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò其qí病bìng。）留liú瘦shòu不bù移yí，节jié而ér刺cì。（留liú，久jiǔ也yě。久jiǔ瘦shòu有yǒu病bìng之zhī人rén，

不bù可kě顿dùn刺cì，可kě节jié量liàng刺cì之zhī。平píng按àn∶刺cì下xià《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu之zhī字zì。）上shàng实shí下xià虚xū者zhě，切qiè顺shùn之zhī，索suǒ其qí

经jīng络luò脉mài，刺cì出chū其qí血xuè以yǐ通tōng之zhī。（上shàng实shí下xià虚xū，可kě循xún其qí经jīng络luò之zhī脉mài，血xuè之zhī盛shèng者zhě，皆jiē刺cì去qù其qí血xuè，通tōng而ér平píng之zhī。平píng

按àn∶切qiè上shàng《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú者zhě字zì，切qiè下xià有yǒu而ér字zì。顺shùn《素sù问wèn》作zuò从cóng。以yǐ通tōng之zhī《素sù问wèn》作zuò以yǐ见jiàn通tōng之zhī，

《甲jiǎ乙yǐ》作zuò以yǐ通tōng其qí气qì。）瞳tóng子zi高gāo者zhě太tài阳yáng不bù足zú，戴dài眼yǎn者zhě太tài阳yáng绝jué，此cǐ决jué死sǐ生shēng之zhī要yào，不bù可kě不bù察chá也yě。（太tài

阳yáng之zhī脉mài为wèi目mù上shàng纲gāng，故gù太tài阳yáng脉mài足zú，则zé目mù本běn视shì也yě；其qí气qì不bù足zú，急jí引yǐn其qí精jīng，故gù瞳tóng子zi高gāo也yě；其qí脉mài若ruò绝jué，睑jiǎn

精jīng痿wěi下xià，故gù戴dài目mù也yě。此cǐ等děng皆jiē是shì决jué生shēng死sǐ之zhī大dà要yào，不bù可kě不bù察chá也yě。）手shǒu指zhǐ及jí手shǒu外wài踝huái上shàng五wǔ寸cùn指zhǐ间jiān留liú针zhēn。（前qián

太tài阳yáng不bù足zú及jí足zú太tài阳yáng绝jué者zhě，足zú太tài阳yáng脉mài也yě；此cǐ疗liáo乃nǎi是shì手shǒu太tài阳yáng脉mài者zhě，以yǐ手shǒu之zhī太tài阳yáng，上shàng下xià接jiē于yú目mù之zhī内nèi ，

故gù取qǔ手shǒu之zhī太tài阳yáng疗liáo目mù高gāo、戴dài也yě，取qǔ手shǒu小xiǎo指zhǐ端duān及jí手shǒu外wài踝huái上shàng五wǔ寸cùn小xiǎo指zhǐ之zhī间jiān也yě。平píng按àn∶留liú上shàng《素sù问wèn》无wú间jiàn

字zì。此cǐ节jié《素sù问wèn》注zhù谓wèi错cuò简jiǎn文wén。）上shàng部bù天tiān，两liǎng额é之zhī动dòng脉mài也yě；上shàng部bù地dì，两liǎng颊jiá之zhī动dòng脉mài也yě；上shàng部bù人rén，耳ěr

前qián之zhī动dòng脉mài也yě。（上shàng部bù之zhī天tiān，两liǎng额é足zú少shǎo阳yáng、阳yáng明míng二èr脉mài之zhī动dòng，候hòu头tóu角jiǎo气qì。上shàng部bù之zhī地dì，两liǎng颊jiá足zú阳yáng明míng在zài大dà

迎yíng中zhōng动dòng，候hòu口kǒu齿chǐ气qì。上shàng部bù之zhī人rén，目mù后hòu耳ěr前qián，手shǒu太tài阳yáng、手shǒu少shǎo阳yáng、足zú少shǎo阳yáng三sān脉mài在zài和hé 中zhōng动dòng，候hòu耳ěr目mù之zhī

气qì也yě。）中zhōng部bù天tiān，手shǒu太tài阴yīn也yě；中zhōng部bù地dì，手shǒu阳yáng明míng也yě；中zhōng部bù人rén，手shǒu少shǎo阴yīn也yě。（中zhōng部bù之zhī天tiān，手shǒu太tài阴yīn脉mài动dòng，

在zài中zhōng府fǔ、天tiān府fǔ、侠xiá白bái、尺chǐ泽zé四sì处chù，以yǐ

候hòu肺fèi气qì。中zhōng部bù之zhī地dì，手shǒu阳yáng明míng脉mài，检jiǎn经jīng无wú动dòng处chù，吕lǚ广guǎng注zhù《八bā十shí一yī难nán》云yún动dòng在zài口kǒu边biān，以yǐ为wéi候hòu者zhě候hòu大dà肠cháng

气qì。中zhōng部bù之zhī人rén，手shǒu少shǎo阴yīn动dòng，在zài极jí泉quán、少shǎo海hǎi二èr处chù，以yǐ候hòu心xīn气qì也yě。）下xià部bù天tiān，足zú厥jué阴yīn也yě；下xià部bù地dì，足zú少shǎo

阴yīn也yě；下xià部bù人rén，足zú太tài阴yīn也yě。（下xià部bù之zhī天tiān，足zú厥jué阴yīn脉mài动dòng，在zài曲qū骨gǔ、行háng间jiān、冲chōng门mén三sān处chù，以yǐ候hòu肝gān气qì。下xià

部bù之zhī地dì，足zú少shǎo阴yīn脉mài动dòng，在zài大dà溪xī一yī处chù，以yǐ候hòu肾shèn气qì。下xià部bù之zhī人rén，足zú太tài阴yīn脉mài动dòng，在zài中zhōng府fǔ、箕jī门mén、五wǔ里lǐ、阴yīn

广guǎng、冲chōng门mén、云yún门mén六liù处chù，以yǐ候hòu脾pí气qì。十shí二èr经jīng脉mài，手shǒu心xīn主zhǔ无wú别bié心xīn藏cáng，不bù入rù九jiǔ候hòu。手shǒu太tài阳yáng、手shǒu少shǎo阳yáng、足zú太tài

阳yáng、足zú少shǎo阳yáng、足zú阳yáng明míng，此cǐ五wǔ皆jiē是shì五wǔ脏zàng表biǎo经jīng，候hòu脏zàng知zhī表biǎo，故gù不bù入rù越yuè于yú九jiǔ候hòu也yě。平píng按àn∶自zì上shàng部bù天tiān至zhì下xià部bù

