黄帝内经素问集注 · 正文（7/33）

推荐

第 7 / 33 回

伤shāng筋jīn骨gǔ而ér即jí见jiàn肝gān肾shèn之zhī脉mài。又yòu非fēi见jiàn肝gān肾shèn之zhī脉mài。而ér期qī病bìng之zhī必bì生shēng于yú肝gān肾shèn也yě。此cǐ篇piān首shǒu论lùn诊zhěn脉mài之zhī要yào。极jí精jīng极jí微wēi。有yǒu病bìng在zài五wǔ脏zàng而ér外wài见jiàn

五wǔ色sè五wǔ脉mài者zhě。有yǒu诊zhěn得dé脏zàng腑fǔ。外wài内nèi出chū入rù。交jiāo相xiāng贯guàn通tōng。故gù善shàn诊zhěn者zhě。揆kuí阴yīn度dù阳yáng。持chí雌cí守shǒu雄xióng。审shěn察chá外wài内nèi。明míng于yú始shǐ终zhōng。诊zhěn道dào始shǐ备bèi。

斯sī为wèi上shàng工gōng。）尺chǐ内nèi两liǎng旁páng则zé季jì胁xié也yě。（此cǐ审shěn别bié形xíng身shēn脏zàng腑fǔ外wài内nèi之zhī法fǎ也yě。尺chǐ内nèi、尺chǐ中zhōng也yě。两liǎng旁páng、两liǎng尺chǐ部bù之zhī外wài旁páng也yě。季jì胁xié、两liǎng胁xié

之zhī下xià杪miǎo也yě。此cǐ节jié首shǒu言yán两liǎng旁páng。次cì言yán前qián后hòu。次cì言yán上shàng下xià。盖gài以yǐ左zuǒ右yòu三sān部bù之zhī脉mài。兼jiān候hòu形xíng身shēn之zhī上shàng下xià四sì旁páng。是shì关guān部bù之zhī两liǎng旁páng。即jí形xíng身shēn之zhī

两liǎng胁xié。寸cùn部bù之zhī两liǎng旁páng。即jí形xíng身shēn之zhī两liǎng腋yè。书shū不bù尽jìn言yán。欲yù后hòu学xué之zhī引yǐn伸shēn也yě。此cǐ答dá帝dì问wèn。乍zhà在zài内nèi。乍zhà在zài外wài。奈nài何hé。杨yáng元yuán如rú曰yuē。此cǐ

节jié照zhào应yìng推tuī而ér内nèi之zhī。外wài而ér不bù内nèi。后hòu内nèi以yǐ候hòu膈gé。内nèi以yǐ候hòu胸xiōng中zhōng。照zhào应yìng推tuī而ér外wài之zhī。内nèi而ér不bù外wài。）尺chǐ外wài以yǐ候hòu肾shèn。尺chǐ里lǐ以yǐ候hòu腹fù。（尺chǐ以yǐ

候hòu肾shèn。以yǐ左zuǒ右yòu两liǎng尺chǐ而ér候hòu两liǎng肾shèn也yě。两liǎng肾shèn附fù于yú季jì胁xié。是shì季jì胁xié之zhī内nèi。乃nǎi是shì两liǎng肾shèn。两liǎng肾shèn之zhī内nèi。乃nǎi是shì腹fù中zhōng。故gù以yǐ尺chǐ内nèi候hòu腹fù中zhōng。尺chǐ外wài

以yǐ候hòu肾shèn。尺chǐ之zhī两liǎng旁páng。以yǐ候hòu季jì胁xié。是shì两liǎng旁páng更gèng出chū于yú外wài也yě。所suǒ谓wèi外wài内nèi者zhě。脉mài体tǐ本běn圆yuán。用yòng指zhǐ向xiàng外wài以yǐ候hòu内nèi。向xiàng内nèi以yǐ候hòu外wài。候hòu脉mài之zhī两liǎng

侧cè也yě。平píng按àn以yǐ候hòu中zhōng。乃nǎi五wǔ脏zàng之zhī本běn位wèi也yě。夫fū五wǔ脏zàng之zhī气qì。行xíng于yú脉mài中zhōng。出chū于yú脉mài外wài。如rú脉mài气qì之zhī向xiàng内nèi数shù急jí。则zé在zài内nèi之zhī皮pí肤fū亦yì急jí。脉mài

气qì之zhī向xiàng外wài数shù急jí。则zé在zài外wài之zhī皮pí肤fū亦yì急jí。故gù所suǒ谓wèi季jì胁xié者zhě。即jí肾shèn气qì之zhī出chū于yú季jì胁xié也yě。而ér以yǐ尺chǐ部bù向xiàng外wài之zhī两liǎng旁páng以yǐ候hòu之zhī。所suǒ谓wèi腹fù中zhōng者zhě。

即jí两liǎng肾shèn之zhī中zhōng也yě。故gù以yǐ尺chǐ部bù之zhī向xiàng里lǐ以yǐ候hòu之zhī。即jí如rú胸xiōng中zhōng膻dàn中zhōng者zhě。肺fèi脏zàng与yǔ中zhōng气qì相xiāng通tōng。膻dàn中zhōng乃nǎi心xīn主zhǔ之zhī相xiàng位wèi。杨yáng元yuán如rú曰yuē。所suǒ谓wèi外wài

者zhě。乃nǎi六liù脉mài之zhī本běn位wèi。盖gài脉mài居jū歧qí骨gǔ之zhī外wài。故gù以yǐ本běn位wèi为wèi外wài。而ér偏piān于yú里lǐ者zhě为wèi内nèi也yě。上shàng节jié内nèi字zì。训xùn作zuò部bù字zì。此cǐ之zhī里lǐ字zì。即jí是shì内nèi字zì。）

中zhōng附fù上shàng。左zuǒ外wài以yǐ候hòu肝gān。内nèi以yǐ候hòu膈gé。（中zhōng附fù上shàng者zhě。附fù左zuǒ尺chǐ而ér上shàng。左zuǒ手shǒu之zhī关guān脉mài也yě。心xīn肝gān居jū左zuǒ。故gù左zuǒ以yǐ候hòu肝gān。膈gé者zhě。胸xiōng胁xié内nèi之zhī膈gé

也yě。肝gān居jū胁xié内nèi。故gù以yǐ关guān候hòu肝gān。膈gé气qì在zài中zhōng。故gù以yǐ内nèi候hòu膈gé。杨yáng元yuán如rú曰yuē。膈gé者zhě。谓wèi膈gé肉ròu之zhī下xià。肝gān脾pí所suǒ居jū之zhī郛fú郭guō也yě。莫mò子zi晋jìn

曰yuē。胸xiōng中zhōng在zài上shàng。腹fù中zhōng在zài下xià。膈gé居jū中zhōng央yāng。故gù分fēn寸cùn关guān尺chǐ。内nèi以yǐ候hòu之zhī右yòu。附fù上shàng以yǐ候hòu脾pí胃wèi。则zé肺fèi与yǔ大dà肠cháng心xīn与yǔ小xiǎo肠cháng不bù言yán而ér可kě知zhī矣yǐ。）

右yòu外wài以yǐ候hòu胃wèi。内nèi以yǐ候hòu脾pí。（右yòu外wài者zhě。附fù右yòu尺chǐ而ér上shàng。右yòu手shǒu之zhī关guān脉mài也yě。脾pí主zhǔ中zhōng土tǔ。故gù以yǐ肝gān内nèi候hòu脾pí。阴yīn内nèi而ér阳yáng外wài。故gù以yǐ关guān外wài候hòu胃wèi。

张zhāng兆zhào璜huáng曰yuē。此cǐ章zhāng以yǐ形xíng身shēn配pèi天tiān地dì之zhī上shàng下xià四sì旁páng。以yǐ土tǔ居jū中zhōng央yāng。故gù以yǐ关guān内nèi候hòu脾pí。莫mò子zi晋jìn问wèn曰yuē。六liù腑fǔ只zhǐ候hòu胃wèi。而ér别bié腑fǔ何hé以yǐ候hòu之zhī。

曰yuē。五wǔ脏zàng之zhī血xuè气qì。皆jiē胃wèi腑fǔ之zhī所suǒ生shēng。故gù脏zàng气qì不bù能néng自zì至zhì于yú手shǒu太tài阴yīn。必bì因yīn于yú胃wèi气qì。乃nǎi至zhì于yú手shǒu太tài阴yīn也yě。是shì以yǐ本běn经jīng凡fán论lùn五wǔ脏zàng。必bì及jí

于yú胃wèi。而ér余yú腑fǔ多duō不bù与yǔ焉yān。然rán而ér脏zàng腑fǔ雌cí雄xióng。各gè有yǒu并bìng合hé。故gù曰yuē。诊zhěn合hé微wēi之zhī事shì。追zhuī阴yīn阳yáng之zhī变biàn。知zhī阴yīn者zhě知zhī阳yáng。知zhī阳yáng者zhě知zhī阴yīn。会huì心xīn

