黄帝内经太素 · 正文（13/31）

推荐

第 13 / 31 回

也yě。）脉mài色sè泽zé以yǐ浮fú，谓wèi之zhī易yì已yǐ；（其qí病bìng患huàn五wǔ色sè，

浮fú轻qīng润rùn泽zé，其qí病bìng易yì已yǐ。平píng按àn∶《素sù问wèn》无wú脉mài字zì。）脉mài顺shùn四sì时shí，谓wèi之zhī可kě治zhì；（四sì时shí王wáng脉mài，皆jiē有yǒu胃wèi气qì，

无wú他tā来lái克kè，故gù曰yuē顺shùn时shí。平píng按àn∶顺shùn《素sù问wèn》作zuò从cóng。）脉mài弱ruò以yǐ滑huá，是shì有yǒu胃wèi气qì，命mìng曰yuē易yì治zhì，趣qù之zhī以yǐ时shí。

（四sì时shí之zhī脉mài皆jiē柔róu弱ruò滑huá者zhě，谓wèi之zhī胃wèi气qì，根gēn据jù此cǐ疗liáo病bìng，称chēng曰yuē合hé时shí也yě。平píng按àn∶“趣qù之zhī以yǐ时shí”《素sù问wèn》作zuò“取qǔ

之zhī以yǐ时shí”，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò“治zhì之zhī趋qū之zhī，无wú后hòu其qí时shí。”）形xíng气qì相xiāng失shī，谓wèi之zhī难nán治zhì；色sè夭yāo不bù泽zé，谓wèi之zhī难nán已yǐ；

脉mài实shí以yǐ坚jiān，谓wèi之zhī益yì甚shèn；脉mài逆nì四sì时shí，谓wèi之zhī不bù治zhì，必bì察chá四sì难nán而ér明míng告gào之zhī，勿wù趣qù以yǐ时shí。（此cǐ之zhī四sì诊zhěn，趣qù之zhī

为wéi难nán，可kě明míng告gào病bìng患huàn，宜yí以yǐ变biàn常cháng设shè于yú疗liáo法fǎ，不bù得dé根gēn据jù常cháng趣qù之zhī以yǐ时shí也yě。平píng按àn∶谓wèi之zhī不bù治zhì《素sù问wèn》作zuò为wéi不bù

可kě治zhì，无wú“勿wù趣qù以yǐ时shí”句jù。《甲jiǎ乙yǐ》无wú必bì察chá四sì难nán以yǐ下xià十shí二èr字zì。）所suǒ谓wèi逆nì四sì时shí者zhě，春chūn得dé肺fèi脉mài，夏xià得dé

肾shèn脉mài，秋qiū得dé心xīn脉mài，冬dōng得dé脾pí脉mài，其qí至zhì皆jiē悬xuán绝jué沉chén涩sè者zhě，命mìng曰yuē逆nì四sì时shí，未wèi有yǒu脏zàng形xíng，（四sì时shí皆jiē得dé胜shèng来lái克kè己jǐ

之zhī脉mài，己jǐ脉mài悬xuán绝jué沉chén涩sè，失shī四sì时shí和hé脉mài，虽suī未wèi有yǒu病bìng脏zàng之zhī形xíng，不bù可kě疗liáo也yě。平píng按àn∶命mìng曰yuē《甲jiǎ乙yǐ》作zuò名míng曰yuē。）

春chūn夏xià脉mài沉chén涩sè，秋qiū冬dōng而ér脉mài浮fú大dà，（此cǐ脉mài反fǎn四sì时shí也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》春chūn上shàng有yǒu于yú字zì。浮fú大dà下xià

《素sù问wèn》有yǒu“名míng曰yuē逆nì四sì时shí也yě”六liù字zì。）病bìng热rè脉mài 静jìng，（热rè病bìng脉mài须xū热rè而ér躁zào也yě，今jīn反fǎn寒hán而ér静jìng。，寒hán

也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú 字zì。）泄xiè而ér脉mài大dà，（人rén之zhī泄xiè利lì，脉mài须xū小xiǎo细xì，今jīn为wèi洪hóng大dà也yě。）脱tuō

血xuè而ér脉mài实shí病bìng在zài中zhōng，（人rén之zhī脱tuō血xuè，脉mài须xū虚xū弱ruò，今jīn反fǎn强qiáng实shí，病bìng在zài中zhōng也yě。）而ér脉mài实shí坚jiān病bìng在zài外wài，（脱tuō血xuè脉mài

实shí坚jiān，病bìng在zài外wài也yě。）而ér脉mài不bù实shí坚jiān为wéi难nán治zhì，名míng曰yuē逆nì四sì时shí。（脱tuō血xuè而ér脉mài不bù实shí不bù坚jiān，难nán疗liáo也yě。以yǐ上shàng七qī诊zhěn，

皆jiē逆nì四sì时shí也yě。平píng按àn∶为wéi难nán治zhì《素sù问wèn》作zuò皆jiē难nán治zhì。又yòu按àn《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng云yún∶“按àn《平píng人rén气qì象xiàng论lùn》云yún

病bìng在zài中zhōng脉mài虚xū，病bìng在zài外wài脉mài涩sè坚jiān，与yǔ此cǐ相xiāng反fǎn，此cǐ经jīng误wù，彼bǐ论lùn为wèi得dé。自zì未wèi有yǒu脏zàng形xíng春chūn夏xià至zhì此cǐ，与yǔ《平píng人rén气qì

象xiàng论lùn》相xiāng重zhòng，注zhù义yì备bèi于yú彼bǐ。”）

黄huáng帝dì问wèn于yú岐qí伯bó曰yuē∶脉mài其qí四sì时shí动dòng，奈nài何hé知zhī？病bìng所suǒ在zài，奈nài何hé知zhī？病bìng之zhī所suǒ变biàn，奈nài何hé知zhī？病bìng乍zhà在zài内nèi，

奈nài何hé知zhī？病bìng乍zhà在zài外wài，奈nài何hé知zhī？请qǐng问wèn此cǐ六liù者zhě，可kě得dé闻wén乎hū？（六liù，谓wèi六liù问wèn。此cǐ中zhōng唯wéi有yǒu五wǔ问wèn，当dāng是shì脱tuō一yī

问wèn也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》请qǐng上shàng无wú知zhī字zì，六liù作zuò五wǔ。据jù本běn篇piān下xià经jīng文wén“此cǐ六liù者zhě持chí脉mài之zhī大dà法fǎ”，应yīng作zuò六liù。杨yáng

注zhù云yún当dāng是shì脱tuō一yī问wèn，于yú义yì正zhèng合hé。）岐qí伯bó对duì曰yuē∶请qǐng言yán其qí与yǔ天tiān转zhuǎn运yùn。（量liàng下xià答dá中zhōng，文wén当dāng有yǒu六liù，故gù为wèi六liù合hé

也yě。人rén身shēn合hé天tiān，故gù请qǐng言yán人rén身shēn与yǔ天tiān合hé气qì转zhuǎn运yùn之zhī道dào也yě。平píng按àn∶与yǔ天tiān转zhuǎn运yùn《素sù问wèn》作zuò与yǔ天tiān转zhuǎn运yùn大dà也yě。）

夫fū万wàn物wù之zhī外wài，六liù合hé之zhī内nèi，天tiān地dì之zhī变biàn，阴yīn阳yáng之zhī应yīng，（万wàn物wù各gè受shòu一yī形xíng，自zì万wàn物wù一yī形xíng之zhī外wài，从cóng于yú六liù合hé苞bāo

裹guǒ之zhī内nèi，皆jiē是shì天tiān地dì为wèi其qí父fù母mǔ，变biàn化huà而ér生shēng，故gù万wàn物wù皆jiē与yǔ天tiān地dì之zhī气qì应yīng而ér合hé也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》无wú夫fū字zì。

《甲jiǎ乙yǐ》无wú夫fū万wàn物wù之zhī外wài五wǔ字zì。）彼bǐ春chūn之zhī暖nuǎn，为wèi夏xià之zhī暑shǔ，（春chūn夏xià者zhě，阴yīn气qì终zhōng始shǐ也yě。春chūn之zhī三sān月yuè，阳yáng气qì

之zhī始shǐ，气qì和hé日rì暖nuǎn。夏xià之zhī三sān月yuè，阳yáng盛shèng暑shǔ热rè，乃nǎi是shì春chūn暖nuǎn增zēng长zhǎng为wèi之zhī也yě。平píng按àn∶注zhù阴yīn气qì终zhōng始shǐ，阴yīn字zì当dāng是shì阳yáng字zì

之zhī误wù。）彼bǐ秋qiū之zhī急jí，为wèi冬dōng之zhī怒nù，（秋qiū冬dōng者zhě，阴yīn气qì终zhōng始shǐ也yě。秋qiū之zhī三sān月yuè，阴yīn气qì之zhī始shǐ，风fēng高gāo气qì切qiè，故gù名míng

为wèi急jí。冬dōng之zhī三sān月yuè，阴yīn气qì严yán烈liè，乃nǎi是shì秋qiū凉liáng增zēng长zhǎng为wèi之zhī也yě。平píng按àn∶急jí《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò忿fèn，王wáng注zhù云yún∶

忿fèn一yī作zuò急jí。注zhù气qì切qiè，切qiè字zì恐kǒng是shì劲jìn字zì之zhī误wù。）四sì变biàn之zhī动dòng，脉mài与yǔ之zhī上shàng下xià。（暖nuǎn暑shǔ急jí怒nù，是shì天tiān之zhī运yùn四sì气qì

变biàn动dòng，人rén之zhī经jīng脉mài，与yǔ彼bǐ四sì气qì上shàng下xià变biàn动dòng亦yì不bù异yì也yě。春chūn夏xià之zhī脉mài，人rén迎yíng大dà于yú寸cùn口kǒu，故gù为wèi上shàng也yě；寸cùn口kǒu小xiǎo于yú

人rén迎yíng，故gù为wèi下xià也yě。秋qiū冬dōng之zhī脉mài，寸cùn口kǒu大dà于yú人rén迎yíng，故gù为wèi上shàng也yě；人rén迎yíng小xiǎo于yú寸cùn口kǒu，故gù为wèi下xià也yě。此cǐ乃nǎi盛shèng衰shuāi为wèi上shàng

下xià也yě，此cǐ答dá初chū问wèn也yě。平píng按àn∶注zhù秋qiū冬dōng之zhī脉mài至zhì故gù为wèi下xià也yě五wǔ句jù，袁yuán刻kè脱tuō，根gēn据jù原yuán抄chāo补bǔ入rù。）以yǐ春chūn应yīng中zhōng规guī，

夏xià应yīng中zhōng矩jǔ，（春chūn三sān月yuè时shí，少shǎo阳yáng之zhī气qì用yòng，万wàn物wù始shǐ生shēng未wèi正zhèng，故gù曰yuē应yīng规guī也yě。夏xià三sān月yuè时shí，太tài阳yáng之zhī气qì用yòng，万wàn

物wù长zhǎng正zhèng，故gù曰yuē应yīng矩jǔ也yě。）秋qiū应yīng中zhōng

衡héng，冬dōng应yīng中zhōng权quán。（秋qiū三sān月yuè时shí，少shǎo阴yīn之zhī气qì用yòng，万wàn物wù长zhǎng极jí，故gù曰yuē应yīng衡héng也yě。冬dōng三sān月yuè时shí，太tài阴yīn之zhī气qì用yòng，万wàn

物wù归guī根gēn，故gù曰yuē应yīng权quán也yě。平píng按àn∶衡héng原yuán抄chāo作zuò冲chōng，注zhù同tóng，谨jǐn根gēn据jù《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò衡héng。）是shì故gù冬dōng至zhì四sì

十shí五wǔ日rì，阳yáng气qì微wēi上shàng，阴yīn气qì微wēi下xià；（冬dōng至zhì以yǐ后hòu，阳yáng气qì渐jiàn长zhǎng，故gù曰yuē微wēi上shàng；阴yīn气qì渐jiàn降jiàng，故gù曰yuē微wēi下xià也yě。）

夏xià至zhì四sì十shí五wǔ日rì，阳yáng气qì微wēi下xià，阴yīn气qì微wēi上shàng。（夏xià至zhì以yǐ后hòu，阴yīn气qì渐jiàn长zhǎng，故gù曰yuē微wēi上shàng；阳yáng气qì渐jiàn降jiàng，故gù曰yuē微wēi下xià

也yě。）阴yīn阳yáng有yǒu时shí，与yǔ脉mài为wéi期qī，期qī而ér相xiāng失shī，知zhī脉mài所suǒ分fēn，分fēn之zhī有yǒu期qī，故gù知zhī死sǐ时shí。（阴yīn阳yáng以yǐ有yǒu四sì时shí，四sì

时shí与yǔ脉mài为wéi期qī，为wéi期qī在zài于yú四sì时shí相xiāng得de失shī处chù，即jí知zhī四sì时shí之zhī脉mài，分fēn在zài四sì时shí之zhī际jì，脉mài分fēn四sì时shí有yǒu期qī，则zé死sǐ生shēng之zhī

期qī可kě知zhī，此cǐ答dá第dì二èr病bìng所suǒ在zài也yě。平píng按àn∶知zhī脉mài所suǒ分fēn，知zhī字zì原yuán抄chāo作zuò和hé，谨jǐn根gēn据jù《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》及jí本běn注zhù

作zuò知zhī。）微wēi妙miào在zài脉mài，亦yì不bù可kě不bù察chá，察chá之zhī有yǒu纪jì，从cóng阴yīn阳yáng始shǐ，（欲yù知zhī人rén之zhī死sǐ生shēng者zhě，无wú胜shèng察chá之zhī妙miào，察chá脉mài

纲gāng纪jì，必bì以yǐ阴yīn阳yáng为wèi本běn也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú亦yì字zì。）始shǐ之zhī有yǒu经jīng，从cóng五wǔ行xíng生shēng，（阴yīn阳yáng本běn始shǐ，

有yǒu十shí二èr经jīng脉mài也yě。十shí二èr月yuè经jīng脉mài，从cóng五wǔ行xíng生shēng也yě。）生shēng之zhī有yǒu度dù，四sì时shí为wéi数shù，（五wǔ行xíng生shēng十shí二èr经jīng脉mài，各gè有yǒu法fǎ