人rén足zú太tài阴yīn也yě，《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng根gēn据jù《甲jiǎ乙yǐ经jīng》编biān次cì移yí前qián。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí四sì（卷juǎn首shǒu缺quē）·诊zhěn候hòu之zhī一yī

<篇piān名míng>四sì时shí脉mài形xíng

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì篇piān首shǒu至zhì末mò，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn六liù第dì十shí九jiǔ《玉yù机jī真zhēn脏zàng论lùn》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ经jīng》卷juǎn四sì《经jīng

脉mài》第dì一yī上shàng编biān。

黄huáng帝dì问wèn岐qí伯bó曰yuē∶春chūn脉mài如rú弦xián，何hé如rú而ér弦xián？岐qí伯bó曰yuē∶春chūn脉mài者zhě肝gān脉mài也yě，东dōng方fāng木mù也yě，万wàn物wù所suǒ以yǐ始shǐ生shēng也yě，

故gù其qí气qì来lái，濡rú弱ruò软ruǎn虚xū而ér滑huá，端duān直zhí以yǐ长zhǎng，故gù曰yuē弦xián，反fǎn此cǐ者zhě病bìng。（凡fán人rén之zhī身shēn，与yǔ天tiān地dì阴yīn阳yáng四sì时shí之zhī气qì皆jiē

同tóng，故gù内nèi身shēn外wài物wù虽suī殊shū，春chūn气qì俱jù发fā。肝gān气qì春chūn王wáng，故gù春chūn脉mài来lái，比bǐ草cǎo木mù初chū出chū。其qí若ruò琴qín弦xián之zhī调diào品pǐn者zhě，不bù大dà缓huǎn，

不bù大dà急jí，不bù大dà虚xū，不bù大dà实shí，不bù涩sè不bù曲qū。肝gān气qì亦yì然rán，濡rú润rùn、柔róu弱ruò、软ruǎn小xiǎo、浮fú虚xū、轻qīng滑huá、端duān直zhí，而ér尺chǐ

部bù之zhī上shàng，长zhǎng至zhì一yī寸cùn，故gù比bǐ之zhī弦xián。软ruǎn，如rú遄chuán反fǎn。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》濡rú弱ruò作zuò 弱ruò，软ruǎn虚xū作zuò轻qīng

虚xū。注zhù调diào品pǐn袁yuán刻kè作zuò调tiáo和hé。）黄huáng帝dì曰yuē∶何hé如rú而ér反fǎn？岐qí伯bó曰yuē∶其qí

气qì来lái实shí而ér强qiáng，此cǐ谓wèi大dà过guò，病bìng在zài外wài；其qí气qì来lái不bù实shí而ér微wēi，此cǐ谓wèi不bù及jí，病bìng在zài中zhōng。（其qí春chūn脉mài坚jiān实shí劲jìng直zhí，名míng为wèi

来lái实shí而ér强qiáng，此cǐ为wèi春chūn脉mài少shǎo阳yáng有yǒu余yú，邪xié在zài胆dǎn腑fǔ少shǎo阳yáng，故gù曰yuē在zài外wài。一yī曰yuē而ér弦xián，疑yí非fēi也yě。其qí春chūn脉mài厥jué阴yīn脉mài来lái，

虽suī然rán不bù实shí而ér更gèng微wēi弱ruò，此cǐ为wèi不bù足zú，邪xié在zài肝gān脏zàng厥jué阴yīn，故gù曰yuē在zài中zhōng也yě。）黄huáng帝dì曰yuē∶春chūn脉mài大dà过guò与yǔ不bù及jí，其qí病bìng皆jiē

何hé如rú？岐qí伯bó曰yuē∶大dà过guò则zé令lìng人rén喜xǐ忘wàng，忽hū忽hū眩xuàn冒mào而ér癫diān疾jí；（春chūn脉mài大dà过guò，以yǐ邪xié在zài胆dǎn少shǎo阳yáng，少shǎo阳yáng之zhī脉mài循xún胸xiōng

里lǐ属shǔ胆dǎn，散sàn之zhī上shàng肝gān贯guàn心xīn，又yòu抵dǐ角jiǎo上shàng头tou，故gù喜xǐ忘wàng、忽hū忽hū眩xuàn冒mào而ér癫diān也yě。平píng按àn∶喜xǐ忘wàng《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》

作zuò善shàn忘wàng，新xīn校jiào正zhèng云yún∶按àn《气qì交jiāo变biàn大dà论lùn》云yún∶“木mù大dà过guò，甚shèn则zé忽hū忽hū善shàn怒nù。忘wàng当dàng作zuò怒nù。”其qí不bù及jí则zé令lìng人rén

胸xiōng痛tòng引yǐn背bèi，下xià则zé两liǎng胁xié 满mǎn。黄huáng帝dì曰yuē∶善shàn哉zāi。肝gān虚xū则zé胸xiōng痛tòng引yǐn背bèi，两liǎng胁xié 满mǎn，皆jiē肝gān脏zàng病bìng也yě。，去qù居jū反fǎn。

腋yè下xià三sān寸cùn以yǐ下xià，胁xié也yě；胁xié不bù至zhì八bā间jiān之zhī外wài，也yě。平píng按àn∶胸xiōng痛tòng《甲jiǎ乙yǐ》作zuò胸xiōng满mǎn，注zhù云yún∶“一yī作zuò痛tòng。”

注zhù胸xiōng痛tòng，胸xiōng字zì袁yuán刻kè误wù作zuò胃wèi。）

黄huáng帝dì问wèn岐qí伯bó曰yuē∶夏xià脉mài如rú钩gōu，何hé如rú而ér钩gōu？岐qí伯bó对duì曰yuē∶夏xià脉mài者zhě心xīn脉mài也yě，南nán方fāng火huǒ也yě，万wàn物wù所suǒ以yǐ盛shèng长zhǎng

也yě，故gù其qí气qì来lái盛shèng去qù衰shuāi，故gù曰yuē钩gōu，反fǎn此cǐ者zhě病bìng。（夏xià阳yáng气qì盛shèng，万wàn物wù不bù胜shèng盛shèng长zhǎng，遂suì复fù垂chuí下xià，故gù曰yuē钩gōu也yě。

夏xià脉mài从cóng内nèi起qǐ，上shàng至zhì于yú手shǒu，不bù胜shèng其qí盛shèng，回huí而ér衰shuāi迟chí，故gù比bǐ之zhī钩gōu也yě。）黄huáng帝dì曰yuē∶何hé如rú而ér反fǎn？岐qí伯bó曰yuē∶其qí