者zhě自zì明míng也yě。莫mò仲zhòng超chāo曰yuē。诊zhěn候hòu之zhī法fǎ。各gè有yǒu不bù同tóng。如rú此cǐ篇piān之zhī法fǎ。以yǐ左zuǒ右yòu之zhī前qián后hòu两liǎng旁páng上shàng下xià。以yǐ候hòu形xíng身shēn之zhī外wài内nèi上shàng下xià者zhě也yě。如rú三sān

部bù九jiǔ候hòu之zhī法fǎ。以yǐ脉mài之zhī上shàng中zhōng下xià。而ér候hòu形xíng身shēn脏zàng腑fǔ之zhī上shàng中zhōng下xià也yě。有yǒu以yǐ心xīn肝gān居jū左zuǒ。脾pí肺fèi居jū右yòu。浮fú为wèi在zài腑fǔ。沉chén为wèi在zài脏zàng。盖gài以yǐ脏zàng腑fǔ之zhī

经jīng气qì相xiāng举jǔ按àn轻qīng重zhòng。而ér候hòu五wǔ脏zàng之zhī气qì者zhě也yě。诊zhěn法fǎ不bù同tóng。各gè具jù其qí理lǐ。善shàn诊zhěn者zhě俱jù宜yí明míng了liǎo于yú心xīn中zhōng。随suí机jī应yìng变biàn于yú指zhǐ下xià。）上shàng附fù上shàng。右yòu外wài

以yǐ候hòu肺fèi。内nèi以yǐ候hòu胸xiōng中zhōng。（上shàng附fù上shàng右yòu者zhě。从cóng右yòu关guān而ér上shàng。右yòu寸cùn口kǒu也yě。心xīn肺fèi居jū上shàng为wèi阳yáng。故gù以yǐ两liǎng寸cùn候hòu气qì。胸xiōng中zhōng者zhě。宗zōng气qì之zhī所suǒ居jū也yě。

经jīng曰yuē。宗zōng气qì积jī于yú胸xiōng中zhōng。命mìng曰yuē气qì海hǎi。上shàng出chū于yú肺fèi。循xún喉hóu咙lóng。而ér行xíng呼hū吸xī。）左zuǒ外wài以yǐ候hòu心xīn。内nèi以yǐ候hòu膻dàn中zhōng。（左zuǒ外wài、左zuǒ寸cùn口kǒu也yě。膻shān

中zhōng者zhě。臣chén使shǐ之zhī官guān。心xīn主zhǔ之zhī相xiàng位wèi也yě。张zhāng兆zhào璜huáng问wèn曰yuē。经jīng言yán心xīn肝gān居jū左zuǒ。脾pí肺fèi居jū右yòu。是shì脏zàng气qì之zhī出chū于yú左zuǒ右yòu。抑yì脏zàng体tǐ之zhī偏piān与yǔ。曰yuē。天tiān

为wèi阳yáng。地dì为wèi阴yīn。东dōng南nán为wèi阳yáng。西xī北běi为wèi阴yīn。圣shèng人rén南nán面miàn而ér立lì。左zuǒ为wèi阳yáng。右yòu为wèi阴yīn。天tiān乙yǐ生shēng水shuǐ。水shuǐ生shēng木mù。木mù生shēng火huǒ。是shì以yǐ心xīn肝gān居jū左zuǒ也yě。

地dì二èr生shēng火huǒ。火huǒ生shēng土tǔ。土tǔ生shēng金jīn。是shì以yǐ脾pí肺fèi居jū右yòu也yě。此cǐ先xiān天tiān之zhī五wǔ行xíng。本běn于yú阴yīn阳yáng水shuǐ火huǒ。分fēn而ér上shàng生shēng。非fēi脏zàng体tǐ之zhī谓wèi也yě。又yòu心xīn主zhǔ脉mài。

肝gān主zhǔ血xuè。血xuè脉mài生shēng于yú水shuǐ精jīng。是shì以yǐ左zuǒ手shǒu三sān部bù俱jù主zhǔ血xuè。肺fèi主zhǔ周zhōu身shēn之zhī气qì。脾pí主zhǔ元yuán真zhēn之zhī气qì。气qì生shēng于yú火huǒ。是shì以yǐ右yòu手shǒu三sān部bù皆jiē主zhǔ气qì。此cǐ皆jiē

阴yīn阳yáng互hù换huàn之zhī妙miào。善shàn诊zhěn者zhě不bù可kě不bù知zhī。）前qián以yǐ候hòu前qián。后hòu以yǐ候hòu后hòu。（前qián曰yuē广guǎng明míng。后hòu曰yuē太tài冲chòng。寸cùn为wèi阳yáng。尺chǐ为wèi阴yīn。故gù以yǐ两liǎng手shǒu关guān前qián以yǐ候hòu

形xíng身shēn之zhī前qián。关guān后hòu以yǐ候hòu形xíng身shēn之zhī后hòu。）上shàng竟jìng上shàng者zhě。胸xiōng喉hóu中zhōng事shì也yě。下xià竟jìng上shàng者zhě。少shǎo腹fù腰yāo股gǔ膝xī胫jìng足zú中zhōng事shì也yě。（上shàng竟jìng上shàng者zhě。从cóng尺chǐ关guān而ér直zhí

上shàng于yú鱼yú也yě。下xià竟jìng下xià者zhě。从cóng寸cùn关guān而ér直zhí下xià于yú尺chǐ也yě。夫fū身shēn半bàn以yǐ上shàng为wèi天tiān。身shēn半bàn以yǐ下xià为wèi地dì。此cǐ又yòu以yǐ阴yīn阳yáng之zhī气qì。竟jìng上shàng竟jìng下xià。而ér候hòu形xíng身shēn

之zhī上shàng下xià也yě。张zhāng兆zhào璜huáng曰yuē。前qián后hòu上shàng下xià。在zài竟jìng字zì中zhōng分fēn别bié。前qián后hòu者zhě。以yǐ寸cùn尺chǐ定dìng位wèi也yě。上shàng下xià者zhě。从cóng下xià而ér上shàng。从cóng上shàng而ér下xià也yě。首shǒu言yán两liǎng旁páng。

次cì言yán前qián后hòu。盖gài以yǐ两liǎng手shǒu之zhī脉mài平píng以yǐ分fēn之zhī。有yǒu如rú文wén王wáng之zhī卦guà。离lí南nán坎kǎn北běi。震zhèn东dōng兑duì西xī。以yǐ候hòu形xíng身shēn之zhī四sì旁páng。上shàng竟jìng上shàng。下xià竟jìng下xià者zhě。有yǒu如rú

伏fú羲xī之zhī卦guà。竖shù以yǐ观guān之zhī。而ér天tiān地dì定dìng位wèi也yě。此cǐ章zhāng以yǐ人rén身shēn配pèi天tiān地dì之zhī六liù合hé。三sān部bù九jiǔ候hòu之zhī法fǎ。配pèi天tiān地dì人rén三sān才cái。人rén与yǔ天tiān地dì参cān也yě。）粗cū大dà

者zhě。阴yīn不bù足zú。阳yáng有yǒu余yú。为wèi热rè中zhōng也yě。（上shàng章zhāng以yǐ脉mài体tǐ而ér候hòu形xíng身shēn脏zàng腑fǔ之zhī定dìng位wèi。此cǐ下xià以yǐ脉mài象xiàng而ér候hòu阴yīn阳yáng邪xié正zhèng之zhī盛shèng虚xū。脉mài者zhě。阴yīn阳yáng血xuè气qì

之zhī荣róng行xíng。粗cū大dà者zhě。阳yáng乘chéng于yú阴yīn也yě。阳yáng在zài外wài。阴yīn在zài内nèi。阳yáng乘chéng于yú阴yīn。故gù热rè中zhōng也yě。）来lái疾jí去qù徐xú。上shàng实shí下xià虚xū。为wèi厥jué巅diān疾jí。来lái徐xú去qù疾jí。

上shàng虚xū下xià实shí。为wèi恶è风fēng也yě。（此cǐ以yǐ脉mài之zhī来lái去qù上shàng下xià。以yǐ候hòu阴yīn阳yáng上shàng下xià外wài内nèi之zhī虚xū实shí。来lái疾jí去qù徐xú者zhě。来lái盛shèng去qù悠yōu也yě。上shàng实shí下xià虚xū者zhě。寸cùn实shí

