黄帝内经太素 · 正文（14/31）

推荐

第 14 / 31 回

经jīng》卷juǎn四sì第dì一yī下xià编biān。

黄huáng帝dì问wèn于yú岐qí伯bó曰yuē∶余yú欲yù临lín病bìng患huàn，观guān死sǐ生shēng，决jué嫌xián疑yí，欲yù知zhī其qí要yào，如rú日rì月yuè之zhī光guāng，可kě得dé闻wén乎hū？（闻wén

决jué死sǐ生shēng之zhī要yào也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》无wú黄huáng帝dì问wèn于yú岐qí伯bó曰yuē六liù字zì。注zhù决jué字zì袁yuán刻kè误wù作zuò次cì。）岐qí伯bó曰yuē∶色sè脉mài者zhě，

上shàng帝dì之zhī所suǒ贵guì也yě，先xiān师shī之zhī所suǒ传chuán也yě。上shàng古gǔ之zhī时shí，使shǐ贷dài季jì理lǐ色sè脉mài而ér通tōng神shén明míng，合hé之zhī金jīn木mù水shuǐ火huǒ土tǔ四sì时shí阴yīn阳yáng八bā

风fēng六liù合hé，不bù离lí其qí常cháng，变biàn化huà相xiāng移yí，以yǐ观guān其qí妙miào，以yǐ知zhī其qí要yào。（上shàng帝dì，上shàng古gǔ帝dì王wáng者zhě也yě。贷dài季jì，上shàng古gǔ真zhēn者zhě

也yě。上shàng帝dì使shǐ贷dài季jì调tiáo理lǐ人rén之zhī色sè脉mài，令lìng通tōng神shén明míng，外wài合hé五wǔ行xíng四sì时shí阴yīn阳yáng八bā风fēng六liù合hé等děng物wù变biàn化huà常cháng道dào，深shēn观guān常cháng道dào

物wù理lǐ之zhī妙miào，能néng知zhī深shēn妙miào色sè脉mài之zhī用yòng也yě。）

（平píng按àn∶《素sù问wèn》上shàng古gǔ下xià无wú之zhī时shí二èr字zì，贷dài上shàng有yǒu僦jiù字zì。六liù合hé，六liù字zì原yuán缺quē，谨jǐn根gēn据jù《素sù问wèn》补bǔ入rù。）欲yù知zhī其qí要yào，则zé色sè脉mài

是shì矣yǐ。

（安ān生shēng未wèi病bìng之zhī要yào，无wú加jiā色sè脉mài，故gù为wèi要yào也yě。平píng按àn∶注zhù加jiā字zì袁yuán刻kè作zuò如rú。）色sè以yǐ应yīng日rì，脉mài以yǐ应yīng月yuè，帝dì求qiú其qí要yào，则zé其qí要yào已yǐ。（形xíng

色sè

外wài见jiàn为wèi阳yáng，故gù应yīng日rì也yě。脉mài血xuè内nèi见jiàn为wèi阴yīn，故gù应yīng月yuè也yě。日rì应yīng三sān百bǎi六liù十shí日rì也yě，月yuè应yīng十shí二èr月yuè也yě，故gù知zhī色sè脉mài以yǐ为wéi要yào也yě。平píng按àn∶

《素sù问wèn》

帝dì求qiú作zuò常cháng求qiú，要yào已yǐ作zuò要yào也yě。）夫fū色sè脉mài之zhī变biàn化huà，以yǐ应yīng四sì时shí之zhī胜shèng，此cǐ上shàng帝dì之zhī所suǒ贵guì，以yǐ合hé于yú神shén明míng也yě，所suǒ以yǐ远yuǎn死sǐ而ér近jìn生shēng也yě，（四sì

时shí

和hé气qì为wèi胜shèng，上shàng代dài帝dì王wáng，贵guì为wèi帝dì道dào，用yòng合hé神shén明míng，以yǐ宝bǎo于yú生shēng，所suǒ以yǐ远yuǎn死sǐ长cháng生shēng久jiǔ视shì也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》色sè下xià无wú脉mài字zì，之zhī胜shèng

作zuò之zhī脉mài。）

上shàng道dào以yǐ长zhǎng，命mìng曰yuē圣shèng王wáng。（上shàng帝dì理lǐ色sè脉mài，通tōng神shén明míng，合hé于yú常cháng道dào，长cháng生shēng久jiǔ视shì者zhě，称chēng曰yuē圣shèng王wáng也yě。平píng按àn∶上shàng道dào《素sù问wèn》作zuò生shēng道dào。）

中zhōng

古gǔ之zhī治zhì病bìng，病bìng至zhì而ér治zhì之zhī汤tāng液yè，十shí日rì以yǐ去qù八bā风fēng五wǔ痹bì之zhī病bìng，（未wèi病bìng之zhī病bìng至zhì已yǐ，方fāng服fú汤tāng液yè，以yǐ其qí病bìng微wēi，故gù十shí日rì病bìng除chú也yě。平píng

按àn∶《素sù

问wèn》病bìng字zì不bù重zhòng。）十shí日rì不bù已yǐ，治zhì以yǐ草cǎo ，草cǎo 之zhī枝zhī，本běn末mò为wèi眇miǎo，标biāo本běn已yǐ得dé，邪xié气qì乃nǎi服fú。（，古gǔ来lái反fǎn，草cǎo根gēn茎jīng也yě。眇miǎo，

亡wáng

绍shào反fǎn。药yào草cǎo根gēn茎jīng，疗liáo病bìng之zhī要yào也yě。服fú汤tāng液yè十shí日rì不bù已yǐ，可kě服fú药yào草cǎo根gēn茎jīng枝zhī叶yè，丸wán散sàn醪láo醴lǐ，又yòu得dé病bìng本běn药yào末mò，故gù邪xié气qì皆jiē伏fú也yě。

平píng按àn∶

《素sù问wèn》上shàng 字zì作zuò苏sū，为wèi眇miǎo作zuò为wéi助zhù。）暮mù代dài之zhī治zhì病bìng也yě则zé不bù然rán，治zhì不bù本běn四sì时shí，不bù知zhī日rì月yuè，不bù审shěn逆nì顺shùn，病bìng形xíng已yǐ成chéng，乃nǎi欲yù

微wēi针zhēn治zhì

其qí外wài，汤tāng液yè治zhì其qí内nèi，（前qián云yún上shàng古gǔ、中zhōng古gǔ，黄huáng帝dì之zhī时shí即jí以yǐ为wéi暮mù代dài。下xià黄huáng帝dì曰yuē上shàng古gǔ、中zhōng古gǔ、当dāng今jīn之zhī时shí，即jí其qí信xìn也yě。疗liáo病bìng

者zhě，疗liáo

已yǐ病bìng之zhī病bìng也yě。暮mù代dài疗liáo病bìng，与yǔ古gǔ不bù同tóng，凡fán有yǒu五wǔ别bié∶一yī则zé不bù知zhī根gēn寻xún四sì时shí之zhī疗liáo，二èr则zé不bù知zhī色sè脉mài法fǎ于yú日rì月yuè之zhī异yì，三sān则zé不bù审shěn病bìng

之zhī逆nì

顺shùn，四sì则zé不bù知zhī病bìng成chéng未wèi成chéng，五wǔ则zé不bù知zhī所suǒ行xíng疗liáo方fāng。故gù欲yù以yǐ微wēi针zhēn汤tāng液yè，去qù其qí已yǐ成chéng之zhī病bìng也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》暮mù代dài作zuò暮mù世shì，逆nì

顺shùn作zuò逆nì

从cóng。）粗cū工gōng凶xiōng凶xiōng，以yǐ为wéi可kě攻gōng，旧jiù病bìng未wèi已yǐ，新xīn病bìng复fù起qǐ。（凶xiōng，许xǔ容róng反fǎn，恶è勇yǒng也yě。以yǐ微wēi针zhēn小xiǎo液yè，攻gōng已yǐ成chéng之zhī病bìng，更gèng加jiā他tā病bìng，

不bù工gōng

而ér勇yǒng于yú事shì，故gù曰yuē凶xiōng也yě。平píng按àn∶凶xiōng下xià原yuán缺quē一yī字zì，应yīng据jù《素sù问wèn》仍réng作zuò凶xiōng，袁yuán刻kè不bù重zhòng。旧jiù病bìng《素sù问wèn》作zuò故gù病bìng。）黄huáng帝dì曰yuē∶

愿yuàn闻wén要yào

道dào。岐qí伯bó曰yuē∶治zhì之zhī要yào极jí，无wú失shī脉mài色sè，用yòng之zhī不bù惑huò，治zhì之zhī大dà则zé。逆nì顺shùn倒dào行xíng，标biāo本běn不bù得dé，亡wáng神shén失shī国guó。去qù故gù就jiù新xīn，乃nǎi得dé真zhēn人rén。

（言yán

失shī知zhī色sè脉mài，不bù知zhī损sǔn益yì也yě。平píng按àn∶逆nì顺shùn倒dào行xíng《素sù问wèn》作zuò逆nì从cóng到dào行xíng。）黄huáng帝dì曰yuē∶余yú闻wén其qí要yào于yú夫fū子zǐ，夫fū子zǐ言yán不bù离lí脉mài色sè，脉mài

色sè此cǐ余yú

之zhī所suǒ知zhī也yě。（平píng按àn∶脉mài色sè二èr字zì《素sù问wèn》作zuò色sè脉mài，不bù重zhòng。）岐qí伯bó曰yuē∶治zhì之zhī极jí于yú一yī。黄huáng帝dì曰yuē∶何hé谓wèi一yī？岐qí伯bó曰yuē∶一yī者zhě因yīn得dé

之zhī。

黄huáng帝dì曰yuē∶奈nài何hé？岐qí伯bó曰yuē∶闭bì户hù塞sāi牖yǒu，系xì之zhī病bìng者zhě，数shù问wèn其qí情qíng，以yǐ顺shùn其qí意yì，得dé神shén者zhě昌chāng，失shī神shén者zhě亡wáng。黄huáng帝dì曰yuē∶善shàn。（一yī，

得dé神shén也yě。

得dé神shén，谓wèi问wèn病bìng得dé其qí意yì也yě。得dé其qí意yì者zhě，加jiā之zhī针zhēn药yào，去qù死sǐ得dé生shēng，故gù曰yuē昌chāng也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》顺shùn作zuò从cóng。）

黄huáng帝dì曰yuē∶余yú闻wén揆kuí度dù奇qí恒héng，所suǒ指zhǐ不bù同tóng，用yòng之zhī奈nài何hé？岐qí伯bó曰yuē∶揆kuí度dù者zhě，度dù病bìng之zhī浅qiǎn深shēn也yě。奇qí恒héng者zhě，

言yán奇qí恒héng病bìng。（切qiè求qiú其qí病bìng，得dé其qí处chù，知zhī其qí浅qiǎn深shēn，故gù曰yuē揆kuí度dù也yě。奇qí者zhě，有yǒu病bìng不bù得dé以yǐ四sì时shí死sǐ，故gù曰yuē奇qí也yě。

恒héng者zhě，有yǒu病bìng以yǐ四sì时shí死sǐ，不bù失shī其qí常cháng，故gù曰yuē恒héng也yě。平píng按àn∶言yán奇qí恒héng病bìng《素sù问wèn》作zuò言yán奇qí病bìng也yě。）请qǐng言yán道dào之zhī至zhì

数shù，五wǔ色sè脉mài变biàn，揆kuí度dù奇qí恒héng，道dào在zài于yú一yī，神shén转zhuǎn不bù回huí，回huí则zé不bù转zhuǎn，乃nǎi失shī其qí机jī，（数shù，理lǐ也yě。请qǐng言yán道dào其qí至zhì

理lǐ。其qí至zhì理lǐ者zhě，五wǔ色sè五wǔ脉mài之zhī变biàn，揆kuí度dù奇qí恒héng之zhī机jī，道dào在zài其qí一yī，谓wèi之zhī神shén转zhuǎn。神shén转zhuǎn者zhě，神shén清qīng鉴jiàn动dòng之zhī谓wèi也yě。

若ruò鉴jiàn而ér不bù动dòng，则zé不bù通tōng物wù变biàn，故gù失shī机jī。平píng按àn∶请qǐng《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng云yún∶全quán元yuán起qǐ本běn作zuò谓wèi。回huí《素sù问wèn》作zuò回huí。）

至zhì数shù之zhī要yào，迫pò近jìn以yǐ微wēi，着zhe之zhī玉yù版bǎn，命mìng曰yuē合hé生shēng机jī。（神shén动dòng物wù之zhī理lǐ者zhě，近jìn于yú万wàn物wù机jī微wēi之zhī妙miào，故gù书shū玉yù版bǎn，

命mìng曰yuē合hé于yú养yǎng生shēng之zhī机jī也yě。平píng按àn∶生shēng机jī《素sù问wèn》作zuò玉yù机jī。注zhù养yǎng生shēng，养yǎng字zì袁yuán刻kè误wù作zuò义yì。）客kè色sè见jiàn上shàng下xià左zuǒ

右yòu，各gè在zài其qí要yào。（人rén之zhī五wǔ时shí正zhèng王wáng色sè上shàng，相xiāng乘chéng色sè见jiàn，名míng曰yuē客kè色sè。客kè色sè见jiàn面miàn上shàng下xià左zuǒ右yòu各gè当dāng正zhèng色sè所suǒ乘chéng要yào处chù

者zhě，有yǒu病bìng也yě。平píng按àn∶客kè色sè《素sù问wèn》作zuò容róng色sè，新xīn校jiào正zhèng云yún∶全quán元yuán起qǐ本běn容róng作zuò客kè。）其qí色sè见jiàn浅qiǎn者zhě，汤tāng液yè主zhǔ治zhì，十shí日rì

已yǐ。其qí见jiàn深shēn者zhě，必bì齐qí主zhǔ治zhì，二èr十shí一yī日rì已yǐ。其qí见jiàn大dà深shēn者zhě，醪láo酒jiǔ主zhǔ治zhì，百bǎi日rì已yǐ。其qí色sè夭yāo面miàn兑duì，不bù为wèi治zhì。