气qì来lái盛shèng去qù亦yì盛shèng，此cǐ谓wèi大dà过guò，病bìng在zài外wài；其qí气qì来lái不bù盛shèng，去qù反fǎn盛shèng，此cǐ谓wèi不bù及jí，病bìng在zài中zhōng。（来lái去qù俱jù盛shèng，太tài

阳yáng气qì盛shèng也yě，邪xié在zài少shǎo阳yáng太tài阳yáng，故gù曰yuē在zài外wài也yě。其qí来lái不bù盛shèng，阳yáng气qì有yǒu衰shuāi，脉mài行xíng衰shuāi迟chí，去qù反fǎn盛shèng者zhě，阴yīn气qì盛shèng实shí，

病bìng在zài心xīn脏zàng也yě，故gù曰yuē病bìng在zài中zhōng。平píng按àn∶《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng云yún∶详xiáng越yuè人rén肝gān心xīn肺fèi肾shèn四sì脏zàng脉mài，俱jù以yǐ强qiáng实shí为wèi太tài过guò，

虚xū微wēi为wèi不bù及jí，与yǔ《素sù问wèn》不bù同tóng。）黄huáng帝dì曰yuē∶夏xià脉mài大dà过guò与yǔ不bù及jí，其qí病bìng皆jiē何hé如rú？岐qí伯bó曰yuē∶大dà过guò则zé令lìng人rén

身shēn热rè而ér骨gǔ痛tòng，为wèi浸jìn淫yín；（肾shèn主zhǔ骨gǔ，水shuǐ也yě。今jīn太tài阳yáng大dà盛shèng，身shēn热rè乘chéng

肾shèn，以yǐ为wéi微wēi邪xié，故gù为wèi骨gǔ痛tòng。浸jìn淫yín者zhě，滋zī长zhǎng也yě。平píng按àn∶骨gǔ痛tòng《素sù问wèn》作zuò肤fū痛tòng。）其qí不bù及jí则zé令lìng人rén烦fán心xīn，

上shàng见jiàn噬shì唾tuò，下xià为wèi气qì。黄huáng帝dì曰yuē∶善shàn哉zāi。（阳yáng虚xū阴yīn盛shèng，故gù心xīn烦fán也yě。心xīn脉mài入rù心xīn中zhōng，系xì舌shé本běn，故gù上shàng见jiàn噬shì唾tuò。

噬shì，市shì滞zhì反fǎn，谓wèi嚼jué唾tuò也yě。气qì，谓wèi广guǎng肠cháng泄xiè气qì也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》噬shì作zuò咳ké，气qì下xià有yǒu泄xiè字zì，《甲jiǎ乙yǐ》同tóng。）

黄huáng帝dì问wèn于yú岐qí伯bó曰yuē∶秋qiū脉mài如rú浮fú，何hé如rú而ér浮fú？岐qí伯bó对duì曰yuē∶秋qiū脉mài者zhě肺fèi脉mài也yě，西xī方fāng金jīn也yě，万wàn物wù所suǒ以yǐ收shōu

也yě，故gù其qí气qì来lái轻qīng虚xū以yǐ浮fú，其qí气qì来lái急jí去qù皆jiē散sàn，故gù曰yuē浮fú，反fǎn此cǐ者zhě病bìng。（秋qiū时shí阳yáng气qì已yǐ衰shuāi，阴yīn气qì未wèi大dà，其qí

气qì轻qīng虚xū，其qí来lái以yǐ急jí，其qí去qù浮fú散sàn，故gù曰yuē如rú浮fú也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》收shōu下xià有yǒu成chéng字zì，其qí气qì来lái急jí

去qù皆jiē散sàn作zuò来lái急jí去qù散sàn。）黄huáng帝dì曰yuē∶何hé如rú而ér反fǎn？岐qí伯bó曰yuē∶其qí气qì来lái毛máo而ér中zhōng央yāng坚jiān，两liǎng旁páng虚xū，此cǐ谓wèi大dà过guò，病bìng

在zài外wài；其qí气qì来lái毛máo而ér微wēi，此cǐ谓wèi不bù及jí，病bìng在zài中zhōng。（其qí脉mài来lái如rú以yǐ手shǒu按àn毛máo，毛máo中zhōng央yāng坚jiān，此cǐ为wèi阳yáng盛shèng，病bìng在zài大dà

肠cháng手shǒu阳yáng明míng，故gù曰yuē在zài外wài。如rú手shǒu按àn毛máo，毛máo中zhōng央yāng微wēi，肺fèi气qì衰shuāi微wēi，故gù曰yuē在zài中zhōng也yě。）黄huáng帝dì曰yuē∶秋qiū脉mài大dà过guò与yǔ不bù

及jí，其qí病bìng皆jiē何hé如rú？岐qí伯bó曰yuē∶大dà过guò则zé令lìng人rén气qì逆nì而ér背bèi痛tòng温wēn温wēn然rán；（府fǔ阳yáng气qì盛shèng，则zé气qì逆nì连lián背bèi痛tòng。温wēn温wēn然rán，

热rè不bù甚shèn也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》气qì逆nì作zuò逆nì气qì，温wēn温wēn作zuò愠yùn愠yùn。）其qí不bù及jí，则zé令lìng人rén喘chuǎn呼hū而ér咳ké，

上shàng气qì见jiàn血xuè，下xià闻wén病bìng音yīn。黄huáng帝dì曰yuē∶善shàn哉zāi。（肺fèi气qì不bù足zú，喘chuǎn呼hū咳ké而ér上shàng气qì，唾tuò而ér有yǒu血xuè，下xià闻wén胸xiōng中zhōng喘chuǎn呼hū气qì

声shēng也yě。平píng按àn∶呼hū下xià《素sù问wèn》有yǒu吸xī少shǎo气qì三sān字zì，《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu少shǎo气qì二èr字zì。）

黄huáng帝dì问wèn于yú岐qí伯bó曰yuē∶冬dōng脉mài如rú营yíng，何hé如rú而ér营yíng？岐qí伯bó对duì曰yuē∶冬dōng脉mài肾shèn脉mài也yě，万wàn物wù所suǒ以yǐ藏cáng也yě，故gù其qí气qì来lái

沉chén以yǐ搏bó，故gù曰yuē营yíng，反fǎn此cǐ者zhě病bìng。（营yíng，聚jù也yě。谓wèi万wàn物wù收shōu藏cáng归guī根gēn，气qì亦yì得dé深shēn搏bó骨gǔ，沉chén聚jù内nèi营yíng，故gù曰yuē如rú

