热rè脉mài悬xuán小xiǎo者zhě。何hé如rú。答dá曰yuē。足zú温wēn则zé生shēng。寒hán则zé死sǐ。（乳rǔ子zi病bìng。热rè脉mài应yīng浮fú滑huá而ér反fǎn悬xuán。小xiǎo者zhě足zú温wēn气qì下xià。故gù生shēng足zú寒hán气qì不bù下xià。

逆nì者zhě而ér致zhì死sǐ也yě。）问wèn曰yuē。乳rǔ子zi中zhòng风fēng。病bìng热rè者zhě喘chuǎn鸣míng。肩jiān息xī者zhě何hé如rú。答dá曰yuē。喘chuǎn鸣míng肩jiān息xī者zhě。脉mài实shí大dà也yě。缓huǎn则zé生shēng。急jí则zé死sǐ。（乳rǔ

子zi中zhòng风fēng。病bìng热rè气qì多duō。血xuè少shǎo得dé脉mài。缓huǎn热rè宣xuān泄xiè。故gù生shēng得dé急jí。为wèi寒hán不bù泄xiè。故gù死sǐ也yě。）问wèn曰yuē。何hé谓wèi重zhòng虚xū。答dá曰yuē。脉mài气qì虚xū。尺chǐ

虚xū是shì谓wèi重zhòng虚xū也yě。（寸cùn口kǒu脉mài虚xū。尺chǐ地dì及jí脉mài不bù虚xū。故gù曰yuē重zhòng虚xū也yě。）问wèn曰yuē。何hé以yǐ知zhī之zhī。答dá曰yuē。所suǒ谓wèi气qì虚xū者zhě。言yán无wú常cháng也yě。尺chǐ虚xū

者zhě。行xíng步bù 然rán也yě。脉mài虚xū者zhě。不bù象xiàng阴yīn也yě。（ HT 方fāng。反fǎn怯qiè也yě。谓wèi行xíng步bù虚xū。怯qiè然rán也yě。重zhòng虚xū者zhě。何hé以yǐ知zhī其qí候hòu也yě。膻dàn中zhōng气qì

虚xū。不bù足zú令lìng人rén无wú言yán志zhì。定dìng诊zhěn得dé尺chǐ脉mài虚xū者zhě。阴yīn气qì不bù足zú。腰yāo脚jiǎo有yǒu病bìng。故gù行xíng步bù不bù正zhèng也yě。诊zhěn得dé寸cùn口kǒu之zhī脉mài虚xū。则zé手shǒu太tài阴yīn肺fèi虚xū。

阴yīn气qì不bù足zú。故gù曰yuē不bù象xiàng也yě。）问wèn曰yuē。如rú此cǐ者zhě。何hé如rú答dá曰yuē。滑huá则zé生shēng。涩sè则zé死sǐ。（寸cùn口kǒu虽suī不bù得dé太tài阴yīn。和hé脉mài而ér得dé温wēn滑huá者zhě。生shēng寒hán

涩sè者zhě。死sǐ也yě。）问wèn曰yuē。肠cháng 便biàn血xiě何hé如rú。答dá曰yuē。身shēn热rè则zé死sǐ。寒hán则zé生shēng。（血xuè虚xū阳yáng乘chéng故gù死sǐ。血xuè未wèi甚shèn虚xū。其qí身shēn犹yóu寒hán。所suǒ以yǐ得dé生shēng

也yě。）问wèn曰yuē。肠cháng 下xià白bái沫mò何hé如rú。答dá曰yuē。脉mài沉chén则zé生shēng。脉mài浮fú则zé死sǐ。（脉mài沉chén阴yīn气qì犹yóu在zài。故gù生shēng脉mài浮fú阴yīn尽jǐn。阳yáng乘chéng故gù死sǐ也yě。）问wèn曰yuē。

肠cháng下xià脓nóng血xuè何hé如rú。答dá曰yuē。脉mài悬xuán绝jué则zé死sǐ。滑huá大dà则zé生shēng。（脉mài悬xuán绝jué阳yáng气qì尽jǐn绝jué也yě。故gù死sǐ。滑huá大dà气qì盛shèng。犹yóu温wēn也yě。故gù生shēng也yě。）问wèn曰yuē。

肠cháng之zhī病bìng。身shēn不bù热rè。何hé如rú。答dá曰yuē。身shēn不bù热rè。脉mài不bù悬xuán绝jué。滑huá大dà皆jiē曰yuē生shēng。悬xuán涩sè皆jiē曰yuē死sǐ。以yǐ藏cáng期qī之zhī。（脉mài不bù悬xuán绝jué。阴yīn气qì犹yóu

在zài。滑huá大dà是shì阳yáng气qì盛shèng好hǎo。故gù生shēng。其qí脉mài悬xuán绝jué涩sè为wèi寒hán。是shì为wèi阳yáng绝jué。以yǐ其qí脏zàng之zhī病bìng。次cì传chuán为wèi死sǐ期qī也yě。）问wèn曰yuē。癫diān疾jí何hé如rú。答dá曰yuē。