尺chǐ虚xū也yě。此cǐ气qì惟wéi上shàng逆nì。阳yáng盛shèng阴yīn虚xū。所suǒ谓wèi一yī上shàng不bù下xià。寒hán厥jué到dào膝xī。气qì上shàng不bù下xià。头tóu痛tòng癫diān疾jí是shì也yě。来lái徐xú去qù疾jí者zhě。来lái微wēi去qù盛shèng也yě。上shàng

虚xū下xià实shí者zhě。寸cùn虚xū尺chǐ实shí也yě。此cǐ阳yáng虚xū阴yīn盛shèng。为wèi恶è风fēng也yě。盖gài风fēng为wèi阳yáng邪xié。伤shāng人rén阳yáng气qì。在zài于yú皮pí肤fū之zhī间jiān。风fēng之zhī恶è疠lì者zhě。从cóng阳yáng而ér直zhí入rù于yú

里lǐ阴yīn。是shì以yǐ去qù疾jí下xià实shí也yě。此cǐ言yán内nèi因yīn之zhī病bìng。从cóng内nèi而ér外wài。自zì下xià而ér上shàng。外wài因yīn之zhī邪xié。从cóng外wài而ér内nèi。自zì上shàng而ér下xià也yě。）故gù中zhōng恶è风fēng者zhě。阳yáng气qì

受shòu也yě。（此cǐ复fù申shēn明míng外wài淫yín之zhī邪xié。从cóng阳yáng而ér阴yīn。自zì表biǎo而ér里lǐ也yě。阳yáng气qì受shòu邪xié。则zé正zhèng气qì虚xū伤shāng。故gù来lái徐xú上shàng虚xū。邪xié气qì内nèi陷xiàn。故gù去qù疾jí下xià实shí。）

有yǒu脉mài俱jù沉chén细xì数shù者zhě。少shǎo阴yīn厥jué也yě。沉chén细xì数shù散sàn者zhě。寒hán热rè也yě。浮fú而ér散sàn者zhě为wèi 仆pū。（此cǐ论lùn脉mài因yīn度dù数shù出chū入rù之zhī有yǒu顺shùn逆nì也yě。有yǒu脉mài者zhě。言yán又yòu有yǒu

厥jué脉mài之zhī因yīn。厥jué脉mài之zhī象xiàng。与yǔ上shàng文wén之zhī上shàng盛shèng下xià虚xū之zhī厥jué脉mài。厥jué因yīn不bù同tóng也yě。夫fū脉mài始shǐ于yú足zú少shǎo阴yīn肾shèn。生shēng于yú足zú阳yáng明míng胃wèi。输shū于yú足zú太tài阴yīn脾pí。转zhuǎn

而ér不bù回huí者zhě也yě。如rú脉mài俱jù沉chén细xì而ér数shù者zhě。此cǐ少shǎo阴yīn厥jué也yě。少shǎo阴yīn之zhī气qì。不bù上shàng合hé于yú阳yáng明míng。转zhuǎn输shū于yú脏zàng腑fǔ。故gù惟wéi见jiàn少shǎo阴yīn本běn脉mài之zhī沉chén细xì也yě。阳yáng

明míng之zhī热rè。反fǎn下xià入rù于yú阴yīn中zhōng。故gù数shù也yě。若ruò沉chén细xì数shù散sàn者zhě。此cǐ阴yīn中zhōng所suǒ陷xiàn之zhī阳yáng。散sàn而ér阴yīn阳yáng相xiāng乘chéng。故gù为wèi寒hán热rè也yě。如rú浮fú而ér散sàn者zhě。此cǐ复fù上shàng

逆nì于yú阳yáng分fēn。故gù为wèi 仆pū。经jīng曰yuē。清qīng浊zhuó之zhī气qì相xiāng干gān。乱luàn于yú头tóu。则zé为wèi厥jué逆nì眩xuàn仆pū。此cǐ言yán阴yīn阳yáng之zhī气qì。不bù能néng上shàng下xià和hé平píng。循xún度dù环huán转zhuǎn。如rú阳yáng

陷xiàn于yú阴yīn中zhōng。则zé为wèi沉chén细xì而ér数shù。如rú阴yīn阳yáng相xiāng乘chéng。则zé为wéi数shù散sàn寒hán热rè。如rú阴yīn反fǎn上shàng逆nì于yú阳yáng。则zé为wèi浮fú散sàn而ér 仆pū矣yǐ。）诸zhū浮fú不bù躁zào者zhě皆jiē在zài阳yáng。则zé

为wèi热rè。其qí有yǒu躁zào者zhě在zài手shǒu。诸zhū细xì而ér沉chén者zhě皆jiē在zài阴yīn。则zé为wèi骨gǔ痛tòng。其qí有yǒu静jìng者zhě在zài足zú。（此cǐ以yǐ浮fú沉chén躁zào静jìng。而ér分fēn手shǒu足zú之zhī阴yīn阳yáng也yě。诸zhū浮fú者zhě。无wú

论lùn左zuǒ右yòu三sān部bù之zhī浮fú。而ér皆jiē在zài于yú阳yáng分fēn。其qí浮fú而ér躁zào者zhě。在zài手shǒu之zhī三sān阳yáng也yě。终zhōng始shǐ篇piān曰yuē。人rén迎yíng一yī盛shèng。在zài足zú少shǎo阳yáng。一yī盛shèng而ér躁zào。在zài手shǒu少shǎo阳yáng。

即jí此cǐ意yì也yě。无wú论lùn左zuǒ右yòu三sān部bù之zhī细xì而ér沉chén者zhě。皆jiē在zài于yú阴yīn分fēn。其qí沉chén细xì而ér有yǒu静jìng者zhě。在zài足zú之zhī三sān阴yīn也yě。手shǒu之zhī十shí指zhǐ。以yǐ应yīng天tiān之zhī十shí干gàn。足zú之zhī

十shí二èr经jīng脉mài。以yǐ应yīng地dì之zhī十shí二èr支zhī。故gù其qí有yǒu静jìng者zhě。知zhī在zài足zú也yě。太tài阳yáng少shǎo阴yīn。为wèi水shuǐ火huǒ阴yīn阳yáng之zhī主zhǔ。故gù为wèi热rè为wèi骨gǔ痛tòng也yě。）数shù动dòng一yí代dài者zhě。病bìng

在zài阳yáng之zhī脉mài也yě。泄xiè及jí便biàn脓nóng血xuè。（此cǐ申shēn明míng浮fú沉chén之zhī在zài气qì而ér不bù在zài经jīng也yě。所suǒ谓wèi诸zhū浮fú在zài阳yáng。诸zhū沉chén在zài阴yīn者zhě。在zài阴yīn阳yáng之zhī气qì也yě。故gù为wèi热rè为wèi骨gǔ痛tòng。

如rú在zài阳yáng之zhī脉mài。则zé脉mài见jiàn数shù动dòng。而ér为wèi便biàn脓nóng血xuè之zhī经jīng证zhèng矣yǐ。阳yáng热rè在zài经jīng。故gù脉mài数shù动dòng。热rè伤shāng血xuè分fēn。故gù便biàn脓nóng血xuè。经jīng血xuè下xià泄xiè。故gù一yí代dài也yě。）

诸zhū过guò者zhě切qiè之zhī。涩sè者zhě阳yáng气qì有yǒu余yú也yě。滑huá者zhě阴yīn气qì有yǒu余yú也yě。阳yáng气qì有yǒu余yú。为wèi身shēn热rè无wú汗hàn。阴yīn气qì有yǒu余yú。为wèi多duō汗hàn身shēn寒hán。阴yīn阳yáng有yǒu余yú。则zé无wú汗hàn

而ér寒hán。（此cǐ论lùn外wài淫yín之zhī邪xié。而ér致zhì阴yīn阳yáng气qì之zhī为wèi病bìng者zhě。脉mài证zhèng各gè有yǒu别bié也yě。诸zhū过guò者zhě。谓wèi诸zhū邪xié所suǒ伤shāng。而ér为wèi有yǒu过guò之zhī脉mài也yě。有yǒu余yú者zhě。邪xié气qì之zhī

有yǒu余yú也yě。阳yáng气qì有yǒu余yú。则zé阳yáng气qì受shòu伤shāng。故gù脉mài涩sè。如rú邪xié入rù于yú阴yīn。则zé经jīng血xuè沸fèi腾téng。故gù脉mài滑huá也yě。邪xié在zài阳yáng分fēn。故gù身shēn热rè无wú汗hàn。邪xié在zài阴yīn分fēn。

故gù多duō汗hàn身shēn寒hán。阴yīn阳yáng并bìng受shòu其qí邪xié。则zé无wú汗hàn而ér寒hán也yě。）推tuī而ér外wài之zhī。内nèi而ér不bù外wài。有yǒu心xīn腹fù积jī也yě。推tuī而ér内nèi之zhī。外wài而ér不bù内nèi。身shēn有yǒu热rè也yě。