营yíng也yě。平píng按àn∶万wàn物wù上shàng应yīng脱tuō北běi方fāng水shuǐ也yě四sì字zì，根gēn据jù前qián春chūn夏xià秋qiū三sān段duàn经jīng文wén，均jūn有yǒu东dōng方fāng木mù、南nán方fāng火huǒ、西xī方fāng金jīn等děng

句jù，宜yí据jù《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》补bǔ

入rù。沉chén以yǐ搏bó《甲jiǎ乙yǐ》作zuò沉chén以yǐ濡rú，按àn《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng云yún∶搏bó当dāng从cóng《甲jiǎ乙yǐ经jīng》作zuò濡rú，以yǐ脉mài沉chén而ér濡rú，濡rú

古gǔ软ruǎn字zì，乃nǎi冬dōng脉mài之zhī平píng调diào脉mài；若ruò沉chén而ér搏bó击jī于yú手shǒu，则zé冬dōng脉mài之zhī太tài过guò脉mài。又yòu引yǐn越yuè人rén云yún∶冬dōng脉mài石shí者zhě，北běi方fāng水shuǐ

也yě，万wàn物wù之zhī所suǒ藏cáng，盛shèng冬dōng之zhī时shí，水shuǐ凝níng如rú石shí，故gù其qí脉mài来lái沉chén濡rú而ér滑huá，故gù曰yuē石shí也yě。）黄huáng帝dì曰yuē∶何hé如rú而ér反fǎn？

岐qí伯bó曰yuē∶其qí气qì来lái如rú弹dàn石shí者zhě，此cǐ谓wèi大dà过guò，病bìng在zài外wài；（其qí脉mài如rú石shí，以yǐ为wéi平píng也yě。弹dàn石shí，谓wèi令lìng石shí脉mài上shàng来lái弹dàn

手shǒu，如rú石shí击jī手shǒu，如rú弹dàn之zhī以yǐ石shí，谓wèi肾shèn太tài阳yáng气qì有yǒu余yú，病bìng在zài膀páng胱guāng太tài阳yáng，故gù曰yuē在zài外wài也yě。）其qí气qì去qù如rú毛máo者zhě，

此cǐ谓wèi不bù及jí，病bìng在zài中zhōng。（肾shèn气qì不bù足zú，故gù其qí气qì去qù，按àn之zhī如rú按àn于yú毛máo，病bìng在zài于yú肾shèn，故gù曰yuē在zài中zhōng。一yī曰yuē如rú数shù也yě。

平píng按àn∶如rú毛máo《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò如rú数shù。）黄huáng帝dì曰yuē∶冬dōng脉mài大dà过guò与yǔ不bù及jí，其qí病bìng皆jiē何hé如rú？岐qí伯bó曰yuē∶大dà过guò

则zé令lìng人rén解jiě 、腹fù痛tòng而ér少shǎo气qì不bù欲yù言yán；（大dà过guò，足zú太tài阳yáng盛shèng，太tài阳yáng之zhī脉mài行xíng头tou背bèi脚jiǎo，故gù气qì盛shèng身shēn解jiě 也yě。解jiě

音yīn懈xiè，相xiāng传chuán音yīn亦yì，谓wèi怠dài惰duò运yùn动dòng难nán也yě。太tài阳yáng既jì盛shèng，肾shèn阴yīn气qì少shǎo，气qì少shǎo故gù不bù欲yù言yán也yě。平píng按àn∶腹fù痛tòng《素sù问wèn》、

《甲jiǎ乙yǐ》作zuò脊jí脉mài痛tòng。）不bù及jí则zé令lìng人rén心xīn如rú悬xuán病bìng饥jī，脊jí中zhōng痛tòng，少shǎo腹fù满mǎn，小xiǎo便biàn变biàn。黄huáng帝dì曰yuē∶善shàn哉zāi。（肾shèn

脉mài上shàng入rù于yú心xīn，故gù肾shèn虚xū心xīn如rú悬xuán状zhuàng，如rú病bìng于yú饥jī。当dāng脊jí中zhōng肾shèn气qì不bù足zú，故gù痛tòng也yě。又yòu小xiǎo腹fù虚xū满mǎn，小xiǎo便biàn变biàn色sè也yě。

平píng按àn∶心xīn如rú悬xuán病bìng饥jī《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò心xīn悬xuán如rú病bìng饥jī。饥jī下xià《素sù问wèn》有yǒu 中zhōng清qīng三sān字zì。《甲jiǎ乙yǐ》无wú脊jí

中zhōng痛tòng以yǐ下xià三sān句jù。）

黄huáng帝dì曰yuē∶四sì时shí之zhī序xù，逆nì顺shùn之zhī变biàn异yì矣yǐ，然rán脾pí脉mài独dú何hé主zhǔ乎hū？（四sì时shí四sì脏zàng气qì，候hòu脉mài之zhī逆nì顺shùn、弦xián钩gōu浮fú

营yíng、大dà过guò不bù及jí等děng，变biàn异yì多duō端duān，已yǐ闻wén之zhī矣yǐ。然rán四sì脏zàng之zhī脉mài于yú四sì时shí而ér王wáng，未wèi知zhī脾pí脉mài独dú主zhǔ何hé时shí也yě。平píng按àn∶

《素sù问wèn》顺shùn作zuò从cóng。）岐qí伯bó曰yuē∶脾pí者zhě土tǔ也yě，孤gū脏zàng以yǐ灌guàn四sì旁páng者zhě也yě。（孤gū，尊zūn独dú也yě。五wǔ行xíng之zhī中zhōng，土tǔ独dú为wèi

尊zūn，以yǐ王wáng四sì季jì。脾pí为wèi土tǔ也yě，其qí味wèi甘gān淡dàn，为wèi酸suān苦kǔ辛xīn

咸xián味wèi液yè，滋zī灌guàn四sì旁páng之zhī脏zàng，其qí脉mài在zài关guān中zhōng宫gōng，独dú四sì时shí不bú见jiàn，故gù不bù主zhǔ时shí也yě。）黄huáng帝dì曰yuē∶然rán则zé脾pí之zhī善shàn恶è，

亦yì可kě得dé见jiàn乎hū？岐qí伯bó曰yuē∶善shàn者zhě不bù可kě见jiàn，恶è者zhě可kě见jiàn。（善shàn，谓wèi平píng和hé不bù病bìng之zhī脉mài也yě。弦xián钩gōu浮fú营yíng四sì脉mài见jiàn时shí，皆jiē