度dù。脉mài从cóng五wǔ行xíng生shēng，木mù生shēng二èr经jīng。足zú厥jué阴yīn、足zú少shǎo阳yáng也yě。火huǒ生shēng四sì经jīng，手shǒu少shǎo阴yīn、手shǒu太tài阳yáng、手shǒu厥jué阴yīn、手shǒu少shǎo阳yáng也yě。

土tǔ生shēng二èr经jīng，足zú太tài阴yīn、足zú阳yáng明míng也yě。金jīn生shēng二èr经jīng，手shǒu太tài阴yīn、手shǒu阳yáng明míng也yě。水shuǐ生shēng二èr经jīng，足zú少shǎo阴yīn、足zú太tài阳yáng也yě。此cǐ

为wèi五wǔ行xíng生shēng十shí二èr经jīng脉mài。法fǎ度dù者zhě，春chūn有yǒu二èr经jīng，夏xià有yǒu四sì经jīng，季jì夏xià有yǒu二èr经jīng，秋qiū有yǒu二èr经jīng，冬dōng有yǒu二èr经jīng，故gù十shí二èr

经jīng脉mài以yǐ四sì时shí为wéi数shù也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》数shù作zuò宜yí，新xīn校jiào正zhèng云yún∶按àn《太tài素sù》宜yí作zuò数shù。）循xún数shù勿wù失shī，与yǔ天tiān地dì

如rú一yī，得dé一yī之zhī诚chéng，以yǐ知zhī死sǐ生shēng。（于yú寸cùn关guān尺chǐ三sān部bù之zhī中zhōng，循xún十shí二èr经jīng之zhī脉mài，得dé其qí弦xián钩gōu浮fú营yíng四sì时shí之zhī气qì而ér不bù

失shī错cuò，与yǔ天tiān地dì气qì宜yí然rán为wèi一yī，如rú此cǐ则zé能néng了le知zhī死sǐ生shēng之zhī期qī也yě。平píng按àn∶循xún数shù《素sù问wèn》作zuò补bǔ泻xiè，诚chéng作zuò情qíng。自zì

“始shǐ之zhī有yǒu经jīng”至zhì“以yǐ知zhī死sǐ生shēng”，《甲jiǎ乙yǐ》无wú此cǐ八bā句jù。）是shì故gù声shēng合hé五wǔ音yīn，色sè合hé五wǔ行xíng，脉mài合hé阴yīn阳yáng。

（人rén之zhī音yīn声shēng，合hé于yú五wǔ音yīn，人rén之zhī形xíng色sè，合hé于yú五wǔ行xíng，人rén之zhī脉mài气qì，合hé于yú阴yīn阳yáng，此cǐ答dá第dì三sān知zhī病bìng之zhī所suǒ

变biàn也yě。平píng按àn∶注zhù知zhī病bìng，知zhī字zì原yuán抄chāo作zuò之zhī，据jù上shàng经jīng文wén宜yí作zuò知zhī。）是shì故gù阴yīn盛shèng则zé梦mèng涉shè大dà水shuǐ恐kǒng惧jù，阳yáng盛shèng则zé梦mèng

大dà火huǒ燔fán灼zhuó，阴yīn阳yáng俱jù盛shèng则zé梦mèng相xiāng杀shā毁huǐ伤shāng；上shàng盛shèng则zé梦mèng飞fēi扬yáng，（平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú扬yáng字zì。）下xià

盛shèng则zé梦mèng堕duò坠zhuì；（平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú坠zhuì字zì。）甚shèn饱bǎo则zé梦mèng予yǔ，甚shèn饥jī则zé梦mèng取qǔ；肝gān气qì甚shèn则zé梦mèng怒nù，

肺fèi气qì甚shèn则zé梦mèng哀āi；（平píng按àn∶甚shèn《素sù问wèn》《甲jiǎ乙yǐ》作zuò盛shèng。《素sù问wèn》哀āi作zuò哭kū，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò哭kū泣qì恐kǒng惧jù飞fēi扬yáng。）

短duǎn虫chóng多duō则zé梦mèng众zhòng，长cháng虫chóng多duō则zé梦mèng相xiāng击jī破pò伤shāng。（凡fán梦mèng有yǒu三sān种zhǒng∶人rén有yǒu吉jí凶xiōng，先xiān见jiàn于yú梦mèng，此cǐ为wèi征zhēng梦mèng也yě；思sī想xiǎng

情qíng深shēn，因yīn之zhī见jiàn梦mèng，此cǐ为wèi想xiǎng梦mèng也yě；因yīn其qí所suǒ病bìng，见jiàn之zhī于yú梦mèng，此cǐ为wèi病bìng梦mèng也yě。此cǐ十shí一yī种zhǒng梦mèng，皆jiē病bìng梦mèng也yě，并bìng

因yīn阴yīn阳yáng气qì之zhī盛shèng衰shuāi、内nèi有yǒu饥jī饱bǎo、肝gān肺fèi气qì盛shèng、长cháng短duǎn虫chóng多duō以yǐ为wéi梦mèng也yě。此cǐ所suǒ以yǐ因yīn伤shāng致zhì梦mèng，即jí以yǐ梦mèng为wèi诊zhěn也yě，

此cǐ为wèi梦mèng诊zhěn，可kě为wèi四sì答dá问wèn之zhī脱tuō也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》无wú短duǎn长cháng虫chóng多duō二èr句jù，《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng云yún∶详xiáng此cǐ二èr句jù，

亦yì不bù当dàng出chū此cǐ，应yīng他tā经jīng脱tuō简jiǎn文wén也yě。）是shì故gù持chí脉mài有yǒu道dào，虚xū静jìng为wèi保bǎo。（持chí脉mài之zhī道dào，虚xū心xīn不bù念niàn他tā事shì，凝níng神shén

静jìng虑lǜ，以yǐ为wéi自zì保bǎo，方fāng可kě得dé知zhī脉mài之zhī浮fú沉chén、气qì之zhī内nèi外wài也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》无wú是shì故gù二èr字zì，保bǎo作zuò宝bǎo。）春chūn

日rì浮fú，如rú鱼yú之zhī游yóu在zài皮pí；夏xià日rì在zài肤fū，沉chén沉chén乎hū万wàn物wù有yǒu余yú；（春chūn时shí阳yáng气qì初chū开kāi，脉mài从cóng骨gǔ髓suǐ流liú入rù经jīng中zhōng，上shàng至zhì

于yú皮pí，如rú鱼yú游yóu水shuǐ，未wèi能néng周zhōu散sàn。夏xià时shí阳yáng气qì荣róng盛shèng，脉mài从cóng经jīng溢yì入rù孙sūn络luò肤fū肉ròu之zhī中zhōng，如rú水shuǐ流liú溢yì，沉chén沉chén盛shèng长zhǎng，

万wàn物wù亦yì然rán，茂mào盛shèng有yǒu余yú。此cǐ答dá第dì五wǔ病bìng在zài外wài也yě。平píng按àn∶皮pí《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò波bō。）秋qiū日rì下xià肤fū，蛰zhé虫chóng

将jiāng去qù；冬dōng日rì在zài骨gǔ，蛰zhé虫chóng固gù密mì，君jūn子zǐ居jū室shì。（秋qiū日rì阳yáng气qì从cóng肤fū渐jiàn伏fú于yú内nèi，故gù曰yuē下xià肤fū。蛰zhé虫chóng趣qù暖nuǎn入rù穴xué，

故gù曰yuē将jiāng去qù。是shì时shí阴yīn气qì从cóng内nèi出chū在zài皮pí肤fū，腠còu理lǐ将jiāng开kāi也yě。冬dōng日rì阳yáng气qì内nèi伏fú，蛰zhé虫chóng闭bì户hù固gù密mì，君jūn子zǐ去qù堂táng居jū室shì，

人rén之zhī脉mài气qì行xíng骨gǔ，故gù持chí脉mài者zhě深shēn按àn得dé之zhī。此cǐ答dá第dì六liù病bìng乍zhà在zài内nèi也yě。平píng按àn∶固gù《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò周zhōu。）

故gù曰yuē知zhī内nèi者zhě按àn而ér纪jì之zhī，知zhī外wài者zhě终zhōng而ér始shǐ之zhī。（秋qiū冬dōng脉mài气qì为wèi阴yīn在zài内nèi，故gù按àn得dé纲gāng纪jì；春chūn夏xià脉mài气qì为wèi阳yáng在zài外wài，

故gù趣qù得dé终zhōng始shǐ也yě。春chūn夏xià之zhī

脉mài为wèi秋qiū冬dōng脉mài终zhōng，即jí为wèi阳yáng之zhī始shǐ也yě。）此cǐ六liù者zhě，持chí脉mài之zhī大dà法fǎ也yě。（以yǐ为wéi诊zhěn脉mài大dà法fǎ。）

春chūn得dé秋qiū脉mài，夏xià得dé冬dōng脉mài，秋qiū得dé春chūn脉mài，冬dōng得dé夏xià脉mài，阴yīn出chū之zhī阳yáng，阳yáng病bìng善shàn怒nù不bù治zhì，是shì谓wèi五wǔ邪xié，皆jiē同tóng命mìng

死sǐ不bù治zhì。（春chūn得dé秋qiū脉mài，夏xià得dé冬dōng脉mài，皆jiē贼zéi邪xié来lái乘chéng也yě。秋qiū得dé春chūn脉mài，冬dōng得dé夏xià脉mài，虽suī是shì微wēi邪xié来lái乘chéng，以yǐ秋qiū冬dōng得dé

之zhī，阴yīn出chū之zhī阳yáng交jiāo争zhēng者zhě，不bù疗liáo也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》夏xià得dé冬dōng脉mài下xià有yǒu“长cháng夏xià得dé春chūn脉mài”五wǔ字zì，秋qiū得dé春chūn脉mài作zuò

秋qiū得dé夏xià脉mài，冬dōng得dé夏xià脉mài作zuò冬dōng得dé长cháng夏xià脉mài，阴yīn出chū上shàng有yǒu“名míng曰yuē”二èr字zì，《甲jiǎ乙yǐ》同tóng。又yòu《甲jiǎ乙yǐ》死sǐ不bù治zhì上shàng

无wú命mìng字zì。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí四sì（卷juǎn首shǒu缺quē）·诊zhěn候hòu之zhī一yī

<篇piān名míng>人rén迎yíng脉mài口kǒu诊zhěn

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì篇piān首shǒu至zhì无wú劳láo用yòng力lì也yě，见jiàn《灵líng枢shū》卷juǎn八bā第dì四sì十shí八bā《禁jìn服fú》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ经jīng》卷juǎn

四sì《经jīng脉mài》第dì一yī上shàng编biān。自zì雷léi公gōng曰yuē病bìng之zhī益yì甚shèn至zhì伤shāng于yú食shí饮yǐn，见jiàn《灵líng枢shū》卷juǎn八bā第dì四sì十shí九jiǔ《五wǔ色sè》篇piān，《甲jiǎ

乙yǐ》同tóng上shàng。自zì一yī日rì一yī夜yè五wǔ十shí营yíng至zhì乍zhà数shù乍zhà疏shū也yě，见jiàn《灵líng枢shū》卷juǎn二èr第dì五wǔ《根gēn结jié》篇piān，《甲jiǎ乙yǐ》同tóng上shàng。

自zì黄huáng帝dì曰yuē气qì口kǒu何hé以yǐ独dú为wèi五wǔ脏zàng主zhǔ气qì至zhì治zhì之zhī无wú功gōng矣yǐ，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn三sān第dì十shí一yī《五wǔ藏cáng别bié论lùn》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ

乙yǐ》卷juǎn二èr《十shí二èr经jīng脉mài络luò脉mài支zhī别bié》第dì一yī下xià编biān。自zì凡fán刺cì之zhī道dào至zhì取qǔ之zhī其qí经jīng，见jiàn《灵líng枢shū》卷juǎn二èr第dì九jiǔ《终zhōng始shǐ》

篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ》卷juǎn五wǔ第dì五wǔ《针zhēn道dào终zhōng始shǐ》篇piān。自zì人rén迎yíng一yī盛shèng至zhì命mìng曰yuē关guān格gé，又yòu见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn三sān第dì九jiǔ《六liù

节jié藏cáng象xiàng论lùn》篇piān。自zì黄huáng帝dì问wèn于yú岐qí伯bó曰yuē人rén病bìng胃wèi管guǎn至zhì故gù胃wèi管guǎn为wèi痈yōng帝dì曰yuē善shàn，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn十shí三sān第dì四sì十shí六liù《病bìng

能néng论lùn》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ》卷juǎn十shí一yī第dì八bā《邪xié气qì聚jù于yú下xià脘wǎn发fā内nèi痈yōng》篇piān。自zì安ān卧wò至zhì末mò，

见jiàn《灵líng枢shū》卷juǎn十shí一yī第dì七qī十shí四sì《论lùn疾jí诊zhěn尺chǐ》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ》卷juǎn十shí一yī第dì六liù《五wǔ气qì溢yì发fā消xiāo渴kě黄huáng瘅dān》篇piān。

雷léi公gōng问wèn于yú黄huáng帝dì曰yuē∶细xì子zi得dé之zhī受shòu业yè，通tōng九jiǔ针zhēn六liù十shí篇piān，旦dàn暮mù勤qín服fú之zhī，近jìn者zhě编biān绝jué，远yuǎn者zhě简jiǎn垢gòu，然rán尚shàng

讽fěng诵sòng弗fú置zhì，未wèi尽jǐn解jiě于yú意yì矣yǐ。（南nán方fāng来lái者zhě，九jiǔ针zhēn之zhī道dào有yǒu六liù十shí篇piān，其qí简jiǎn之zhī书shū，远yuǎn年nián者zhě编biān有yǒu断duàn绝jué，其qí近jìn

年nián者zhě简jiǎn生shēng尘chén垢gòu，言yán其qí深shēn妙miào，学xué久jiǔ日rì勤qín，未wèi能néng达dá其qí意yì也yě。平píng按àn∶远yuǎn者zhě《灵líng枢shū》作zuò久jiǔ者zhě二èr字zì。近jìn远yuǎn二èr字zì，

据jù注zhù宜yí互hù易yì。）外wài揣chuāi言yán浑hún束shù为wèi一yī，未wèi知zhī其qí所suǒ谓wèi也yě。（揣chuāi，初chū委wěi反fǎn，度dù也yě。浑hún，户hù昆kūn反fǎn，合hé也yě。束shù，总zǒng