推tuī而ér上shàng之zhī。上shàng而ér不bù下xià。腰yāo足zú清qīng也yě。推tuī而ér下xià之zhī。下xià而ér不bù上shàng。头tóu项xiàng痛tòng也yě。（推tuī叶yè吹chuī。此cǐ复fù结jié首shǒu章zhāng之zhī义yì。首shǒu章zhāng以yǐ脉mài体tǐ而ér定dìng形xíng身shēn脏zàng

腑fǔ之zhī外wài内nèi上shàng下xià。此cǐ以yǐ邪xié病bìng于yú形xíng身shēn脏zàng腑fǔ之zhī外wài内nèi上shàng下xià。而ér以yǐ脉mài象xiàng证zhèng之zhī。推tuī、详xiáng也yě。推tuī详xiáng其qí脉mài气qì之zhī偏piān于yú外wài内nèi上shàng下xià也yě。推tuī而ér外wài之zhī

者zhě。以yǐ左zuǒ右yòu之zhī三sān指zhǐ。向xiàng外wài以yǐ按àn之zhī。脉mài偏piān盛shèng向xiàng内nèi而ér不bù外wài者zhě。此cǐ邪xié在zài心xīn腹fù之zhī间jiān而ér成chéng积jī也yě。推tuī而ér内nèi之zhī者zhě。以yǐ左zuǒ右yòu三sān指zhǐ。向xiàng内nèi以yǐ

候hòu之zhī。脉mài偏piān盛shèng于yú外wài而ér不bù内nèi者zhě。邪xié在zài外wài而ér身shēn有yǒu热rè也yě。推tuī而ér上shàng之zhī者zhě。以yǐ三sān指zhǐ平píng按àn而ér审shěn之zhī。上shàng而ér不bù下xià者zhě。其qí气qì上shàng盛shèng下xià虚xū。当dāng主zhǔ

腰yāo足zú清qīng冷lěng也yě。推tuī而ér下xià之zhī。下xià而ér不bù上shàng者zhě。其qí气qì下xià盛shèng上shàng虚xū。当dāng主zhǔ头tóu项xiàng痛tòng也yě。外wài内nèi论lùn邪xié病bìng之zhī有yǒu余yú。上shàng下xià论lùn正zhèng气qì之zhī不bù足zú。张zhāng兆zhào璜huáng

曰yuē。吹chuī推tuī二èr义yì皆jiē可kě。推tuī而ér外wài之zhī。内nèi而ér不bù外wài。推tuī而ér内nèi之zhī。外wài而ér不bù内nèi者zhě。此cǐ邪xié病bìng偏piān盛shèng于yú外wài内nèi。故gù即jí推tuī之zhī而ér不bù移yí。推tuī而ér上shàng之zhī。

上shàng而ér不bù下xià。推tuī而ér下xià之zhī。下xià而ér不bù上shàng。此cǐ推tuī详xiáng其qí正zhèng气qì之zhī虚xū于yú上shàng下xià。故gù推tuī而ér上shàng之zhī。不bù曰yuē下xià而ér不bù上shàng。而ér曰yuē上shàng而ér不bù下xià。推tuī而ér下xià之zhī。

不bù曰yuē上shàng而ér不bù下xià。而ér曰yuē下xià而ér不bù上shàng。莫mò子zi晋jìn曰yuē。书shū不bù尽jìn言yán。言yán不bù尽jìn意yì。邪xié病bìng正zhèng气qì又yòu当dāng互hù换huàn外wài存cún参cān。）按àn之zhī至zhì骨gǔ。脉mài气qì少shǎo者zhě。腰yāo

脊jí痛tòng而ér身shēn有yǒu痹bì也yě。（此cǐ反fǎn结jié上shàng文wén而ér言yán。所suǒ谓wèi外wài内nèi上shàng下xià者zhě。非fēi浮fú沉chén举jǔ按àn之zhī法fǎ也yě。若ruò谓wèi浮fú为wèi在zài外wài。沉chén为wèi在zài内nèi。病bìng腰yāo脊jí痛tòng而ér身shēn有yǒu

痹bì者zhě。直zhí按àn之zhī至zhì骨gǔ。如rú心xīn腹fù之zhī积jī。又yòu当dāng何hé如rú而ér按àn之zhī。圣shèng贤xián反fǎn复fù辨biàn论lùn。曲qū尽jǐn婆pó心xīn。杨yáng元yuán如rú曰yuē。病bìng在zài阴yīn者zhě名míng曰yuē痹bì。故gù当dāng按àn

之zhī至zhì骨gǔ。此cǐ复fù以yǐ浮fú沉chén举jǔ复fù。以yǐ候hòu皮pí肉ròu筋jīn骨gǔ之zhī浅qiǎn深shēn。类lèi而ér推tuī之zhī。亦yì可kě内nèi合hé于yú五wǔ脏zàng。然rán又yòu一yī法fǎ也yě。）

<目mù录lù>卷juǎn三sān

<篇piān名míng>平píng人rén气qì象xiàng论lùn篇piān第dì十shí八bā

属shǔ性xìng：黄huáng帝dì问wèn曰yuē。平píng人rén何hé如rú。（平píng人rén、平píng常cháng无wú病bìng之zhī人rén。无wú病bìng之zhī人rén。自zì有yǒu平píng常cháng之zhī脉mài。反fǎn常cháng则zé为wèi病bìng矣yǐ。故gù曰yuē平píng人rén气qì象xiàng论lùn。气qì者zhě。

经jīng脉mài之zhī气qì。象xiàng者zhě。脉mài之zhī形xíng象xiàng也yě。）岐qí伯bó对duì曰yuē。人rén一yī呼hū脉mài再zài动dòng。一yī吸xī脉mài亦yì再zài动dòng。呼hū吸xī定dìng息xī。脉mài五wǔ动dòng。闰rùn以yǐ太tài息xī。命mìng曰yuē平píng人rén。

平píng人rén者zhě不bù病bìng也yě。（出chū气qì曰yuē呼hū。入rù气qì曰yuē吸xī。一yī呼hū一yī吸xī为wèi一yī息xī。平píng人rén之zhī脉mài。一yī呼hū再zài动dòng。一yī息xī再zài动dòng。呼hū吸xī定dìng息xī。脉mài计jì五wǔ动dòng。盖gài闰rùn

以yǐ太tài息xī。故gù五wǔ动dòng也yě。闰rùn、余yú也yě。太tài息xī者zhě。呼hū吸xī定dìng息xī之zhī时shí。有yǒu余yú不bù尽jìn。而ér脉mài又yòu一yī动dòng。如rú岁suì余yú之zhī有yǒu闰rùn也yě。盖gài人rén之zhī呼hū吸xī。乃nǎi阴yīn

阳yáng之zhī气qì。出chū入rù循xún环huán。有yǒu若ruò寒hán暑shǔ往wǎng来lái而ér成chéng岁suì。故gù宜yí闰rùn以yǐ太tài息xī之zhī有yǒu余yú。）当dāng以yǐ不bù病bìng调diào病bìng患huàn。医yī不bù病bìng。故gù为wèi病bìng患huàn平píng息xī以yǐ调diào之zhī为wèi法fǎ。

不bù病bìng者zhě其qí息xī平píng。病bìng者zhě其qí息xī乱luàn。医yī者zhě不bù病bìng。故gù为wèi病bìng患huàn平píng息xī以yǐ调diào之zhī。是shì为wèi候hòu诊zhěn之zhī法fǎ。人rén一yī呼hū。脉mài一yī动dòng。一yī吸xī。脉mài一yī动dòng曰yuē少shǎo

气qì。（荣róng气qì宗zōng气qì行xíng于yú脉mài外wài。卫wèi气qì行xíng于yú脉mài中zhōng。荣róng卫wèi相xiāng将jiāng。脉mài随suí气qì转zhuǎn。人rén一yī呼hū一yī动dòng。一yī吸xī一yī动dòng。减jiǎn于yú平píng人rén过guò半bàn。故gù主zhǔ气qì之zhī衰shuāi微wēi。）

人rén一yī呼hū脉mài三sān动dòng。一yī吸xī脉mài三sān动dòng而ér躁zào。尺chǐ热rè曰yuē病bìng温wēn。尺chǐ不bù热rè脉mài滑huá曰yuē病bìng风fēng。脉mài涩sè曰yuē痹bì。（一yī息xī之zhī中zhōng。脉mài六liù动dòng者zhě。气qì之zhī太tài过guò也yě。躁zào、

急jí也yě。吸xī而ér躁zào者zhě。有yǒu余yú之zhī邪xié。从cóng外wài而ér内nèi也yě。温wēn病bìng者zhě。冬dōng伤shāng于yú寒hán。至zhì春chūn发fā为wèi温wēn病bìng。冬dōng伤shāng于yú风fēng。至zhì春chūn发fā为wèi风fēng温wēn。此cǐ皆jiē伏fú匿nì之zhī