（五wǔ色sè各gè有yǒu二èr种zhǒng∶一yī者zhě生shēng色sè，赤chì如rú鸡jī冠guān；二èr者zhě死sǐ色sè，赤chì如rú 血xuè。其qí赤chì色sè轻qīng浅qiǎn，不bù如rú鸡jī冠guān，此cǐ有yǒu病bìng也yě，

其qí病bìng最zuì轻qīng，故gù以yǐ汤tāng液yè，十shí日rì得dé已yǐ。赤chì色sè复fù深shēn，不bù如rú鸡jī冠guān，其qí病bìng次cì轻qīng，故gù以yǐ汤tāng液yè，二èr十shí一yī日rì方fāng已yǐ。赤chì

色sè大dà深shēn，不bù如rú鸡jī冠guān，其qí病bìng将jiāng重zhòng，故gù以yǐ药yào醪láo，百bǎi日rì方fāng瘥chài。赤chì色sè如rú 血xuè，其qí病bìng必bì死sǐ，面miàn兑duì赤chì色sè，皆jiē不bù

可kě瘳chōu也yě。兑duì，尖jiān小xiǎo，谓wèi面miàn瘦shòu无wú肉ròu也yě。平píng按àn∶色sè夭yāo上shàng《素sù问wèn》无wú其qí字zì，治zhì上shàng无wú为wéi字zì。兑duì《素sù问wèn》作zuò

脱tuō。夭yāo袁yuán刻kè作zuò赤chì。）百bǎi日rì尽jǐn已yǐ，然rán脉mài短duǎn气qì绝jué死sǐ，病bìng温wēn最zuì甚shèn死sǐ。（色sè大dà深shēn者zhě，疗liáo经jīng百bǎi日rì，然rán脉mài短duǎn气qì

来lái绝jué者zhě，亦yì死sǐ。病bìng温wēn脉mài短duǎn气qì绝jué，亦yì死sǐ也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》已yǐ下xià无wú然rán字zì，最zuì作zuò虚xū。）色sè见jiàn上shàng下xià左zuǒ右yòu，

各gè在zài其qí要yào，上shàng为wèi逆nì，下xià为wèi顺shùn。女nǚ子zǐ右yòu为wèi逆nì，左zuǒ为wèi顺shùn；男nán子zi左zuǒ为wèi逆nì，右yòu为wèi顺shùn。（要yào，色sè见jiàn生shēng病bìng之zhī处chù，

谓wèi是shì色sè部bù上shàng下xià左zuǒ右yòu也yě。上shàng者zhě部bù上shàng，下xià者zhě部bù下xià，左zuǒ者zhě部bù左zuǒ，右yòu者zhě部bù右yòu。凡fán相xiāng克kè之zhī色sè见jiàn者zhě，见jiàn部bù上shàng为wèi

逆nì，部bù下xià为wèi顺shùn。见jiàn女nǚ子zǐ部bù右yòu当dāng要yào，故gù为wèi逆nì也yě；见jiàn女nǚ子zǐ部bù左zuǒ非fēi其qí要yào，故gù为wèi顺shùn也yě。见jiàn男nán子zi部bù左zuǒ要yào处chù，故gù

为wèi逆nì也yě；见jiàn男nán子zi部bù右yòu非fēi其qí要yào处chù，故gù为wèi顺shùn也yě。平píng按àn∶顺shùn《素sù问wèn》作zuò从cóng。）易yì，重chóng阳yáng死sǐ，重zhòng阴yīn死sǐ。阴yīn

阳yáng反fǎn他tā，治zhì在zài权quán衡héng相xiāng夺duó，奇qí恒héng事shì也yě。阴yīn阳yáng反fǎn他tā，揆kuí度dù事shì也yě。（阴yīn盛shèng反fǎn阳yáng为wèi病bìng，阳yáng盛shèng反fǎn阴yīn为wèi病bìng，还hái

用yòng阴yīn阳yáng，权quán衡héng虚xū实shí，补bǔ泻xiè相xiāng夺duó，此cǐ为wèi奇qí恒héng事shì也yě。直zhí知zhī阴yīn阳yáng反fǎn他tā，此cǐ为wèi揆kuí度dù事shì也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》

揆kuí度dù上shàng无wú阴yīn阳yáng反fǎn他tā四sì字zì。）搏bó脉mài痹bì辟pì，寒hán热rè之zhī交jiāo。（脉mài动dòng之zhī时shí，二èr脉mài相xiāng搏bó附fù而ér动dòng，不bù能néng相xiāng去qù者zhě，

此cǐ为wèi痹bì辟pì之zhī病bìng，是shì寒hán热rè之zhī气qì相xiāng交jiāo搏bó也yě。平píng按àn∶辟pì《素sù问wèn》作zuò 。）脉mài孤gū为wèi消xiāo，（阴yīn阳yáng之zhī脉mài各gè独dú见jiàn

为wèi孤gū，如rú足zú少shǎo阳yáng脉mài气qì独dú见jiàn、无wú厥jué阴yīn者zhě，病bìng为wèi消xiāo瘅dān也yě。平píng按àn∶注zhù消xiāo瘅dān袁yuán刻kè作zuò消xiāo痹bì。）虚xū为wèi泄xiè，为wèi夺duó

血xuè。（病bìng泄xiè利lì夺duó血xuè者zhě，其qí脉mài虚xū也yě。平píng按àn∶虚xū为wèi泄xiè《素sù问wèn》作zuò气qì虚xū泄xiè。）孤gū为wèi逆nì，虚xū为wèi顺shùn。（阴yīn阳yáng各gè

独dú见jiàn，其qí时shí盛shèng者zhě，为wèi逆nì；独dú见jiàn虚xū者zhě，气qì

易yì和hé，故gù为wèi顺shùn也yě。）行xíng奇qí恒héng之zhī法fǎ，以yǐ太tài阴yīn为wèi始shǐ，行xíng所suǒ不bù胜shèng曰yuē逆nì，逆nì则zé死sǐ，行xíng所suǒ胜shèng曰yuē顺shùn，顺shùn则zé活huó。

（太tài阴yīn，肺fèi手shǒu太tài阴yīn脉mài，主zhǔ气qì者zhě也yě。欲yù行xíng补bǔ泻xiè权quán衡héng相xiāng夺duó之zhī法fǎ，以yǐ太tài阴yīn五wǔ行xíng之zhī气qì以yǐ为wéi始shǐ也yě。行xíng五wǔ行xíng气qì

于yú不bù胜shèng，被bèi他tā乘chéng克kè，故gù为wèi逆nì死sǐ也yě；行xíng于yú所suǒ胜shèng，能néng克kè于yú他tā，故gù为wèi顺shùn也yě。假jiǎ令lìng肝gān病bìng，以yǐ金jīn疗liáo之zhī，即jí行xíng

所suǒ不bù胜shèng也yě；以yǐ土tǔ疗liáo之zhī，即jí行xíng所suǒ胜shèng也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》太tài阴yīn下xià无wú为wéi字zì，顺shùn作zuò从cóng。）八bā风fēng四sì时shí之zhī胜shèng，

终zhōng而ér复fù始shǐ，（八bā风fēng克kè胜shèng，四sì时shí代dài胜shèng，平píng为wèi终zhōng始shǐ也yě。）逆nì行xíng一yī过guò，不bù复fù数shù，诊zhěn要yào毕bì矣yǐ。（八bā风fēng四sì时shí，

顺shùn行xíng所suǒ胜shèng也yě。若ruò逆nì行xíng一yī胜shèng，为wèi一yī过guò也yě。再zài过guò为wèi死sǐ，故gù不bù数shù也yě。假jiǎ令lìng肝gān病bìng，肺fèi气qì来lái乘chéng为wèi一yī过guò，再zài过guò

即jí死sǐ也yě，故gù不bù至zhì于yú数shù也yě。此cǐ为wèi诊zhěn要yào理lǐ极jí，故gù为wèi毕bì也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》数shù上shàng有yǒu可kě字zì。注zhù肺fèi气qì袁yuán刻kè作zuò

肺fèi脉mài。）

诊zhěn病bìng之zhī始shǐ，五wǔ决jué为wèi纪jì，欲yù得dé其qí始shǐ，先xiān建jiàn其qí母mǔ。所suǒ谓wèi五wǔ决jué者zhě，五wǔ脉mài也yě。（诊zhěn五wǔ脏zàng之zhī脉mài，以yǐ知zhī其qí

病bìng，故gù为wèi其qí母mǔ。母mǔ，本běn也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》得dé作zuò知zhī。）是shì以yǐ头tóu痛tòng癫diān疾jí，下xià虚xū上shàng实shí，过guò在zài少shǎo阴yīn、巨jù阳yáng，

甚shèn则zé入rù肾shèn。（肾shèn脉mài足zú少shǎo阴yīn为wèi里lǐ，脏zàng也yě；膀páng胱guāng脉mài足zú太tài阳yáng为wèi表biǎo，腑fǔ也yě。少shǎo阴yīn在zài舌shé本běn以yǐ下xià，太tài阳yáng在zài头tóu，

故gù为wèi上shàng也yě。少shǎo阴yīn虚xū，太tài阳yáng实shí，故gù为wèi头tóu痛tòng癫diān疾jí也yě。此cǐ之zhī二èr脉mài盛shèng则zé入rù脏zàng也yě。平píng按àn∶少shǎo阴yīn上shàng《素sù问wèn》、

《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu足zú字zì。巨jù阳yáng《甲jiǎ乙yǐ》作zuò太tài阳yáng。注zhù少shǎo阴yīn虚xū，阴yīn字zì袁yuán刻kè作zuò阳yáng。）徇xùn蒙méng招zhāo尤yóu，目mùHT 耳ěr聋lóng，下xià

实shí上shàng虚xū，过guò在zài少shǎo阳yáng、厥jué阴yīn，甚shèn则zé入rù肝gān。（徇xùn蒙méng，谓wèi眩xuàn冒mào也yě。招zhāo尤yóu，谓wèi目mù招zhāo摇yáo、头tóu动dòng战zhàn尤yóu也yě。尤yóu音yīn宥yòu。

过guò者zhě，少shǎo阳yáng脉mài虚xū，厥jué阴yīn实shí也yě。平píng按àn∶HT 未wèi详xiáng，《素sù问wèn》作zuò冥míng，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò瞑míng，恐kǒng系xì瞑míng字zì传chuán写xiě之zhī讹é。

少shǎo阳yáng上shàng《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu足zú字zì。又yòu《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng云yún∶“王wáng注zhù徇xùn蒙méng，言yán目mù暴bào疾jí而ér不bù明míng，义yì

未wèi甚shèn显xiǎn。徇xùn蒙méng者zhě，谓wèi目mù睑jiǎn 动dòng疾jí数shù而ér蒙méng暗àn也yě。”）腹fù满mǎn 胀zhàng，支zhī鬲gé ，下xià厥jué上shàng冒mào，过guò在zài足zú太tài阴yīn、阳yáng

明míng。（脾pí脏zàng胃wèi腑fǔ二èr经jīng病bìng也yě。平píng按àn∶支zhī鬲gé 《甲jiǎ乙yǐ》作zuò支zhī满mǎn 胁xié，《素sù问wèn》作zuò支zhī鬲gé 胁xié。袁yuán刻kè作zuò

。）咳ké嗽sòu上shàng气qì，厥jué在zài胸xiōng中zhōng，过guò在zài手shǒu阳yáng明míng、太tài阴yīn。（肺fèi脏zàng大dà肠cháng腑fǔ二èr经jīng病bìng。平píng按àn∶厥jué《甲jiǎ乙yǐ》作zuò病bìng，

注zhù云yún∶《素sù问wèn》作zuò厥jué。）心xīn烦fán头tóu痛tòng，病bìng在zài鬲gé中zhōng，过guò在zài手shǒu巨jù阳yáng、少shǎo阴yīn。（手shǒu太tài阳yáng上shàng头tou，故gù头tóu痛tòng也yě。心xīn

脏zàng小xiǎo肠cháng腑fǔ二èr经jīng病bìng也yě。后hòu之zhī三sān脉mài皆jiē有yǒu入rù脏zàng，略lüè而ér不bù言yán也yě。平píng按àn∶此cǐ一yī段duàn《甲jiǎ乙yǐ》作zuò“胸xiōng中zhōng痛tòng支zhī满mǎn腰yāo

脊jí相xiāng引yǐn而ér痛tòng，过guò在zài手shǒu少shǎo阴yīn太tài阳yáng。”注zhù引yǐn《素sù问wèn》与yǔ本běn书shū同tóng。）夫fū脉mài之zhī小xiǎo大dà滑huá涩sè浮fú沉chén，可kě以yǐ指zhǐ别bié也yě；

（寸cùn口kǒu六liù脉mài之zhī形xíng，指zhǐ下xià得dé之zhī，故gù曰yuē指zhǐ别bié。）五wǔ脏zàng之zhī象xiàng，可kě以yǐ类lèi推tuī；（皮pí肉ròu筋jīn脉mài骨gǔ等děng，五wǔ脏zàng外wài形xíng，

故gù为wèi象xiàng也yě。五wǔ脉mài为wèi五wǔ象xiàng之zhī类lèi，推tuī脉mài可kě以yǐ知zhī也yě。平píng按àn∶注zhù五wǔ象xiàng袁yuán刻kè作zuò五wǔ脏zàng。）上shàng医yī相xiāng音yīn，可kě以yǐ意yì识shí；

五wǔ色sè微wēi诊zhěn，可kě以yǐ目mù察chá。能néng合hé脉mài色sè，可kě以yǐ万wàn全quán。（耳ěr听tīng五wǔ音yīn，目mù察chá五wǔ色sè，以yǐ合hé于yú脉mài，用yòng此cǐ三sān种zhǒng候hòu人rén

病bìng者zhě，所suǒ为wèi皆jiē当dāng，故gù得dé万wàn全quán也yě。平píng按àn∶上shàng医yī《素sù问wèn》作zuò五wǔ脏zàng。）赤chì脉mài之zhī至zhì也yě，喘chuǎn而ér坚jiān，诊zhěn之zhī有yǒu积jī