要yào也yě。五wǔ脏zàng六liù腑fǔ吉jí凶xiōng善shàn恶è，其qí气qì在zài内nèi，循xún手shǒu太tài阴yīn脉mài总zǒng合hé为wèi一yī，见jiàn于yú寸cùn口kǒu外wài部bù之zhī中zhōng，可kě以yǐ手shǒu按àn度dù量liàng，

令lìng人rén得dé知zhī者zhě，未wèi通tōng其qí意yì也yě。）夫fū大dà则zé无wú外wài，小xiǎo则zé无wú内nèi，大dà小xiǎo无wú极jí，高gāo下xià无wú度dù，束shù之zhī奈nài何hé？（经jīng脉mài之zhī

气qì，合hé天tiān地dì之zhī数shù，与yǔ道dào通tōng洞dòng，苞bāo裹guǒ六liù合hé，故gù大dà无wú外wài也yě。气qì贯guàn毫háo微wēi，则zé小xiǎo无wú内nèi也yě。然rán则zé无wú形xíng不bù可kě以yǐ大dà小xiǎo

极jí，不bù可kě以yǐ高gāo下xià测cè，欲yù以yǐ总zǒng为wèi一yī者zhě，殊shū不bù可kě知zhī也yě。平píng按àn∶注zhù与yǔ道dào通tōng洞dòng四sì字zì，袁yuán刻kè脱tuō。）士shì之zhī才cái力lì

或huò有yǒu浓nóng薄báo，知zhī虑lǜ褊biǎn浅qiǎn，不bù能néng博bó大dà深shēn奥ào，自zì强qiáng于yú学xué未wèi若ruò细xì子zi，细xì子zi恐kǒng其qí散sàn于yú后hòu世shì，绝jué于yú子zǐ孙sūn也yě，敢gǎn

问wèn约yuē之zhī奈nài何hé？（褊biǎn，鞭biān缅miǎn反fǎn。人rén之zhī所suǒ学xué，未wèi若ruò细xì子zi，惟wéi恐kǒng其qí至zhì道dào绝jué于yú后hòu代dài，无wú及jí子zǐ孙sūn，故gù问wèn其qí要yào，

传chuán之zhī不bù朽xiǔ也yě。细xì子zi者zhě，雷léi公gōng自zì谦qiān之zhī辞cí也yě。平píng按àn∶若ruò上shàng《灵líng枢shū》无wú未wèi字zì。）黄huáng帝dì答dá曰yuē∶善shàn乎hū哉zāi问wèn也yě！

此cǐ先xiān师shī所suǒ禁jìn坐zuò私sī传chuán之zhī也yě，割gē臂bì歃shà血xuè为wéi盟méng也yě，子zi若ruò欲yù得dé之zhī，何hé不bù齐qí乎hū？（平píng按àn∶歃shà原yuán作zuò ，恐kǒng传chuán写xiě之zhī

讹é，谨jǐn根gēn据jù《灵líng枢shū》作zuò歃shà。为wèi盟méng《灵líng枢shū》作zuò之zhī盟méng，齐qí作zuò斋zhāi，下xià同tóng。）雷léi公gōng再zài拜bài而ér起qǐ曰yuē∶请qǐng闻wén命mìng矣yǐ。于yú

是shì乃nǎi齐qí宿sù三sān日rì而ér请qǐng曰yuē∶敢gǎn问wèn今jīn日rì正zhèng阳yáng，细xì子zi愿yuàn以yǐ受shòu盟méng。黄huáng帝dì乃nǎi与yǔ俱jù入rù齐qí室shì，割gē臂bì歃shà血xuè。黄huáng帝dì祝zhù曰yuē∶

今jīn日rì正zhèng阳yáng，歃shà血xuè传chuán方fāng，敢gǎn背bèi此cǐ言yán者zhě，必bì受shòu其qí殃yāng。雷léi公gōng再zài拜bài曰yuē∶细xì子zi受shòu之zhī。黄huáng帝dì乃nǎi左zuǒ握wò其qí手shǒu，右yòu授shòu

之zhī书shū，曰yuē∶慎shèn之zhī慎shèn之zhī，（上shàng古gǔ贷dài季jì传chuán至zhì岐qí伯bó，岐qí伯bó授shòu之zhī黄huáng帝dì，故gù贷dài季jì为wèi先xiān师shī也yě。非fēi其qí人rén不bù可kě授shòu道dào，

故gù须xū禁jìn之zhī坐zuò私sī传chuán也yě。方fāng，要yào道dào。以yǐ盟méng誓shì授shòu人rén。）吾wú为wèi子zi言yán之zhī。凡fán刺cì之zhī理lǐ，经jīng脉mài为wèi始shǐ，（吾wú方fāng愈yù病bìng，

各gè为wèi其qí要yào，圣shèng人rén杂zá合hé行xíng之zhī，以yǐ针zhēn为wèi轻qīng小xiǎo，能néng愈yù大dà疾jí，故gù先xiān言yán之zhī。人rén之zhī十shí二èr经jīng脉mài、奇qí经jīng八bā脉mài、十shí五wǔ

络luò脉mài经jīng络luò于yú身shēn，营yíng卫wèi阴yīn阳yáng气qì之zhī经jīng坠zhuì，生shēng之zhī夭yāo寿shòu，莫mò不bù由yóu之zhī，故gù为wèi始shǐ也yě。平píng按àn∶注zhù坠zhuì字zì恐kǒng系xì隧suì字zì传chuán

写xiě之zhī误wù。）营yíng其qí所suǒ行xíng，知zhī其qí度dù量liàng，（刺cì之zhī理lǐ者zhě，必bì须xū经jīng营yíng循xún十shí二èr经jīng诸zhū络luò脉mài等děng所suǒ行xíng之zhī气qì，并bìng知zhī脉mài之zhī

长cháng短duǎn度dù量liàng也yě。平píng按àn∶注zhù脉mài之zhī长cháng短duǎn，脉mài字zì袁yuán刻kè误wù作zuò肺fèi。）内nèi次cì五wǔ脏zàng，别bié其qí六liù腑fǔ，（从cóng于yú脏zàng腑fǔ，流liú出chū

经jīng脉mài行xíng身shēn外wài，故gù脏zàng腑fǔ称chēng内nèi。知zhī内nèi之zhī道dào，先xiān次cì五wǔ脏zàng内nèi中zhōng之zhī阴yīn，次cì别bié六liù腑fǔ内nèi中zhōng之zhī阳yáng也yě。平píng按àn∶注zhù知zhī内nèi袁yuán

刻kè误wù作zuò知zhī道dào。）审shěn察chá卫wèi气qì，为wèi百bǎi病bìng母mǔ，调diào其qí虚xū实shí，乃nǎi止zhǐ泻xiè其qí血xuè络luò，血xuè络luò尽jǐn而ér不bù殆dài。（次cì知zhī卫wèi气qì为wèi

阳yáng行xíng外wài，受shòu诸zhū邪xié气qì以yǐ为wéi百bǎi病bìng，次cì欲yù知zhī经jīng络luò虚xū实shí，实shí者zhě乃nǎi止zhǐ而ér泻xiè之zhī，先xiān泻xiè大dà小xiǎo血xuè络luò，血xuè邪xié尽jǐn已yǐ，得dé

无wú危wēi殆dài也yě。平píng按àn∶虚xū实shí下xià《灵líng枢shū》重zhòng虚xū实shí二èr字zì。血xuè络luò尽jǐn而ér不bù殆dài《灵líng枢shū》作zuò血xuè尽jǐn不bù殆dài矣yǐ。）雷léi公gōng曰yuē∶

此cǐ皆jiē细xì子zi之zhī所suǒ以yǐ通tōng也yě，未wèi知zhī其qí所suǒ约yuē也yě。黄huáng帝dì曰yuē∶夫fū约yuē方fāng者zhě，犹yóu约yuē囊náng也yě，囊náng满mǎn不bù约yuē则zé输shū泄xiè，方fāng成chéng弗fú

约yuē则zé神shén弗fú与yǔ俱jù。（约yuē，节jié量liàng也yě。方fāng，法fǎ也yě。方fāng以yǐ诊zhěn气qì，囊náng以yǐ盛shèng气qì，故gù得dé比bǐ之zhī。囊náng满mǎn不bù为wèi节jié约yuē，必bì泄xiè

其qí气qì；诊zhěn法fǎ成chéng已yǐ，不bù为wèi节jié约yuē，以yǐ泄xiè神shén气qì。神shén气qì去qù矣yǐ，不bù与yǔ周zhōu运yùn，故gù曰yuē不bù俱jù也yě。）雷léi公gōng曰yuē∶愿yuàn为wèi下xià材cái

者zhě，勿wù满mǎn而ér约yuē之zhī。黄huáng帝dì曰yuē∶未wèi满mǎn而ér知zhī约yuē之zhī，以yǐ为wéi工gōng，不bù可kě以yǐ天tiān下xià师shī焉yān。（摄shè生shēng之zhī道dào，材cái有yǒu上shàng下xià。

诊zhěn法fǎ成chéng已yǐ，节jié约yuē合hé理lǐ，得dé长cháng生shēng久jiǔ视shì，材cái德dé之zhī上shàng，可kě为wèi天tiān下xià之zhī师shī；诊zhěn法fǎ未wèi能néng善shàn成chéng，故gù曰yuē未wèi满mǎn而ér能néng节jié

而ér行xíng，得dé为wèi国guó师shī，是shì按àn脉mài而ér知zhī病bìng生shēng所suǒ由yóu，称chēng之zhī为wèi工gōng，材cái之zhī不bù下xià也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》天tiān下xià上shàng有yǒu为wéi字zì。）

雷léi公gōng曰yuē∶愿yuàn闻wén为wèi工gōng。（为wèi工gōng是shì持chí脉mài之zhī道dào，故gù问wèn也yě。）黄huáng帝dì曰yuē∶寸cùn口kǒu主zhǔ中zhōng，按àn此cǐ《九jiǔ卷juǎn》、《素sù问wèn》

肺fèi脏zàng手shǒu太tài阴yīn脉mài动dòng于yú两liǎng手shǒu寸cùn口kǒu中zhōng、

两liǎng手shǒu尺chǐ中zhōng。夫fū言yán口kǒu者zhě，通tōng气qì者zhě也yě。寸cùn口kǒu通tōng于yú手shǒu太tài阴yīn气qì，故gù曰yuē寸cùn口kǒu。气qì行xíng之zhī处chù，亦yì曰yuē气qì口kǒu。寸cùn口kǒu气qì口kǒu

更gèng无wú异yì也yě。中zhōng，谓wèi五wǔ脏zàng，脏zàng为wèi阴yīn也yě。五wǔ脏zàng之zhī气qì，循xún手shǒu太tài阴yīn脉mài见jiàn于yú寸cùn口kǒu，故gù寸cùn口kǒu脉mài主zhǔ于yú中zhōng也yě。人rén

迎yíng主zhǔ外wài，（结jié喉hóu两liǎng箱xiāng，足zú阳yáng明míng脉mài迎yíng受shòu五wǔ脏zàng六liù腑fǔ之zhī气qì以yǐ养yǎng于yú人rén，故gù曰yuē人rén迎yíng。下xià经jīng曰yuē∶人rén迎yíng，胃wèi脉mài也yě。

又yòu云yún∶任rèn脉mài之zhī侧cè动dòng脉mài，足zú阳yáng明míng，名míng曰yuē人rén迎yíng。《明míng堂táng经jīng》曰yuē∶颈jǐng之zhī大dà动dòng脉mài，动dòng应yīng于yú手shǒu，挟xié结jié喉hóu，以yǐ候hòu

五wǔ脏zàng之zhī气qì。人rén迎yíng胃wèi脉mài，六liù腑fǔ之zhī长zhǎng，动dòng在zài于yú外wài，候hòu之zhī知zhī内nèi，故gù曰yuē主zhǔ外wài。寸cùn口kǒu居jū下xià，在zài于yú两liǎng手shǒu，以yǐ为wéi

阴yīn也yě；人rén迎yíng在zài上shàng，居jū喉hóu两liǎng旁páng，以yǐ为wéi阳yáng也yě。《九jiǔ卷juǎn·终zhōng始shǐ》篇piān曰yuē∶平píng人rén者zhě，不bù病bìng也yě；不bù病bìng者zhě，脉mài口kǒu

人rén迎yíng应yīng四sì时shí也yě；应yīng四sì时shí者zhě，上shàng下xià相xiāng应yìng，俱jù往wǎng俱jù来lái也yě。脉mài口kǒu，谓wèi是shì手shǒu太tài阴yīn脉mài行xíng气qì寸cùn口kǒu，故gù寸cùn口kǒu脉mài口kǒu

亦yì无wú异yì也yě。既jì上shàng下xià俱jù往wǎng俱jù来lái，岂qǐ以yǐ二èr手shǒu为wèi上shàng下xià也yě。又yòu《九jiǔ卷juǎn·终zhōng始shǐ》篇piān云yún∶人rén迎yíng与yǔ太tài阴yīn脉mài口kǒu俱jù盛shèng

四sì倍bèi以yǐ上shàng，命mìng曰yuē关guān格gé。即jí知zhī手shǒu太tài阴yīn无wú人rén迎yíng也yě。又yòu《素sù问wèn》第dì五wǔ卷juǎn云yún胃wèi管guǎn痈yōng诊zhěn，岐qí伯bó曰yuē∶当dāng得dé胃wèi脉mài

沉chén细xì，胃wèi沉chén细xì者zhě气qì逆nì，气qì逆nì者zhě人rén迎yíng甚shèn盛shèng，盛shèng则zé热rè，人rén迎yíng者zhě胃wèi脉mài也yě，逆nì盛shèng则zé热rè聚jù于yú胃wèi口kǒu而ér不bù行xíng，故gù

胃wèi管guǎn为wèi痈yōng。此cǐ经jīng所suǒ言yán人rén迎yíng寸cùn口kǒu之zhī处chù数shù十shí有yǒu余yú，竟jìng无wú左zuǒ手shǒu寸cùn口kǒu以yǐ为wéi人rén迎yíng，右yòu手shǒu关guān上shàng以yǐ为wéi寸cùn口kǒu，而ér旧jiù