邪xié。由yóu内nèi而ér外wài。从cóng阴yīn而ér阳yáng。故gù尺chǐ中zhōng热rè也yě。风fēng为wèi阳yáng邪xié。伤shāng人rén阳yáng气qì。故gù尺chǐ不bù热rè。气qì分fēn之zhī邪xié。留liú而ér不bù去qù。则zé迫pò于yú经jīng。故gù脉mài滑huá也yě。

痹bì者zhě闭bì也yě。邪xié积jī而ér不bù行xíng。故gù脉mài涩sè泣qì也yě。盖gài言yán从cóng内nèi而ér外wài者zhě为wèi温wēn病bìng。从cóng外wài而ér内nèi者zhě为wèi风fēng邪xié。留liú着zhe于yú外wài内nèi之zhī间jiān者zhě为wèi痹bì也yě。上shàng节jié言yán

不bù及jí者zhě。缘yuán正zhèng气qì衰shuāi少shǎo。此cǐ言yán太tài过guò者zhě。乃nǎi邪xié气qì有yǒu余yú。而ér有yǒu余yú之zhī邪xié。又yòu有yǒu阴yīn阳yáng外wài内nèi出chū入rù之zhī别bié。）人rén一yī呼hū吸xī四sì动dòng以yǐ上shàng曰yuē死sǐ。脉mài绝jué

不bù至zhì曰yuē死sǐ。乍zhà疏shū乍zhà数shù曰yuē死sǐ。（四sì动dòng以yǐ上shàng。太tài过guò之zhī极jí也yě。脉mài绝jué不bù至zhì。不bù及jí之zhī极jí也yě。乍zhà疏shū乍zhà数shù。或huò太tài过guò。或huò不bù及jí。气qì之zhī乱luàn也yě。

此cǐ皆jiē不bù平píng之zhī甚shèn。故gù为wèi死sǐ脉mài。以yǐ上shàng论lùn脉mài平píng者zhě。命mìng曰yuē平píng人rén。太tài过guò不bù及jí则zé病bìng。剧jù者zhě死sǐ矣yǐ。）平píng人rén之zhī常cháng气qì禀bǐng于yú胃wèi。胃wèi者zhě。平píng人rén之zhī

常cháng气qì也yě。人rén无wú胃wèi气qì曰yuē逆nì。逆nì者zhě死sǐ。（此cǐ论lùn四sì时shí之zhī脉mài。当dāng以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn也yě。平píng人rén之zhī常cháng。受shòu气qì于yú谷gǔ。谷gǔ入rù于yú胃wèi。五wǔ脏zàng六liù腑fǔ。皆jiē以yǐ

受shòu气qì。故gù胃wèi者zhě平píng人rén之zhī常cháng气qì也yě。人rén无wú胃wèi气qì。是shì生shēng机jī已yǐ绝jué。绝jué则zé死sǐ矣yǐ。）春chūn胃wèi微wēi弦xián曰yuē平píng。弦xián多duō胃wèi少shǎo曰yuē肝gān病bìng。但dàn弦xián无wú胃wèi曰yuē死sǐ。（胃wèi

气qì者zhě。中zhōng土tǔ柔róu和hé之zhī气qì也yě。弦xián乃nǎi东dōng方fāng春chūn木mù之zhī象xiàng。微wēi乃nǎi胃wèi气qì之zhī和hé。故gù春chūn得dé胃wèi气qì而ér脉mài微wēi弦xián曰yuē平píng。弦xián多duō而ér少shǎo柔róu和hé之zhī气qì曰yuē肝gān病bìng。但dàn

弦xián无wú胃wèi曰yuē死sǐ。杨yáng元yuán如rú曰yuē。春chūn胃wèi微wēi弦xián者zhě。言yán四sì时shí之zhī中zhōng。有yǒu此cǐ胃wèi气qì。由yóu胃wèi气qì而ér养yǎng此cǐ五wǔ脏zàng之zhī真zhēn。此cǐ节jié以yǐ四sì时shí而ér合hé于yú五wǔ脏zàng。末mò

节jié以yǐ五wǔ脏zàng之zhī气qì。而ér合hé于yú四sì时shí。）胃wèi而ér有yǒu毛máo曰yuē秋qiū病bìng。毛máo甚shèn曰yuē今jīn病bìng。（毛máo为wèi秋qiū脉mài。属shǔ金jīn。如rú春chūn虽suī得dé微wēi弦xián之zhī平píng脉mài。而ér兼jiān有yǒu轻qīng浮fú之zhī

毛máo。此cǐ金jīn来lái克kè木mù。至zhì秋qiū金jīn令lìng之zhī时shí。则zé当dāng病bìng矣yǐ。如rú毛máo脉mài过guò甚shèn。此cǐ木mù受shòu金jīn刑xíng。当dāng主zhǔ即jí病bìng。此cǐ复fù言yán四sì时shí之zhī脉mài。各gè有yǒu所suǒ主zhǔ之zhī气qì。

如rú见jiàn克kè贼zéi之zhī脉mài。虽suī有yǒu胃wèi气qì。而ér亦yì能néng为wèi病bìng也yě。）脏zàng真zhēn散sàn于yú肝gān。肝gān藏cáng筋jīn膜mó之zhī气qì也yě。（上shàng脏zàng叶yè脏zàng下xià脏zàng叶yè脏zàng脏zàng真zhēn者zhě。真zhēn脏zàng所suǒ藏cáng之zhī神shén

也yě。神shén在zài脏zàng为wèi肝gān。在zài体tǐ为wèi筋jīn。言yán真zhēn脏zàng之zhī神shén散sàn于yú肝gān。而ér主zhǔ藏cáng筋jīn膜mó之zhī气qì。如rú春chūn木mù微wēi弦xián之zhī脉mài。乃nǎi因yīn胃wèi气qì而ér至zhì于yú手shǒu太tài阴yīn。故gù曰yuē脉mài

不bù得dé胃wèi气qì。肝gān不bù弦xián。肾shèn不bù石shí。是shì弦xián钩gōu毛máo石shí之zhī脉mài。亦yì皆jiē胃wèi气qì之zhī所suǒ生shēng。）夏xià胃wèi微wēi钩gōu曰yuē平píng。钩gōu多duō胃wèi少shǎo曰yuē心xīn病bìng。但dàn钩gōu无wú胃wèi曰yuē死sǐ。

（钩gōu乃nǎi南nán方fāng夏xià火huǒ之zhī象xiàng。微wēi则zé柔róu和hé之zhī胃wèi气qì也yě。夏xià得dé胃wèi气qì而ér脉mài微wēi钩gōu曰yuē平píng。钩gōu甚shèn而ér少shǎo微wēi和hé之zhī气qì曰yuē心xīn病bìng。但dàn钩gōu无wú胃wèi曰yuē死sǐ。）胃wèi而ér有yǒu

石shí曰yuē冬dōng病bìng。石shí甚shèn曰yuē今jīn病bìng。（石shí乃nǎi冬dōng令lìng之zhī脉mài。微wēi钩gōu而ér带dài石shí。乃nǎi火huǒ中zhōng有yǒu水shuǐ。至zhì冬dōng水shuǐ气qì所suǒ主zhǔ之zhī时shí而ér为wèi病bìng矣yǐ。如rú水shuǐ气qì太tài甚shèn。此cǐ火huǒ受shòu

水shuǐ克kè。当dāng即jí病bìng矣yǐ。）脏zàng真zhēn通tōng于yú心xīn。心xīn藏cáng血xuè脉mài之zhī气qì也yě。（夏xià脏zàng之zhī元yuán真zhēn通tōng于yú心xīn。而ér主zhǔ藏cáng血xuè脉mài之zhī气qì。）长cháng夏xià胃wèi微wēi 弱ruò曰yuē平píng。弱ruò多duō胃wèi

少shǎo曰yuē脾pí病bìng。但dàn代dài无wú胃wèi曰yuē死sǐ。（叶yè软ruǎn。长cháng夏xià湿shī土tǔ主zhǔ气qì。微wēi 弱ruò者zhě。中zhōng土tǔ柔róu和hé之zhī气qì也yě。代dài者zhě。相xiāng离lí之zhī脉mài。盖gài脾pí主zhǔ四sì季jì。四sì时shí

有yǒu交jiāo相xiāng更gèng代dài之zhī气qì。是shì以yǐ柔róu和hé相xiāng离lí。脾pí之zhī平píng脉mài也yě。如rú但dàn代dài而ér无wú微wēi 之zhī和hé。此cǐ胃wèi气qì已yǐ绝jué。故gù为wèi死sǐ脉mài。盖gài脾pí之zhī得dé以yǐ灌guàn溉gài于yú四sì脏zàng