为wèi脾pí胃wèi之zhī气qì滋zī灌guàn俱jù见jiàn，故gù四sì脏zàng脉mài常cháng得dé和hé平píng。然rán则zé脾pí脉mài以yǐ他tā为wèi善shàn，自zì更gèng无wú善shàn也yě，故gù曰yuē善shàn者zhě不bù可kě见jiàn也yě。

恶è者zhě病bìng脉mài也yě，脾pí受shòu邪xié气qì，脉mài见jiàn关guān中zhōng，诊zhěn之zhī得dé知zhī，故gù曰yuē可kě见jiàn也yě。平píng按àn∶注zhù“恶è者zhě病bìng脉mài也yě”五wǔ字zì，袁yuán

刻kè脱tuō。）黄huáng帝dì曰yuē∶恶è者zhě何hé如rú可kě见jiàn也yě？岐qí伯bó曰yuē∶其qí来lái如rú水shuǐ流liú者zhě，此cǐ谓wèi大dà过guò，病bìng在zài外wài；其qí来lái如rú鸟niǎo之zhī啄zhuó者zhě，

此cǐ谓wèi不bù及jí，病bìng在zài中zhōng。（当dāng关guān指zhǐ下xià有yǒu脉mài，如rú水shuǐ之zhī流liú动dòng，即jí脾pí气qì大dà过guò也yě，此cǐ阳yáng气qì病bìng在zài胃wèi足zú阳yáng明míng，故gù曰yuē

在zài外wài。其qí脉mài来lái时shí如rú鸟niǎo啄zhuó指zhǐ，此cǐ为wèi脾pí虚xū受shòu病bìng，故gù曰yuē在zài中zhōng。一yī曰yuē鸟niǎo距jù，如rú鸟niǎo距jù隐yǐn人rén指zhǐ也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、

《甲jiǎ乙yǐ》在zài外wài下xià无wú其qí来lái二èr字zì，啄zhuó均jūn作zuò喙huì。）黄huáng帝dì曰yuē∶夫fū子zǐ之zhī言yán脾pí之zhī孤gū脏zàng也yě，中zhōng央yāng土tǔ也yě，以yǐ灌guàn四sì旁páng，

其qí大dà过guò与yǔ不bù及jí，其qí病bìng皆jiē何hé如rú？岐qí伯bó曰yuē∶大dà过guò则zé令lìng人rén四sì肢zhī不bù举jǔ，（胃wèi气qì虽suī盛shèng，脾pí病bìng不bù为wèi行xíng气qì四sì肢zhī，

故gù曰yuē四sì肢zhī不bù举jǔ也yě。）其qí不bù及jí则zé令lìng人rén九jiǔ窍qiào不bù通tōng，名míng曰yuē重zhòng强qiáng。（脾pí虚xū受shòu病bìng，不bù得dé行xíng气qì于yú九jiǔ窍qiào，故gù不bù通tōng

也yě。不bù行xíng气qì于yú身shēn，故gù身shēn重zhòng而ér强qiáng也yě。巨jù两liǎng反fǎn。）黄huáng帝dì惧jù然rán起qǐ，再zài拜bài稽qǐ首shǒu，（惧jù，敬jìng起qǐ也yě。道dào大dà于yú天tiān，

故gù受shòu道dào拜bài而ér稽qǐ首shǒu也yě。平píng按àn∶惧jù《素sù问wèn》作zuò瞿qú。注zhù受shòu道dào二èr字zì袁yuán刻kè误wù作zuò再zài。）曰yuē∶吾wú得dé脉mài之zhī大dà要yào，天tiān下xià

至zhì数shù，（弦xián钩gōu浮fú营yíng等děng脉mài，大dà过guò不bù及jí之zhī理lǐ，名míng曰yuē脉mài之zhī大dà要yào。至zhì数shù，至zhì理lǐ也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》曰yuē下xià有yǒu善shàn

字zì。）脉mài变biàn，揆kuí度dù奇qí恒héng，道dào在zài于yú一yī数shù，神shén转zhuǎn而ér不bù回huí，回huí则zé不bù转zhuǎn，乃nǎi失shī其qí机jī，至zhì数shù之zhī要yào，迫pò近jìn以yǐ微wēi，

（唯wéi是shì血xuè气qì一yī脉mài，随suí四sì时shí而ér变biàn，故gù曰yuē脉mài变biàn。方fāng欲yù切qiè脉mài以yǐ求qiú，谓wèi之zhī揆kuí也yě。以yǐ四sì时shí度dù之zhī，得dé其qí病bìng变biàn，谓wèi

之zhī度dù也yě。有yǒu病bìng不bù得dé以yǐ四sì时shí死sǐ者zhě，曰yuē奇qí也yě。得dé以yǐ四sì时shí死sǐ者zhě，曰yuē恒héng也yě。虽suī有yǒu此cǐ二èr种zhǒng不bù同tóng，道dào在zài一yī数shù。言yán一yī

数shù者zhě，谓wèi之zhī神shén转zhuǎn，神shén转zhuǎn谓wèi是shì神shén动dòng而ér营yíng，神shén而ér营yíng者zhě不bù可kě动dòng，曲qū而ér不bù动dòng则zé失shī神shén藏cáng机jī。机jī，微wēi也yě。故gù

脉mài诊zhěn至zhì理lǐ，近jìn机jī微wēi也yě。平píng按àn∶脉mài上shàng《素sù问wèn》有yǒu五wǔ色sè二èr字zì，神shén转zhuǎn上shàng《素sù问wèn》无wú数shù字zì。注zhù谓wèi是shì，是shì字zì袁yuán

刻kè作zuò动dòng。）着zhe之zhī玉yù版bǎn，藏cáng之zhī于yú腑fǔ，每měi旦dàn读dú之zhī，名míng曰yuē生shēng机jī。（书shū而ér藏cáng之zhī，日rì日rì读dú之zhī，以yǐ为wéi摄shè生shēng机jī要yào，

故gù曰yuē生shēng机jī也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》于yú腑fǔ作zuò脏zàng腑fǔ，生shēng机jī作zuò玉yù机jī。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí四sì（卷juǎn首shǒu缺quē）·诊zhěn候hòu之zhī一yī

<篇piān名míng>真zhēn脏zàng脉mài形xíng

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì篇piān首shǒu至zhì末mò，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn六liù第dì十shí九jiǔ《玉yù机jī真zhēn脏zàng论lùn》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ经jīng》卷juǎn八bā第dì