来lái相xiāng承chéng，与yǔ人rén诊zhěn脉mài，纵zòng有yǒu小xiǎo知zhī，得dé之zhī别bié注zhù，人rén多duō以yǐ此cǐ致zhì信xìn，竟jìng无wú根gēn据jù，不bù可kě行xíng也yě。平píng按àn∶注zhù两liǎng胃wèi

管guǎn，管guǎn字zì袁yuán刻kè均jūn误wù作zuò营yíng。）两liǎng者zhě相xiāng应yìng，俱jù往wǎng俱jù来lái，若ruò引yǐn绳shéng小xiǎo大dà齐qí等děng，（寸cùn口kǒu人rén迎yíng两liǎng者zhě，上shàng下xià阴yīn阳yáng

虽suī异yì，同tóng为wèi一yī气qì，出chū则zé二èr脉mài俱jù往wǎng，入rù则zé二èr脉mài俱jù来lái，是shì二èr人rén共gòng引yǐn一yī绳shéng，彼bǐ牵qiān而ér去qù，其qí绳shéng并bìng去qù，此cǐ引yǐn

而ér来lái，其qí绳shéng并bìng来lái，寸cùn口kǒu人rén迎yíng，因yīn呼hū吸xī牵qiān脉mài往wǎng来lái，其qí动dòng是shì同tóng，故gù曰yuē齐qí等děng也yě。）春chūn夏xià人rén迎yíng微wēi大dà，秋qiū冬dōng

寸cùn口kǒu微wēi大dà，如rú此cǐ者zhě名míng曰yuē平píng人rén。（譬pì彼bǐ引yǐn绳shéng之zhī动dòng，大dà小xiǎo齐qí等děng，细xì寻xún其qí动dòng，非fēi无wú小xiǎo异yì，故gù此cǐ牵qiān此cǐ动dòng之zhī

端duān为wèi大dà，彼bǐ端duān微wēi小xiǎo，彼bǐ动dòng之zhī端duān为wèi大dà，此cǐ端duān微wēi小xiǎo；脉mài亦yì如rú之zhī，上shàng下xià虽suī一yī，因yīn呼hū吸xī而ér动dòng，以yǐ春chūn夏xià之zhī阳yáng，

秋qiū冬dōng之zhī阴yīn，故gù微wēi有yǒu大dà小xiǎo。春chūn夏xià阳yáng气qì盛shèng实shí，故gù脉mài顺shùn之zhī，微wēi大dà为wèi平píng；秋qiū冬dōng阴yīn气qì盛shèng实shí，故gù脉mài顺shùn之zhī，微wēi大dà为wèi

平píng。平píng者zhě，和hé气qì无wú病bìng者zhě也yě。平píng按àn∶注zhù故gù

微wēi有yǒu大dà小xiǎo，袁yuán刻kè脱tuō微wēi字zì。）人rén迎yíng大dà一yī倍bèi于yú寸cùn口kǒu，病bìng在zài少shǎo阳yáng；人rén迎yíng二èr倍bèi，病bìng在zài太tài阳yáng；人rén迎yíng三sān倍bèi，病bìng

在zài阳yáng明míng。（计jì春chūn夏xià人rén迎yíng大dà于yú寸cùn口kǒu少shǎo半bàn已yǐ去qù，少shǎo阳yáng即jí已yǐ有yǒu病bìng，其qí病bìng犹yóu微wēi，故gù未wèi言yán之zhī。成chéng倍bèi方fāng言yán，以yǐ

病bìng成chéng可kě名míng，故gù曰yuē病bìng在zài少shǎo阳yáng，言yán一yí倍bèi等děng。按àn不bù病bìng之zhī人rén，寸cùn口kǒu人rén迎yíng脉mài动dòng大dà小xiǎo一yī种zhǒng，春chūn夏xià之zhī时shí，人rén迎yíng之zhī

动dòng微wēi大dà寸cùn口kǒu，以yǐ为wéi平píng好hǎo。人rén迎yíng之zhī脉mài渐jiàn大dà小xiǎo半bàn、大dà半bàn至zhì于yú一yí倍bèi，即jí知zhī少shǎo阳yáng有yǒu病bìng。少shǎo阳yáng盛shèng气qì未wèi大dà，故gù

得dé过guò阴yīn一yí倍bèi，名míng曰yuē少shǎo阳yáng之zhī病bìng，致zhì使shǐ人rén迎yíng之zhī脉mài一yí倍bèi大dà于yú寸cùn口kǒu。少shǎo阳yáng病bìng气qì渐jiàn盛shèng，过guò于yú阴yīn气qì二èr倍bèi，名míng曰yuē

太tài阳yáng之zhī病bìng，则zé人rén迎yíng之zhī脉mài二èr倍bèi大dà于yú寸cùn口kǒu。太tài阳yáng病bìng气qì渐jiàn盛shèng，过guò于yú阴yīn气qì三sān倍bèi，名míng曰yuē阳yáng明míng之zhī病bìng，则zé人rén迎yíng之zhī

脉mài三sān倍bèi大dà于yú寸cùn口kǒu也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》“病bìng在zài少shǎo阳yáng”作zuò“病bìng在zài足zú少shǎo阳yáng，一yí倍bèi而ér躁zào，在zài手shǒu少shǎo阳yáng”，“病bìng

在zài太tài阳yáng”作zuò“病bìng在zài足zú太tài阳yáng，二èr倍bèi而ér躁zào，病bìng在zài手shǒu太tài阳yáng”，“病bìng在zài阳yáng明míng”作zuò“病bìng在zài足zú阳yáng明míng，三sān倍bèi而ér躁zào，

病bìng在zài手shǒu阳yáng明míng”。《甲jiǎ乙yǐ》二èr倍bèi作zuò再zài倍bèi。）盛shèng则zé为wèi热rè，（阳yáng气qì内nèi盛shèng为wèi热rè，故gù人rén迎yíng脉mài盛shèng也yě。）虚xū则zé为wèi寒hán，

（阳yáng气qì内nèi虚xū，阴yīn乘chéng为wèi寒hán，故gù人rén迎yíng脉mài虚xū也yě。）紧jǐn则zé为wèi痛tòng痹bì，（其qí气qì动dòng紧jǐn似shì急jí也yě。此cǐ肌jī肉ròu之zhī间jiān有yǒu寒hán温wēn

气qì，故gù为wèi痛tòng痹bì也yě。平píng按àn∶注zhù寒hán温wēn，温wēn字zì根gēn据jù下xià注zhù寒hán湿shī气qì居jū，恐kǒng系xì湿shī字zì传chuán写xiě之zhī讹é。）代dài则zé乍zhà甚shèn乍zhà间jiān。

（代dài，止zhǐ也yě。脉mài绝jué不bù来lái，故gù曰yuē代dài也yě。代dài者zhě，邪xié气qì客kè于yú血xuè络luò之zhī中zhōng，随suí饮yǐn食shí而ér变biàn，故gù病bìng乍zhà甚shèn乍zhà间jiān也yě。）

盛shèng则zé泻xiè之zhī，（人rén迎yíng一yī盛shèng者zhě泻xiè于yú少shǎo阳yáng，二èr盛shèng泻xiè于yú太tài阳yáng，三sān盛shèng泻xiè于yú阳yáng明míng也yě。）虚xū则zé补bǔ之zhī，（人rén迎yíng虚xū者zhě，

人rén迎yíng小xiǎo于yú寸cùn口kǒu也yě。小xiǎo于yú寸cùn口kǒu一yí倍bèi补bǔ于yú少shǎo阳yáng，二èr倍bèi补bǔ于yú太tài阳yáng，三sān倍bèi补bǔ于yú阳yáng明míng也yě。）紧jǐn痛tòng则zé取qǔ之zhī分fēn肉ròu，

（分fēn肉ròu之zhī间jiān，寒hán湿shī气qì居jū。）代dài则zé取qǔ血xuè络luò且qiě饮yǐn药yào，（邪xié在zài血xuè络luò，致zhì令lìng脉mài代dài，可kě刺cì去qù邪xié血xuè，饮yǐn汤tāng实shí之zhī。）

陷xiàn下xià则zé灸jiǔ之zhī，（谓wèi其qí诸zhū脉mài血xuè气qì不bù满mǎn，陷xiàn下xià不bú见jiàn，是shì中zhōng寒hán，故gù须xū灸jiǔ之zhī。）不bù盛shèng不bù虚xū，以yǐ经jīng取qǔ之zhī，名míng

曰yuē经jīng刺cì。（不bù盛shèng不bù虚xū，正zhèng经jīng自zì病bìng也yě。假jiǎ令lìng心xīn痛tòng，中zhòng风fēng得dé之zhī，肝gān来lái乘chéng心xīn，从cóng后hòu而ér来lái，名míng为wèi虚xū邪xié。饮yǐn

食shí劳láo倦juàn，脾pí来lái乘chéng心xīn，从cóng前qián来lái者zhě，名míng为wèi实shí邪xié。伤shāng寒hán得dé之zhī，肺fèi来lái乘chéng心xīn，从cóng所suǒ不bù胜shèng来lái者zhě，名míng曰yuē微wēi邪xié。中zhōng

湿shī得dé之zhī，肾shèn来lái乘chéng心xīn，从cóng

所suǒ胜shèng来lái者zhě，名míng曰yuē贼zéi邪xié。以yǐ上shàng四sì病bìng，皆jiē是shì他tā邪xié为wèi之zhī，须xū视shì心xīn之zhī虚xū实shí，补bǔ泻xiè他tā经jīng。伤shāng暑shǔ得dé病bìng，起qǐ于yú自zì

藏cáng，以yǐ为wéi正zhèng邪xié，宜yí疗liáo自zì经jīng，故gù曰yuē以yǐ经jīng取qǔ之zhī，名míng曰yuē经jīng刺cì也yě。）人rén迎yíng四sì倍bèi者zhě，且qiě大dà且qiě数shù，名míng曰yuē外wài格gé，

死sǐ不bù治zhì。（人rén迎yíng三sān倍bèi，各gè病bìng一yī阳yáng，至zhì四sì倍bèi，其qí阳yáng独dú盛shèng，外wài拒jù于yú阴yīn，阴yīn气qì不bù行xíng，故gù曰yuē格gé阳yáng。格gé，拒jù

也yě。阳yáng气qì独dú盛shèng，故gù大dà而ér且qiě数shù。以yǐ无wú阴yīn气qì，独dú盛shèng必bì衰shuāi，故gù死sǐ不bù疗liáo。平píng按àn∶《灵líng枢shū》名míng曰yuē下xià有yǒu“溢yì阳yáng，

溢yì阳yáng为wèi”五wǔ字zì。）必bì审shěn按àn其qí本běn末mò，察chá其qí寒hán热rè，以yǐ验yàn其qí脏zàng腑fǔ之zhī病bìng。（必bì须xū审shěn按àn人rén迎yíng寸cùn口kǒu内nèi外wài本běn末mò，

察chá其qí脉mài中zhōng寒hán暑shǔ，然rán后hòu验yàn知zhī脏zàng腑fǔ中zhōng之zhī病bìng也yě。）寸cùn口kǒu大dà于yú人rén迎yíng一yí倍bèi，病bìng在zài厥jué阴yīn；寸cùn口kǒu二èr倍bèi，病bìng在zài少shǎo阴yīn；

寸cùn口kǒu三sān倍bèi，病bìng在zài太tài阴yīn。（秋qiū冬dōng寸cùn口kǒu大dà于yú人rén迎yíng少shǎo半bàn已yǐ去qù，厥jué阴yīn即jí已yǐ有yǒu病bìng，其qí病bìng犹yóu微wēi，故gù未wèi言yán之zhī。以yǐ

病bìng成chéng可kě名míng，故gù曰yuē病bìng在zài厥jué阴yīn，言yán一yí倍bèi等děng。按àn不bù病bìng患huàn，寸cùn口kǒu人rén迎yíng脉mài动dòng大dà小xiǎo一yī种zhǒng，秋qiū冬dōng之zhī时shí，寸cùn口kǒu之zhī动dòng

微wēi大dà人rén迎yíng，以yǐ为wéi平píng好hǎo。寸cùn口kǒu之zhī脉mài至zhì于yú一yí倍bèi，即jí知zhī厥jué阴yīn有yǒu病bìng。厥jué阴yīn之zhī气qì衰shuāi少shǎo，故gù得dé过guò阳yáng一yí倍bèi，名míng曰yuē厥jué

阴yīn之zhī病bìng，致zhì使shǐ寸cùn口kǒu之zhī脉mài一yí倍bèi大dà于yú人rén迎yíng。阴yīn气qì虽suī少shǎo，得dé过guò阳yáng气qì二èr倍bèi，名míng曰yuē少shǎo阴yīn之zhī病bìng，则zé寸cùn口kǒu之zhī脉mài二èr

倍bèi大dà于yú人rén迎yíng。太tài阴yīn最zuì大dà，过guò于yú阳yáng气qì三sān倍bèi，名míng曰yuē太tài阴yīn之zhī病bìng，则zé寸cùn口kǒu之zhī脉mài三sān倍bèi大dà于yú人rén迎yíng也yě。平píng按àn∶《灵líng

枢shū》“病bìng在zài厥jué阴yīn”作zuò“病bìng在zài足zú厥jué阴yīn，一yí倍bèi而ér躁zào，在zài手shǒu心xīn主zhǔ”，“病bìng在zài少shǎo阴yīn”作zuò“病bìng在zài足zú少shǎo阴yīn，二èr

倍bèi而ér躁zào，在zài手shǒu少shǎo阴yīn，”“病bìng在zài太tài阴yīn”作zuò“病bìng在zài足zú太tài阴yīn，三sān倍bèi而ér躁zào，在zài手shǒu太tài阴yīn”。《甲jiǎ乙yǐ》二èr倍bèi

作zuò再zài倍bèi。又yòu《甲jiǎ乙yǐ》无wú“寸cùn口kǒu三sān倍bèi，病bìng在zài太tài阴yīn”八bā字zì。）盛shèng则zé胀zhàng满mǎn、寒hán中zhōng、食shí不bù化huà，（寸cùn口kǒu阴yīn气qì大dà