者zhě。由yóu胃wèi气qì之zhī所suǒ生shēng。故gù但dàn代dài无wú胃wèi曰yuē死sǐ。）弱ruò有yǒu石shí曰yuē冬dōng病bìng。弱ruò甚shèn曰yuē今jīn病bìng。（弱ruò有yǒu石shí。是shì所suǒ不bù胜shèng之zhī水shuǐ气qì。反fǎn来lái侮wǔ土tǔ。至zhì冬dōng

时shí水shuǐ气qì反fǎn虚xū而ér为wèi病bìng矣yǐ。弱ruò甚shèn者zhě。脾pí气qì太tài弱ruò。当dāng主zhǔ即jí病bìng。盖gài言yán乘chéng侮wǔ太tài甚shèn者zhě即jí病bìng。而ér本běn气qì虚xū者zhě。亦yì即jí病bìng也yě。）脏zàng真zhēn濡rú于yú脾pí。脾pí

藏cáng肌jī肉ròu之zhī气qì也yě。（土tǔ藏cáng之zhī元yuán真zhēn濡rú于yú脾pí。而ér主zhǔ藏cáng肌jī肉ròu之zhī气qì。杨yáng元yuán如rú曰yuē。肝gān主zhǔ疏shū泄xiè。故gù曰yuē散sàn。心xīn主zhǔ血xuè脉mài。故gù曰yuē通tōng。脾pí主zhǔ灌guàn溉gài。

故gù曰yuē濡rú。肺fèi脏zàng居jū尊zūn。故gù曰yuē高gāo。肾shèn为wèi水shuǐ脏zàng。故gù曰yuē下xià。）秋qiū胃wèi微wēi毛máo曰yuē平píng。毛máo多duō胃wèi少shǎo曰yuē肺fèi病bìng。但dàn毛máo无wú胃wèi曰yuē死sǐ。（毛máo乃nǎi秋qiū金jīn之zhī脉mài。

微wēi则zé柔róu和hé之zhī胃wèi气qì也yě。秋qiū得dé胃wèi气qì。而ér脉mài微wēi毛máo曰yuē平píng。毛máo多duō而ér少shǎo柔róu和hé之zhī气qì曰yuē肺fèi病bìng。但dàn毛máo无wú胃wèi曰yuē死sǐ。）毛máo而ér有yǒu弦xián曰yuē春chūn病bìng。弦xián甚shèn曰yuē今jīn

病bìng。（毛máo而ér有yǒu弦xián。是shì所suǒ不bù胜shèng之zhī木mù气qì。反fǎn来lái侮wǔ金jīn。则zé木mù虚xū其qí本běn位wèi矣yǐ。至zhì春chūn当dāng木mù旺wàng之zhī时shí。而ér木mù气qì反fǎn虚xū。是shì以yǐ为wéi病bìng。所suǒ谓wèi侮wǔ反fǎn受shòu

邪xié。寡guǎ于yú畏wèi也yě。弦xián甚shèn者zhě乘chéng侮wǔ太tài过guò。而ér金jīn气qì当dāng即jí病bìng矣yǐ。按àn平píng脉mài篇piān曰yuē。脉mài有yǒu相xiāng乘chéng。有yǒu纵zòng有yǒu横héng。水shuǐ行xíng乘chéng火huǒ。金jīn行xíng乘chéng木mù。名míng曰yuē纵zòng。

火huǒ行xíng乘chéng水shuǐ。木mù行xíng乘chéng金jīn。名míng曰yuē横héng。是shì四sì时shí之zhī中zhōng。皆jiē有yǒu纵zòng有yǒu横héng。纵zòng者zhě。虽suī得dé胃wèi气qì而ér所suǒ不bù胜shèng乘chéng之zhī。故gù曰yuē。胃wèi而ér有yǒu毛máo。胃wèi而ér有yǒu石shí。

横héng者zhě。脏zàng气qì不bù足zú而ér所suǒ胜shèng妄wàng行xíng。故gù曰yuē毛máo而ér有yǒu弦xián。石shí而ér有yǒu钩gōu。此cǐ脏zàng气qì横héng行xíng。是shì以yǐ本běn位wèi虚xū而ér反fǎn招zhāo仇chóu复fù。按àn四sì季jì长cháng夏xià之zhī中zhōng。文wén义yì

三sān换huàn。当dāng知zhī四sì时shí之zhī气qì。皆jiē有yǒu纵zòng有yǒu横héng。有yǒu客kè气qì甚shèn而ér有yǒu本běn气qì虚xū也yě。）脏zàng真zhēn高gāo于yú肺fèi。以yǐ行xíng荣róng卫wèi阴yīn阳yáng也yě。（金jīn藏cáng之zhī元yuán真zhēn。高gāo居jū于yú肺fèi。

而ér主zhǔ行xíng荣róng卫wèi阴yīn阳yáng。肺fèi主zhǔ周zhōu身shēn之zhī气qì。而ér朝cháo百bǎi脉mài也yě。元yuán如rú曰yuē。相xiāng传chuán之zhī官guān。燮xiè理lǐ阴yīn阳yáng。宣xuān布bù政zhèng令lìng。）冬dōng胃wèi微wēi石shí曰yuē平píng。石shí多duō胃wèi少shǎo曰yuē

肾shèn病bìng。但dàn石shí无wú胃wèi曰yuē死sǐ。（石shí乃nǎi冬dōng藏cáng之zhī脉mài。微wēi则zé柔róu和hé之zhī胃wèi气qì也yě。肾shèn得dé胃wèi气qì而ér脉mài微wēi石shí曰yuē平píng。石shí多duō而ér少shǎo柔róu和hé之zhī气qì曰yuē肾shèn病bìng。但dàn石shí而ér

无wú胃wèi气qì曰yuē死sǐ。）石shí而ér有yǒu钩gōu曰yuē夏xià病bìng。钩gōu甚shèn曰yuē今jīn病bìng。（石shí而ér有yǒu钩gōu。火huǒ侮wǔ水shuǐ也yě。立lì夏xià火huǒ气qì反fǎn虚xū。而ér为wèi病bìng矣yǐ。若ruò乘chéng侮wǔ太tài甚shèn。当dāng主zhǔ

今jīn病bìng。）脏zàng真zhēn下xià于yú肾shèn。肾shèn藏cáng骨gǔ髓suǐ之zhī气qì也yě。（水shuǐ藏cáng之zhī元yuán真zhēn。下xià藏cáng于yú肾shèn。而ér主zhǔ藏cáng骨gǔ髓suǐ之zhī气qì。五wǔ营yíng运yùn大dà论lùn曰yuē。肾shèn生shēng骨gǔ髓suǐ。髓suǐ生shēng肝gān。）

胃wèi之zhī大dà络luò。名míng曰yuē虚xū里lǐ。贯guàn膈gé络luò肺fèi。出chū于yú左zuǒ乳rǔ下xià。其qí动dòng应yīng衣yī。脉mài宗zōng气qì也yě。（此cǐ言yán五wǔ脏zàng之zhī脉mài。资zī生shēng于yú胃wèi。而ér胃wèi气qì之zhī通tōng于yú五wǔ脏zàng者zhě。

乃nǎi宗zōng气qì也yě。宗zōng气qì者zhě。胃wèi腑fǔ水shuǐ谷gǔ之zhī所suǒ生shēng。积jī于yú胸xiōng中zhōng。上shàng出chū喉hóu咙lóng。以yǐ司sī呼hū吸xī。行xíng于yú十shí二èr经jīng隧suì之zhī中zhōng。为wèi脏zàng腑fǔ经jīng脉mài之zhī宗zōng。故gù曰yuē宗zōng

气qì。胃wèi之zhī大dà络luò。贯guàn膈gé络luò肺fèi。出chū于yú左zuǒ乳rǔ下xià。而ér动dòng应yīng衣yī者zhě。乃nǎi胃wèi腑fǔ宗zōng气qì之zhī所suǒ出chū。此cǐ脉mài以yǐ候hòu宗zōng气qì者zhě也yě。杨yáng元yuán如rú曰yuē。首shǒu句jù之zhī其qí

动dòng应yīng衣yī。跟gēn着zhe脉mài宗zōng气qì而ér言yán。言yán乳rǔ下xià之zhī应yīng衣yī而ér动dòng者zhě。此cǐ宗zōng气qì所suǒ出chū之zhī脉mài也yě。后hòu句jù之zhī其qí动dòng应yīng衣yī。跟gēn着zhe宗zōng气qì泄xiè也yě而ér言yán。言yán动dòng而ér应yīng