脉mài搏bó大dà。滑huá久jiǔ自zì已yǐ。脉mài小xiǎo坚jiān急jí。死sǐ不bù治zhì。（大dà者zhě气qì多duō。血xuè少shǎo滑huá者zhě。气qì盛shèng微wēi热rè。以yǐ其qí气qì盛shèng微wēi热rè故gù久jiǔ。自zì瘥chài脉mài小xiǎo气qì血xuè俱jù

少shǎo。坚jiān急jí为wèi寒hán。是shì则zé阳yáng虚xū阴yīn乘chéng故gù死sǐ之zhī。）问wèn曰yuē。癫diān疾jí之zhī脉mài虚xū实shí何hé如rú。答dá曰yuē。虚xū则zé可kě治zhì。实shí则zé死sǐ。（癫diān疾jí阳yáng盛shèng病bìng也yě。故gù

阳yáng脉mài盛shèng。而ér实shí者zhě不bù离lí于yú死sǐ。阳yáng虚xū阴yīn和hé故gù可kě疗liáo也yě。）问wèn曰yuē。消xiāo瘅dān虚xū实shí何hé如rú。答dá曰yuē。脉mài实shí大dà病bìng久jiǔ可kě治zhì。脉mài悬xuán小xiǎo坚jiān病bìng久jiǔ不bù

可kě治zhì死sǐ。（脉mài实shí又yòu气qì多duō血xuè少shǎo病bìng。虽suī久jiǔ可kě疗liáo其qí脉mài悬xuán绝jué。血xuè气qì俱jù少shǎo。又yòu脉mài坚jiān病bìng。久jiǔ不bù可kě疗liáo当dāng死sǐ。）问wèn曰yuē。虚xū实shí何hé如rú。答dá曰yuē。

气qì虚xū者zhě肺fèi虚xū也yě。气qì逆nì足zú寒hán。非fēi其qí时shí则zé生shēng。当dāng其qí时shí则zé死sǐ。余yú藏cáng皆jiē如rú是shì也yě。（气qì虚xū者zhě肺fèi气qì虚xū也yě。脉mài虚xū故gù足zú寒hán。寒hán为wèi气qì逆nì

也yě。秋qiū时shí肺fèi王wáng肺fèi气qì虚xū者zhě为wèi死sǐ。余yú时shí肺fèi气qì虚xū不bù死sǐ。如rú有yǒu肝gān气qì虚xū肝gān。气qì逆nì者zhě足zú逆nì冷lěng。当dāng春chūn时shí肝gān气qì王wáng时shí虚xū者zhě。为wèi死sǐ非fēi其qí时shí

为wéi生shēng。如rú此cǐ余yú脏zàng以yǐ为wéi例lì也yě。）问wèn曰yuē。脉mài实shí满mǎn手shǒu足zú寒hán头tóu热rè何hé如rú。答dá曰yuē。春chūn秋qiū则zé生shēng。冬dōng夏xià则zé死sǐ。（下xià则zé阳yáng虚xū阴yīn盛shèng。故gù手shǒu足zú

冷lěng也yě。上shàng则zé阴yīn虚xū阳yáng盛shèng。故gù头tóu热rè也yě。春chūn之zhī时shí阳yáng气qì未wèi大dà秋qiū时shí。阴yīn气qì未wèi盛shèng。各gè处chù其qí和hé。故gù病bìng者zhě。遇yù之zhī得dé生shēng夏xià日rì阳yáng盛shèng阴yīn格gé则zé

头tóu热rè加jiā病bìng也yě。冬dōng时shí阴yīn盛shèng阳yáng闭bì手shǒu足zú冷lěng者zhě。益yì甚shèn也yě。故gù病bìng遇yù此cǐ时shí。即jí死sǐ也yě。）

<目mù录lù>卷juǎn第dì十shí六liù·诊zhěn候hòu之zhī三sān

<篇piān名míng>杂zá诊zhěn

属shǔ性xìng：黄huáng帝dì问wèn岐qí伯bó曰yuē。诊zhěn法fǎ常cháng以yǐ平píng旦dàn阴yīn气qì未wèi动dòng。阳yáng气qì未wèi散sàn。（诊zhěn法fǎ在zài旦dàn凡fán有yǒu五wǔ要yào。故gù须xū旦dàn以yǐ诊zhěn色sè脉mài肺fèi气qì行xíng至zhì手shǒu太tài阴yīn十shí

二èr经jīng络luò所suǒ有yǒu善shàn恶è之zhī气qì。皆jiē集jí寸cùn口kǒu。故gù曰yuē未wèi动dòng未wèi入rù。诸zhū阳yáng脉mài中zhōng。故gù曰yuē。未wèi散sàn此cǐ为wèi一yī也yě。）饮yǐn食shí未wèi进jìn。（进jìn饮yǐn食shí已yǐ其qí气qì。

即jí行xíng善shàn恶è散sàn。而ér难nán知zhī故gù曰yuē。未wèi进jìn食shí此cǐ为wèi二èr也yě。）经jīng脉mài未wèi盛shèng。（未wèi进jìn饮yǐn食shí。故gù十shí二èr经jīng气qì未wèi盛shèng。此cǐ为wèi三sān也yě。）络luò脉mài调diào均jūn。（以yǐ