于yú人rén迎yíng三sān倍bèi，病bìng在zài太tài阴yīn，太tài阴yīn之zhī病bìng自zì有yǒu虚xū实shí，是shì以yǐ寸cùn口kǒu阴yīn盛shèng，则zé腹fù中zhōng寒hán气qì胀zhàng满mǎn，有yǒu寒hán中zhōng食shí不bù化huà也yě。

平píng按àn∶寒hán中zhōng食shí不bù化huà《甲jiǎ乙yǐ》作zuò寒hán则zé食shí不bù消xiāo化huà。）虚xū则zé热rè中zhōng、出chū糜mí、少shǎo气qì、溺nì色sè变biàn，（阴yīn虚xū阳yáng气qì来lái

乘chéng，肠cháng胃wèi中zhōng热rè，故gù大dà便biàn出chū强qiáng如rú黄huáng糜mí。少shǎo阴yīn气qì虚xū，故gù少shǎo气qì溺nì色sè黄huáng也yě。平píng按àn∶注zhù出chū强qiáng如rú黄huáng糜mí袁yuán刻kè作zuò出chū

糜mí如rú黄huáng疽jū。）紧jǐn则zé为wèi痹bì，（风fēng寒hán湿shī气qì，留liú于yú分fēn肉ròu间jiān为wèi痹bì，故gù令lìng寸cùn口kǒu脉mài紧jǐn实shí也yě。）代dài则zé乍zhà痛tòng

乍zhà止zhǐ。（寸cùn口kǒu脉mài动dòng而ér中zhōng止zhǐ不bù还hái曰yuē代dài。邪xié客kè分fēn肉ròu，致zhì令lìng卫wèi气qì之zhī行xíng乍zhà行xíng乍zhà止zhǐ，故gù令lìng其qí痛tòng乍zhà有yǒu乍zhà止zhǐ也yě。平píng

按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》作zuò“代dài则zé乍zhà寒hán乍zhà热rè，下xià热rè上shàng寒hán”，注zhù云yún∶《太tài素sù》作zuò代dài则zé乍zhà痛tòng乍zhà止zhǐ。）盛shèng则zé泻xiè之zhī，虚xū

则zé补bǔ之zhī，（下xià言yán疗liáo方fāng，盛shèng泻xiè之zhī法fǎ，惟wéi人rén迎yíng可kě知zhī也yě。）紧jǐn则zé先xiān刺cì而ér后hòu灸jiǔ之zhī，（紧jǐn有yǒu痹bì痛tòng，先xiān以yǐ痛tòng为wèi

输shū荥xíng，针zhēn刺cì已yǐ，然rán后hòu于yú其qí刺cì处chù灸jiǔ之zhī。平píng按àn∶注zhù荥xíng袁yuán刻kè作zuò营yíng。刺cì处chù袁yuán刻kè作zuò刺cì后hòu。）代dài则zé取qǔ血xuè络luò而ér泄xiè之zhī，

（代dài则zé乍zhà痛tòng乍zhà止zhǐ，故gù刺cì去qù邪xié血xuè之zhī络luò也yě。平píng按àn∶而ér泄xiè之zhī《灵líng枢shū》作zuò而ér后hòu调diào之zhī，《甲jiǎ乙yǐ》同tóng，注zhù云yún∶

“《太tài素sù》作zuò泄xiè。”注zhù乍zhà痛tòng袁yuán刻kè误wù作zuò乍zhà病bìng。）陷xiàn下xià则zé徒tú灸jiǔ之zhī。陷xiàn下xià者zhě，脉mài血xuè结jié于yú中zhōng，中zhōng有yǒu着zhe血xuè，

血xuè寒hán故gù宜yí灸jiǔ。（徒tú，空kōng也yě。诸zhū脉mài陷xiàn下xià不bú见jiàn，是shì脉mài中zhōng寒hán，血xuè结jié聚jù，宜yí空kōng灸jiǔ之zhī，不bù假jiǎ先xiān刺cì也yě。平píng按àn∶徒tú

灸jiǔ《甲jiǎ乙yǐ》作zuò从cóng灸jiǔ。注zhù血xuè结jié袁yuán刻kè作zuò血xuè倍bèi，不bù假jiǎ误wù作zuò不bù复fù。）不bù盛shèng不bù虚xū，以yǐ经jīng取qǔ之zhī。（准zhǔn人rén迎yíng可kě知zhī也yě。）

寸cùn口kǒu四sì倍bèi，名míng曰yuē内nèi关guān。内nèi关guān者zhě，且qiě大dà且qiě数shù，死sǐ不bù治zhì。（阴yīn气qì三sān倍bèi大dà于yú阳yáng气qì，病bìng在zài三sān阴yīn，至zhì于yú四sì倍bèi，

阴yīn气qì独dú盛shèng，内nèi皆jiē闭bì塞sè，阳yáng不bù得dé入rù，故gù为wèi内nèi关guān。关guān，闭bì也yě。寸cùn口kǒu大dà而ér又yòu数shù，即jí阴yīn气qì将jiāng绝jué，故gù死sǐ不bù疗liáo也yě。

平píng按àn∶内nèi关guān袁yuán刻kè误wù作zuò内nèi闲xián，注zhù同tóng，根gēn据jù原yuán本běn更gēng正zhèng。）必bì察chá其qí本běn末mò之zhī寒hán温wēn，以yǐ验yàn其qí脏zàng腑fǔ之zhī病bìng，（必bì察chá

寸cùn口kǒu人rén迎yíng大dà小xiǎo终zhōng始shǐ寒hán温wēn，则zé知zhī内nèi外wài脏zàng腑fǔ之zhī病bìng也yě。平píng按àn∶之zhī寒hán温wēn《甲jiǎ乙yǐ》作zuò察chá其qí寒hán热rè。）通tōng其qí荥xíng输shū，

乃nǎi可kě传chuán于yú大dà数shù，大dà数shù日rì盛shèng则zé徒tú泻xiè，虚xū则zé徒tú补bǔ，（候hòu知zhī五wǔ脏zàng六liù腑fǔ病bìng之zhī所suǒ在zài，先xiān须xū针zhēn药yào通tōng其qí荥xíng输shū，然rán

后hòu传chuán于yú灸jiǔ刺cì大dà数shù，谓wèi空kōng补bǔ泻xiè之zhī数shù也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》大dà数shù日rì盛shèng作zuò大dà曰yuē盛shèng，虚xū上shàng有yǒu小xiǎo曰yuē二èr字zì，两liǎng徒tú

字zì均jūn作zuò从cóng。）紧jǐn则zé灸jiǔ刺cì且qiě饮yǐn药yào，（脉mài之zhī紧jǐn者zhě，三sān疗liáo俱jù行xíng。紧jǐn，谓wèi动dòng而ér中zhōng止zhǐ。小xiǎo数shù中zhōng有yǒu还hái者zhě，曰yuē结jié

也yě。）陷xiàn下xià则zé徒tú灸jiǔ之zhī，（准zhǔn前qián人rén迎yíng。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》徒tú作zuò从cóng。）不bù盛shèng不bù虚xū，以yǐ经jīng取qǔ之zhī。所suǒ谓wèi经jīng治zhì

者zhě，饮yǐn药yào，亦yì曰yuē灸jiǔ刺cì。（不bù盛shèng不bù虚xū，经jīng疗liáo之zhī法fǎ，亦yì三sān疗liáo俱jù行xíng之zhī。平píng按àn∶亦yì曰yuē《甲jiǎ乙yǐ》作zuò亦yì用yòng。）

脉mài急jí则zé引yǐn，（引yǐn，挽wǎn也yě。寸cùn口kǒu脉mài急jí，可kě以yǐ针zhēn导dǎo引yǐn令lìng和hé也yě。）脉mài代dài以yǐ弱ruò则zé欲yù安ān静jìng，无wú劳láo用yòng力lì也yě。（脉mài

衰shuāi代dài绝jué，至zhì复fù微wēi弱ruò，不bù欲yù烦fán动dòng者zhě，宜yí安ān静jìng恬tián逸yì，不bù得dé自zì劳láo也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》代dài作zuò大dà。《甲jiǎ乙yǐ》无wú

以yǐ弱ruò二èr字zì。）

雷léi公gōng曰yuē∶病bìng之zhī益yì甚shèn与yǔ其qí方fāng衰shuāi何hé如rú？（问wèn其qí切qiè脉mài知zhī病bìng衰shuāi甚shèn。）黄huáng帝dì曰yuē∶外wài内nèi皆jiē在zài焉yān。（外wài腑fǔ五wǔ内nèi，并bìng有yǒu甚shèn衰shuāi，故gù曰yuē

皆jiē在zài。）

切qiè其qí脉mài口kǒu，滑huá小xiǎo紧jǐn以yǐ沉chén者zhě，其qí病bìng益yì甚shèn，在zài中zhōng；（脉mài口kǒu，阴yīn位wèi也yě。滑huá为wèi阳yáng也yě。小xiǎo紧jǐn沉chén者zhě，皆jiē为wèi阴yīn也yě。按àn于yú脉mài口kǒu，得dé一yī

阳yáng三sān阴yīn，

则zé阴yīn乘chéng阳yáng，故gù病bìng益yì甚shèn。病bìng在zài五wǔ脏zàng，故gù曰yuē在zài中zhōng也yě。）人rén迎yíng气qì大dà紧jǐn以yǐ浮fú者zhě，其qí病bìng益yì甚shèn，在zài外wài。（人rén迎yíng，阳yáng位wèi也yě。紧jǐn为wèi阴yīn也yě。

大dà

浮fú，阳yáng也yě。二èr阳yáng一yī阴yīn，则zé阳yáng乘chéng阴yīn，故gù病bìng益yì甚shèn。病bìng在zài六liù腑fǔ，故gù曰yuē在zài外wài也yě。）其qí脉mài口kǒu滑huá而ér浮fú者zhě，病bìng日rì损sǔn；（滑huá浮fú皆jiē阳yáng，在zài

于yú阴yīn

位wèi而ér得dé二èr阳yáng，其qí气qì以yǐ和hé，故gù病bìng日rì日rì瘳chōu损sǔn也yě。平píng按àn∶滑huá而ér浮fú《灵líng枢shū》作zuò浮fú滑huá。）人rén迎yíng沉chén而ér滑huá者zhě，病bìng日rì损sǔn；（一yī阴yīn一yī阳yáng在zài

于yú阳yáng

位wèi，其qí气qì易yì和hé，故gù病bìng损sǔn。）其qí脉mài口kǒu滑huá以yǐ沉chén者zhě，其qí病bìng日rì进jìn，在zài内nèi；（一yī阴yīn一yī阳yáng在zài于yú阴yīn位wèi，故gù病bìng日rì渐jiàn进jìn，在zài五wǔ脏zàng。）其qí人rén

迎yíng脉mài滑huá

盛shèng以yǐ浮fú者zhě，其qí病bìng日rì进jìn，在zài外wài。（滑huá盛shèng浮fú等děng俱jù为wèi阳yáng也yě，又yòu在zài阳yáng位wèi，名míng曰yuē太tài过guò，病bìng增zēng，在zài于yú六liù腑fǔ也yě。）脉mài之zhī浮fú沉chén及jí人rén迎yíng寸cùn

口kǒu气qì

小xiǎo大dà等děng者zhě，其qí病bìng难nán已yǐ。（诸zhū有yǒu候hòu脉mài浮fú沉chén及jí人rén迎yíng寸cùn口kǒu中zhōng气qì大dà小xiǎo齐qí等děng者zhě，是shì阴yīn阳yáng不bù得dé相xiāng倾qīng，故gù病bìng难nán已yǐ也yě。平píng按àn∶注zhù相xiāng倾qīng

袁yuán刻kè作zuò

相xiāng顾gù。）病bìng之zhī在zài脏zàng，沉chén而ér大dà者zhě，易yì已yǐ，小xiǎo为wèi逆nì；（人rén迎yíng寸cùn口kǒu之zhī中zhōng候hòu之zhī，知zhī病bìng在zài于yú内nèi五wǔ脏zàng中zhōng，其qí脉mài且qiě沉chén且qiě大dà，是shì为wèi阴yīn阳yáng

气qì和hé，

虽suī病bìng易yì已yǐ；其qí脉mài沉chén而ér小xiǎo者zhě，纯chún阴yīn，故gù逆nì而ér难nán已yǐ也yě。）病bìng之zhī在zài腑fǔ，浮fú而ér大dà者zhě，病bìng易yì已yǐ。（候hòu之zhī知zhī病bìng在zài外wài六liù腑fǔ中zhōng，其qí脉mài浮fú

而ér且qiě

大dà，得dé其qí时shí易yì已yǐ。）人rén迎yíng盛shèng紧jǐn者zhě，伤shāng于yú寒hán；（人rén迎yíng盛shèng为wèi阳yáng也yě，紧jǐn则zé为wèi阴yīn也yě，谓wèi冬dōng因yīn蛰zhé寒hán气qì入rù腠còu，名míng曰yuē伤shāng寒hán，春chūn为wèi温wēn病bìng

也yě。

平píng按àn∶盛shèng紧jǐn《灵líng枢shū》作zuò盛shèng坚jiān，下xià同tóng。）脉mài口kǒu盛shèng紧jǐn者zhě，伤shāng于yú食shí饮yǐn。（盛shèng为wèi阴yīn也yě。脉mài口kǒu盛shèng而ér紧jǐn者zhě，是shì因yīn饥jī多duō食shí，伤shāng脏zàng为wèi病bìng

也yě。

平píng按àn∶《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú饮yǐn字zì。）

一yī日rì一yī夜yè五wǔ十shí营yíng，以yǐ营yíng五wǔ脏zàng之zhī精jīng，不bù应yīng数shù者zhě，名míng曰yuē狂kuáng生shēng。所suǒ谓wèi五wǔ十shí营yíng者zhě，五wǔ脏zàng皆jiē受shòu气qì也yě。（营yíng

气qì一yī日rì一yī夜yè，周zhōu身shēn五wǔ十shí，营yíng于yú身shēn者zhě也yě，经jīng营yíng五wǔ脏zàng精jīng气qì，以yǐ奉fèng生shēng身shēn。若ruò其qí不bù至zhì五wǔ十shí营yíng者zhě，五wǔ脏zàng无wú精jīng，