衣yī。此cǐ宗zōng气qì外wài泄xiè。盖gài动dòng之zhī甚shèn矣yǐ。）盛shèng喘chuǎn数shù绝jué者zhě。则zé病bìng在zài中zhōng。结jié而ér横héng有yǒu积jī矣yǐ。绝jué不bù至zhì曰yuē死sǐ。乳rǔ之zhī下xià。其qí动dòng应yīng衣yī。宗zōng气qì泄xiè也yě。

（此cǐ言yán四sì时shí胃wèi少shǎo曰yuē病bìng者zhě。宗zōng气qì之zhī为wèi病bìng也yě。五wǔ脏zàng无wú胃wèi气qì曰yuē死sǐ者zhě。宗zōng气qì或huò绝jué于yú内nèi。而ér或huò泄xiè于yú外wài也yě。宗zōng脉mài贯guàn膈gé络luò肺fèi。如rú喘chuǎn盛shèng而ér

乳rǔ下xià之zhī脉mài数shù绝jué者zhě。宗zōng气qì病bìng于yú膻dàn中zhōng也yě。如rú脉mài结jié而ér有yǒu止zhǐ者zhě。虚xū里lǐ之zhī横héng络luò有yǒu积jī滞zhì也yě。是shì胃wèi气qì少shǎo而ér为wèi五wǔ脏zàng之zhī病bìng者zhě。宗zōng气qì之zhī有yǒu虚xū有yǒu

实shí也yě。如rú虚xū里lǐ之zhī脉mài绝jué不bù至zhì者zhě。胃wèi腑fǔ之zhī生shēng气qì绝jué于yú内nèi也yě。乳rǔ之zhī下xià其qí动dòng甚shèn而ér应yīng衣yī者zhě。宗zōng气qì欲yù泄xiè于yú外wài也yě。此cǐ无wú胃wèi气qì而ér为wèi五wǔ脏zàng之zhī死sǐ

脉mài也yě。）欲yù知zhī寸cùn口kǒu太tài过guò与yǔ不bù及jí。寸cùn口kǒu之zhī脉mài。中zhōng手shǒu短duǎn者zhě曰yuē头tóu痛tòng。寸cùn口kǒu脉mài中zhōng手shǒu长zhǎng者zhě曰yuē足zú胫jìng痛tòng。寸cùn口kǒu脉mài中zhōng手shǒu促cù上shàng击jī者zhě曰yuē肩jiān背bèi痛tòng。

寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér坚jiān者zhě曰yuē病bìng在zài中zhōng。寸cùn口kǒu脉mài浮fú而ér盛shèng者zhě曰yuē病bìng在zài外wài。寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér弱ruò曰yuē寒hán热rè。及jí疝shàn瘕jiǎ少shǎo腹fù痛tòng。寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér横héng曰yuē胁xié下xià有yǒu积jī。

腹fù中zhōng有yǒu横héng积jī痛tòng。寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér喘chuǎn曰yuē寒hán热rè。（此cǐ以yǐ寸cùn口kǒu而ér候hòu外wài因yīn之zhī病bìng也yě。夫fū寸cùn为wèi阳yáng。尺chǐ为wèi阴yīn。外wài为wèi阳yáng。内nèi为wèi阴yīn。皮pí肉ròu筋jīn骨gǔ为wèi阳yáng。

腹fù中zhōng胁xié内nèi为wèi阴yīn。盖gài天tiān地dì四sì时shí之zhī气qì。从cóng外wài而ér内nèi。由yóu阳yáng而ér阴yīn。故gù以yǐ寸cùn口kǒu之zhī浮fú沉chén。以yǐ候hòu外wài因yīn之zhī外wài内nèi也yě。寸cùn口kǒu之zhī脉mài。中zhōng手shǒu短duǎn者zhě。

此cǐ惟wéi在zài寸cùn之zhī阳yáng部bù。故gù主zhǔ头tóu痛tòng。诸zhū阳yáng气qì之zhī在zài上shàng也yě。寸cùn口kǒu脉mài中zhōng手shǒu长zhǎng者zhě。寸cùn脉mài直zhí下xià于yú尺chǐ中zhōng。此cǐ阳yáng邪xié直zhí行xíng于yú下xià部bù。故gù主zhǔ足zú胫jìng痛tòng也yě。

中zhōng手shǒu促cù上shàng击jī者zhě。浮fú而ér搏bó击jī应yìng手shǒu。此cǐ阳yáng邪xié不bù上shàng不bù下xià。故gù主zhǔ在zài肩jiān背bèi之zhī中zhōng也yě。此cǐ以yǐ外wài邪xié在zài于yú形xíng身shēn之zhī外wài。而ér有yǒu上shàng中zhōng下xià之zhī分fēn也yě。沉chén

为wèi在zài里lǐ。浮fú主zhǔ在zài外wài。寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér坚jiān。主zhǔ病bìng邪xié坚jiān积jī在zài里lǐ。若ruò浮fú而ér盛shèng。主zhǔ邪xié病bìng在zài外wài。此cǐ以yǐ寸cùn口kǒu之zhī浮fú沉chén。而ér别bié外wài邪xié之zhī在zài形xíng身shēn之zhī

外wài内nèi也yě。寸cùn为wèi阳yáng。沉chén为wèi阴yīn。寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér弱ruò。此cǐ正zhèng气qì虚xū而ér阳yáng邪xié直zhí入rù于yú里lǐ阴yīn。阴yīn阳yáng相xiāng乘chéng。故gù主zhǔ寒hán热rè。阳yáng邪xié入rù里lǐ。故gù又yòu主zhǔ疝shàn瘕jiǎ

而ér少shǎo腹fù痛tòng也yě。此cǐ缘yuán正zhèng气qì弱ruò而ér阳yáng邪xié直zhí入rù于yú里lǐ阴yīn之zhī下xià也yě。胁xié下xià主zhǔ身shēn半bàn之zhī中zhōng。腹fù中zhōng为wèi形xíng身shēn之zhī里lǐ。寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér横héng。是shì外wài邪xié入rù于yú里lǐ

阴yīn之zhī中zhōng。故gù主zhǔ胁xié下xià腹fù中zhōng有yǒu横héng积jī也yě。邪xié气qì上shàng逆nì则zé喘chuǎn。寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér喘chuǎn。此cǐ外wài因yīn之zhī阳yáng邪xié。入rù于yú里lǐ阴yīn而ér上shàng逆nì。阴yīn阳yáng相xiāng搏bó。故gù为wèi寒hán

热rè。此cǐ又yòu以yǐ寸cùn口kǒu之zhī沉chén。候hòu外wài因yīn之zhī邪xié。入rù于yú里lǐ阴yīn。而ér亦yì有yǒu上shàng中zhōng下xià之zhī别bié也yě。莫mò子zi晋jìn曰yuē。春chūn胃wèi微wēi弦xián。夏xià胃wèi微wēi钩gōu。乃nǎi天tiān地dì四sì时shí之zhī

气qì。而ér合hé于yú人rén之zhī五wǔ脏zàng也yě。是shì以yǐ天tiān地dì四sì时shí之zhī邪xié。亦yì从cóng外wài而ér内nèi。故gù当dāng以yǐ寸cùn口kǒu之zhī浮fú沉chén别bié之zhī。）脉mài盛shèng滑huá坚jiān者zhě曰yuē病bìng在zài外wài。脉mài小xiǎo实shí而ér坚jiān

者zhě曰yuē病bìng在zài内nèi。脉mài小xiǎo弱ruò以yǐ涩sè。谓wèi之zhī久jiǔ病bìng。脉mài滑huá浮fú而ér疾jí者zhě。谓wèi之zhī新xīn病bìng。脉mài急jí者zhě曰yuē疝shàn瘕jiǎ。少shǎo腹fù痛tòng。脉mài滑huá曰yuē风fēng。脉mài涩sè曰yuē痹bì。缓huǎn而ér

滑huá曰yuē热rè中zhōng。盛shèng而ér紧jǐn曰yuē胀zhàng。（此cǐ复fù以yǐ寸cùn关guān尺chǐ之zhī三sān部bù。而ér候hòu病bìng之zhī外wài内nèi新xīn故gù也yě。曰yuē脉mài盛shèng脉mài小xiǎo者zhě。概gài左zuǒ右yòu三sān部bù而ér言yán也yě。夫fū以yǐ寸cùn口kǒu之zhī

浮fú沉chén。以yǐ候hòu病bìng之zhī外wài内nèi上shàng下xià者zhě。候hòu表biǎo里lǐ阴yīn阳yáng之zhī气qì也yě。盖gài天tiān地dì四sì时shí之zhī邪xié。始shǐ伤shāng气qì分fēn。留liú而ér不bù去qù。则zé入rù于yú经jīng。然rán亦yì有yǒu始shǐ终zhōng留liú于yú