经jīng未wèi盛shèng。大dà络luò亦yì未wèi盛shèng。故gù络luò脉mài调diào均jūn。此cǐ为wèi四sì之zhī也yě。）气qì血xuè未wèi乱luàn。故gù乃nǎi可kě诊zhěn。（卫wèi气qì营yíng血xuè相xiāng参cān。以yǐ行xíng其qí道dào故gù名míng为wèi乱luàn。今jīn

并bìng未wèi行xíng即jí气qì血xuè。未wèi乱luàn此cǐ为wèi五wǔ也yě。平píng旦dàn有yǒu斯sī五wǔ义yì。故gù取qǔ平píng旦dàn。察chá色sè诊zhěn脉mài易yì知zhī。善shàn恶è之zhī也yě。）有yǒu过guò之zhī脉mài。切qiè脉mài动dòng静jìng。（营yíng

卫wèi将jiāng诸zhū脉mài善shàn恶è行xíng手shǒu太tài阴yīn过guò寸cùn口kǒu时shí。以yǐ手shǒu切qiè按àn其qí脉mài动dòng静jìng。即jí知zhī其qí善shàn恶è之zhī也yě。）而ér视shì精jīng明míng察chá五wǔ色sè。（视shì其qí面miàn部bù及jí明míng堂táng脏zàng腑fǔ

分fēn肉ròu精jīng明míng天tiān恶è五wǔ色sè之zhī别bié。）观guān五wǔ脏zàng有yǒu输shū余yú不bù足zú。五wǔ府fǔ强qiáng弱ruò形xíng之zhī盛shèng衰shuāi。（五wǔ府fǔ谓wèi头tóu背bèi腰yāo膝xī髓suǐ。五wǔ府fǔ者zhě也yě。以yǐ此cǐ切qiè脉mài察chá色sè。

视shì知zhī五wǔ脏zàng气qì之zhī虚xū实shí。五wǔ府fǔ气qì之zhī强qiáng弱ruò及jí身shēn形xíng盛shèng衰shuāi之zhī也yě。）以yǐ此cǐ参cān伍wǔ。决jué死sǐ生shēng之zhī分fēn。（以yǐ此cǐ平píng旦dàn切qiè脉mài察chá色sè。知zhī脏zàng腑fǔ形xíng气qì。

参cān伍wǔ商shāng量liáng以yǐ决jué人rén之zhī死sǐ生shēng之zhī分fēn之zhī也yě。）夫fū脉mài者zhě血xuè之zhī府fǔ。（以yǐ下xià切qiè脉mài也yě。谷gǔ入rù于yú胃wèi化huà而ér为wèi血xuè行xíng于yú经jīng脉mài以yǐ奉fèng生shēng身shēn。故gù经jīng脉mài以yǐ

为wèi血xuè之zhī府fǔ之zhī也yě。）长zhǎng则zé气qì治zhì短duǎn则zé气qì病bìng。（寸cùn口kǒu之zhī中zhōng满mǎn九jiǔ分fēn者zhě。为wèi长zhǎng八bā分fēn七qī分fēn为wéi短duǎn也yě。）数shù则zé为wèi烦fán心xīn。（动dòng疾jí曰yuē数shù。）大dà

则zé病bìng进jìn。（洪hóng盛shèng曰yuē大dà。）上shàng盛shèng则zé气qì高gāo。（人rén迎yíng脉mài不bù时shí盛shèng。）下xià盛shèng则zé气qì胀zhàng。（寸cùn口kǒu脉mài不bù盛shèng气qì胀zhàng充chōng也yě。）代dài则zé气qì衰shuāi。（久jiǔ而ér一yī

至zhì为wéi代dài。）滑huá则zé气qì少shǎo。（脉mài滑huá利lì故gù气qì少shǎo。）涩sè则zé心xīn痛tòng。（脉mài之zhī动dòng难nán为wéi涩sè也yě。）浑hún浑hún单dān至zhì如rú涌yǒng泉quán病bìng进jìn。（如rú涌yǒng泉quán上shàng冲chōng人rén手shǒu

也yě。）而ér绝jué弊bì弊bì绰chuò绰chuò其qí去qù如rú弦xián绝jué者zhě死sǐ。（弊bì弊bì绰chuò绰chuò未wèi详xiáng。脉mài来lái卒zú去qù。比bǐ之zhī弦xián断duàn。此cǐ为wèi死sǐ候hòu有yǒu本běn绝jué为wèi化huà之zhī也yě。）夫fū精jīng明míng

五wǔ色sè者zhě。气qì之zhī华huá也yě。（次cì察chá色sè者zhě也yě。五wǔ行xíng之zhī气qì变biàn为wèi精jīng华huá之zhī色sè。各gè见jiàn于yú面miàn及jí明míng堂táng部bù。内nèi明míng堂táng鼻bí之zhī也yě。）赤chì欲yù如rú以yǐ帛bó裹guǒ。