气qì在zài中zhōng，时shí害hài于yú食shí，名míng曰yuē心xīn痹bì，（心xīn脉mài手shǒu少shǎo阴yīn属shǔ火huǒ色sè赤chì，故gù曰yuē赤chì脉mài。赤chì脉mài，夏xià脉mài。夏xià脉mài如rú钩gōu，其qí

气qì来lái盛shèng去qù衰shuāi，以yǐ为wéi平píng好hǎo。今jīn动dòng如rú人rén喘chuǎn又yòu坚jiān，故gù有yǒu积jī气qì在zài胸xiōng中zhōng，满mǎn闷mèn妨fáng食shí，名míng曰yuē心xīn痹bì。积jī者zhě阴yīn气qì，

聚jù者zhě阳yáng气qì；积jī者zhě五wǔ脏zàng所suǒ生shēng，聚jù者zhě六liù腑fǔ所suǒ成chéng；积jī者zhě其qí始shǐ有yǒu常cháng处chù，聚jù者zhě发fā无wú根gēn本běn、无wú所suǒ留liú止zhǐ也yě。平píng按àn∶

诊zhěn之zhī《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò诊zhěn曰yuē。）得dé之zhī外wài疾jí思sī虑lǜ而ér心xīn虚xū，故gù邪xié从cóng之zhī。（得dé之zhī急jí疾jí思sī虑lǜ外wài事shì，劳láo

伤shāng心xīn虚xū，邪xié气qì因yīn袭xí，不bù从cóng内nèi传zhuàn，以yǐ为wéi痹bì也yě。平píng按àn∶注zhù心xīn虚xū，心xīn字zì原yuán缺quē，谨jǐn根gēn据jù经jīng文wén作zuò心xīn。）白bái脉mài之zhī

至zhì也yě，喘chuǎn而ér浮fú，上shàng虚xū下xià实shí，惊jīng，有yǒu积jī气qì在zài胸xiōng中zhōng，喘chuǎn而ér虚xū，名míng曰yuē肺fèi痹bì，寒hán热rè，（肺fèi脉mài手shǒu太tài阴yīn属shǔ金jīn也yě，

色sè白bái，故gù曰yuē白bái脉mài。白bái脉mài，秋qiū脉mài。秋qiū脉mài如rú浮fú，其qí气qì来lái轻qīng虚xū以yǐ浮fú，来lái急jí去qù散sàn，以yǐ为wéi平píng好hǎo。今jīn虽suī得dé浮fú，然rán

动dòng如rú人rén喘chuǎn，即jí知zhī肺fèi气qì并bìng心xīn，心xīn实shí故gù

惊jīng，肺fèi虚xū故gù有yǒu积jī气qì在zài于yú胸xiōng中zhōng，出chū气qì多duō嘘xū，名míng曰yuē肺fèi。亦yì以yǐ肺fèi虚xū，故gù病bìng寒hán热rè也yě。平píng按àn∶惊jīng有yǒu，有yǒu字zì

《甲jiǎ乙yǐ》作zuò为wéi。）得dé之zhī醉zuì而ér使shǐ内nèi。（以yǐ因yīn酒jiǔ醉zuì力lì意yì入rù房fáng，喘chuǎn呼hū伤shāng肺fèi之zhī所suǒ致zhì也yě。）黄huáng脉mài之zhī至zhì也yě，大dà

而ér虚xū，有yǒu积jī气qì在zài腹fù中zhōng，有yǒu厥jué气qì，名míng曰yuē厥jué疝shàn，女nǚ子zǐ同tóng法fǎ，（脾pí脉mài足zú太tài阴yīn属shǔ土tǔ色sè黄huáng，故gù曰yuē黄huáng脉mài。黄huáng脉mài

好hǎo者zhě，代dài而ér不bú见jiàn；恶è者zhě，见jiàn时shí脉mài大dà而ér虚xū，即jí知zhī积jī气qì在zài于yú腹fù中zhōng，腹fù中zhōng厥jué气qì，名míng曰yuē厥jué疝shàn，男nán女nǚ同tóng病bìng。平píng

按àn∶黄huáng脉mài一yī段duàn《素sù问wèn》在zài青qīng脉mài一yī段duàn下xià。注zhù同tóng病bìng，袁yuán刻kè同tóng误wù作zuò内nèi。）得dé之zhī疾jí使shǐ四sì肢zhī汗hàn出chū当dāng风fēng。（脾pí主zhǔ

四sì肢zhī，急jí促cù用yòng力lì，四sì肢zhī汗hàn出chū，受shòu风fēng所suǒ致zhì。）青qīng脉mài之zhī至zhì也yě，长zhǎng而ér左zuǒ右yòu弹dàn，有yǒu积jī气qì在zài心xīn下xià支zhī ，名míng曰yuē

肝gān痹bì，（肝gān脉mài足zú厥jué阴yīn属shǔ木mù色sè青qīng，故gù曰yuē青qīng脉mài。青qīng脉mài，春chūn脉mài。春chūn脉mài如rú弦xián，气qì来lái濡rú弱ruò软ruǎn虚xū而ér滑huá，端duān直zhí以yǐ

长zhǎng，以yǐ为wéi平píng好hǎo。今jīn青qīng脉mài至zhì，长zhǎng而ér左zuǒ右yòu弹dàn，即jí知zhī有yǒu积jī气qì在zài心xīn下xià，支zhī 而ér妨fáng，名míng曰yuē肝gān痹bì。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》

左zuǒ上shàng有yǒu弦xián字zì。注zhù妨fáng下xià袁yuán刻kè有yǒu食shí字zì。）得dé之zhī寒hán湿shī，与yǔ疝shàn同tóng法fǎ，腰yāo痛tòng足zú清qīng头tóu痛tòng。（得dé之zhī因yīn于yú寒hán湿shī，足zú冷lěng

而ér上shàng，以yǐ成chéng其qí病bìng，与yǔ疝shàn病bìng同tóng。足zú厥jué阴yīn脉mài从cóng足zú循xún少shǎo腹fù上shàng头tou，故gù腰yāo足zú头tóu痛tòng。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》注zhù云yún∶一yī本běn

云yún头tóu脉mài紧jǐn。）黑hēi脉mài之zhī至zhì也yě，上shàng坚jiān而ér大dà，有yǒu积jī气qì在zài腹fù中zhōng与yǔ阴yīn，名míng曰yuē肾shèn痹bì，（肾shèn脉mài足zú少shǎo阴yīn属shǔ水shuǐ色sè黑hēi，故gù

曰yuē黑hēi脉mài。黑hēi脉mài，冬dōng脉mài。冬dōng脉mài如rú营yíng，其qí气qì来lái沉chén而ér搏bó，以yǐ为wéi平píng好hǎo。今jīn黑hēi脉mài至zhì，上shàng坚jiān而ér大dà，即jí知zhī有yǒu积jī气qì在zài

腹fù中zhōng及jí阴yīn中zhōng，名míng曰yuē肾shèn痹bì。平píng按àn∶腹fù中zhōng《素sù问wèn》作zuò小xiǎo腹fù，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò少shǎo腹fù。）得dé之zhī沐mù浴yù清qīng水shuǐ而ér卧wò。

（得dé之zhī因yīn以yǐ冷lěng水shuǐ沐mù发fā及jí洗xǐ浴yù而ér卧wò也yě。）凡fán相xiāng五wǔ色sè之zhī奇qí脉mài，面miàn黄huáng目mù青qīng，面miàn黄huáng目mù赤chì，面miàn黄huáng目mù白bái，面miàn黄huáng

目mù黑hēi者zhě，皆jiē不bù死sǐ。（相xiāng前qián五wǔ色sè异yì脉mài，先xiān相xiāng于yú面miàn五wǔ色sè者zhě，见jiàn面miàn得dé黄huáng色sè，目mù之zhī四sì色sè见jiàn于yú面miàn者zhě，以yǐ土tǔ为wèi

本běn，故gù皆jiē生shēng。平píng按àn∶注zhù以yǐ土tǔ为wèi本běn，袁yuán刻kè土tǔ作zuò上shàng。）面miàn青qīng目mù赤chì，（肝gān病bìng心xīn乘chéng，名míng曰yuē实shí邪xié。）面miàn赤chì目mù

白bái，（心xīn病bìng肺fèi乘chéng，名míng曰yuē微wēi邪xié。）面miàn青qīng目mù黑hēi，（肝gān病bìng肾shèn乘chéng，名míng曰yuē虚xū邪xié。）面miàn黑hēi目mù白bái，（肾shèn病bìng肺fèi乘chéng，亦yì

曰yuē虚xū邪xié。）面miàn赤chì目mù青qīng者zhě，（心xīn病bìng肝gān乘chéng，名míng曰yuē虚xū邪xié。平píng

按àn∶《素sù问wèn》无wú者zhě字zì。）皆jiē死sǐ。（此cǐ之zhī五wǔ色sè，皆jiē为wèi他tā克kè，不bù得dé其qí时shí，不bù疗liáo皆jiē死sǐ。但dàn色sè难nán知zhī，且qiě根gēn据jù

一yī义yì如rú此cǐ也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》死sǐ字zì下xià有yǒu也yě字zì。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí五wǔ·诊zhěn候hòu之zhī二èr

<篇piān名míng>色sè脉mài尺chǐ诊zhěn

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì篇piān首shǒu至zhì末mò，见jiàn《灵líng枢shū》卷juǎn一yī第dì四sì《邪xié气qì脏zàng腑fǔ病bìng形xíng》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ》卷juǎn四sì第dì二èr上shàng

篇piān。

黄huáng帝dì曰yuē∶邪xié之zhī中zhōng人rén，其qí病bìng形xíng何hé如rú？岐qí伯bó答dá曰yuē∶虚xū邪xié之zhī中zhōng身shēn也yě，洫xù 动dòng形xíng。正zhèng邪xié之zhī中zhōng人rén也yě微wēi，

先xiān见jiàn于yú色sè，不bù知zhī于yú身shēn，若ruò有yǒu若ruò无wú，若ruò亡wáng若ruò存cún，有yǒu形xíng无wú形xíng，莫mò知zhī其qí情qíng。黄huáng帝dì曰yuē∶善shàn。（虚xū邪xié，谓wèi八bā

虚xū邪xié风fēng也yě。正zhèng邪xié，谓wèi四sì时shí风fēng也yě。四sì时shí之zhī风fēng，生shēng养yǎng万wàn物wù，故gù为wèi正zhèng也yě。八bā虚xū之zhī风fēng，从cóng虚xū乡xiāng来lái，伤shāng损sǔn于yú

物wù，故gù曰yuē虚xū风fēng。虚xū正zhèng二èr风fēng，性xìng非fēi谷gǔ气qì，因yīn腠còu理lǐ开kāi辄zhé入rù，故gù曰yuē邪xié风fēng。虚xū邪xié中zhōng人rén，入rù腠còu理lǐ，如rú水shuǐ逆nì流liú于yú

洫xù，毛máo立lì动dòng形xíng，故gù为wéi人rén病bìng。正zhèng邪xié中zhōng人rén，微wēi而ér难nán识shí，先xiān见jiàn不bù觉jué于yú身shēn，故gù轻qīng而ér易yì去qù也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》

无wú黄huáng帝dì曰yuē至zhì岐qí伯bó答dá曰yuē十shí六liù字zì。洫xù 《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò洒sǎ浙zhè。《甲jiǎ乙yǐ》无wú若ruò有yǒu若ruò无wú四sì字zì。）

黄huáng帝dì问wèn岐qí伯bó曰yuē∶余yú闻wén之zhī，见jiàn其qí色sè，知zhī其qí病bìng，命mìng曰yuē明míng；按àn其qí脉mài，知zhī其qí病bìng，命mìng曰yuē神shén；问wèn其qí病bìng而ér知zhī

其qí处chù，命mìng曰yuē工gōng。余yú愿yuàn闻wén之zhī，见jiàn而ér知zhī之zhī，按àn而ér得dé之zhī，问wèn而ér极jí之zhī，为wèi之zhī奈nài何hé？（察chá色sè之zhī明míng，按àn脉mài之zhī神shén，

审shěn问wèn之zhī工gōng，为wèi诊zhěn之zhī要yào，故gù并bìng请qǐng之zhī。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》无wú此cǐ一yī段duàn及jí下xià岐qí伯bó答dá曰yuē四sì字zì。问wèn其qí病bìng，问wèn字zì原yuán抄chāo

作zuò间jiān，谨jǐn根gēn据jù《灵líng枢shū》及jí本běn注zhù作zuò问wèn。）岐qí伯bó答dá曰yuē∶夫fū色sè脉mài与yǔ尺chǐ之zhī相xiāng应yìng也yě，如rú桴fú鼓gǔ影yǐng响xiǎng之zhī相xiāng应yìng也yě，不bù

得dé相xiāng失shī也yě，

（桴fú，伏fú留liú反fǎn，击jī鼓gǔ槌chuí也yě。答dá中zhōng色sè、脉mài及jí尺chǐ，以yǐ为wéi三sān种zhǒng，不bù言yán问wèn也yě。色sè，谓wèi面miàn色sè。脉mài，谓wèi寸cùn口kǒu。尺chǐ，

谓wèi尺chǐ中zhōng也yě。五wǔ脏zàng六liù腑fǔ善shàn恶è之zhī气qì，见jiàn于yú色sè部bù、寸cùn口kǒu、尺chǐ中zhōng，三sān候hòu相xiāng应yìng，如rú槌chuí鼓gǔ、形xíng影yǐng、声shēng响xiǎng，不bù相xiāng

失shī也yě。如rú肝gān色sè面miàn青qīng，寸cùn口kǒu脉mài弦xián，尺chǐ肤fū有yǒu异yì，内nèi外wài不bù相xiāng失shī也yě。平píng按àn∶尺chǐ之zhī下xià《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu皮pí肤fū二èr字zì。）