虽suī生shēng不bù久jiǔ，故gù曰yuē狂kuáng生shēng。）持chí其qí脉mài口kǒu，数shù其qí至zhì也yě，五wǔ十shí动dòng而ér不bù一yī代dài者zhě，五wǔ脏zàng皆jiē受shòu气qì矣yǐ；（脉mài口kǒu，寸cùn口kǒu，

亦yì曰yuē气qì口kǒu。五wǔ十shí动dòng者zhě，肾shèn脏zàng第dì一yī，肝gān脏zàng第dì二èr，脾pí脏zàng第dì三sān，心xīn脏zàng第dì四sì，肺fèi脏zàng第dì五wǔ，五wǔ脏zàng各gè为wèi十shí动dòng，故gù

曰yuē从cóng脉mài十shí动dòng，以yǐ下xià次cì第dì至zhì肾shèn，满mǎn五wǔ十shí动dòng，即jí五wǔ脏zàng皆jiē受shòu于yú气qì也yě。持chí脉mài数shù法fǎ，先xiān将jiāng不bù病bìng患huàn之zhī脉mài口kǒu以yǐ取qǔ

定dìng数shù，然rán后hòu按àn于yú病bìng患huàn脉mài口kǒu，勘kān知zhī病bìng患huàn脉mài数shù多duō少shǎo，谓wèi从cóng平píng旦dàn，阴yīn气qì未wèi散sàn，阳yáng气qì未wèi行xíng，按àn于yú脉mài口kǒu，以yǐ

取qǔ定dìng数shù也yě。）四sì十shí动dòng而ér一yí代dài者zhě，一yī脏zàng无wú气qì矣yǐ；（其qí脉mài得dé四sì十shí动dòng已yǐ，至zhì四sì十shí一yī动dòng已yǐ去qù，有yǒu一yí代dài者zhě，

即jí五wǔ十shí数shù少shǎo，故gù第dì一yī肾shèn脏zàng无wú气qì也yě。）三sān十shí动dòng而ér一yí代dài者zhě，二èr脏zàng无wú气qì矣yǐ；（其qí脉mài得dé三sān十shí动dòng已yǐ，至zhì三sān十shí

一yī动dòng已yǐ去qù，有yǒu一yí代dài者zhě，即jí四sì十shí数shù少shǎo，故gù第dì二èr肝gān脏zàng无wú气qì。）二èr十shí动dòng而ér一yí代dài者zhě，三sān脏zàng无wú气qì矣yǐ；（其qí脉mài

得dé二èr十shí动dòng已yǐ，至zhì二èr十shí一yī动dòng已yǐ去qù，有yǒu一yí代dài者zhě，即jí三sān十shí数shù少shǎo，故gù第dì三sān脾pí脏zàng无wú气qì。）十shí动dòng而ér一yí代dài者zhě，四sì

脏zàng无wú气qì矣yǐ；（其qí脉mài得dé十shí动dòng已yǐ，至zhì十shí一yī动dòng已yǐ去qù，有yǒu一yí代dài者zhě，即jí二èr十shí数shù少shǎo，故gù第dì四sì心xīn脏zàng无wú气qì。）不bù满mǎn

十shí动dòng而ér一yí代dài者zhě，五wǔ脏zàng无wú气qì矣yǐ，（其qí脉mài不bù满mǎn十shí数shù，有yǒu一yí代dài者zhě，即jí十shí数shù少shǎo，故gù第dì五wǔ肺fèi脏zàng无wú气qì。）予yǔ之zhī

短duǎn期qī。（肺fèi主zhǔ五wǔ脏zàng之zhī气qì，肺fèi气qì既jì无wú，所suǒ以yǐ五wǔ脏zàng气qì皆jiē不bù至zhì，故gù与yǔ之zhī短duǎn期qī也yě。平píng按àn∶予yǔ《甲jiǎ乙yǐ》作zuò与yǔ，

下xià同tóng，袁yuán刻kè误wù作zuò子zi。）要yào在zài终zhōng始shǐ，所suǒ谓wèi五wǔ十shí动dòng而ér不bù一yī代dài者zhě，以yǐ为wéi常cháng也yě，（五wǔ十shí动dòng而ér不bù一yī代dài者zhě，盖gài

是shì五wǔ脏zàng终zhōng始shǐ，常cháng道dào之zhī要yào也yě。）以yǐ知zhī五wǔ脏zàng之zhī期qī也yě。予yǔ之zhī短duǎn期qī者zhě，乍zhà数shù乍zhà疏shū也yě。（与yǔ短duǎn期qī者zhě，谓wèi五wǔ脏zàng脉mài

乍zhà疏shū乍zhà数shù，不bù合hé

五wǔ十shí之zhī数shù，故gù可kě与yǔ之zhī死sǐ期qī也yě。）

黄huáng帝dì曰yuē；气qì口kǒu何hé以yǐ独dú为wèi五wǔ脏zàng主zhǔ气qì？（谓wèi九jiǔ候hòu各gè候hòu五wǔ脏zàng之zhī气qì，何hé因yīn气qì口kǒu独dú主zhǔ五wǔ脏zàng六liù腑fǔ十shí二èr经jīng脉mài

等děng气qì也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》主zhǔ下xià无wú气qì字zì。）岐qí伯bó曰yuē∶胃wèi者zhě，水shuǐ谷gǔ之zhī海hǎi也yě，六liù腑fǔ之zhī大dà也yě。

五wǔ味wèi入rù口kǒu，藏cáng于yú胃wèi以yǐ养yǎng五wǔ气qì，气qì口kǒu亦yì太tài阴yīn也yě。是shì以yǐ五wǔ脏zàng六liù腑fǔ之zhī气qì味wèi，皆jiē出chū于yú胃wèi，变biàn见jiàn于yú气qì口kǒu。（胃wèi

为wèi水shuǐ谷gǔ之zhī海hǎi，六liù腑fǔ之zhī长zhǎng，出chū五wǔ味wèi以yǐ养yǎng脏zàng腑fǔ。血xuè气qì卫wèi气qì行xíng手shǒu太tài阴yīn脉mài至zhì于yú气qì口kǒu，五wǔ脏zàng六liù腑fǔ善shàn恶è，皆jiē是shì

卫wèi气qì所suǒ将jiāng而ér来lái，会huì手shǒu太tài阴yīn，见jiàn于yú气qì口kǒu，故gù曰yuē变biàn见jiàn也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》大dà下xià有yǒu源yuán字zì，五wǔ气qì

作zuò五wǔ脏zàng气qì。）故gù五wǔ脏zàng气qì入rù于yú鼻bí，藏cáng于yú心xīn肺fèi，心xīn肺fèi有yǒu病bìng，而ér鼻bí为wèi之zhī不bù利lì也yě。（谷gǔ入rù于yú胃wèi，以yǐ养yǎng五wǔ脏zàng，

上shàng熏xūn入rù鼻bí，藏cáng于yú心xīn肺fèi，鼻bí中zhōng出chū入rù，鼻bí为wèi肺fèi官guān，故gù心xīn肺fèi有yǒu病bìng，鼻bí气qì不bù利lì也yě。）故gù曰yuē∶凡fán治zhì病bìng者zhě，必bì

察chá其qí上shàng下xià，适shì其qí脉mài候hòu，观guān其qí志zhì意yì，与yǔ其qí病bìng能néng。乃nǎi拘jū于yú鬼guǐ神shén者zhě，不bù可kě与yǔ言yán至zhì治zhì。（疗liáo病bìng之zhī要yào，必bì须xū

上shàng察chá人rén迎yíng，下xià诊zhěn寸cùn口kǒu，适shì于yú脉mài候hòu。又yòu观guān志zhì意yì有yǒu无wú，无wú志zhì意yì者zhě，不bù可kě为wèi至zhì。及jí说shuō疗liáo疾jí，复fù观guān其qí人rén病bìng

态tài，能néng可kě疗liáo以yǐ否fǒu。若ruò人rén风fēng寒hán暑shǔ湿shī为wèi病bìng，乃nǎi情qíng系xì鬼guǐ神shén，斯sī亦yì不bù可kě与yǔ言yán也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》察chá其qí上shàng下xià作zuò

察chá其qí下xià三sān字zì，脉mài下xià无wú候hòu字zì，病bìng下xià无wú能néng字zì。袁yuán刻kè能néng误wù作zuò态tài。《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng云yún∶“按àn《太tài素sù》作zuò必bì察chá

其qí上shàng下xià，适shì其qí脉mài候hòu，观guān其qí志zhì意yì，与yǔ其qí病bìng能néng。”与yǔ此cǐ正zhèng合hé。又yòu至zhì治zhì《素sù问wèn》作zuò至zhì德dé。）恶è于yú 石shí者zhě，

不bù可kě与yǔ言yán至zhì巧qiǎo。治zhì病bìng不bù许xǔ治zhì者zhě，病bìng不bù必bì治zhì也yě，治zhì之zhī无wú功gōng矣yǐ。（，仕shì监jiān反fǎn，铍pī也yě。其qí病bìng非fēi针zhēn石shí不bù

为wèi而ér恶è之zhī者zhě，纵zòng岐qí黄huáng无wú所suǒ施shī其qí功gōng。其qí病bìng可kě疗liáo而ér不bù许xǔ疗liáo者zhě，纵zòng仓cāng扁biǎn不bù可kě为wèi其qí功gōng也yě。平píng按àn∶ 原yuán抄chāo作zuò

镜jìng，据jù注zhù应yīng作zuò ，《素sù问wèn》作zuò针zhēn。）

凡fán刺cì之zhī道dào，毕bì于yú终zhōng始shǐ，明míng知zhī终zhōng始shǐ，五wǔ脏zàng为wèi纪jì，阴yīn阳yáng定dìng矣yǐ。（凡fán刺cì之zhī道dào，其qí要yào须xū穷qióng阴yīn阳yáng气qì之zhī终zhōng始shǐ。人rén

之zhī阴yīn阳yáng气qì终zhōng始shǐ者zhě，必bì本běn五wǔ脏zàng以yǐ为wéi纲gāng纪jì，以yǐ五wǔ脏zàng藏cáng神shén居jū身shēn，故gù为wèi阴yīn阳yáng气qì之zhī纲gāng纪jì，即jí阴yīn阳yáng定dìng矣yǐ。）阴yīn

者zhě主zhǔ藏cáng，阳yáng者zhě主zhǔ腑fǔ，（阴yīn气qì主zhǔ于yú五wǔ脏zàng，在zài内nèi；阳yáng气qì主zhǔ于yú六liù腑fǔ，在zài外wài也yě。）阳yáng受shòu气qì于yú四sì末mò，阴yīn受shòu气qì

于yú五wǔ脏zàng。（清qīng阳yáng实shí于yú四sì肢zhī，浊zhuó阴yīn者zhě走zǒu于yú六liù腑fǔ，故gù阳yáng受shòu气qì于yú四sì末mò也yě。清qīng阴yīn起qǐ于yú五wǔ脏zàng，浊zhuó阳yáng者zhě营yíng于yú四sì

肢zhī，故gù阴yīn受shòu气qì于yú五wǔ脏zàng也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》末mò作zuò肢zhī。）故gù泻xiè者zhě迎yíng之zhī，补bǔ者zhě随suí之zhī，知zhī迎yíng知zhī随suí，气qì可kě令lìng

和hé，和hé气qì之zhī方fāng，必bì通tōng阴yīn阳yáng，（故gù补bǔ泻xiè之zhī道dào，阴yīn阳yáng之zhī气qì，实shí而ér来lái者zhě，迎yíng而ér泻xiè之zhī，虚xū而ér去qù者zhě，随suí而ér补bǔ

之zhī，人rén能néng知zhī此cǐ随suí迎yíng补bǔ泻xiè之zhī要yào，则zé阴yīn阳yáng气qì和hé，有yǒu疾jí可kě愈yù也yě。）五wǔ脏zàng为wèi阴yīn，六liù腑fǔ为wèi阳yáng，传chuán之zhī后hòu代dài，以yǐ血xuè

为wèi盟méng，敬jìng之zhī者zhě昌chāng，慢màn之zhī者zhě亡wáng，无wú道dào行héng私sī，必bì得děi夭yāo殃yāng。（敬jìng其qí传chuán方fāng，令lìng守shǒu道dào去qù私sī也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》

后hòu代dài作zuò后hòu世shì。《甲jiǎ乙yǐ》无wú传chuán之zhī后hòu代dài以yǐ下xià六liù句jù。）谨jǐn奉fèng天tiān道dào，请qǐng言yán终zhōng始shǐ，（言yán其qí奉fèng诫jiè，因yīn请qǐng五wǔ脏zàng终zhōng

始shǐ之zhī纪jì也yě。）终zhōng始shǐ者zhě，经jīng脉mài为wèi纪jì，持chí其qí脉mài口kǒu人rén迎yíng，以yǐ知zhī阴yīn阳yáng有yǒu余yú不bù足zú、平píng与yǔ不bù平píng，天tiān道dào毕bì矣yǐ。（五wǔ

脏zàng终zhōng始shǐ纪jì者zhě，谓wèi经jīng脉mài也yě。欲yù知zhī经jīng脉mài为wèi终zhōng始shǐ者zhě，可kě持chí脉mài口kǒu人rén迎yíng动dòng脉mài，则zé知zhī十shí二èr经jīng脉mài终zhōng始shǐ阴yīn阳yáng之zhī气qì有yǒu余yú

不bù足zú也yě。）所suǒ谓wèi平píng人rén者zhě不bù病bìng，不bù病bìng者zhě，脉mài口kǒu人rén迎yíng应yīng四sì时shí也yě，（春chūn夏xià人rén迎yíng微wēi大dà寸cùn口kǒu，秋qiū冬dōng寸cùn口kǒu微wēi大dà人rén

迎yíng，即jí应yīng四sì时shí也yě。平píng按àn∶注zhù两liǎng微wēi字zì原yuán作zuò后hòu，根gēn据jù前qián经jīng文wén应yīng作zuò微wēi。）上shàng下xià相xiāng应yìng而ér俱jù往wǎng俱jù来lái也yě，（人rén迎yíng

在zài结jié喉hóu两liǎng旁páng，故gù为wèi上shàng也yě。寸cùn口kǒu在zài两liǎng手shǒu关guān上shàng，故gù为wèi下xià也yě。上shàng下xià虽suī别bié，皆jiē因yīn呼hū吸xī而ér动dòng，故gù俱jù往wǎng来lái也yě。往wǎng