一yī《五wǔ脏zàng传chuán病bìng发fā寒hán热rè》篇piān。

大dà骨gǔ枯kū槁gǎo，大dà肉ròu陷xiàn下xià，胸xiōng中zhōng气qì满mǎn，喘chuǎn息xī不bù便biàn，其qí气qì动dòng形xíng，期qī六liù月yuè死sǐ，真zhēn脏zàng见jiàn，乃nǎi予yǔ之zhī期qī日rì。

（骨gǔ为wèi身shēn干gàn，人rén之zhī将jiāng死sǐ，肉ròu不bù附fù骨gǔ，遂suì至zhì大dà骨gǔ亦yì无wú润rùn泽zé，故gù曰yuē枯kū槁gǎo，即jí骨gǔ先xiān死sǐ也yě。身shēn之zhī小xiǎo肉ròu皆jiē脱tuō，

乃nǎi至zhì大dà肉ròu亦yì陷xiàn，即jí肉ròu先xiān死sǐ也yě。肺fèi气qì虚xū少shǎo，邪xié气qì盈yíng胸xiōng，故gù喘chuǎn息xī不bù安ān也yě。喘chuǎn息xī气qì急jí，肩jiān膺yīng皆jiē动dòng，故gù曰yuē

动dòng形xíng也yě。肺fèi病bìng次cì传chuán，至zhì肺fèi再zài伤shāng，故gù六liù月yuè死sǐ也yě，此cǐ乃nǎi不bù至zhì七qī传chuán者zhě也yě。有yǒu前qián病bìng状zhuàng，真zhēn脏zàng未wèi见jiàn，期qī六liù月yuè

死sǐ。真zhēn脏zàng脉mài见jiàn，即jí与yǔ死sǐ期qī，不bù至zhì六liù月yuè也yě。古gǔ本běn有yǒu作zuò正zhèng脏zàng，当dāng是shì秦qín皇huáng名míng正zhèng，故gù改gǎi为wéi真zhēn耳ěr，真zhēn、正zhèng义yì同tóng

也yě。平píng按àn∶真zhēn脏zàng下xià《素sù问wèn》有yǒu脉mài字zì。）大dà骨gǔ枯kū槁gǎo，大dà肉ròu陷xiàn下xià，胸xiōng中zhōng气qì满mǎn，喘chuǎn息xī不bù便biàn，内nèi痛tòng引yǐn肩jiān项xiàng，

期qī一yí月yuè死sǐ，真zhēn脏zàng见jiàn，乃nǎi予yǔ之zhī期qī日rì。（内nèi痛tòng，谓wèi是shì心xīn内nèi痛tòng也yě。心xīn府fǔ手shǒu太tài阳yáng脉mài从cóng肩jiān络luò心xīn，故gù内nèi痛tòng引yǐn肩jiān

项xiàng也yě。心xīn不bù受shòu痛tòng，受shòu病bìng不bù离lí一yí月yuè，故gù一yí月yuè死sǐ。真zhēn脏zàng脉mài见jiàn，即jí不bù至zhì一yí月yuè，可kě即jí与yǔ死sǐ期qī也yě。平píng按àn∶真zhēn脏zàng

下xià《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu脉mài

字zì。）大dà骨gǔ枯kū槁gǎo，大dà肉ròu陷xiàn下xià，胸xiōng中zhōng气qì满mǎn，喘chuǎn息xī不bù便biàn，内nèi痛tòng引yǐn肩jiān项xiàng，身shēn热rè脱tuō肉ròu破pò ，真zhēn脏zàng见jiàn，十shí月yuè之zhī

内nèi死sǐ。（此cǐ内nèi痛tòng，即jí脾pí胃wèi痛tòng也yě。手shǒu少shǎo阳yáng脉mài偏piān应yīng三sān焦jiāo，脾pí胃wèi即jí中zhōng焦jiāo也yě，上shàng出chū缺quē盆pén上shàng项xiàng，故gù脾pí胃wèi中zhōng痛tòng引yǐn

肩jiān项xiàng也yě。脾pí主zhǔ身shēn肉ròu，故gù脾pí胃wèi病bìng，身shēn热rè脱tuō肉ròu破pò 者zhě也yě。，其qí 反fǎn。前qián之zhī病bìng状zhuàng，真zhēn脏zàng未wèi见jiàn，十shí月yuè以yǐ

上shàng而ér死sǐ。真zhēn脏zàng脉mài见jiàn，十shí月yuè内nèi死sǐ，良liáng以yǐ脾pí胃wèi受shòu于yú谷gǔ气qì，故gù至zhì十shí月yuè而ér死sǐ也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》身shēn热rè作zuò痛tòng热rè，

真zhēn脏zàng下xià有yǒu脉mài字zì。注zhù 袁yuán刻kè误wù作zuò涓juān。已yǐ上shàng袁yuán刻kè作zuò以yǐ上shàng。）大dà骨gǔ枯kū槁gǎo，大dà肉ròu陷xiàn下xià，肩jiān随suí内nèi消xiāo，动dòng作zuò益yì衰shuāi，

真zhēn脏zàng未wèi见jiàn，期qī一yī岁suì死sǐ，见jiàn其qí真zhēn脏zàng，乃nǎi予yǔ之zhī期qī日rì。（肾shèn腑fǔ足zú太tài阳yáng脉mài，循xún肩jiān 内nèi，故gù肾shèn病bìng，肩jiān随suí内nèi藏cáng

消xiāo瘦shòu也yě。又yòu两liǎng肩jiān垂chuí下xià，曰yuē随suí。肾shèn间jiān动dòng气qì，五wǔ脏zàng六liù腑fǔ十shí二èr经jīng脉mài之zhī原yuán，故gù肾shèn病bìng，动dòng运yùn皆jiē衰shuāi也yě。肾shèn间jiān动dòng

气qì强qiáng大dà，故gù真zhēn脏zàng脉mài未wèi见jiàn者zhě，肾shèn气qì未wèi是shì甚shèn衰shuāi，所suǒ以yǐ期qī至zhì一yī年nián。肾shèn气qì衰shuāi甚shèn，真zhēn脏zàng即jí见jiàn，故gù与yǔ之zhī死sǐ日rì之zhī

期qī也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》肩jiān随suí作zuò肩jiān髓suǐ，未wèi见jiàn作zuò来lái见jiàn，新xīn校jiào正zhèng云yún∶当dàng作zuò未wèi字zì之zhī误wù。期qī日rì袁yuán刻kè作zuò日rì期qī。注zhù