此cǐ亦yì本běn末mò根gēn叶yè之zhī出chū候hòu也yě，故gù根gēn死sǐ则zé叶yè枯kū矣yǐ。（此cǐ则zé尺chǐ地dì以yǐ为wéi根gēn茎jīng，色sè脉mài以yǐ为wéi枝zhī叶yè，故gù根gēn死sǐ枝zhī叶yè枯kū

变biàn。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》根gēn上shàng无wú故gù字zì。注zhù茎jīng袁yuán刻kè作zuò基jī。）色sè脉mài形xíng肉ròu不bù得dé相xiāng失shī也yě，（形xíng肉ròu，即jí是shì尺chǐ之zhī皮pí

肤fū。色sè、脉mài、尺chǐ肤fū三sān种zhǒng不bù相xiāng失shī也yě。）故gù知zhī一yī则zé为wèi工gōng，知zhī二èr则zé为wèi神shén，知zhī三sān则zé神shén且qiě明míng矣yǐ。（故gù但dàn知zhī问wèn

极jí一yī者zhě，唯wéi可kě为wèi工gōng；知zhī问wèn及jí脉mài二èr者zhě，为wèi神shén；知zhī问wèn及jí脉mài，并bìng能néng察chá色sè，称chēng曰yuē神shén明míng也yě。平píng按àn∶注zhù可kě原yuán作zuò

有yǒu，旁páng改gǎi作zuò可kě，袁yuán刻kè可kě有yǒu二èr字zì并bìng列liè，非fēi是shì。）黄huáng帝dì问wèn曰yuē∶愿yuàn卒zú闻wén之zhī。岐qí伯bó答dá曰yuē∶（平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》

无wú色sè脉mài形xíng肉ròu至zhì岐qí伯bó答dá曰yuē三sān十shí九jiǔ字zì。）色sè青qīng者zhě其qí脉mài弦xián，（青qīng为wèi肝gān色sè，弦xián为wèi肝gān脉mài，故gù青qīng、弦xián为wèi肝gān表biǎo也yě。

问wèn色sè、脉mài、尺chǐ三sān种zhǒng之zhī异yì，今jīn但dàn答dá色sè、脉mài不bù言yán尺chǐ者zhě，以yǐ尺chǐ变biàn同tóng脉mài故gù也yě。）色sè赤chì者zhě其qí脉mài钩gōu，（赤chì为wèi心xīn色sè，

钩gōu为wèi心xīn脉mài，赤chì、钩gōu为wèi心xīn表biǎo也yě。）色sè黄huáng者zhě其qí脉mài代dài，（黄huáng为wèi脾pí色sè，代dài为wéi脾pí脉mài，黄huáng、代dài为wéi脾pí表biǎo也yě。）色sè白bái

者zhě其qí脉mài毛máo，（白bái为wèi肺fèi色sè，毛máo为wèi肺fèi脉mài，白bái、毛máo为wèi肺fèi表biǎo也yě。）色sè黑hēi者zhě其qí脉mài石shí。（黑hēi为wèi肾shèn色sè，石shí为wèi肾shèn脉mài，

黑hēi、石shí为wèi肾shèn表biǎo也yě。石shí一yī曰yuē坚jiān，坚jiān亦yì石shí也yě。）见jiàn其qí色sè而ér不bù得dé其qí脉mài，反fǎn得dé其qí相xiāng胜shèng之zhī脉mài，则zé死sǐ矣yǐ；（假jiǎ令lìng

肝gān病bìng得dé见jiàn青qīng色sè，其qí脉mài当dāng弦xián，反fǎn得dé毛máo脉mài，是shì肺fèi来lái乘chéng，肝gān被bèi克kè，故gù死sǐ。余yú脏zàng准zhǔn此cǐ也yě。）得dé其qí相xiāng生shēng之zhī脉mài，

则zé病bìng已yǐ矣yǐ。（假jiǎ令lìng肝gān病bìng见jiàn青qīng色sè，虽suī不bú见jiàn弦xián而ér得dé石shí脉mài，石shí为wèi肾shèn脉mài，是shì水shuǐ生shēng木mù，是shì得dé相xiāng生shēng之zhī脉mài，故gù病bìng

已yǐ也yě。）黄huáng帝dì问wèn岐qí伯bó曰yuē∶五wǔ脏zàng之zhī所suǒ生shēng，变biàn化huà之zhī病bìng形xíng何hé如rú？岐qí伯bó答dá曰yuē∶必bì先xiān定dìng其qí五wǔ色sè五wǔ脉mài之zhī应yīng，其qí病bìng

乃nǎi可kě别bié也yě。（欲yù知zhī五wǔ脏zàng所suǒ生shēng变biàn化huà之zhī病bìng，先xiān定dìng面miàn之zhī五wǔ色sè、寸cùn口kǒu五wǔ脉mài，即jí病bìng可kě知zhī矣yǐ。）黄huáng帝dì问wèn曰yuē∶色sè脉mài

已yǐ定dìng，别bié之zhī奈nài何hé？岐qí伯bó答dá曰yuē∶调diào其qí脉mài之zhī

缓huǎn、急jí、小xiǎo、大dà、滑huá、涩sè，而ér病bìng变biàn定dìng矣yǐ。（虽suī得dé本běn脏zàng之zhī脉mài，而ér一yī脉mài便biàn有yǒu六liù变biàn，观guān其qí六liù变biàn，则zé病bìng形xíng

可kě知zhī矣yǐ。平píng按àn∶小xiǎo大dà《甲jiǎ乙yǐ》作zuò大dà小xiǎo，病bìng变biàn作zuò病bìng形xíng。注zhù矣yǐ字zì袁yuán刻kè脱tuō。）黄huáng帝dì问wèn曰yuē∶调diào之zhī奈nài何hé？岐qí

伯bó答dá曰yuē∶脉mài急jí者zhě，尺chǐ之zhī皮pí肤fū亦yì急jí；（脉mài急jí者zhě，寸cùn口kǒu脉mài急jí也yě。尺chǐ之zhī皮pí肤fū者zhě，从cóng尺chǐ泽zé至zhì关guān，此cǐ为wèi尺chǐ分fēn

也yě；尺chǐ分fēn之zhī中zhōng，关guān后hòu一yī寸cùn动dòng脉mài，以yǐ为wéi诊zhěn候hòu尺chǐ脉mài之zhī部bù也yě；一yī寸cùn以yǐ后hòu至zhì尺chǐ泽zé，称chēng曰yuē尺chǐ之zhī皮pí肤fū。尺chǐ皮pí肤fū

下xià，手shǒu太tài阴yīn脉mài气qì从cóng脏zàng来lái至zhì指zhǐ端duān，从cóng指zhǐ端duān还hái入rù于yú脏zàng，故gù尺chǐ下xià皮pí肤fū与yǔ尺chǐ寸cùn脉mài六liù变biàn同tóng也yě。皮pí肤fū者zhě，以yǐ手shǒu

扪mén循xún尺chǐ皮pí肤fū，急jí与yǔ寸cùn口kǒu脉mài同tóng。）脉mài缓huǎn者zhě，尺chǐ之zhī皮pí肤fū亦yì缓huǎn；（寸cùn口kǒu脉mài缓huǎn，以yǐ手shǒu扪mén循xún尺chǐ皮pí肤fū缓huǎn也yě。）脉mài

小xiǎo者zhě，尺chǐ之zhī皮pí肤fū亦yì减jiǎn而ér少shǎo气qì；（寸cùn口kǒu脉mài小xiǎo，尺chǐ之zhī皮pí肤fū减jiǎn而ér少shǎo气qì也yě。）脉mài大dà者zhě，尺chǐ之zhī皮pí肤fū亦yì贲bēn而ér起qǐ；

（寸cùn口kǒu脉mài大dà，尺chǐ之zhī皮pí肤fū贲bēn起qǐ能néng大dà。一yī曰yuē亦yì大dà，疑yí是shì人rén改gǎi从cóng大dà。平píng按àn∶亦yì贲bēn而ér起qǐ《甲jiǎ乙yǐ》作zuò亦yì大dà。）

脉mài滑huá者zhě，尺chǐ之zhī皮pí肤fū亦yì滑huá；（按àn寸cùn口kǒu脉mài滑huá，即jí尺chǐ皮pí肤fū亦yì滑huá。平píng按àn∶脉mài滑huá上shàng《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu“脉mài沉chén者zhě，尺chǐ

之zhī皮pí肤fū亦yì沉chén”九jiǔ字zì。）脉mài涩sè者zhě，尺chǐ之zhī皮pí肤fū亦yì涩sè。（寸cùn口kǒu脉mài来lái蹇jiǎn涩sè，尺chǐ之zhī皮pí肤fū亦yì涩sè不bù滑huá也yě。）凡fán此cǐ六liù

变biàn者zhě，有yǒu微wēi有yǒu甚shèn，故gù善shàn调diào尺chǐ者zhě，不bù待dài于yú寸cùn口kǒu，（寸cùn口kǒu与yǔ尺chǐ各gè有yǒu六liù变biàn，而ér六liù变biàn各gè有yǒu微wēi甚shèn，可kě审shěn取qǔ之zhī。

前qián调diào寸cùn口kǒu脉mài六liù变biàn，又yòu调diào于yú尺chǐ中zhōng六liù变biàn，方fāng可kě知zhī病bìng。若ruò能néng审shěn调diào尺chǐ之zhī皮pí肤fū六liù变biàn，即jí得dé知zhī病bìng，不bù假jiǎ诊zhěn于yú寸cùn口kǒu

也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》变biàn上shàng无wú六liù字zì，寸cùn下xià无wú口kǒu字zì。）善shàn调diào脉mài者zhě，不bù待dài于yú色sè。（善shàn调diào寸cùn口kǒu之zhī

脉mài知zhī病bìng，亦yì不bù假jiǎ察chá色sè而ér知zhī也yě。）能néng参cān合hé而ér行xíng之zhī者zhě，可kě以yǐ为wèi上shàng工gōng，上shàng工gōng十shí全quán九jiǔ；行xíng二èr者zhě为wèi中zhōng工gōng，中zhōng工gōng

十shí全quán七qī；行xíng一yī者zhě为wèi下xià工gōng，下xià工gōng十shí全quán六liù。（察chá色sè、诊zhěn脉mài、调diào尺chǐ，三sān法fǎ合hé行xíng，得dé病bìng之zhī妙miào，故gù十shí全quán九jiǔ，

名míng曰yuē上shàng工gōng。但dàn知zhī尺chǐ、寸cùn二èr者zhě，十shí中zhōng全quán七qī，故gù为wèi中zhōng工gōng。但dàn明míng尺chǐ一yī法fǎ，十shí中zhōng全quán六liù，以yǐ为wéi下xià工gōng也yě。平píng按àn∶

《甲jiǎ乙yǐ》上shàng工gōng、中zhōng工gōng、下xià工gōng不bù重zhòng，全quán下xià均jūn有yǒu其qí字zì。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí五wǔ·诊zhěn候hòu之zhī二èr

<篇piān名míng>尺chǐ诊zhěn

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì篇piān首shǒu至zhì末mò，见jiàn《灵líng枢shū》卷juǎn十shí一yī第dì七qī十shí四sì《论lùn疾jí诊zhěn尺chǐ》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ经jīng》卷juǎn四sì

第dì二èr上shàng编biān，惟wéi编biān次cì小xiǎo异yì。

黄huáng帝dì问wèn于yú岐qí伯bó曰yuē∶余yú欲yù无wú视shì色sè持chí脉mài，独dú调diào其qí尺chǐ，以yǐ言yán其qí病bìng，从cóng外wài知zhī内nèi，为wèi之zhī奈nài何hé？（无wú视shì面miàn

之zhī五wǔ色sè，无wú持chí寸cùn口kǒu之zhī脉mài，唯wéi诊zhěn尺chǐ脉mài及jí尺chǐ皮pí肤fū，帝dì欲yù从cóng外wài知zhī内nèi病bìng生shēng所suǒ由yóu。）岐qí伯bó答dá曰yuē∶审shěn其qí尺chǐ之zhī缓huǎn急jí

小xiǎo大dà滑huá涩sè，肉ròu之zhī坚jiān脆cuì，而ér病bìng形xíng定dìng矣yǐ。（尺chǐ之zhī缓huǎn急jí等děng，谓wèi尺chǐ脉mài及jí尺chǐ皮pí肤fū缓huǎn、急jí、小xiǎo、大dà、滑huá、涩sè六liù种zhǒng

别bié也yě。肉ròu坚jiān脆cuì者zhě，谓wèi尺chǐ分fēn中zhōng肉ròu之zhī坚jiān脆cuì也yě。知zhī此cǐ八bā者zhě，即jí内nèi病bìng可kě知zhī也yě。平píng按àn∶注zhù即jí内nèi病bìng，即jí字zì袁yuán刻kè误wù

作zuò知zhī。）视shì人rén之zhī目mù果guǒ上shàng微wēi痈yōng，如rú新xīn卧wò起qǐ状zhuàng，其qí颈jǐng脉mài动dòng时shí咳ké，按àn其qí手shǒu足zú上shàng 而ér不bù起qǐ者zhě，风fēng水shuǐ肤fū胀zhàng也yě。

（目mù果guǒ，眼yǎn睑jiǎn也yě。痈yōng，微wēi肿zhǒng起qǐ也yě。颈jǐng脉mài，足zú阳yáng明míng人rén迎yíng也yě。动dòng不bù以yǐ手shǒu，按àn之zhī见jiàn其qí动dòng也yě。，焉yān蓼liǎo反fǎn，

深shēn也yě。不bù起qǐ者zhě，手shǒu足zú肿zhǒng脉mài按àn之zhī久jiǔ而ér不bù起qǐ，如rú按àn泥ní也yě。此cǐ为wèi风fēng水shuǐ肤fū胀zhàng者zhě。平píng按àn∶目mù果guǒ《灵líng枢shū》作zuò目mù

窠kē。《甲jiǎ乙yǐ》无wú自zì黄huáng帝dì问wèn至zhì肤fū胀zhàng也yě一yī段duàn。）尺chǐ湿shī以yǐ淖nào泽zé，风fēng也yě。（尺chǐ分fēn之zhī中zhōng有yǒu润rùn，故gù湿shī也yě。淖nào泽zé，