谓wèi阳yáng出chū，来lái谓wèi阴yīn入rù也yě，往wǎng来lái虽suī别bié异yì，同tóng时shí而ér动dòng，故gù曰yuē俱jù也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》来lái上shàng无wú俱jù

字zì。）六liù经jīng之zhī脉mài不bù结jié动dòng也yě，（阴yīn阳yáng之zhī脉mài俱jù往wǎng来lái者zhě，即jí三sān阴yīn三sān阳yáng经jīng脉mài动dòng而ér不bù结jié。）本běn末mò之zhī寒hán温wēn相xiāng守shǒu

司sī也yě，（春chūn夏xià是shì阳yáng用yòng事shì，时shí温wēn，人rén迎yíng为wèi本běn也yě。秋qiū冬dōng是shì阴yīn用yòng事shì，时shí寒hán，脉mài口kǒu为wèi本běn也yě。其qí二èr脉mài不bù来lái相xiāng乘chéng，

复fù共gòng保bǎo守shǒu其qí位wèi，故gù曰yuē相xiāng守shǒu司sī也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》温wēn下xià有yǒu之zhī字zì。《甲jiǎ乙yǐ》作zuò本běn末mò相xiāng过guò，无wú之zhī字zì。）形xíng

肉ròu血xuè气qì必bì相xiāng称chèn也yě，是shì谓wèi平píng

人rén。（形xíng，谓wèi骨gǔ肉ròu色sè状zhuàng者zhě也yě。肉ròu，谓wèi肌jī肤fū及jí血xuè气qì□者zhě也yě。衰shuāi劳láo减jiǎn等děng□□好hǎo即jí为wèi相xiāng称chèn也yě。如rú前qián五wǔ种zhǒng

皆jiē为wèi善shàn者zhě，为wèi平píng人rén。平píng按àn∶注zhù血xuè气qì下xià原yuán缺quē一yī字zì，上shàng半bàn作zuò四sì。衰shuāi劳láo，劳láo字zì原yuán校xiào作zuò荣róng。）少shǎo气qì者zhě，脉mài

口kǒu人rén迎yíng俱jù少shǎo而ér不bù称chēng尺chǐ寸cùn也yě，如rú是shì则zé阴yīn阳yáng俱jù不bù足zú。（脉mài口kǒu，寸cùn口kǒu也yě。寸cùn部bù有yǒu九jiǔ分fēn之zhī动dòng，尺chǐ部bù有yǒu一yī寸cùn

之zhī动dòng。今jīn秋qiū冬dōng寸cùn口kǒu反fǎn小xiǎo于yú人rén迎yíng，即jí寸cùn口kǒu不bù称chēng尺chǐ寸cùn也yě。春chūn夏xià人rén迎yíng反fǎn小xiǎo于yú寸cùn口kǒu，即jí人rén迎yíng不bù称chēng尺chǐ寸cùn也yě。如rú

此cǐ勘kān检jiǎn，则zé知zhī脏zàng腑fǔ阴yīn阳yáng二èr气qì俱jù少shǎo也yě。平píng按àn∶注zhù勘kān袁yuán刻kè误wù作zuò甚shèn。）补bǔ阳yáng则zé阴yīn竭jié，泻xiè阴yīn则zé阳yáng脱tuō。如rú是shì

者zhě可kě将jiāng以yǐ甘gān药yào，不bù愈yù，可kě饮yǐn以yǐ至zhì齐qí。（夫fū阳yáng实shí阴yīn虚xū，可kě泻xiè阳yáng补bǔ阴yīn；阴yīn实shí阳yáng虚xū，可kě泻xiè阴yīn补bǔ阳yáng。今jīn阴yīn

阳yáng俱jù虚xū，补bǔ阳yáng，其qí阴yīn益yì以yǐ竭jié，泻xiè阴yīn之zhī虚xū，阳yáng无wú所suǒ根gēn据jù故gù阳yáng脱tuō。所suǒ以yǐ不bù可kě得dé于yú针zhēn石shí，可kě以yǐ甘gān善shàn汤tāng液yè将jiāng

扶fú补bǔ之zhī，若ruò不bù已yǐ，可kě至zhì于yú齐qí也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú愈yù字zì，齐qí作zuò剂jì。注zhù甘gān善shàn袁yuán刻kè作zuò甘gān药yào。）

如rú此cǐ者zhě弗fú灸jiǔ不bù已yǐ，因yīn而ér泻xiè之zhī，则zé五wǔ脏zàng气qì坏huài矣yǐ。（如rú此cǐ二èr皆jiē是shì虚xū，可kě以yǐ汤tāng液yè补bǔ者zhě，日rì渐jiàn方fāng愈yù，故gù曰yuē

不bù久jiǔ不bù已yǐ。若ruò不bù如rú此cǐ，即jí用yòng针zhēn泻xiè，必bì坏huài五wǔ脏zàng之zhī气qì也yě。为wèi不bù灸jiǔ于yú义yì不bù顺shùn，灸jiǔ当dāng为wèi久jiǔ也yě。）人rén迎yíng一yī盛shèng，

病bìng在zài足zú少shǎo阳yáng，一yī盛shèng而ér躁zào，在zài手shǒu少shǎo阳yáng；（病bìng在zài足zú少shǎo阳yáng。足zú少shǎo阳yáng病bìng，大dà于yú足zú厥jué阴yīn一yí倍bèi，故gù人rén迎yíng盛shèng于yú寸cùn

口kǒu一yí倍bèi。一yī盛shèng而ér躁zào，病bìng在zài于yú手shǒu少shǎo阳yáng经jīng也yě。）人rén迎yíng二èr盛shèng，病bìng在zài足zú太tài阳yáng，二èr盛shèng而ér躁zào，在zài手shǒu太tài阳yáng；（躁zào，

手shǒu道dào反fǎn，扰rǎo也yě。阳yáng气qì渐jiàn大dà，在zài足zú太tài阳yáng。足zú太tài阳yáng病bìng，大dà于yú足zú少shǎo阴yīn二èr倍bèi，故gù人rén迎yíng盛shèng于yú寸cùn口kǒu二èr倍bèi也yě。）

人rén迎yíng三sān盛shèng，病bìng在zài足zú阳yáng明míng，三sān盛shèng而ér躁zào，在zài手shǒu阳yáng明míng；（阳yáng气qì更gèng盛shèng，在zài足zú阳yáng明míng。足zú阳yáng明míng病bìng，大dà于yú足zú太tài阴yīn三sān

倍bèi，故gù人rén迎yíng盛shèng于yú寸cùn口kǒu三sān倍bèi也yě。平píng按àn∶注zhù足zú太tài阴yīn，阴yīn字zì原yuán抄chāo作zuò阳yáng，据jù上shàng注zhù拟nǐ作zuò阴yīn。）人rén迎yíng四sì盛shèng，且qiě

大dà且qiě数shù者zhě，名míng曰yuē溢yì阳yáng，溢yì阳yáng为wèi外wài格gé。（人rén迎yíng盛shèng至zhì四sì倍bèi，大dà而ér动dòng数shù，阳yáng气qì盈yíng溢yì在zài外wài，格gé拒jù阴yīn气qì不bù得dé

出chū外wài，故gù曰yuē外wài格gé也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》作zuò四sì盛shèng以yǐ上shàng为wèi格gé阳yáng。）脉mài口kǒu一yī盛shèng，病bìng在zài足zú厥jué阴yīn，一yī盛shèng而ér躁zào，

在zài手shǒu心xīn主zhǔ；（足zú厥jué阴yīn盛shèng病bìng大dà于yú足zú少shǎo

阳yáng一yí倍bèi，故gù脉mài口kǒu盛shèng于yú人rén迎yíng一yí倍bèi也yě。）脉mài口kǒu二èr盛shèng，病bìng在zài足zú少shǎo阴yīn，二èr盛shèng而ér躁zào，在zài手shǒu少shǎo阴yīn；（足zú少shǎo阴yīn盛shèng病bìng

大dà于yú足zú太tài阳yáng二èr倍bèi，故gù脉mài口kǒu盛shèng于yú人rén迎yíng二èr倍bèi也yě。）脉mài口kǒu三sān盛shèng，病bìng在zài足zú太tài阴yīn，三sān盛shèng而ér躁zào，在zài手shǒu少shǎo阴yīn；（足zú

太tài阴yīn盛shèng病bìng大dà于yú足zú阳yáng明míng三sān倍bèi，故gù脉mài口kǒu盛shèng于yú人rén迎yíng三sān倍bèi也yě。平píng按àn∶手shǒu少shǎo阴yīn《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》均jūn作zuò手shǒu太tài

阴yīn，根gēn据jù经jīng文wén亦yì应yīng作zuò太tài，当dāng系xì传chuán写xiě之zhī误wù。）脉mài口kǒu四sì盛shèng，且qiě大dà且qiě数shù者zhě，命mìng曰yuē溢yì阴yīn，为wèi内nèi关guān，内nèi关guān不bù通tōng，

死sǐ不bù治zhì。（阴yīn气qì四sì盛shèng于yú阳yáng，脉mài口kǒu大dà而ér且qiě数shù，阴yīn气qì盈yíng溢yì在zài内nèi，关guān闭bì阳yáng气qì不bù得dé复fù入rù，名míng曰yuē内nèi关guān，不bù可kě

疗liáo也yě。）人rén迎yíng与yǔ太tài阴yīn脉mài口kǒu俱jù盛shèng四sì倍bèi以yǐ上shàng者zhě，命mìng曰yuē关guān格gé，关guān格gé者zhě与yǔ之zhī短duǎn期qī。（脉mài口kǒu，寸cùn口kǒu也yě。阳yáng盛shèng

四sì倍bèi，格gé而ér不bù关guān，阴yīn盛shèng四sì倍bèi，关guān而ér不bù格gé，皆jiē与yǔ死sǐ期qī。脉mài口kǒu人rén迎yíng俱jù四sì倍bèi以yǐ上shàng，称chēng曰yuē关guān格gé，死sǐ之zhī将jiāng近jìn，

故gù与yǔ短duǎn期qī。此cǐ云yún人rén迎yíng与yǔ太tài阴yīn脉mài口kǒu，即jí知zhī手shǒu太tài阴yīn脉mài无wú人rén迎yíng也yě。平píng按àn∶关guān字zì袁yuán刻kè均jūn误wù作zuò开kāi。）人rén迎yíng一yī

盛shèng，泻xiè足zú少shǎo阳yáng而ér补bǔ足zú厥jué阴yīn，（人rén迎yíng一yí倍bèi大dà于yú脉mài口kǒu，即jí知zhī少shǎo阳yáng一yí倍bèi大dà于yú厥jué阴yīn，故gù泻xiè足zú少shǎo阳yáng，补bǔ足zú厥jué

阴yīn，余yú皆jiē准zhǔn此cǐ也yě。）二èr泻xiè一yī补bǔ，（其qí补bǔ泻xiè法fǎ，阳yáng盛shèng阴yīn虚xū，二èr泻xiè于yú阳yáng，一yī补bǔ于yú阴yīn。阴yīn盛shèng阳yáng虚xū，一yī泻xiè

于yú阴yīn，二èr补bǔ于yú阳yáng。然rán则zé阳yáng盛shèng得dé二èr泻xiè，阳yáng虚xū得dé二èr补bǔ，阴yīn盛shèng得dé一yī泻xiè，阴yīn虚xū得dé一yī补bǔ，疗liáo阳yáng得dé多duō，疗liáo阴yīn得dé

少shǎo，何hé也yě？阴yīn气qì迟chí缓huǎn，故gù补bǔ泻xiè在zài渐jiàn；阳yáng气qì疾jí急jí，故gù补bǔ泻xiè在zài顿dùn，倍bèi于yú疗liáo阳yáng也yě。余yú放fàng此cǐ也yě。平píng按àn∶注zhù

放fàng此cǐ，放fàng字zì原yuán作zuò故gù，谨jǐn拟nǐ作zuò放fàng，袁yuán刻kè作zuò做zuò。）日rì一yī取qǔ之zhī，（一yī取qǔ，一yí度dù补bǔ泻xiè也yě。足zú太tài阳yáng盛shèng，足zú少shǎo阴yīn

虚xū，足zú少shǎo阴yīn盛shèng，足zú太tài阳yáng虚xū，此cǐ二èr经jīng者zhě气qì血xuè最zuì少shǎo，故gù二èr日rì一yī补bǔ泻xiè也yě。足zú少shǎo阳yáng盛shèng，足zú厥jué阴yīn虚xū，足zú厥jué阴yīn

盛shèng，足zú少shǎo阳yáng虚xū，此cǐ二èr经jīng者zhě血xuè气qì次cì多duō，故gù日rì一yī补bǔ泻xiè也yě。足zú阳yáng明míng盛shèng，足zú太tài阴yīn虚xū，足zú太tài阴yīn盛shèng，足zú阳yáng明míng虚xū，

此cǐ二èr经jīng者zhě血xuè气qì最zuì富fù，故gù日rì二èr补bǔ泻xiè，以yǐ为wéi例lì准zhǔn。厥jué阴yīn血xuè气qì最zuì少shǎo，少shǎo阴yīn次cì多duō，太tài阴yīn最zuì多duō。此cǐ中zhōng少shǎo阴yīn二èr

日rì一yī取qǔ，厥jué阴yīn一yī日rì一yī取qǔ，太tài阴yīn一yī日rì二èr取qǔ，或huò经jīng错cuò耳ěr。）必bì切qiè而ér验yàn之zhī，

必bì须xū切qiè诊zhěn人rén迎yíng脉mài口kǒu，以yǐ取qǔ验yàn也yě。躁zào取qǔ之zhī上shàng，（人rén迎yíng躁zào而ér上shàng行háng，皆jiē在zài手shǒu脉mài，故gù曰yuē取qǔ上shàng。取qǔ者zhě，取qǔ于yú

此cǐ经jīng所suǒ发fā穴xué也yě。平píng按àn∶躁zào《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò疏shū，下xià同tóng。）气qì和hé乃nǎi止zhǐ。（泻xiè实shí补bǔ虚xū，令lìng阴yīn阳yáng气qì和hé

乃nǎi止zhǐ，亦yì为wèi例lì也yě。）人rén迎yíng二èr盛shèng，泻xiè足zú太tài阳yáng而ér补bǔ足zú少shǎo阴yīn，二èr泻xiè一yī补bǔ，二èr日rì一yī取qǔ之zhī，必bì切qiè而ér验yàn之zhī，躁zào取qǔ