朱zhū不bù欲yù如rú赭zhě也yě。白bái欲yù如rú白bái璧bì之zhī泽zé。不bù欲yù如rú垩è也yě。一yī曰yuē白bái欲yù如rú鹅é羽yǔ。不bù欲yù如rú 黄huáng欲yù如rú罗luó裹guǒ。雄xióng黄huáng不bù欲yù如rú黄huáng土tǔ也yě。黑hēi欲yù

如rú重zhòng漆qī色sè。不bù欲yù如rú炭tàn也yě。一yī曰yuē如rú地dì。青qīng欲yù如rú青qīng。璧bì之zhī泽zé不bù欲yù如rú蓝lán青qīng也yě。（赭zhě赤chì土tǔ也yě垩è。白bái土tǔ阿ā洛luò反fǎn。）五wǔ色sè精jīng微wēi象xiàng见jiàn

矣yǐ。其qí寿shòu不bù久jiǔ。（精jīng明míng五wǔ色sè微wēi暗àn象xiàng见jiàn者zhě。名míng曰yuē色sè夭yāo寿shòu命mìng不bù久jiǔ之zhī也yě。）夫fū精jīng明míng者zhě。所suǒ以yǐ视shì万wàn物wù。别bié白bái黑hēi。审shěn短duǎn长cháng。以yǐ长zhǎng

为wèi短duǎn。以yǐ白bái为wéi黑hēi。是shì精jīng则zé衰shuāi矣yǐ。（万wàn物wù精jīng明míng。则zé黑hēi白bái辨biàn矣yǐ。若ruò不bù精jīng明míng。则zé黑hēi白bái不bù分fēn。是shì夭yāo色sè也yě。）五wǔ脏zàng者zhě中zhōng之zhī府fǔ也yě。

中zhōng盛shèng满mǎn气qì伤shāng恐kǒng音yīn声shēng如rú从cóng室shì中zhōng言yán是shì中zhōng气qì之zhī湿shī也yě。（次cì听tīng声shēng者zhě也yě。六liù腑fǔ贮zhù于yú水shuǐ谷gǔ以yǐ为wéi外wài腑fǔ。五wǔ脏zàng藏cáng于yú精jīng神shén。故gù为wèi中zhōng腑fǔ五wǔ

脏zàng之zhī气qì有yǒu余yú。盛shèng满mǎn将jiāng有yǒu惊jīng恐kǒng。有yǒu伤shāng者zhě乃nǎi是shì中zhōng气qì。得dé湿shī上shàng冲chōng胸xiōng嗌ài。故gù使shǐ声shēng重zhòng如rú室shì中zhōng言yán也yě。）言yán而ér微wēi终zhōng日rì乃nǎi复fù言yán者zhě。此cǐ

夺duó气qì也yě。（言yán声shēng微wēi小xiǎo又yòu不bù用yòng言yán者zhě当dāng是shì有yǒu所suǒ夺duó气qì。气qì少shǎo故gù尔ěr也yě。）衣yī被bèi不bù敛liǎn。言yán语yǔ善shàn恶è不bù避bì。亲qīn疏shū者zhě。此cǐ神shén明míng之zhī乱luàn也yě。

（是shì其qí阳yáng明míng之zhī气qì热rè盛shèng为wèi病bìng心xīn乱luàn故gù其qí身shēn不bù知zhī所suǒ为wèi其qí言yán不bù识shí善shàn恶è以yǐ其qí五wǔ神shén失shī守shǒu故gù也yě。）仓cāng廪lǐn所suǒ藏cáng是shì门mén户hù不bù恶è也yě。（脾pí胃wèi之zhī

气qì失shī守shǒu。则zé仓cāng廪lǐn不bù藏cáng。以yǐ其qí咽yàn口kǒu门mén户hù不bù自zì要yāo约yuē遂suì食shí于yú身shēn不bù便biàn之zhī物wù也yě。）水shuǐ泉quán不bù止zhǐ是shì膀páng胱guāng不bù藏cáng也yě。（水shuǐ泉quán小xiǎo便biàn也yě人rén之zhī小xiǎo

便biàn不bù能néng自zì禁jīn者zhě以yǐ 胞bāo不bù能néng藏cáng约yuē故gù遗yí尿niào不bù止zhǐ也yě。）得dé守shǒu者zhě生shēng失shī守shǒu者zhě死sǐ。（如rú前qián之zhī病bìng神shén明míng不bù乱luàn得dé守shǒu者zhě生shēng。其qí神shén明míng乱luàn失shī守shǒu者zhě

死sǐ也yě之zhī。）夫fū五wǔ脏zàng身shēn之zhī强qiáng也yě。（五wǔ脏zàng藏cáng神shén。藏cáng神shén为wèi身shēn主zhǔ故gù是shì身shēn之zhī强qiáng也yě。）头tóu者zhě精jīng明míng之zhī府fǔ也yě。头tóu惫bèi视shì深shēn精jīng将jiāng夺duó矣yǐ。（头tóu为wèi一yī身shēn

之zhī天tiān天tiān有yǒu日rì月yuè人rén之zhī头tóu有yǒu二èr目mù五wǔ脏zàng之zhī精jīng皆jiē成chéng于yú目mù故gù人rén之zhī头tóu为wèi精jīng明míng府fǔ所suǒ以yǐ精jīng明míng将jiāng夺duó力lì极jí头tóu倾qīng视shì深shēn力lì意yì视shì也yě惫bèi蒲pú介jiè反fǎn。）背bèi者zhě