光guāng泽zé也yě。此cǐ风fēng之zhī候hòu也yě。平píng按àn∶尺chǐ下xià《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu肤fū字zì。湿shī《灵líng枢shū》作zuò滑huá，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò温wēn，

注zhù云yún∶“一yī作zuò滑huá。”以yǐ《灵líng枢shū》作zuò其qí。）尺chǐ肉ròu弱ruò者zhě，解jiě 安ān卧wò。（解jiě ，懈xiè惰duò也yě。尺chǐ肉ròu 弱ruò者zhě，

身shēn体tǐ懈xiè惰duò而ér欲yù安ān卧wò。平píng按àn∶ 下xià《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu也yě字zì。）脱tuō肉ròu者zhě，寒hán热rè不bù治zhì。（骨gǔ寒hán热rè病bìng，羸léi瘦shòu脱tuō肉ròu，

不bù可kě疗liáo也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》热rè下xià有yǒu也yě字zì，无wú不bù治zhì二èr字zì，注zhù云yún∶一yī本běn下xià作zuò不bù治zhì。）尺chǐ肤fū滑huá泽zé脂zhī者zhě，

风fēng也yě。（尺chǐ之zhī肤fū滑huá而ér润rùn泽zé有yǒu脂zhī者zhě，内nèi有yǒu风fēng也yě。平píng

按àn∶《灵líng枢shū》滑huá下xià有yǒu而ér字zì。《甲jiǎ乙yǐ》无wú滑huá脂zhī二èr字zì，风fēng下xià有yǒu痹bì字zì。）尺chǐ肤fū涩sè者zhě，风fēng痹bì。（尺chǐ肤fū涩sè者zhě

内nèi寒hán，故gù有yǒu风fēng痹bì也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》无wú此cǐ句jù。）尺chǐ肤fū粗cū如rú枯kū鱼yú之zhī鳞lín者zhě，水shuǐ 饮yǐn也yě。（饮yǐn，谓wèi是shì

甚shèn渴kě暴bào饮yǐn，水shuǐ 肠cháng胃wèi之zhī外wài、皮pí肤fū之zhī中zhōng，名míng曰yuē 饮yǐn。尺chǐ分fēn之zhī肤fū，粗cū如rú鱼yú鳞lín者zhě，以yǐ为wéi候hòu也yě。）尺chǐ肤fū热rè

甚shèn，脉mài盛shèng躁zào者zhě，病bìng湿shī也yě；（尺chǐ分fēn皮pí肤fū甚shèn热rè，其qí一yī寸cùn之zhī内nèi，尺chǐ脉mài盛shèng躁zào，湿shī病bìng候hòu也yě。平píng按àn∶湿shī《灵líng枢shū》、

《甲jiǎ乙yǐ》作zuò温wēn，根gēn据jù下xià编biān《尺chǐ寸cùn诊zhěn》云yún尺chǐ热rè曰yuē病bìng温wēn，应yīng作zuò温wēn，袁yuán刻kè亦yì作zuò温wēn。）其qí脉mài盛shèng而ér滑huá者zhě，汗hàn且qiě

出chū也yě。（一yī寸cùn之zhī内nèi，尺chǐ脉mài盛shèng而ér滑huá者zhě，汗hàn将jiāng出chū。平píng按àn∶《灵líng枢shū》汗hàn作zuò病bìng。）尺chǐ肤fū寒hán甚shèn，脉mài小xiǎo者zhě，泄xiè、

少shǎo气qì也yě。（尺chǐ肤fū冷lěng、尺chǐ脉mài小xiǎo者zhě，其qí病bìng泄xiè利lì，又yòu少shǎo气qì也yě。平píng按àn∶甚shèn《灵líng枢shū》作zuò其qí。《甲jiǎ乙yǐ》脉mài小xiǎo作zuò

脉mài急jí，注zhù云yún∶一yī作zuò小xiǎo。）尺chǐ肤fūHT 然rán先xiān热rè后hòu寒hán者zhě，寒hán热rè也yě；（按àn尺chǐ皮pí肤fū，先xiān热rè后hòu冷lěng，病bìng寒hán热rè也yě。平píng

按àn∶HT 然rán《灵líng枢shū》作zuò炬jù然rán，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò烧shāo灸jiǔ人rén手shǒu四sì字zì，注zhù云yún∶一yī作zuò炬jù然rán。）尺chǐ肤fū先xiān寒hán，久jiǔ持chí之zhī而ér热rè

者zhě，亦yì寒hán热rè候hòu者zhě也yě。（尺chǐ皮pí肤fū先xiān冷lěng，久jiǔ持chí乃nǎi热rè，亦yì是shì寒hán热rè之zhī病bìng也yě。平píng按àn∶《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú

候hòu字zì。）肘zhǒu所suǒ独dú热rè者zhě，腰yāo以yǐ上shàng热rè；（当dāng肘zhǒu皮pí肤fū独dú热rè者zhě，即jí腰yāo以yǐ上shàng至zhì头tóu热rè也yě。）手shǒu所suǒ独dú热rè者zhě，腰yāo以yǐ

下xià热rè；肘zhǒu前qián独dú热rè者zhě，膺yīng前qián热rè；（腕wàn以yǐ前qián为wèi手shǒu也yě，手shǒu之zhī独dú热rè，主zhǔ腰yāo以yǐ下xià热rè。从cóng肘zhǒu向xiàng手shǒu为wèi肘zhǒu前qián，独dú热rè

者zhě，主zhǔ胸xiōng前qián热rè也yě。平píng按àn∶腰yāo以yǐ下xià《甲jiǎ乙yǐ》作zuò腰yāo以yǐ上shàng，注zhù云yún∶一yī作zuò下xià。）肘zhǒu后hòu独dú热rè者zhě，背bèi热rè；（从cóng肘zhǒu

向xiàng肩jiān为wèi肘zhǒu后hòu，肘zhǒu后hòu皮pí肤fū热rè者zhě，主zhǔ肩jiān背bèi热rè也yě。平píng按àn∶背bèi上shàng《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu肩jiān字zì。）臂bì中zhōng独dú热rè者zhě，

腰yāo腹fù热rè；（从cóng肘zhǒu至zhì腕wàn中zhōng间jiān为wèi臂bì，当dāng臂bì中zhōng央yāng热rè，腰yāo腹fù热rè也yě。）肘zhǒu后hòu粗cū以yǐ下xià三sān四sì寸cùn者zhě，腹fù中zhōng有yǒu虫chóng。（从cóng

肘zhǒu后hòu下xià向xiàng臂bì三sān四sì寸cùn许xǔ，皮pí肤fū粗cū起qǐ，是shì腹fù中zhōng有yǒu虫chóng之zhī候hòu也yě。平píng按àn∶粗cū《甲jiǎ乙yǐ》作zuò廉lián。《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》

寸cùn下xià有yǒu热rè字zì，腹fù均jūn作zuò肠cháng。）掌zhǎng中zhōng热rè者zhě，肠cháng中zhōng热rè；掌zhǎng中zhōng寒hán者zhě，腹fù中zhōng寒hán。（掌zhǎng中zhōng冷lěng热rè，主zhǔ大dà腹fù小xiǎo腹fù冷lěng

热rè。平píng按àn∶肠cháng《灵líng枢shū》、《甲jiǎ

乙yǐ》作zuò腹fù。）鱼yú上shàng白bái肉ròu有yǒu青qīng血xuè脉mài者zhě，胃wèi中zhōng有yǒu寒hán。（青qīng脉mài主zhǔ寒hán，故gù胃wèi中zhōng寒hán。平píng按àn∶鱼yú上shàng《甲jiǎ乙yǐ》作zuò

鱼yú际jì。）尺chǐHT 然rán热rè人rén迎yíng大dà者zhě，当dāng夺duó血xuè。（尺chǐ之zhī皮pí肤fūHT 然rán而ér热rè，喉hóu边biān人rén迎yíng复fù大dà于yú常cháng者zhě，夺duó血xuè之zhī候hòu也yě。

平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》尺chǐ下xià有yǒu肤fū字zì。HT 《灵líng枢shū》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò炬jù。）尺chǐ坚jiān大dà，脉mài小xiǎo，甚shèn少shǎo气qì 有yǒu因yīn加jiā，

立lì死sǐ。（尺chǐ之zhī皮pí肤fū坚jiān而ér贲bēn大dà，寸cùn脉mài反fǎn少shǎo，主zhǔ于yú少shǎo气qì而ér ，若ruò更gèng因yīn加jiā少shǎo气qì 者zhě，立lì当dāng死sǐ也yě。平píng按àn∶甚shèn

下xià《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu则zé字zì。《灵líng枢shū》无wú因yīn字zì，有yǒu因yīn加jiā《甲jiǎ乙yǐ》作zuò有yǒu加jiā者zhě。注zhù反fǎn少shǎo，根gēn据jù经jīng文wén应yīng作zuò反fǎn小xiǎo。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí五wǔ·诊zhěn候hòu之zhī二èr

<篇piān名míng>尺chǐ寸cùn诊zhěn

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì篇piān首shǒu至zhì末mò，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn五wǔ第dì十shí八bā《平píng人rén气qì象xiàng论lùn》篇piān，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ经jīng》卷juǎn四sì第dì一yī，惟wéi编biān次cì小xiǎo异yì。

黄huáng帝dì问wèn岐qí伯bó曰yuē∶平píng人rén何hé如rú？对duì曰yuē∶人rén一yī呼hū脉mài再zài动dòng，人rén一yī吸xī脉mài亦yì再zài动dòng，命mìng曰yuē平píng人rén。平píng人rén者zhě，不bù

病bìng也yě。医yī不bù病bìng，故gù为wèi病bìng患huàn平píng息xī以yǐ论lùn法fǎ也yě。（平píng人rén病bìng法fǎ，先xiān医yī人rén自zì平píng，一yī呼hū脉mài再zài动dòng，一yī吸xī脉mài再zài动dòng，

是shì医yī不bù病bìng调tiáo和hé脉mài也yě。然rán后hòu数shù人rén之zhī息xī，一yī呼hū脉mài再zài动dòng，一yī吸xī脉mài再zài动dòng，即jí是shì彼bǐ人rén不bù病bìng者zhě也yě。若ruò彼bǐ人rén一yī呼hū

脉mài一yī动dòng，一yī吸xī脉mài一yī动dòng等děng，名míng曰yuē不bù及jí，皆jiē有yǒu病bìng也yě。故gù曰yuē∶医yī不bù病bìng，为wèi病bìng患huàn平píng息xī者zhě也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、

《甲jiǎ乙yǐ》一yī吸xī上shàng无wú人rén字zì，命mìng曰yuē上shàng有yǒu“呼hū吸xī定dìng息xī脉mài五wǔ动dòng，闰rùn以yǐ太tài息xī”十shí一yī字zì。医yī不bù病bìng上shàng《素sù问wèn》有yǒu

“常cháng以yǐ不bù病bìng调diào病bìng患huàn”七qī字zì，《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu“常cháng以yǐ不bù病bìng之zhī人rén，以yǐ调diào病bìng患huàn”十shí字zì。以yǐ论lùn法fǎ也yě《素sù问wèn》作zuò

“以yǐ调diào之zhī为wèi法fǎ”五wǔ字zì，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò“以yǐ调diào之zhī”三sān字zì。）人rén一yī呼hū脉mài一yī动dòng，人rén一yī吸xī脉mài一yī动dòng

者zhě，曰yuē少shǎo气qì。（呼hū吸xī皆jiē一yī动dòng，名míng曰yuē不bù及jí，故gù知zhī少shǎo气qì。平píng按àn∶一yī吸xī上shàng《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú人rén字zì。）

人rén一yī呼hū脉mài三sān动dòng，一yī吸xī脉mài三sān动dòng而ér躁zào及jí尺chǐ热rè，曰yuē病bìng温wēn；尺chǐ不bù热rè，脉mài滑huá曰yuē风fēng，涩sè曰yuē痹bì。（脉mài之zhī三sān动dòng，以yǐ是shì

气qì之zhī有yǒu余yú，又yòu加jiā躁zào疾jí，尺chǐ之zhī皮pí肤fū复fù热rè，即jí阳yáng气qì盛shèng，故gù为wèi病bìng温wēn。病bìng温wēn，先xiān夏xià至zhì日rì前qián发fā也yě；若ruò后hòu夏xià至zhì日rì

发fā者zhě，病bìng暑shǔ也yě。一yī呼hū三sān动dòng而ér躁zào，尺chǐ皮pí不bù热rè，脉mài滑huá曰yuē风fēng，脉mài涩sè曰yuē痹bì也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》无wú“一yī吸xī脉mài

三sān动dòng”五wǔ字zì。躁zào下xià《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú及jí字zì，风fēng上shàng有yǒu病bìng字zì。《素sù问wèn》涩sè上shàng有yǒu脉mài字zì。《甲jiǎ乙yǐ》无wú

涩sè曰yuē痹bì三sān字zì。）人rén一yī呼hū脉mài四sì至zhì曰yuē死sǐ，（四sì至zhì阳yáng气qì独dú盛shèng，阴yīn气qì绝jué衰shuāi，故gù死sǐ。平píng按àn∶四sì至zhì《素sù问wèn》作zuò

四sì动dòng以yǐ上shàng，《甲jiǎ乙yǐ》同tóng。）脉mài绝jué不bù至zhì曰yuē死sǐ，（以yǐ手shǒu按àn脉mài，一yī来lái即jí绝jué，更gèng不bù复fù来lái，故gù死sǐ。）乍zhà疏shū乍zhà

数shù曰yuē死sǐ。（乍zhà疏shū曰yuē阴yīn，乍zhà数shù曰yuē阳yáng，阴yīn阳yáng动dòng乱luàn不bù次cì，故gù曰yuē死sǐ也yě。）平píng人rén之zhī常cháng气qì禀bǐng于yú胃wèi，胃wèi者zhě平píng人rén之zhī