之zhī上shàng，气qì和hé乃nǎi止zhǐ。人rén迎yíng三sān盛shèng，泻xiè足zú阳yáng明míng而ér补bǔ足zú太tài阴yīn，二èr泻xiè一yī补bǔ，日rì二èr取qǔ之zhī，必bì切qiè而ér验yàn之zhī，躁zào取qǔ之zhī上shàng，

气qì和hé乃nǎi止zhǐ。脉mài口kǒu一yī盛shèng，泻xiè足zú厥jué阴yīn而ér补bǔ足zú少shǎo阳yáng，二èr补bǔ一yī泻xiè，日rì一yī取qǔ之zhī，必bì切qiè而ér验yàn之zhī，躁zào取qǔ之zhī上shàng，气qì和hé

乃nǎi止zhǐ。脉mài口kǒu二èr盛shèng，泻xiè足zú少shǎo阴yīn而ér补bǔ足zú太tài阳yáng，二èr补bǔ一yī泻xiè，二èr日rì一yī取qǔ之zhī，必bì切qiè而ér验yàn之zhī，躁zào取qǔ之zhī上shàng，气qì和hé

乃nǎi止zhǐ。脉mài口kǒu三sān盛shèng，泻xiè足zú太tài阴yīn而ér补bǔ足zú阳yáng明míng，二èr补bǔ一yī泻xiè，日rì二èr取qǔ之zhī，必bì切qiè而ér验yàn之zhī，躁zào取qǔ之zhī上shàng，气qì和hé乃nǎi

止zhǐ。所suǒ以yǐ日rì二èr取qǔ之zhī者zhě，太tài阴yīn主zhǔ胃wèi，大dà富fù于yú谷gǔ气qì，故gù日rì二èr取qǔ。（释shì此cǐ二èr经jīng多duō取qǔ所suǒ由yóu也yě。平píng按àn∶太tài阴yīn

主zhǔ胃wèi《灵líng枢shū》作zuò阳yáng明míng主zhǔ胃wèi。《甲jiǎ乙yǐ》谷gǔ下xià无wú气qì字zì。）人rén迎yíng脉mài口kǒu俱jù盛shèng三sān倍bèi以yǐ上shàng，命mìng曰yuē阴yīn阳yáng俱jù溢yì，如rú

是shì者zhě不bù开kāi，则zé血xuè脉mài闭bì塞sè，气qì无wú所suǒ行xíng，流liú淫yín于yú中zhōng，五wǔ脏zàng内nèi伤shāng。如rú此cǐ者zhě，因yīn而ér灸jiǔ之zhī，则zé变biàn易yì而ér为wèi他tā疾jí

矣yǐ。（人rén迎yíng脉mài口kǒu俱jù三sān倍bèi以yǐ上shàng，未wèi至zhì四sì倍bèi，阴yīn阳yáng俱jù有yǒu溺nì溢yì，当dāng尔ěr之zhī时shí，必bì须xū以yǐ针zhēn开kāi泻xiè通tōng之zhī；若ruò不bù开kāi

者zhě，气qì无wú所suǒ行xíng；淫yín溢yì反fǎn流liú，内nèi伤shāng五wǔ脏zàng，不bù可kě灸jiǔ也yě。平píng按àn∶三sān倍bèi以yǐ上shàng《甲jiǎ乙yǐ》作zuò四sì倍bèi以yǐ上shàng，注zhù∶《灵líng

枢shū》作zuò三sān倍bèi。注zhù当dāng尔ěr，尔ěr字zì袁yuán刻kè作zuò诊zhěn。）凡fán刺cì之zhī道dào，气qì调diào而ér止zhǐ，补bǔ阴yīn泻xiè阳yáng，夫fū泻xiè阴yīn为wèi易yì，补bǔ阴yīn为wèi

难nán，补bǔ阳yáng为wèi易yì，泻xiè阳yáng为wéi难nán，刺cì法fǎ补bǔ阴yīn泻xiè阳yáng，二èr气qì和hé者zhě，即jí可kě停tíng止zhǐ也yě。（平píng按àn∶注zhù泻xiè阴yīn，阴yīn字zì袁yuán刻kè误wù

作zuò阳yáng。）音yīn气qì并bìng章zhāng，耳ěr目mù聪cōng明míng，反fǎn此cǐ者zhě，血xuè气qì不bù行xíng身shēn中zhōng。（阴yīn阳yáng和hé者zhě，言yán音yīn清qīng朗lǎng，吐tǔ纳nà和hé畅chàng，故gù

曰yuē并bìng章zhāng。七qī窍qiào开kāi通tōng，所suǒ以yǐ耳ěr目mù聪cōng明míng；反fǎn此cǐ为wèi逆nì，故gù血xuè气qì不bù行xíng也yě。平píng按àn∶音yīn气qì并bìng章zhāng《灵líng枢shū》作zuò音yīn气qì

益yì彰zhāng，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò音yīn声shēng益yì彰zhāng。

《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú身shēn中zhōng二èr字zì。注zhù为wèi逆nì袁yuán刻kè作zuò者zhě逆nì。）所suǒ谓wèi气qì至zhì而ér有yǒu效xiào者zhě，（针zhēn入rù肤fū肉ròu，转zhuǎn而ér

待dài气qì，气qì至zhì行xíng补bǔ泻xiè而ér得dé验yàn者zhě，谓wèi有yǒu效xiào也yě。平píng按àn∶效xiào《甲jiǎ乙yǐ》作zuò效xiào。）泻xiè则zé益yì虚xū，虚xū者zhě脉mài大dà如rú其qí故gù

而ér不bù坚jiān也yě，坚jiān如rú其qí故gù者zhě，适shì虽suī言yán快kuài，病bìng未wèi去qù也yě。（以yǐ其qí有yǒu实shí，所suǒ以yǐ须xū泻xiè，泻xiè者zhě益yì虚xū损sǔn实shí。其qí实shí损sǔn

者zhě，其qí脉mài大dà如rú故gù而ér脉mài中zhōng不bù坚jiān，即jí为wèi损sǔn实shí也yě。若ruò泻xiè已yǐ脉mài大dà如rú故gù、脉mài中zhōng仍réng坚jiān者zhě，去qù针zhēn适shì虽suī以yǐ损sǔn称chēng快kuài，

病bìng未wèi除chú也yě。平píng按àn∶快kuài《灵líng枢shū》作zuò故gù。）补bǔ则zé益yì实shí，实shí者zhě脉mài大dà如rú其qí故gù而ér益yì坚jiān也yě，大dà如rú其qí故gù而ér不bù坚jiān者zhě，

适shì虽suī言yán快kuài，病bìng未wèi去qù也yě。（以yǐ其qí有yǒu虚xū，所suǒ以yǐ须xū补bǔ，补bǔ者zhě补bǔ虚xū益yì实shí者zhě也yě。其qí得dé实shí者zhě，脉mài大dà如rú故gù而ér脉mài中zhōng

坚jiān，即jí为wèi得dé实shí。若ruò补bǔ已yǐ脉mài大dà如rú故gù、脉mài不bù中zhōng坚jiān，去qù针zhēn适shì虽suī快kuài，病bìng未wèi愈yù也yě。）故gù补bǔ则zé实shí，泻xiè则zé虚xū，痛tòng

虽suī不bù随suí针zhēn，病bìng必bì衰shuāi去qù。（故gù补bǔ则zé补bǔ虚xū令lìng实shí，泻xiè则zé泻xiè实shí令lìng虚xū，补bǔ泻xiè未wèi尽jǐn其qí工gōng，去qù针zhēn适shì虽suī言yán瘥chài，病bìng未wèi

除chú也yě；若ruò补bǔ泻xiè穷qióng理lǐ，其qí痛tòng虽suī不bù随suí针zhēn去qù，病bìng必bì衰shuāi去qù也yě。平píng按àn∶针zhēn下xià《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu减jiǎn字zì。）必bì先xiān通tōng十shí二èr经jīng

脉mài之zhī所suǒ生shēng病bìng，而ér后hòu可kě得dé传chuán于yú终zhōng始shǐ矣yǐ。（十shí二èr经jīng病bìng所suǒ由yóu通tōng之zhī者zhě，知zhī诸zhū邪xié气qì得dé之zhī初chū始shǐ，亦yì知zhī万wàn病bìng所suǒ瘥chài

之zhī终zhōng，是shì以yǐ可kě得dé传chuán于yú终zhōng始shǐ，贻yí诸zhū后hòu代dài也yě。平píng按àn∶经jīng下xià《甲jiǎ乙yǐ》无wú脉mài字zì，传chuán上shàng无wú得dé字zì。）故gù阴yīn阳yáng不bù相xiāng

移yí，虚xū实shí不bù相xiāng倾qīng，取qǔ之zhī其qí经jīng。（是shì故gù学xué人rén须xū知zhī阴yīn阳yáng虚xū实shí不bù相xiāng倾qīng移yí者zhě，可kě取qǔ十shí二èr经jīng脉mài行xíng补bǔ泻xiè也yě。平píng按àn∶

倾qīng袁yuán刻kè误wù作zuò颀qí，注zhù同tóng。）

黄huáng帝dì问wèn于yú岐qí伯bó曰yuē∶人rén病bìng胃wèi管guǎn痈yōng者zhě，诊zhěn当dāng何hé如rú？岐qí伯bó曰yuē∶诊zhěn此cǐ者zhě当dāng得dé胃wèi脉mài，其qí脉mài当dāng沉chén细xì，沉chén细xì

者zhě气qì逆nì，逆nì者zhě人rén迎yíng甚shèn盛shèng，盛shèng则zé热rè，人rén迎yíng者zhě胃wèi脉mài也yě，逆nì而ér盛shèng，则zé热rè聚jù于yú胃wèi口kǒu而ér不bù行xíng，故gù胃wèi管guǎn为wèi痈yōng。

黄huáng帝dì曰yuē∶善shàn。（胃wèi管guǎn痈yōng者zhě，胃wèi口kǒu有yǒu热rè，胃wèi管guǎn生shēng痈yōng也yě。得dé胃wèi脉mài者zhě，寸cùn口kǒu脉mài也yě。寸cùn口kǒu者zhě，脉mài之zhī大dà会huì手shǒu

太tài阴yīn

之zhī动dòng也yě，故gù五wǔ脏zàng六liù腑fǔ十shí二èr经jīng脉mài之zhī所suǒ终zhōng始shǐ也yě。平píng人rén手shǒu之zhī寸cùn口kǒu之zhī中zhōng，胃wèi脉mài合hé浮fú与yǔ大dà也yě。今jīn于yú寸cùn口kǒu之zhī中zhōng，

诊zhěn得dé沉chén细xì之zhī脉mài，即jí知zhī胃wèi有yǒu伤shāng寒hán逆nì气qì，故gù寸cùn口kǒu之zhī脉mài沉chén细xì，上shàng之zhī人rén迎yíng洪hóng盛shèng者zhě也yě，盛shèng则zé胃wèi管guǎn热rè也yě。上shàng人rén迎yíng

者zhě，在zài喉hóu两liǎng边biān，是shì足zú阳yáng明míng胃wèi脉mài者zhě也yě。胃wèi气qì逆nì者zhě，则zé手shǒu之zhī寸cùn口kǒu沉chén细xì，喉hóu边biān人rén迎yíng盛shèng大dà，故gù知zhī热rè聚jù胃wèi口kǒu不bù

行xíng为wéi痈yōng。纡yū恭gōng反fǎn，肿zhǒng也yě。平píng按àn∶胃wèi管guǎn《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò胃wèi脘wǎn。沉chén细xì《甲jiǎ乙yǐ》作zuò沉chén涩sè，《素sù问wèn》

新xīn校jiào正zhèng云yún∶《太tài素sù》作zuò沉chén细xì。）

安ān卧wò，小xiǎo便biàn黄huáng赤chì、脉mài小xiǎo而ér涩sè者zhě，不bù嗜shì食shí。（安ān卧wò，小xiǎo便biàn黄huáng赤chì，脉mài小xiǎo涩sè，脾pí病bìng，故gù不bù嗜shì食shí也yě。平píng

按àn∶涩sè《灵líng枢shū》作zuò涩sè。）人rén病bìng，其qí寸cùn口kǒu之zhī脉mài与yǔ人rén迎yíng之zhī脉mài，大dà小xiǎo及jí其qí浮fú沉chén等děng者zhě，病bìng难nán已yǐ也yě。（寸cùn口kǒu，

即jí脉mài口kǒu也yě。人rén病bìng，寸cùn口kǒu之zhī脉mài，秋qiū浮fú冬dōng沉chén，人rén迎yíng之zhī脉mài，春chūn小xiǎo夏xià大dà，纵zòng病bìng易yì已yǐ；四sì时shí大dà小xiǎo浮fú沉chén皆jiē同tóng，即jí

四sì时shí脉mài乱luàn，故gù难nán已yǐ也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》大dà小xiǎo作zuò小xiǎo大dà等děng三sān字zì。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí五wǔ·诊zhěn候hòu之zhī二èr

<篇piān名míng>色sè脉mài诊zhěn

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì篇piān首shǒu至zhì失shī神shén者zhě亡wáng黄huáng帝dì曰yuē善shàn，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn四sì第dì十shí三sān《移yí精jīng变biàn气qì论lùn》篇piān。自zì黄huáng帝dì

曰yuē余yú闻wén揆kuí度dù奇qí恒héng至zhì诊zhěn要yào毕bì矣yǐ，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn四sì第dì十shí五wǔ《玉yù版bǎn论lùn要yào》篇piān，自zì诊zhěn病bìng之zhī始shǐ至zhì末mò，见jiàn《素sù

问wèn》卷juǎn三sān第dì十shí《五wǔ脏zàng生shēng成chéng篇piān》，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ经jīng》卷juǎn六liù第dì九jiǔ《五wǔ味wèi所suǒ宜yí五wǔ脏zàng生shēng病bìng大dà论lùn》，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ

❖

← 上一回目录下一回 →

🔊 本页支持朗读：点屏幕底部控制条即可听书（Chrome / Edge / Safari 支持）。若未出现控制条，说明当前浏览器不支持语音朗读。