动dòng运yùn袁yuán刻kè作zuò运yùn动dòng。）大dà骨gǔ枯kū槁gǎo，大dà肉ròu陷xiàn下xià，胸xiōng中zhōng气qì满mǎn，肉ròu痛tòng中zhōng不bù便biàn，肩jiān项xiàng身shēn热rè，破pò 脱tuō肉ròu，目mù匡kuāng陷xiàn，

真zhēn脏zàng见jiàn，目mù不bú见jiàn人rén，立lì死sǐ，其qí见jiàn人rén者zhě，至zhì其qí所suǒ不bù胜shèng之zhī时shí则zé死sǐ。（真zhēn脏zàng脉mài见jiàn，少shǎo阳yáng脉mài绝jué，两liǎng目mù精jīng坏huài，

目mù不bú见jiàn人rén，原yuán气qì皆jiē尽jǐn，故gù即jí立lì死sǐ。真zhēn脉mài虽suī见jiàn，目mù犹yóu见jiàn人rén，得dé至zhì土tǔ时shí而ér死sǐ也yě。平píng按àn∶肉ròu痛tòng《素sù问wèn》、

《甲jiǎ乙yǐ》作zuò腹fù内nèi痛tòng。注zhù土tǔ时shí未wèi详xiáng，《素sù问wèn》王wáng注zhù谓wèi“不bù胜shèng之zhī时shí，谓wèi于yú庚gēng辛xīn之zhī月yuè”，以yǐ金jīn克kè木mù也yě。）

急jí虚xū身shēn卒zú至zhì，五wǔ脏zàng绝jué闭bì，脉mài道dào不bù通tōng，气qì不bù往wǎng来lái，辟pì于yú随suí溺nì，不bù可kě为wéi期qī。四sì时shí虚xū邪xié，名míng曰yuē经jīng虚xū。八bā

风fēng从cóng其qí虚xū之zhī乡xiāng来lái，令lìng人rén暴bào病bìng卒zú死sǐ，名míng急jí虚xū身shēn。辟pì于yú随suí溺nì（辟pì，卑bēi至zhì反fǎn，除chú也yě）谓wèi不bù得dé随suí意yì溺nì也yě。如rú

此cǐ急jí虚xū之zhī病bìng，亦yì有yǒu生shēng者zhě，故gù不bù可kě与yǔ为wèi死sǐ期qī也yě。平píng按àn∶身shēn下xià《素sù问wèn》有yǒu中zhōng字zì，《甲jiǎ乙yǐ》身shēn上shàng有yǒu中zhōng字zì。辟pì于yú

随suí溺nì《素sù问wèn》作zuò譬pì于yú堕duò溺nì，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò譬pì之zhī堕duò溺nì。其qí脉mài绝jué不bù来lái，若ruò人rén一yī息xī五wǔ六liù至zhì，其qí形xíng肉ròu不bù脱tuō，

真zhēn脏zàng虽suī不bú见jiàn，犹yóu死sǐ也yě。（中zhōng于yú急jí虚xū，其qí脉mài绝jué而ér不bù来lái，有yǒu来lái一yī息xī脉mài五wǔ六liù至zhì，不bù待dài肉ròu脱tuō及jí真zhēn脏zàng见jiàn，必bì

当dāng有yǒu死sǐ也yě。平píng按àn∶若ruò下xià《甲jiǎ乙yǐ》无wú人rén字zì。《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng云yún∶“按àn人rén一yī息xī脉mài五wǔ六liù至zhì，何hé得dé为wèi死sǐ？

必bì息xī字zì误wù，当dàng作zuò呼hū乃nǎi是shì。”平píng按àn∶一yī息xī五wǔ六liù至zhì，乃nǎi连lián上shàng文wén脉mài绝jué不bù来lái而ér言yán，以yǐ脉mài绝jué不bù来lái，或huò来lái而ér一yī

息xī五wǔ六liù至zhì，复fù绝jué不bù来lái，此cǐ即jí经jīng所suǒ谓wèi不bù满mǎn十shí动dòng而ér一yí代dài者zhě，五wǔ脏zàng无wú气qì，予yǔ之zhī短duǎn期qī，故gù真zhēn脏zàng虽suī不bú见jiàn犹yóu死sǐ。）

真zhēn肝gān脉mài至zhì，中zhōng外wài急jí，如rú循xún刀dāo刃rèn 然rán，如rú按àn瑟sè弦xián，色sè青qīng白bái不bù泽zé，毛máo折zhé乃nǎi死sǐ。（，寒hán也yě。如rú以yǐ衣yī带dài

盛shèng绳shéng，引yǐn带dài不bù引yǐn绳shéng，即jí外wài急jí也yě；引yǐn绳shéng不bù引yǐn带dài，即jí内nèi急jí也yě。绳shéng带dài俱jù引yǐn，即jí内nèi外wài急jí也yě。今jīn真zhēn肝gān脉mài见jiàn，中zhōng

外wài皆jiē急jí，如rú人rén以yǐ手shǒu犹yóu摩mó刀dāo刃rèn，中zhōng外wài坚jiān急jí，令lìng人rén洒sǎ淅xī寒hán也yě。又yòu如rú以yǐ手shǒu按àn瑟sè弦xián，急jí不bù调diào 者zhě，此cǐ无wú胃wèi气qì，

即jí真zhēn肝gān脉mài也yě。青qīng为wèi肝gān色sè，白bái为wèi肺fèi色sè，是shì肺fèi乘chéng肝gān也yě，故gù青qīng不bù泽zé也yě。肺fèi主zhǔ于yú气qì，气qì为wèi身shēn本běn，身shēn之zhī气qì衰shuāi，

即jí皮pí毛máo不bù荣róng，故gù毛máo折zhé当dāng死sǐ也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò责zé责zé。注zhù犹yóu摩mó，犹yóu字zì恐kǒng系xì循xún字zì传chuán

写xiě之zhī误wù。）真zhēn心xīn脉mài至zhì，坚jiān而ér揣chuāi，如rú循xún薏yìKT 累lěi累lěi然rán，其qí色sè赤chì黑hēi不bù泽zé，毛máo折zhé乃nǎi死sǐ。（薏yì，于yú极jí反fǎn。KT ，

义yì当dāng苡yǐ，即jí十shí珠zhū也yě。坚jiān而ér揣chuāi者zhě，譬pì人rén以yǐ手shǒu循xún摩mó薏yì苡yǐ之zhī珠zhū累lěi累lěi然rán，坚jiān钩gōu无wú胃wèi气qì之zhī柔róu，即jí真zhēn心xīn脉mài也yě。赤chì