常cháng气qì也yě，人rén无wú胃wèi气qì曰yuē逆nì，逆nì曰yuē死sǐ。（和hé平píng之zhī人rén，五wǔ脏zàng气qì之zhī常cháng者zhě，其qí气qì各gè各gè禀bǐng承chéng胃wèi气qì；一yī一yī之zhī脏zàng若ruò

无wú胃wèi气qì，其qí脉mài独dú见jiàn为wèi逆nì，故gù致zhì死sǐ。平píng按àn∶无wú胃wèi气qì上shàng《甲jiǎ乙yǐ》作zuò“人rén常cháng廪lǐn气qì于yú胃wèi脉mài，以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn”

十shí二èr字zì。）春chūn胃wèi微wēi弦xián曰yuē平píng，（胃wèi者zhě，人rén迎yíng胃wèi脉mài也yě。五wǔ脏zàng之zhī脉mài，弦xián钩gōu代dài浮fú石shí，皆jiē见jiàn于yú人rén迎yíng胃wèi脉mài之zhī中zhōng。

胃wèi脉mài即jí足zú阳yáng明míng脉mài，主zhǔ于yú水shuǐ谷gǔ，为wèi五wǔ脏zàng六liù腑fǔ十shí二èr经jīng脉mài之zhī长zhǎng，所suǒ以yǐ五wǔ脏zàng之zhī脉mài欲yù见jiàn之zhī时shí，皆jiē以yǐ胃wèi气qì将jiāng至zhì

人rén迎yíng也yě。胃wèi气qì之zhī状zhuàng，柔róu弱ruò是shì也yě。故gù人rén迎yíng五wǔ脉mài见jiàn时shí，但dàn弦xián钩gōu代dài毛máo石shí各gè各gè自zì见jiàn，无wú柔róu弱ruò者zhě，即jí五wǔ脏zàng各gè

失shī胃wèi气qì，故gù脉mài独dú见jiàn，独dú见jiàn当dāng死sǐ。春chūn脉mài胃wèi多duō弦xián少shǎo曰yuē微wēi，微wēi曰yuē平píng人rén。）弦xián多duō胃wèi少shǎo曰yuē肝gān病bìng，（弦xián多duō胃wèi少shǎo，

即jí肝gān少shǎo谷gǔ气qì，故gù曰yuē肝gān病bìng也yě。）但dàn弦xián无wú胃wèi曰yuē死sǐ，（肝gān无wú谷gǔ气qì，致zhì令lìng肝gān脉mài独dú见jiàn，故gù死sǐ也yě。）胃wèi而ér有yǒu毛máo

曰yuē秋qiū病bìng，（春chūn胃wèi见jiàn时shí，但dàn得dé柔róu弱ruò之zhī气qì，竟jìng无wú有yǒu弦xián，然rán胃wèi中zhōng有yǒu毛máo，即jí是shì肝gān时shí有yǒu肺fèi气qì来lái乘chéng，以yǐ胃wèi气qì弦xián，

故gù至zhì秋qiū有yǒu病bìng。平píng按àn∶注zhù故gù至zhì秋qiū，故gù字zì袁yuán刻kè误wù作zuò欲yù。）毛máo甚shèn

曰yuē金jīn病bìng，（春chūn得dé毛máo脉mài甚shén于yú胃wèi气qì，以yǐ金jīn克kè火huǒ，故gù曰yuē金jīn病bìng也yě。平píng按àn∶金jīn《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò今jīn。注zhù

火huǒ字zì，恐kǒng系xì木mù字zì传chuán写xiě之zhī讹é。）脏zàng真zhēn散sàn于yú肝gān，肝gān脏zàng筋jīn之zhī气qì。（脏zàng真zhēn者zhě，真zhēn弦xián脉mài也yě。弦xián无wú胃wèi气qì曰yuē散sàn，

弦xián脉mài不bù能néng自zì散sàn，以yǐ其qí肝gān脏zàng散sàn无wú胃wèi气qì，所suǒ以yǐ真zhēn脏zàng散sàn于yú肝gān也yě。故gù肝gān藏cáng神shén，藏cáng于yú魂hún也yě；肝gān藏cáng气qì者zhě，藏cáng筋jīn

气qì也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》筋jīn下xià有yǒu膜mó字zì。）夏xià胃wèi微wēi钩gōu曰yuē平píng，夏xià脉mài人rén迎yíng胃wèi多duō钩gōu少shǎo曰yuē微wēi钩gōu，微wēi

钩gōu曰yuē平píng也yě。钩gōu多duō胃wèi少shǎo曰yuē心xīn病bìng，（心xīn病bìng食shí少shǎo谷gǔ气qì少shǎo，令lìng脉mài至zhì人rén迎yíng钩gōu多duō胃wèi少shǎo，故gù知zhī心xīn病bìng也yě。平píng按àn∶

注zhù令lìng字zì袁yuán刻kè作zuò今jīn。）但dàn钩gōu无wú胃wèi曰yuē死sǐ，（心xīn病bìng害hài食shí，心xīn无wú谷gǔ气qì，致zhì令lìng钩gōu无wú胃wèi气qì，故gù死sǐ。）胃wèi而ér有yǒu石shí

曰yuē冬dōng病bìng，（心xīn，火huǒ也yě。夏xià心xīn王wáng时shí遂suì得dé肾shèn脉mài，虽suī有yǒu胃wèi气qì，唯wéi得dé石shí，冬dōng时shí当dāng病bìng，以yǐ水shuǐ克kè火huǒ。）石shí甚shèn曰yuē

今jīn病bìng，（夏xià有yǒu胃wèi气qì，虽suī得dé石shí脉mài，至zhì秋qiū致zhì病bìng；今jīn夏xià得dé石shí脉mài甚shèn，少shǎo胃wèi气qì，贼zéi邪xié来lái克kè，故gù曰yuē今jīn病bìng。）藏cáng

真zhēn痛tòng于yú心xīn，心xīn藏cáng血xuè脉mài之zhī气qì。（心xīn无wú胃wèi气qì，即jí心xīn有yǒu痛tòng病bìng，致zhì令lìng藏cáng真zhēn脉mài见jiàn人rén迎yíng，故gù曰yuē脏zàng真zhēn痛tòng于yú心xīn也yě。

故gù心xīn藏cáng神shén，藏cáng于yú神shén气qì也yě；心xīn藏cáng气qì，藏cáng血xuè脉mài之zhī气qì也yě。平píng按àn∶痛tòng《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò通tōng。）长cháng夏xià胃wèi微wēi

弱ruò曰yuē平píng，胃wèi少shǎo弱ruò多duō曰yuē脾pí病bìng，（，而ér免miǎn反fǎn，柔róu也yě。长cháng夏xià，六liù月yuè也yě。脾pí行xíng胃wèi气qì以yǐ灌guàn四sì脏zàng，故gù四sì脏zàng脉mài

至zhì于yú人rén迎yíng皆jiē有yǒu胃wèi气qì，即jí四sì脏zàng平píng和hé也yě；若ruò脾pí病bìng，不bù得dé为wèi胃wèi行xíng气qì至zhì于yú人rén迎yíng，即jí四sì脏zàng之zhī脉mài各gè无wú胃wèi气qì，故gù

四sì脏zàng有yǒu病bìng也yě。问wèn曰yuē∶长cháng夏xià是shì脾pí用yòng事shì，此cǐ言yán胃wèi气qì，不bù言yán脾pí者zhě，何hé也yě？答dá曰yuē∶脾pí为wèi其qí君jūn，不bù可kě自zì见jiàn，

是shì以yǐ于yú长cháng夏xià时shí得dé胃wèi气qì者zhě，即jí得dé脾pí气qì。故gù于yú长cháng夏xià胃wèi气qì见jiàn时shí微wēi有yǒu不bù足zú，名míng曰yuē平píng好hǎo。若ruò更gèng胃wèi少shǎo复fù虚xū弱ruò者zhě，

即jí是shì脾pí病bìng，致zhì使shǐ胃wèi气qì少shǎo而ér虚xū弱ruò也yě。平píng按àn∶胃wèi少shǎo弱ruò多duō《素sù问wèn》作zuò弱ruò多duō胃wèi少shǎo《甲jiǎ乙yǐ》作zuò 弱ruò。注zhù为wèi胃wèi行xíng

气qì，袁yuán刻kè作zuò气qì行xíng。若ruò更gèng胃wèi少shǎo复fù虚xū弱ruò者zhě，袁yuán刻kè胃wèi作zuò至zhì，复fù作zuò腹fù。）但dàn代dài无wú胃wèi曰yuē死sǐ，（人rén之zhī一yī呼hū出chū心xīn

与yǔ肺fèi，脉mài有yǒu二èr动dòng；一yī吸xī入rù肝gān与yǔ肾shèn，脉mài有yǒu二èr动dòng。人rén呼hū吸xī已yǐ定dìng息xī之zhī时shí，脾pí受shòu气qì于yú胃wèi，输shū与yǔ四sì脏zàng以yǐ为wéi呼hū吸xī，

故gù当dāng定dìng息xī。脾pí受shòu气qì时shí，其qí脉mài不bù动dòng，称chēng之zhī曰yuē代dài。代dài，息xī也yě。当dāng代dài之zhī时shí，胃wèi气qì当dāng见jiàn；若ruò脉mài代dài时shí无wú胃wèi气qì，

则zé脾pí无wú谷gǔ

气qì，所suǒ以yǐ致zhì死sǐ也yě。）弱ruò有yǒu石shí曰yuē冬dōng病bìng，（长cháng夏xià脾pí胃wèi见jiàn时shí，中zhōng有yǒu肾shèn脉mài，是shì为wèi微wēi邪xié来lái乘chéng不bù已yǐ，至zhì秋qiū当dāng

病bìng也yě。平píng按àn∶注zhù至zhì秋qiū，秋qiū字zì根gēn据jù经jīng文wén应yīng作zuò冬dōng。）弱ruò甚shèn曰yuē今jīn病bìng，（脾pí胃wèi之zhī脉mài虚xū弱ruò，其qí谷gǔ气qì微wēi少shǎo，故gù即jí

今jīn病bìng也yě。平píng按àn∶弱ruò《甲jiǎ乙yǐ》作zuò ，注zhù云yún∶《素sù》作zuò弱ruò。）脏zàng真zhēn传chuán于yú脾pí，脾pí藏cáng肌jī肉ròu之zhī气qì。（脾pí脏zàng真zhēn

脉mài谓wèi之zhī唯wéi代dài，之zhī无wú胃wèi气qì，唯wéi代dài之zhī脉mài，从cóng脾pí传chuán来lái，至zhì于yú人rén迎yíng也yě。故gù脾pí脏zàng藏cáng神shén，藏cáng于yú意yì也yě；脾pí脏zàng藏cáng气qì，

藏cáng肌jī肉ròu气qì也yě。平píng按àn∶传chuán《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò濡rú。注zhù之zhī无wú胃wèi气qì，之zhī字zì袁yuán刻kè作zuò若ruò。）秋qiū胃wèi微wēi毛máo曰yuē平píng，

（秋qiū时shí人rén迎yíng胃wèi多duō毛máo少shǎo，曰yuē平píng人rén也yě。）胃wèi少shǎo毛máo多duō曰yuē肺fèi病bìng，（谷gǔ气qì少shǎo也yě。平píng按àn；胃wèi少shǎo毛máo多duō《素sù问wèn》、

《甲jiǎ乙yǐ》作zuò毛máo多duō胃wèi少shǎo。）但dàn毛máo无wú胃wèi曰yuē死sǐ，（真zhēn脏zàng见jiàn脉mài。）毛máo而ér有yǒu弦xián曰yuē春chūn病bìng，（肝gān来lái乘chéng肺fèi，是shì邪xié来lái

乘chéng不bù已yǐ，至zhì春chūn木mù王wáng之zhī时shí当dāng病bìng。平píng按àn∶注zhù是shì邪xié，根gēn据jù上shàng下xià注zhù应yīng作zuò微wēi邪xié。）弦xián甚shèn曰yuē今jīn病bìng，（有yǒu胃wèi无wú毛máo，

但dàn有yǒu弦xián者zhě，是shì木mù反fǎn克kè金jīn，故gù曰yuē今jīn病bìng。）脏zàng真zhēn高gāo于yú肺fèi，以yǐ行xíng营yíng卫wèi阴yīn泄xiè曰yuē死sǐ。（脏zàng真zhēn之zhī脉mài见jiàn时shí，高gāo于yú

肺fèi藏cáng和hé平píng之zhī气qì。高gāo，过guò也yě。肺fèi为wèi阴yīn也yě。无wú胃wèi之zhī气qì，既jì过guò肺fèi之zhī和hé气qì，即jí是shì肺fèi伤shāng。肺fèi主zhǔ行xíng营yíng卫wèi，肺fèi既jì伤shāng

已yǐ，即jí是shì阴yīn气qì泄xiè漏lòu，故gù致zhì死sǐ也yě。平píng按àn∶阴yīn泄xiè曰yuē死sǐ《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò阴yīn阳yáng也yě三sān字zì。）冬dōng胃wèi微wēi石shí

曰yuē平píng，（冬dōng人rén迎yíng脉mài，胃wèi 弱ruò气qì多duō，石shí脉mài微wēi者zhě，名míng曰yuē平píng人rén。）胃wèi少shǎo石shí多duō曰yuē肾shèn病bìng，（肾shèn少shǎo谷gǔ气qì，故gù令lìng

弱ruò气qì少shǎo，坚jiān石shí脉mài多duō，故gù知zhī肾shèn病bìng。平píng按àn∶胃wèi少shǎo石shí多duō《素sù问wèn》作zuò石shí多duō胃wèi少shǎo。）但dàn石shí无wú胃wèi曰yuē死sǐ，（脏zàng真zhēn

脉mài见jiàn，故gù致zhì死sǐ也yě。）石shí而ér有yǒu钩gōu曰yuē夏xià病bìng，（石shí脉mài，水shuǐ也yě。钩gōu脉mài，火huǒ也yě。石shí脉mài见jiàn时shí，有yǒu钩gōu见jiàn者zhě，微wēi邪xié来lái