胸xiōng之zhī府fǔ背bèi曲qū肩jiān随suí府fǔ将jiāng坏huài矣yǐ。（心xīn肺fèi二èr输shū在zài上shàng当dàng背bèi太tài阳yáng故gù背bèi为wèi胸xiōng府fǔ背bèi曲qū肩jiān随suí而ér乘chéng胸xiōng臆yì将jiāng坏huài也yě之zhī。）腰yāo者zhě肾shèn之zhī府fǔ转zhuǎn摇yáo不bù能néng肾shèn将jiāng

惫bèi矣yǐ。（肾shèn在zài腰yāo脊jí之zhī中zhōng故gù腰yāo不bù随suí肾shèn将jiāng惫bèi矣yǐ惫bèi病bìng也yě。）膝xī者zhě筋jīn之zhī府fǔ屈qū伸shēn不bù能néng行xíng则zé偻lóu跗fū筋jīn将jiāng惫bèi矣yǐ。（身shēn之zhī大dà筋jīn聚jù结jié于yú膝xī膝xī之zhī屈qū

伸shēn不bù能néng行xíng则zé曲qū腰yāo向xiàng跗fū皆jiē是shì膝xī筋jīn急jí缓huǎn故gù知zhī筋jīn将jiāng病bìng也yě。）髓suǐ者zhě骨gǔ之zhī府fǔ也yě不bù能néng久jiǔ立lì行xíng则zé掉diào标biāo骨gǔ将jiāng惫bèi。（髓suǐ为wèi骨gǔ液yè髓suǐ高gāo则zé胫jìng疼téng不bù能néng

久jiǔ立lì行xíng则zé掉diào标biāo战zhàn动dòng即jí知zhī骨gǔ将jiāng病bìng矣yǐ。）得dé强qiáng则zé生shēng失shī强qiáng则zé死sǐ。（摄shè养yǎng前qián之zhī五wǔ府fǔ得dé身shēn强qiáng者zhě为wéi生shēng失shī者zhě为wèi死sǐ也yě。）岐qí伯bó曰yuē反fǎn四sì时shí者zhě有yǒu

余yú为wèi精jīng不bù足zú为wèi消xiāo。（上shàng黄huáng帝dì将jiāng问wèn自zì说shuō其qí义yì周zhōu备bèi故gù岐qí伯bó言yán强qiáng之zhī得dé失shī所suǒ以yǐ人rén虽suī失shī强qiáng反fǎn于yú四sì时shí得dé有yǒu余yú者zhě则zé五wǔ脏zàng精jīng胜shèng为wéi生shēng人rén之zhī失shī

强qiáng得dé不bù足zú者zhě则zé五wǔ脏zàng消xiāo损sǔn为wèi死sǐ。）应yīng大dà过guò不bù足zú为wèi精jīng有yǒu余yú为wèi消xiāo。（寸cùn口kǒu人rén迎yíng相xiāng过guò一yí倍bèi以yǐ上shàng为wèi应yīng大dà过guò也yě大dà过guò得dé气qì不bù足zú则zé五wǔ脏zàng精jīng胜shèng

气qì过guò有yǒu余yú则zé热rè故gù五wǔ脏zàng消xiāo损sǔn之zhī也yě。）阴yīn阳yáng不bù相xiāng应yìng病bìng名míng曰yuē关guān格gé。（人rén迎yíng寸cùn口kǒu四sì倍bèi以yǐ上shàng曰yuē阴yīn阳yáng不bù相xiāng应yìng不bù相xiāng应yìng者zhě阳yáng气qì外wài格gé阴yīn气qì内nèi关guān

之zhī病bìng也yě。）诊zhěn血xuè脉mài者zhě多duō赤chì多duō热rè多duōHT 痛tòng多duō多duō黑hēi为wèi久jiǔ痹bì多duō赤chì多duō黑hēi多duō青qīng皆jiē见jiàn寒hán热rè也yě身shēn痛tòng面miàn色sè微wēi黄huáng齿chǐ垢gòu黄huáng爪zhǎo甲jiǎ上shàng黄huáng黄huáng瘅dān。（血xuè

脉mài者zhě络luò脉mài也yě瘅dān音yīn丹dān内nèi黄huáng病bìng也yě。）诊zhěn目mù痛tòng赤chì脉mài从cóng上shàng下xià者zhě太tài阳yáng病bìng。（足zú太tài阳yáng经jīng从cóng目mù内nèi 上shàng额é故gù有yǒu赤chì脉mài从cóng上shàng下xià贯guàn瞳tóng子zi者zhě太tài阳yáng之zhī络luò

令lìng人rén目mù痛tòng当dāng疗liáo太tài阳yáng。）从cóng下xià上shàng者zhě阳yáng明míng病bìng。（手shǒu足zú阳yáng明míng之zhī经jīng并bìng从cóng鼻bí至zhì目mù内nèi 故gù有yǒu赤chì脉mài从cóng下xià上shàng者zhě阳yáng明míng之zhī络luò令lìng目mù有yǒu痛tòng当dāng疗liáo阳yáng明míng之zhī