为wèi心xīn色sè，黑hēi为wèi肾shèn色sè，是shì肾shèn乘chéng心xīn也yě，故gù赤chì不bù泽zé也yě。平píng按àn∶揣chuāi《素sù问wèn》作zuò搏bó。《甲jiǎ乙yǐ》坚jiān作zuò紧jǐn，揣chuāi作zuò

搏bó。薏yìKT 《素sù问wèn》作zuò薏yì苡yǐ，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò薏yì苡yǐ子zi。）真zhēn肺fèi脉mài至zhì，大dà而ér虚xū，如rú毛máo羽yǔ中zhōng人rén肤fū然rán，其qí色sè赤chì

白bái不bù泽zé，毛máo折zhé乃nǎi死sǐ。（其qí真zhēn肺fèi脉mài，如rú毛máo羽yǔ掷zhì来lái，中zhōng人rén皮pí肤fū，大dà而ér浮fú虚xū者zhě，毛máo无wú胃wèi气qì，即jí真zhēn肺fèi脉mài也yě。

赤chì为wèi心xīn色sè，白bái为wèi肺fèi色sè，是shì心xīn乘chéng肺fèi也yě，故gù曰yuē不bù泽zé也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》如rú下xià有yǒu以yǐ字zì，肤fū下xià无wú

然rán其qí二èr字zì。）真zhēn肾shèn色sè至zhì，揣chuāi而ér绝jué，如rú

循xún弹dàn石shí辟pì辟pì然rán，其qí色sè黄huáng黑hēi不bù泽zé，毛máo折zhé乃nǎi死sǐ。（揣chuāi，初chū委wěi反fǎn，动dòng也yě。其qí真zhēn肾shèn脉mài至zhì，如rú石shí弹dàn指zhǐ辟pì打dǎ指zhǐ

者zhě，营yíng无wú胃wèi气qì，即jí真zhēn肾shèn脉mài也yě。黄huáng为wèi脾pí色sè，黑hēi为wèi肾shèn色sè，是shì脾pí乘chéng肾shèn，故gù黑hēi不bù泽zé也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、

《甲jiǎ乙yǐ》揣chuāi作zuò搏bó，循xún作zuò指zhǐ。《甲jiǎ乙yǐ》此cǐ段duàn在zài真zhēn脾pí脉mài一yī段duàn下xià。注zhù黄huáng为wèi脾pí色sè，袁yuán刻kè为wèi作zuò色sè。）真zhēn脾pí脉mài

至zhì，弱ruò而ér乍zhà疏shū乍zhà数shù然rán，其qí色sè青qīng黄huáng不bù泽zé，毛máo折zhé乃nǎi死sǐ。（真zhēn脾pí脉mài至zhì，乍zhà疏shū乍zhà数shù也yě。疏shū，谓wèi动dòng稀xī也yě。数shù，

谓wèi连lián动dòng。此cǐ无wú胃wèi气qì，即jí真zhēn脾pí脉mài也yě。青qīng为wèi肝gān色sè，黄huáng为wèi脾pí色sè，是shì肝gān乘chéng脾pí，故gù黄huáng不bù泽zé也yě。平píng按àn∶色sè上shàng《素sù

问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú然rán其qí二èr字zì。）诸zhū真zhēn脏zàng见jiàn者zhě，皆jiē死sǐ不bù治zhì。（脏zàng脉mài独dú见jiàn，以yǐ无wú胃wèi气qì，死sǐ故gù不bù疗liáo也yě。平píng

按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》脏zàng下xià有yǒu脉mài字zì。又yòu按àn《素sù问wèn》此cǐ节jié下xià，新xīn校jiào正zhèng引yǐn杨yáng注zhù甚shèn详xiáng。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí四sì（卷juǎn首shǒu缺quē）·诊zhěn候hòu之zhī一yī

<篇piān名míng>四sì时shí脉mài诊zhěn

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì篇piān首shǒu至zhì名míng曰yuē逆nì四sì时shí，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn六liù第dì十shí九jiǔ《玉yù机jī真zhēn脏zàng论lùn》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ经jīng》

卷juǎn四sì《经jīng脉mài》第dì一yī下xià编biān。自zì黄huáng帝dì问wèn于yú岐qí伯bó曰yuē脉mài其qí四sì时shí至zhì持chí脉mài之zhī大dà法fǎ也yě，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn五wǔ第dì十shí七qī《脉mài

要yào精jīng微wēi论lùn》篇piān，《甲jiǎ乙yǐ》同tóng上shàng。又yòu自zì是shì故gù阴yīn盛shèng则zé梦mèng涉shè大dà水shuǐ至zhì肺fèi气qì甚shèn则zé梦mèng哀āi，见jiàn《甲jiǎ乙yǐ》卷juǎn六liù第dì八bā

《正zhèng邪xié袭xí内nèi生shēng梦mèng大dà论lùn》。自zì春chūn得dé秋qiū脉mài至zhì末mò，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn七qī第dì二èr十shí三sān《宣xuān明míng五wǔ气qì篇piān》，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ》

卷juǎn四sì《经jīng脉mài》第dì一yī中zhōng篇piān。

凡fán治zhì病bìng，察chá其qí形xíng气qì色sè泽zé，脉mài之zhī盛shèng衰shuāi，病bìng之zhī新xīn故gù，乃nǎi治zhì之zhī，无wú后hòu其qí时shí。（形xíng之zhī肥féi瘦shòu，气qì之zhī大dà小xiǎo，

色sè之zhī泽zé夭yāo，脉mài之zhī盛shèng衰shuāi，病bìng之zhī新xīn故gù，凡fán疗liáo病bìng者zhě，以yǐ此cǐ五wǔ诊zhěn，诊zhěn病bìng使shǐ当dāng，为wèi合hé其qí时shí，不bù当dàng，为wèi后hòu其qí时shí

也yě。）形xíng气qì相xiāng得de，谓wèi之zhī可kě治zhì；（形xíng瘦shòu气qì大dà，形xíng肥féi气qì小xiǎo，为wèi不bù相xiāng得de；形xíng肥féi气qì大dà，形xíng瘦shòu气qì小xiǎo，为wèi相xiāng得de

❖

← 上一回目录下一回 →

🔊 本页支持朗读：点屏幕底部控制条即可听书（Chrome / Edge / Safari 支持）。若未出现控制条，说明当前浏览器不支持语音朗读。