乘chéng不bù已yǐ，至zhì夏xià当dāng病bìng也yě。）钩gōu甚shèn曰yuē今jīn病bìng，（虽suī有yǒu胃wèi气qì，钩gōu甚shèn，所suǒ以yǐ今jīn病bìng也yě。）脏zàng真zhēn下xià于yú肾shèn，肾shèn藏cáng骨gǔ髓suǐ

之zhī气qì。（肾shèn为wèi五wǔ脏zàng和hé气qì之zhī下xià，今jīn肾shèn无wú胃wèi气qì，乃nǎi过guò下xià于yú肾shèn也yě。故gù肾shèn脏zàng藏cáng神shén，藏cáng于yú志zhì也yě；肾shèn脏zàng藏cáng气qì，

骨gǔ髓suǐ气qì也yě。自zì此cǐ以yǐ上shàng，即jí是shì人rén迎yíng胃wèi脉mài候hòu五wǔ脏zàng气qì也yě。）胃wèi之zhī大dà络luò，名míng曰yuē虚xū里lǐ，贯guàn鬲gé络luò肺fèi，出chū于yú左zuǒ乳rǔ

下xià，其qí动dòng应yīng衣yī。（下xià诊zhěn胃wèi络luò之zhī脉mài。虚xū音yīn墟xū。虚xū里lǐ，城chéng邑yì居jū处chǔ也yě。此cǐ胃wèi大dà络luò，乃nǎi是shì五wǔ脏zàng

六liù腑fǔ所suǒ禀bǐng居jū处chǔ，故gù曰yuē虚xū里lǐ。其qí脉mài出chū左zuǒ乳rǔ下xià，常cháng有yǒu动dòng以yǐ应yīng衣yī也yě。平píng按àn∶应yīng衣yī《甲jiǎ乙yǐ》作zuò应yìng手shǒu。注zhù胃wèi络luò

之zhī脉mài，脉mài字zì原yuán缺quē右yòu方fāng，左zuǒ方fāng有yǒu月yuè字zì，当dāng是shì脉mài字zì，袁yuán刻kè作zuò法fǎ。）脉mài宗zōng气qì盛shèng喘chuǎn数shù绝jué者zhě，则zé病bìng在zài中zhōng；（宗zōng，

尊zūn也yě。此cǐ之zhī大dà络luò，一yī身shēn之zhī中zhōng血xuè气qì所suǒ尊zūn，故gù曰yuē宗zōng气qì。其qí脉mài动dòng如rú人rén喘chuǎn数shù而ér绝jué者zhě，病bìng在zài脏zàng中zhōng也yě。平píng按àn∶脉mài

宗zōng气qì《素sù问wèn》作zuò脉mài宗zōng气qì也yě，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò脉mài之zhī宗zōng气qì也yě。）结jié而ér横héng，有yǒu积jī矣yǐ；（此cǐ脉mài结jié者zhě，腹fù中zhōng有yǒu积jī

居jū也yě。积jī，阴yīn病bìng也yě。）绝jué不bù至zhì曰yuē死sǐ。（此cǐ虚xū里lǐ脉mài，来lái已yǐ更gèng不bù复fù来lái，是shì胃wèi气qì绝jué，所suǒ以yǐ致zhì死sǐ。平píng按àn∶曰yuē

死sǐ下xià《素sù问wèn》有yǒu“乳rǔ之zhī下xià其qí动dòng应yīng衣yī，宗zōng气qì泄xiè也yě”十shí一yī字zì，新xīn校jiào正zhèng云yún∶“按àn全quán元yuán起qǐ本běn无wú此cǐ十shí一yī字zì，

《甲jiǎ乙yǐ经jīng》亦yì无wú。”本běn书shū在zài后hòu。）欲yù知zhī寸cùn口kǒu脉mài太tài过guò与yǔ不bù及jí，寸cùn口kǒu之zhī脉mài中zhōng手shǒu短duǎn者zhě，曰yuē头tóu痛tòng；（上shàng来lái诊zhěn

人rén迎yíng法fǎ，以yǐ下xià诊zhěn寸cùn口kǒu法fǎ，故gù曰yuē欲yù知zhī诊zhěn寸cùn口kǒu之zhī脉mài有yǒu病bìng，唯wéi有yǒu太tài过guò与yǔ不bù及jí也yě。口kǒu者zhě，气qì行xíng处chù也yě。从cóng关guān至zhì

鱼yú一yī寸cùn之zhī处chù，有yǒu九jiǔ分fēn之zhī位wèi，是shì手shǒu太tài阴yīn气qì所suǒ行xíng之zhī处chù，故gù曰yuē寸cùn口kǒu。其qí脉mài之zhī动dòng，不bù满mǎn九jiǔ分fēn，故gù曰yuē短duǎn也yě。短duǎn

者zhě阳yáng气qì不bù足zú，故gù头tóu痛tòng也yě。平píng按àn∶《甲jiǎ乙yǐ》无wú“欲yù知zhī寸cùn口kǒu脉mài太tài过guò与yǔ不bù及jí”十shí字zì。）乳rǔ之zhī下xià，其qí动dòng应yīng

于yú衣yī，宗zōng气qì泄xiè。（乳rǔ下xià虚xū里lǐ之zhī脉mài，若ruò阳yáng气qì盛shèng溢yì，其qí脉mài动dòng以yǐ应yīng衣yī，是shì为wèi宗zōng气qì泄xiè溢yì者zhě也yě。）寸cùn口kǒu之zhī脉mài

中zhōng手shǒu长zhǎng者zhě，足zú胫jìng痛tòng；（寸cùn口kǒu之zhī脉mài过guò九jiǔ分fēn以yǐ上shàng，曰yuē长zhǎng。长zhǎng者zhě阳yáng气qì有yǒu余yú，阴yīn气qì不bù足zú，故gù胫jìng痛tòng也yě。）喘chuǎn

数shù绝jué不bù至zhì，曰yuē死sǐ。（长zhǎng而ér喘chuǎn，所suǒ以yǐ致zhì死sǐ。平píng按àn∶《素sù问wèn》无wú此cǐ句jù。）寸cùn口kǒu脉mài中zhōng手shǒu如rú从cóng下xià上shàng击jī者zhě，

曰yuē肩jiān背bèi痛tòng。（脉mài从cóng下xià向xiàng上shàng击jī人rén手shǒu，如rú从cóng下xià有yǒu物wù上shàng击jī人rén手shǒu，是shì阳yáng气qì盛shèng，阳yáng脉mài行xíng于yú肩jiān背bèi，故gù知zhī肩jiān背bèi痛tòng

也yě。平píng按àn∶如rú从cóng下xià上shàng击jī者zhě《素sù问wèn》作zuò促cù上shàng击jī者zhě，《甲jiǎ乙yǐ》作zuò促cù上shàng数shù者zhě，注zhù云yún∶《素sù问wèn》作zuò击jī。又yòu

按àn从cóng下xià，下xià字zì袁yuán刻kè作zuò物wù。）寸cùn口kǒu脉mài中zhōng手shǒu沉chén而ér紧jǐn者zhě，曰yuē病bìng在zài中zhōng；（沉chén紧jǐn者zhě，阴yīn脉mài也yě。病bìng在zài于yú脏zàng，故gù

沉chén紧jǐn也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》无wú中zhōng手shǒu二èr字zì，紧jǐn作zuò坚jiān。）寸cùn口kǒu脉mài浮fú而ér盛shèng者zhě，病bìng在zài外wài。（浮fú盛shèng，阳yáng也yě。病bìng

在zài于yú腑fǔ，故gù浮fú盛shèng也yě。）寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér弱ruò，曰yuē寒hán热rè及jí疝shàn瘕jiǎ、

少shǎo腹fù痛tòng；（沉chén，阴yīn气qì盛shèng也yě。弱ruò，阳yáng气qì虚xū也yě。阴yīn盛shèng阳yáng虚xū，故gù有yǒu寒hán热rè，疝shàn瘕jiǎ病bìng、少shǎo腹fù痛tòng也yě。）寸cùn口kǒu之zhī

脉mài沉chén而ér横héng坚jiān，曰yuē 下xià有yǒu积jī，腹fù中zhōng有yǒu横héng积jī痛tòng。（其qí脉mài沉chén横héng而ér坚jiān者zhě，阴yīn盛shèng，故gù知zhī 下xià有yǒu积jī。积jī，阴yīn病bìng

也yě。横héng，指zhǐ下xià脉mài横héng也yě。侧cè箱xiāng，即jí下xià穴xué处chù也yě。又yòu其qí阴yīn病bìng，少shǎo腹fù中zhōng有yǒu横héng积jī也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》无wú坚jiān

字zì。下xià《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò胁xié下xià。《甲jiǎ乙yǐ》沉chén作zuò紧jǐn，注zhù云yún∶《素sù问wèn》作zuò沉chén而ér横héng。腹fù中zhōng上shàng《甲jiǎ乙yǐ》

无wú有yǒu积jī二èr字zì。注zhù即jí下xià穴xué处chù也yě，别bié本běn作zuò腋yè下xià 处chù也yě。）寸cùn口kǒu脉mài盛shèng滑huá坚jiān者zhě，病bìng曰yuē甚shèn，在zài外wài；（寸cùn口kǒu阳yáng

也yě，滑huá亦yì阳yáng也yě，坚jiān为wèi阴yīn也yě，阳yáng盛shèng阴yīn少shǎo，故gù病bìng曰yuē甚shèn，在zài六liù腑fǔ也yě。平píng按àn∶寸cùn口kǒu下xià《素sù问wèn》有yǒu脉mài沉chén而ér喘chuǎn

曰yuē寒hán热rè七qī字zì，本běn书shū在zài后hòu。）脉mài小xiǎo实shí而ér坚jiān者zhě，病bìng曰yuē甚shèn，在zài内nèi；（小xiǎo实shí为wèi阴yīn，坚jiān亦yì为wèi阴yīn，故gù病bìng曰yuē甚shèn，

在zài五wǔ脏zàng也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》无wú曰yuē甚shèn二èr字zì。）有yǒu胃wèi气qì而ér和hé者zhě，病bìng曰yuē无wú他tā。（寸cùn口kǒu之zhī脉mài虽suī小xiǎo实shí坚jiān，若ruò

有yǒu胃wèi气qì和hé之zhī，虽suī病bìng不bù至zhì于yú困kùn也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》无wú此cǐ条tiáo。《甲jiǎ乙yǐ》有yǒu胃wèi气qì上shàng有yǒu病bìng甚shèn二èr字zì。）脉mài小xiǎo

弱ruò以yǐ涩sè者zhě，谓wèi之zhī久jiǔ病bìng；（小xiǎo弱ruò以yǐ涩sè，是shì阴yīn阳yáng虚xū弱ruò，故gù是shì久jiǔ病bìng。）脉mài涩sè浮fú而ér大dà疾jí者zhě，谓wèi之zhī新xīn病bìng。（涩sè

为wèi阴yīn也yě，浮fú大dà阳yáng也yě，其qí脉mài虽suī涩sè，而ér浮fú流liú利lì，即jí知zhī新xīn病bìng。平píng按àn∶涩sè浮fú而ér大dà疾jí《素sù问wèn》作zuò滑huá浮fú而ér疾jí，

《甲jiǎ乙yǐ》作zuò浮fú滑huá而ér实shí大dà，注zhù云yún∶《素sù问wèn》作zuò浮fú而ér疾jí。）脉mài滑huá曰yuē风fēng，（气qì虚xū而ér行xíng利lì，即jí是shì风fēng府fǔ之zhī候hòu

也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》脉mài滑huá上shàng有yǒu脉mài急jí者zhě曰yuē疝shàn瘕jiǎ少shǎo腹fù痛tòng九jiǔ字zì，本běn书shū在zài后hòu。注zhù风fēng府fǔ别bié本běn作zuò风fēng病bìng。）脉mài缓huǎn

而ér滑huá曰yuē热rè中zhōng，（缓huǎn滑huá，阳yáng也yě。指zhǐ下xià如rú按àn缓huǎn绳shéng，而ér去qù来lái流liú利lì，是shì热rè中zhōng候hòu者zhě。）脉mài涩sè曰yuē痹bì，（涩sè，阴yīn

也yě。按àn之zhī指zhǐ下xià涩sè而ér不bù利lì，是shì寒hán湿shī之zhī气qì聚jù为wèi痹bì也yě。）脉mài盛shèng而ér紧jǐn曰yuē胀zhàng。（寸cùn口kǒu脉mài盛shèng紧jǐn实shí者zhě，是shì阴yīn气qì内nèi

积jī，故gù为wèi胀zhàng也yě。）脉mài顺shùn阴yīn阳yáng，病bìng易yì已yǐ；（人rén迎yíng脉mài口kǒu大dà小xiǎo顺shùn四sì时shí者zhě，虽suī病bìng易yì愈yù也yě。平píng按àn∶顺shùn《素sù问wèn》

作zuò从cóng。）脉mài逆nì阴yīn阳yáng脱tuō者zhě，病bìng难nán已yǐ；（人rén迎yíng寸cùn口kǒu大dà小xiǎo不bù顺shùn四sì时shí，既jì逆nì阴yīn阳yáng，故gù病bìng难nán已yǐ也yě。平píng按àn∶《素sù

问wèn》无wú脱tuō者zhě二èr字zì。）脉mài逆nì四sì时shí，病bìng难nán已yǐ。（春chūn夏xià人rén迎yíng小xiǎo于yú寸cùn口kǒu，秋qiū冬dōng寸cùn

口kǒu小xiǎo于yú是shì人rén迎yíng，即jí知zhī是shì脉mài反fǎn四sì时shí，故gù病bìng难nán已yǐ也yě。平píng按àn∶此cǐ条tiáo《素sù问wèn》作zuò“脉mài得dé四sì时shí之zhī顺shùn，曰yuē病bìng无wú他tā，