也yě。）从cóng外wài走zǒu内nèi者zhě少shǎo阳yáng病bìng。（手shǒu足zú少shǎo阳yáng经jīng皆jiē从cóng目mù外wài来lái去qù于yú目mù锐ruì 走zǒu于yú目mù内nèi故gù有yǒu赤chì脉mài从cóng外wài入rù目mù者zhě少shǎo阳yáng之zhī络luò令lìng目mù有yǒu痛tòng当dāng疗liáo少shǎo

阳yáng。）诊zhěn寒hán热rè赤chì脉mài从cóng上shàng下xià至zhì瞳tóng子zi见jiàn一yī脉mài一yī岁suì死sǐ见jiàn一yī脉mài半bàn一yī岁suì半bàn死sǐ见jiàn二èr脉mài二èr岁suì死sǐ见jiàn二èr脉mài半bàn二èr岁suì半bàn死sǐ见jiàn三sān脉mài三sān岁suì死sǐ。（赤chì脉mài从cóng

上shàng下xià者zhě太tài阳yáng之zhī络luò也yě太tài阳yáng络luò脉mài从cóng上shàng下xià至zhì瞳tóng子zi三sān脉mài一yī时shí至zhì者zhě至zhì三sān年nián死sǐ乃nǎi至zhì唯wéi见jiàn一yī脉mài至zhì一yī年nián死sǐ者zhě三sān阳yáng者zhě太tài阳yáng也yě太tài阳yáng之zhī气qì最zuì大dà

故gù独dú见jiàn者zhě至zhì一yī年nián死sǐ二èr阳yáng者zhě阳yáng明míng也yě。至zhì阳yáng明míng有yǒu二èr络luò见jiàn其qí气qì不bù大dà故gù二èr年nián死sǐ一yī阳yáng者zhě少shǎo阳yáng也yě至zhì少shǎo阳yáng有yǒu三sān络luò见jiàn其qí阳yáng气qì少shǎo故gù得dé三sān年nián死sǐ

也yě。）诊zhěn龋qǔ齿chǐ痛tòng按àn其qí阳yáng明míng之zhī脉mài来lái有yǒu过guò者zhě独dú热rè在zài左zuǒ左zuǒ热rè在zài右yòu右yòu热rè在zài上shàng上shàng热rè在zài下xià下xià热rè。（手shǒu阳yáng明míng脉mài从cóng左zuǒ右yòu手shǒu指zhǐ上shàng行háng入rù下xià齿chǐ中zhōng上shàng

至zhì于yú鼻bí足zú阳yáng明míng脉mài从cóng鼻bí下xià行xíng入rù上shàng齿chǐ中zhōng下xià至zhì左zuǒ右yòu足zú指zhǐ手shǒu足zú二èr阳yáng明míng脉mài有yǒu病bìng经jīng所suǒ部bù过guò时shí独dú热rè者zhě二èr脉mài一yī葙xiāng独dú偏piān热rè也yě手shǒu足zú阳yáng明míng独dú热rè

在zài左zuǒ葙xiāng者zhě即jí左zuǒ葙xiāng热rè也yě独dú热rè在zài右yòu葙xiāng者zhě即jí右yòu葙xiāng热rè也yě得dé手shǒu阳yáng明míng脉mài热rè即jí知zhī下xià齿chǐ龋qǔ也yě足zú阳yáng明míng左zuǒ右yòu得dé热rè准zhǔn手shǒu阳yáng明míng可kě知zhī然rán得dé足zú阳yáng明míng热rè

即jí知zhī上shàng齿chǐ龋qǔ也yě独dú热rè在zài头tóu在zài左zuǒ为wèi上shàng在zài足zú在zài右yòu为wèi下xià准zhǔn手shǒu则zé足zú之zhī左zuǒ右yòu可kě知zhī龋qǔ者zhě上shàng下xià牙yá齿chǐ肿zhǒng痛tòng或huò出chū脓nóng血xuè此cǐ皆jiē因yīn热rè风fēng气qì所suǒ致zhì故gù得dé

热rè为wèi候hòu也yě据jù此cǐ正zhèng经jīng两liǎng葙xiāng俱jù诊zhěn阳yáng明míng即jí太tài阴yīn两liǎng手shǒu俱jù有yǒu如rú何hé脾pí肺fèi独dú出chū于yú右yòu理lǐ必bì不bù然rán也yě。）婴yīng儿ér病bìng其qí头tóu毛máo皆jiē逆nì上shàng者zhě必bì死sǐ。（肾shèn主zhǔ于yú

血xuè肾shèn腑fǔ足zú太tài阳yáng脉mài上shàng头tou以yǐ荣róng头tóu毛máo婴yīng儿ér血xuè衰shuāi将jiāng死sǐ故gù头tóu毛máo逆nì上shàng也yě。）耳ěr间jiān青qīng脉mài起qǐ者zhě螈yuán痛tòng。（耳ěr间jiān青qīng脉mài足zú少shǎo阳yáng胆dǎn脉mài也yě婴yīng儿ér无wú病bìng则zé络luò