脉mài反fǎn四sì时shí及jí不bù间jiān藏cáng，曰yuē难nán已yǐ”，《甲jiǎ乙yǐ》同tóng，惟wéi脉mài字zì作zuò按àn寸cùn口kǒu三sān字zì，难nán已yǐ作zuò死sǐ。）脉mài急jí者zhě曰yuē疝shàn瘕jiǎ、

少shǎo腹fù痛tòng，（按àn其qí脉mài如rú按àn弓gōng弦xián，是shì阴yīn气qì积jī，故gù知zhī疝shàn瘕jiǎ少shǎo腹fù痛tòng也yě。）寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér喘chuǎn曰yuē寒hán热rè，（沉chén，阴yīn

气qì也yě。脉mài动dòng如rú人rén喘chuǎn者zhě，是shì为wèi阳yáng也yě。即jí知zhī寒hán热rè也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》此cǐ条tiáo在zài前qián有yǒu横héng积jī痛tòng下xià。）臂bì多duō青qīng

脉mài曰yuē脱tuō血xuè。（臂bì，尺chǐ地dì也yě。尺chǐ地dì络luò脉mài青qīng黑hēi为wèi寒hán，即jí知zhī脱tuō血xuè，以yǐ其qí阳yáng虚xū，阴yīn盛shèng乘chéng阳yáng，故gù脉mài青qīng。）尺chǐ

脉mài缓huǎn涩sè者zhě，谓wèi之zhī解jiě 安ān卧wò；（缓huǎn为wèi阳yáng也yě，涩sè为wèi阴yīn，以yǐ从cóng关guān至zhì尺chǐ取qǔ一yī寸cùn以yǐ为wéi尺chǐ部bù，尺chǐ部bù又yòu阴yīn，以yǐ阴yīn

气qì多duō，懈xiè惰duò安ān卧wò也yě。平píng按àn∶注zhù以yǐ从cóng关guān，以yǐ字zì袁yuán刻kè脱tuō。）尺chǐ脉mài盛shèng，谓wèi之zhī脱tuō血xuè。（尺chǐ脉mài盛shèng，谓wèi阴yīn气qì盛shèng，

阳yáng气qì虚xū，故gù脱tuō血xuè也yě。平píng按àn∶上shàng安ān卧wò二èr字zì《素sù问wèn》王wáng注zhù作zuò属shǔ下xià尺chǐ脉mài盛shèng解jiě释shì。）尺chǐ涩sè脉mài滑huá，谓wèi之zhī多duō汗hàn；

（尺chǐ之zhī皮pí肤fū粗cū涩sè，尺chǐ之zhī脉mài滑huá，是shì谓wèi阳yáng盛shèng阴yīn虚xū，数shù故gù泄xiè汗hàn也yě。）尺chǐ寒hán脉mài细xì，谓wèi之zhī后hòu泄xiè；（尺chǐ之zhī皮pí肤fū

冷lěng，尺chǐ脉mài沉chén细xì，是shì为wèi内nèi寒hán，故gù后hòu泄xiè也yě。）脉mài尺chǐ粗cū常cháng热rè者zhě，谓wèi之zhī热rè中zhōng。（脉mài之zhī尺chǐ地dì皮pí肤fū粗cū，又yòu常cháng热rè，

是shì其qí热rè中zhōng也yě。）肝gān见jiàn庚gēng辛xīn死sǐ，心xīn见jiàn壬rén癸guǐ死sǐ，脾pí见jiàn甲jiǎ乙yǐ死sǐ，肺fèi见jiàn丙bǐng丁dīng死sǐ，肾shèn见jiàn戊wù己jǐ死sǐ，是shì谓wèi真zhēn脏zàng见jiàn，

皆jiē死sǐ。（真zhēn脏zàng各gè见jiàn被bèi克kè之zhī时shí，故gù皆jiē死sǐ也yě。）颈jǐng脉mài动dòng疾jí喘chuǎn咳ké曰yuē水shuǐ，（颈jǐng脉mài，是shì胃wèi脉mài人rén迎yíng也yě。人rén迎yíng常cháng动dòng，

今jīn有yǒu水shuǐ病bìng，故gù动dòng疾jí可kě见jiàn喘chuǎn咳ké也yě。有yǒu本běn为wèi肾shèn脉mài动dòng也yě。）目mù果guǒ微wēi肿zhǒng如rú卧wò起qǐ之zhī状zhuàng曰yuē水shuǐ，（目mù果guǒ，目mù上shàng下xià

睑jiǎn也yě。睑jiǎn之zhī微wēi肿zhǒng，水shuǐ之zhī候hòu。平píng按àn。《素sù问wèn》果guǒ作zuò裹guǒ，卧wò下xià有yǒu蚕cán字zì，）足zú胫jìng肿zhǒng曰yuē水shuǐ。（寒hán湿shī气qì盛shèng，故gù

足zú胫jìng肿zhǒng，水shuǐ之zhī候hòu也yě。）目mù黄huáng者zhě，曰yuē黄huáng胆dǎn也yě；（三sān阳yáng脉mài在zài目mù，故gù黄huáng胆dǎn热rè病bìng，目mù为wèi黄huáng也yě。疸dǎn，多duō但dàn反fǎn。

平píng按àn∶足zú胫jìng二èr句jù《素sù问wèn》在zài面miàn肿zhǒng曰yuē风fēng之zhī下xià。）溺nì黄huáng安ān卧wò者zhě，曰yuē黄huáng胆dǎn；（肾shèn及jí膀páng胱guāng中zhōng热rè，安ān卧wò不bù劳láo

者zhě，黄huáng胆dǎn病bìng候hòu也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》黄huáng

下xià有yǒu赤chì字zì。）已yǐ食shí如rú饥jī者zhě，胃wèi疸dǎn也yě。（胃wèi中zhōng热rè消xiāo食shí，故gù已yǐ食shí如rú饥jī，胃wèi疸dǎn病bìng。）面miàn肿zhǒng曰yuē风fēng。（风fēng，

阳yáng也yě。诸zhū阳yáng在zài面miàn，故gù风fēng病bìng面miàn先xiān肿zhǒng也yě。）女nǚ子zǐ手shǒu少shǎo阴yīn脉mài动dòng甚shèn者zhě，任rèn子zi也yě。（手shǒu少shǎo阴yīn脉mài，心xīn经jīng脉mài也yě。

心xīn脉mài主zhǔ血xuè，女nǚ子zǐ怀huái子zi，则zé月yuè血xuè外wài闭bì不bù通tōng，故gù手shǒu少shǎo阴yīn脉mài内nèi盛shèng，所suǒ以yǐ动dòng也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》任rèn作zuò妊rèn。

注zhù月yuè血xuè袁yuán刻kè作zuò经jīng血xuè。）脉mài有yǒu逆nì顺shùn，四sì时shí未wèi有yǒu脏zàng形xíng。（寸cùn口kǒu人rén迎yíng，且qiě逆nì且qiě顺shùn，即jí四sì时shí未wèi有yǒu真zhēn脏zàng脉mài形xíng

也yě。）春chūn夏xià而ér脉mài瘦shòu者zhě，秋qiū冬dōng浮fú大dà。（春chūn夏xià人rén迎yíng微wēi大dà为wèi顺shùn，今jīn反fǎn瘦shòu小xiǎo为wèi逆nì；秋qiū冬dōng人rén迎yíng微wēi小xiǎo为wèi顺shùn，今jīn

反fǎn浮fú大dà为wèi逆nì也yě。平píng按àn∶浮fú大dà下xià《素sù问wèn》有yǒu命mìng曰yuē逆nì四sì时shí也yě六liù字zì。）风fēng逆nì而ér脉mài盛shèng，（脉mài盛shèng者zhě，风fēng热rè之zhī

病bìng也yě。平píng按àn∶盛shèng《素sù问wèn》作zuò静jìng。）泄xiè而ér脱tuō血xuè。（风fēng热rè之zhī病bìng虚xū，故gù多duō脱tuō泄xiè血xuè脱tuō也yě。）脉mài实shí者zhě病bìng在zài中zhōng，

（是shì阳yáng虚xū阴yīn实shí，故gù病bìng在zài五wǔ脏zàng。平píng按àn∶《素sù问wèn》脉mài实shí二èr字zì属shǔ上shàng文wén，实shí下xià无wú者zhě字zì。）脉mài虚xū者zhě病bìng在zài外wài。

（阴yīn虚xū阳yáng实shí，故gù病bìng在zài六liù腑fǔ也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》脉mài虚xū二èr字zì属shǔ上shàng文wén，虚xū下xià无wú者zhě字zì。）脉mài涩sè坚jiān皆jiē难nán治zhì，

命mìng曰yuē反fǎn四sì时shí者zhě也yě。（脉mài涩sè及jí坚jiān二èr者zhě，但dàn阴yīn无wú阳yáng，故gù皆jiē难nán疗liáo，名míng曰yuē反fǎn四sì时shí之zhī脉mài也yě。平píng按àn∶《素sù问wèn》

新xīn校jiào正zhèng云yún∶“自zì前qián未wèi有yǒu脏zàng形xíng春chūn夏xià至zhì此cǐ五wǔ十shí三sān字zì，与yǔ后hòu《玉yù机jī真zhēn藏cáng论lùn》文wén相xiāng重zhòng。”本běn书shū见jiàn十shí四sì卷juǎn

《四sì时shí诊zhěn脉mài》篇piān。）人rén以yǐ水shuǐ谷gǔ为wèi本běn，故gù人rén绝jué水shuǐ谷gǔ则zé死sǐ；（反fǎn四sì时shí之zhī脉mài，无wú水shuǐ谷gǔ之zhī气qì者zhě，致zhì死sǐ。）

脉mài无wú胃wèi气qì亦yì死sǐ。所suǒ谓wèi无wú胃wèi气qì者zhě，但dàn得dé真zhēn脏zàng脉mài，不bù得dé胃wèi气qì也yě，所suǒ谓wèi肝gān不bù弦xián，肾shèn不bù石shí也yě。（虽suī有yǒu水shuǐ谷gǔ

之zhī气qì，以yǐ脏zàng有yǒu病bìng无wú胃wèi气qì者zhě，肝gān虽suī有yǒu弦xián，以yǐ无wú胃wèi气qì不bù名míng乎hū弦xián也yě，肾shèn虽suī有yǒu石shí，以yǐ无wú胃wèi气qì不bù名míng乎hū石shí，故gù

不bù免miǎn死sǐ也yě。平píng按àn∶肝gān不bù弦xián上shàng《素sù问wèn》有yǒu脉mài不bù得dé胃wèi气qì者zhě六liù字zì。）太tài阳yáng脉mài至zhì，鸿hóng大dà以yǐ长zhǎng；（以yǐ手shǒu按àn人rén

迎yíng脉mài鸿hóng大dà以yǐ长zhǎng者zhě，是shì太tài阳yáng也yě，即jí手shǒu足zú太tài阳yáng小xiǎo肠cháng膀páng胱guāng脉mài之zhī状zhuàng也yě。平píng按àn∶鸿hóng《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò洪hóng。

注zhù人rén迎yíng脉mài别bié本běn作zuò尺chǐ脉mài。）少shǎo阳yáng脉mài至zhì，乍zhà疏shū乍zhà数shù，乍zhà短duǎn乍zhà长zhǎng；（按àn之zhī乍zhà疏shū乍zhà数shù、乍zhà短duǎn乍zhà长zhǎng者zhě，少shǎo阳yáng脉mài

也yě，即jí手shǒu足zú少shǎo阳yáng三sān焦jiāo及jí胆dǎn脉mài之zhī状zhuàng。平píng按àn∶乍zhà疏shū乍zhà数shù

《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》作zuò乍zhà数shù乍zhà疏shū。）阳yáng明míng脉mài至zhì，浮fú大dà而ér短duǎn，是shì谓wèi三sān阳yáng脉mài也yě。（按àn之zhī浮fú大dà而ér短duǎn者zhě，

阳yáng明míng脉mài也yě，即jí手shǒu足zú阳yáng明míng胃wèi及jí大dà肠cháng之zhī候hòu也yě。是shì谓wèi三sān阳yáng脉mài之zhī形xíng。平píng按àn∶《素sù问wèn》、《甲jiǎ乙yǐ》无wú是shì谓wèi三sān

阳yáng脉mài也yě六liù字zì。《素sù问wèn》新xīn校jiào正zhèng云yún∶“详xiáng无wú三sān阴yīn脉mài，应yīng古gǔ文wén阙quē也yě。按àn《难nán经jīng》云yún∶太tài阴yīn之zhī至zhì，紧jǐn大dà

而ér长zhǎng；少shǎo阴yīn之zhī至zhì，紧jǐn细xì而ér微wēi；厥jué阴yīn之zhī至zhì，沉chén短duǎn以yǐ敦dūn。”）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí五wǔ·诊zhěn候hòu之zhī二èr

<篇piān名míng>五wǔ脏zàng脉mài诊zhěn

属shǔ性xìng：平píng按àn∶此cǐ篇piān自zì肝gān脉mài弦xián至zhì是shì谓wèi五wǔ脏zàng脉mài，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn七qī第dì二èr十shí三sān《宣xuān明míng五wǔ气qì篇piān》，又yòu见jiàn《甲jiǎ乙yǐ

经jīng》卷juǎn四sì第dì一yī《经jīng脉mài》上shàng编biān。自zì平píng心xīn脉mài来lái至zhì肾shèn死sǐ，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn五wǔ第dì十shí八bā《平píng人rén气qì象xiàng论lùn》篇piān，

《甲jiǎ乙yǐ》同tóng上shàng。自zì岐qí伯bó曰yuē心xīn脉mài揣chuāi坚jiān而ér长zhǎng至zhì身shēn寒hán有yǒu痹bì，见jiàn《素sù问wèn》卷juǎn五wǔ第dì十shí七qī《脉mài要yào精jīng微wēi论lùn》篇piān，

❖

← 上一回目录下一回 →

🔊 本页支持朗读：点屏幕底部控制条即可听书（Chrome / Edge / Safari 支持）。若未出现控制条，说明当前浏览器不支持语音朗读。