陷xiàn有yǒu病bìng则zé起qǐ起qǐ者zhě螈yuán痛tòng之zhī候hòu也yě。）大dà便biàn赤chì青qīng辨biàn食shí泄xiè小xiǎo者zhě手shǒu足zú寒hán难nán已yǐ飧sūn泄xiè脉mài小xiǎo手shǒu足zú温wēn易yì已yǐ也yě。（婴yīng儿ér大dà便biàn所suǒ出chū青qīng赤chì辨biàn异yì者zhě名míng曰yuē

飧sūn泄xiè飧sūn音yīn孙sūn脉mài小xiǎo手shǒu足zú冷lěng者zhě飧sūn泄xiè难nán已yǐ脉mài小xiǎo为wèi顺shùn手shǒu足zú温wēn阳yáng气qì荣róng四sì末mò故gù易yì已yǐ也yě。）黄huáng帝dì问wèn曰yuē何hé以yǐ知zhī怀huái子zi之zhī且qiě生shēng也yě岐qí伯bó曰yuē身shēn有yǒu病bìng

而ér无wú邪xié脉mài也yě。（以yǐ子zi在zài身shēn故gù虽suī病bìng其qí病bìng之zhī气qì不bù至zhì于yú脉mài故gù无wú邪xié脉mài也yě。）黄huáng帝dì问wèn岐qí伯bó曰yuē诊zhěn得dé心xīn脉mài而ér急jí此cǐ为wèi何hé病bìng病bìng形xíng何hé如rú答dá曰yuē病bìng名míng

心xīn疝shàn少shǎo腹fù当dāng有yǒu形xíng曰yuē何hé以yǐ言yán之zhī曰yuē心xīn为wèi牡mǔ脏zàng小xiǎo肠cháng为wèi之zhī使shǐ故gù曰yuē少shǎo腹fù当dāng有yǒu形xíng黄huáng帝dì曰yuē善shàn。（诊zhěn得dé心xīn脉mài心xīn为wèi阳yáng也yě急jí为wèi寒hán也yě寒hán气qì在zài心xīn太tài

阳yáng小xiǎo肠cháng故gù少shǎo腹fù有yǒu形xíng形xíng疝shàn积jī者zhě也yě。）黄huáng帝dì曰yuē诊zhěn得dé胃wèi脉mài疝shàn形xíng何hé如rú岐qí伯bó曰yuē胃wèi脉mài实shí则zé胀zhàng虚xū则zé泄xiè。（胃wèi脉mài软ruǎn弱ruò为wèi平píng今jīn得dé胃wèi气qì实shí脉mài即jí知zhī

胃wèi中zhōng胀zhàng满mǎn若ruò得dé胃wèi气qì虚xū脉mài即jí知zhī泄xiè利lì胃wèi虚xū故gù脉mài虚xū也yě。）曰yuē病bìng成chéng而ér变biàn何hé如rú。（人rén病bìng成chéng极jí变biàn为wèi他tā病bìng未wèi知zhī变biàn作zuò何hé病bìng之zhī也yě。）曰yuē风fēng成chéng为wéi

寒hán热rè。（风fēng病bìng在zài中zhōng成chéng极jí变biàn为wèi诸zhū寒hán热rè病bìng也yě。）瘅dān成chéng为wéi消xiāo中zhōng。（瘅dān脾pí胃wèi热rè也yě脾pí胃wèi内nèi热rè日rì久jiǔ变biàn为wèi消xiāo中zhōng消xiāo中zhōng汤tāng饮yǐn内nèi消xiāo病bìng也yě。）厥jué成chéng为wéi

癫diān疾jí。（阳yáng明míng热rè厥jué成chéng极jí上shàng实shí下xià虚xū变biàn为wèi癫diān疾jí也yě。）久jiǔ风fēng为wèi飧sūn泄xiè。（春chūn伤shāng于yú风fēng在zài肠cháng胃wèi之zhī间jiàn日rì久jiǔ变biàn为wèi泄xiè利lì之zhī病bìng。）贼zéi风fēng成chéng为wéi疠lì。（贼zéi

风fēng入rù腠còu不bù泄xiè成chéng极jí变biàn为wèi疠lì亦yì之zhī谓wèi大dà疾jí眉méi落luò鼻bí柱zhù等děng坏huài之zhī也yě。）病bìng之zhī变biàn化huà不bù可kě胜shèng数shǔ。（夫fū病bìng变biàn为wèi他tā疾jí有yǒu斯sī五wǔ种zhǒng若ruò随suí心xīn随suí物wùHT

衍yǎn多duō端duān不bù可kě胜shèng数shǔ但dàn可kě以yǐ智zhì量liàng处chù调diào之zhī取qǔ中zhōng纵zòng医yī方fāng千qiān卷juǎn未wèi足zú以yǐ为wéi当dāng之zhī也yě。）黄huáng帝dì曰yuē有yǒu病bìng厥jué者zhě诊zhěn右yòu脉mài沉chén左zuǒ脉mài不bù然rán病bìng主zhǔ安ān在zài岐qí伯bó

曰yuē冬dōng诊zhěn之zhī右yòu脉mài固gù当dāng沉chén紧jǐn此cǐ应yīng四sì时shí。（厥jué寒hán厥jué也yě左zuǒ手shǒu不bù得dé沉chén紧jǐn得dé浮fú迟chí故gù曰yuē不bù然rán也yě冬dōng阴yīn也yě右yòu手shǒu亦yì阴yīn也yě沉chén紧jǐn亦yì阴yīn也yě冬dōng时shí右yòu手shǒu得dé

沉chén紧jǐn之zhī脉mài固gù当dāng顺shùn四sì时shí也yě。）左zuǒ浮fú而ér迟chí此cǐ逆nì四sì时shí在zài左zuǒ当dāng主zhǔ病bìng诊zhěn在zài肾shèn颇pǒ在zài肺fèi当dāng腰yāo痛tòng。（左zuǒ阳yáng也yě浮fú肺fèi脉mài也yě冬dōng时shí得dé左zuǒ手shǒu肺fèi脉mài虚xū邪xié来lái

乘chéng故gù肾shèn病bìng腰yāo痛tòng颇pǒ在zài于yú肺fèi此cǐ即jí是shì左zuǒ手shǒu有yǒu肺fèi脉mài之zhī也yě。）曰yuē何hé以yǐ言yán之zhī曰yuē少shǎo阴yīn脉mài贯guàn肾shèn上shàng胃wèi肓huāng络luò肺fèi今jīn得dé肺fèi脉mài肾shèn为wèi之zhī病bìng故gù肾shèn为wèi腰yāo痛tòng黄huáng

帝dì曰yuē善shàn。（肾shèn脉mài足zú少shǎo阴yīn从cóng肾shèn上shàng膈gé入rù肺fèi中zhōng故gù冬dōng时shí左zuǒ手shǒu得dé肺fèi脉mài肾shèn为wèi腰yāo痛tòng也yě。）厥jué阴yīn有yǒu余yú病bìng阴yīn痹bì。（足zú厥jué阴yīn肝gān脉mài也yě脉mài循xún股gǔ阴yīn入rù毛máo

中zhōng环huán阴yīn器qì上shàng抵dǐ少shǎo腹fù故gù脉mài气qì有yǒu余yú者zhě是shì其qí阴yīn气qì盛shèng故gù为wèi阴yīn痹bì者zhě谓wèi阴yīn器qì中zhōng寒hán而ér痛tòng。）不bù足zú病bìng生shēng热rè痹bì。（厥jué阴yīn脉mài气qì虚xū者zhě少shǎo阳yáng来lái乘chéng阴yīn器qì

中zhōng热rè而ér痛tòng也yě痹bì痛tòng之zhī也yě。）滑huá则zé狐hú疝shàn风fēng。（厥jué阴yīn脉mài气qì滑huá者zhě阳yáng气qì盛shèng微wēi热rè以yǐ其qí气qì盛shèng微wēi热rè乘chéng阴yīn故gù为wèi狐hú疝shàn风fēng也yě风fēng气qì也yě狐hú夜yè不bù得dé尿niào日rì出chū

方fāng得dé人rén之zhī所suǒ病bìng与yǔ狐hú同tóng故gù曰yuē狐hú疝shàn一yī曰yuē孤gū疝shàn谓wèi三sān焦jiāo孤gū腑fǔ为wèi疝shàn故gù曰yuē孤gū疝shàn也yě。）涩sè则zé病bìng少shǎo腹fù积jī厥jué气qì也yě。（涩sè多duō血xuè少shǎo气qì微wēi寒hán以yǐ其qí厥jué阴yīn

多duō血xuè少shǎo气qì有yǒu寒hán故gù少shǎo腹fù中zhōng血xuè积jī厥jué气qì也yě。）少shǎo阴yīn有yǒu余yú病bìng皮pí痹bì隐yǐn轸zhěn。（少shǎo阴yīn足zú少shǎo阴yīn肾shèn脉mài也yě从cóng足zú涌yǒng泉quán上shàng贯guàn肝gān入rù归guī中zhōng肺fèi主zhǔ皮pí毛máo故gù少shǎo阴yīn

阴yīn气qì有yǒu余yú病bìng于yú皮pí痹bì又yòu病bìng皮pí中zhōng隐yǐn轸zhěn皮pí起qǐ风fēng疾jí也yě。）不bù足zú病bìng肾shèn痹bì。（少shǎo阴yīn之zhī肺fèi虚xū受shòu寒hán湿shī之zhī气qì入rù肾shèn故gù为wèi肾shèn痹bì也yě。）滑huá则zé病bìng肾shèn风fēng疝shàn。

（少shǎo阴yīn气qì虚xū太tài阳yáng气qì乘chéng微wēi热rè故gù为wèi肾shèn风fēng疝shàn痛tòng也yě。）涩sè则zé病bìng积jī溲sōu血xuè。（气qì少shǎo微wēi寒hán为wèi血xuè多duō为wèi血xuè积jī盛shèng而ér 血xuè。）太tài阴yīn有yǒu余yú则zé病bìng肉ròu痹bì寒hán