气qì分fēn者zhě。有yǒu即jí转zhuǎn入rù于yú经jīng者zhě。邪xié之zhī中zhōng人rén。变biàn幻huàn不bù一yī。故gù当dāng以yǐ脉mài征zhēng之zhī。是shì以yǐ气qì分fēn之zhī邪xié。只zhǐ见jiàn寸cùn口kǒu之zhī浮fú沉chén长cháng短duǎn。如rú入rù于yú经jīng。则zé

有yǒu滑huá涩sè紧jǐn急jí之zhī形xíng象xiàng矣yǐ。夫fū脉mài乃nǎi阴yīn血xuè。气qì分fēn之zhī阳yáng邪xié入rù经jīng。阴yīn阳yáng相xiāng搏bó。其qí脉mài则zé滑huá。是shì以yǐ脉mài盛shèng滑huá者zhě病bìng在zài外wài。有yǒu余yú之zhī病bìng。故gù坚jiān而ér

有yǒu力lì也yě。夫fū经jīng脉mài外wài络luò形xíng身shēn。内nèi连lián脏zàng腑fǔ。病bìng在zài内nèi者zhě。故gù小xiǎo实shí而ér坚jiān也yě。此cǐ以yǐ三sān部bù之zhī盛shèng滑huá小xiǎo实shí。而ér分fēn别bié邪xié正zhèng之zhī在zài外wài在zài内nèi也yě。始shǐ

受shòu之zhī病bìng。邪xié正zhèng相xiāng持chí。故gù滑huá浮fú而ér疾jí。久jiǔ则zé血xuè脉mài已yǐ伤shāng。故gù小xiǎo弱ruò以yǐ涩sè也yě。诸zhū急jí为wèi寒hán。故gù主zhǔ疝shàn瘕jiǎ在zài内nèi。滑huá主zhǔ阳yáng热rè。故gù主zhǔ风fēng邪xié在zài阳yáng。

此cǐ又yòu以yǐ三sān部bù之zhī急jí滑huá。以yǐ别bié邪xié病bìng之zhī在zài阳yáng络luò阴yīn络luò也yě。痹bì者zhě闭bì也yě。风fēng寒hán湿shī邪xié。皆jiē能néng为wèi痹bì。或huò在zài于yú皮pí肉ròu筋jīn骨gǔ之zhī间jiān。或huò内nèi舍shě于yú五wǔ脏zàng

六liù腑fǔ。故gù痹bì病bìng于yú外wài内nèi之zhī间jiān者zhě。其qí脉mài皆jiē主zhǔ涩sè也yě。缓huǎn为wèi脾pí脉mài。滑huá则zé热rè盛shèng于yú中zhōng。紧jǐn则zé为wèi寒hán。故gù主zhǔ腹fù胀zhàng也yě。此cǐ外wài因yīn之zhī邪xié。入rù于yú腹fù

中zhōng。而ér有yǒu寒hán热rè之zhī分fēn也yě。）脉mài从cóng阴yīn阳yáng病bìng易yì已yǐ。脉mài逆nì阴yīn阳yáng病bìng难nán已yǐ。脉mài得dé四sì时shí之zhī顺shùn曰yuē病bìng无wú他tā。脉mài反fǎn四sì时shí。及jí不bù间jiān脏zàng曰yuē难nán已yǐ。（所suǒ

谓wèi阴yīn阳yáng者zhě。气qì血xuè外wài内nèi上shàng下xià也yě。言yán脏zàng腑fǔ之zhī脉mài。阴yīn阳yáng并bìng交jiāo。雌cí雄xióng相xiāng应yìng。内nèi外wài循xún环huán。此cǐ为wèi顺shùn也yě。如rú阴yīn阳yáng反fǎn逆nì。其qí病bìng为wéi难nán愈yù。脉mài

得dé四sì时shí之zhī顺shùn者zhě。春chūn脉mài微wēi弦xián。夏xià脉mài微wēi钩gōu。此cǐ得dé四sì时shí生shēng气qì之zhī顺shùn。而ér无wú他tā变biàn也yě。反fǎn四sì时shí者zhě。春chūn胃wèi而ér有yǒu毛máo。夏xià胃wèi而ér有yǒu石shí也yě。间jiān脏zàng

者zhě。相xiāng生shēng而ér传chuán也yě。不bù间jiān脏zàng者zhě。相xiāng克kè而ér传chuán也yě。如rú外wài淫yín之zhī邪xié。始shǐ伤shāng皮pí毛máo。则zé内nèi合hé于yú肺fèi。肺fèi欲yù传chuán肝gān。而ér肾shèn间jiān之zhī。肾shèn欲yù传chuán心xīn。而ér

肝gān间jiān之zhī。肝gān欲yù传chuán脾pí。而ér心xīn间jiān之zhī。心xīn欲yù传chuán肺fèi。而ér脾pí间jiān之zhī。脾pí欲yù传chuán肾shèn。而ér肺fèi间jiān之zhī。此cǐ节jié乃nǎi总zǒng结jié上shàng文wén之zhī义yì。）臂bì多duō青qīng脉mài曰yuē脱tuō血xuè。

（此cǐ论lùn内nèi因yīn之zhī病bìng。自zì内nèi而ér外wài。从cóng尺chǐ而ér寸cùn。由yóu血xuè而ér经jīng。经jīng而ér气qì也yě。臂bì多duō青qīng脉mài者zhě。臂bì内nèi浮fú见jiàn之zhī络luò脉mài多duō青qīng。盖gài因yīn血xuè脱tuō而ér不bù华huá于yú

色sè也yě。灵líng枢shū经jīng曰yuē。脉mài急jí者zhě。尺chǐ之zhī皮pí肤fū亦yì急jí。脉mài缓huǎn者zhě。尺chǐ之zhī皮pí肤fū亦yì缓huǎn。故gù善shàn调diào尺chǐ者zhě。不bù待dài于yú寸cùn。善shàn调diào脉mài者zhě。不bù待dài于yú色sè。能néng

参cān合hé而ér行xíng之zhī。可kě为wèi上shàng工gōng。）尺chǐ脉mài缓huǎn涩sè。谓wèi之zhī解jiě 安ān卧wò。脉mài盛shèng谓wèi之zhī脱tuō血xuè。尺chǐ涩sè脉mài滑huá。谓wèi之zhī多duō汗hàn。尺chǐ寒hán脉mài细xì。谓wèi之zhī后hòu泄xiè。脉mài尺chǐ

粗cū常cháng热rè者zhě。谓wèi之zhī热rè中zhōng。（此cǐ以yǐ尺chǐ部bù而ér候hòu五wǔ脏zàng之zhī病bìng也yě。缓huǎn为wèi脾pí脉mài。涩sè主zhǔ脏zàng气qì不bù足zú。解jiě 、懈xiè惰duò也yě。此cǐ脾pí脏zàng之zhī为wèi病bìng也yě。尺chǐ属shǔ阴yīn

而ér主zhǔ血xuè。脉mài宜yí沉chén静jìng。盛shèng者zhě。肝gān脏zàng之zhī火huǒ盛shèng而ér血xuè不bù藏cáng也yě。灵líng枢shū诊zhěn尺chǐ篇piān曰yuē。尺chǐ肤fū涩sè者zhě。风fēng痹bì也yě。夫fū邪xié迫pò于yú经jīng。其qí脉mài则zé滑huá。以yǐ风fēng

之zhī阳yáng邪xié。闭bì于yú皮pí肤fū之zhī间jiān。而ér迫pò于yú经jīng脉mài。故gù主zhǔ多duō汗hàn。所suǒ谓wèi阳yáng加jiā于yú阴yīn谓wèi之zhī汗hàn。汗hàn乃nǎi阴yīn之zhī液yè也yě。此cǐ以yǐ诊zhěn尺chǐ而ér知zhī肺fèi合hé之zhī表biǎo汗hàn也yě。

诊zhěn尺chǐ篇piān曰yuē。尺chǐ肤fū寒hán。其qí脉mài小xiǎo者zhě泄xiè。少shǎo气qì。夫fū阳yáng气qì生shēng于yú阴yīn中zhōng。尺chǐ肤fū寒hán。生shēng阳yáng之zhī气qì少shǎo矣yǐ。阳yáng气qì衰shuāi于yú下xià。故gù主zhǔ虚xū泄xiè。泄xiè则zé亡wáng阴yīn。

故gù脉mài细xì也yě。此cǐ以yǐ诊zhěn尺chǐ而ér知zhī肾shèn藏cáng之zhī生shēng阳yáng。下xià焦jiāo之zhī虚xū泄xiè也yě。尺chǐ肤fū粗cū常cháng热rè者zhě。火huǒ热rè下xià行xíng。故gù主zhǔ热rè中zhōng。此cǐ诊zhěn尺chǐ而ér知zhī心xīn火huǒ之zhī下xià行xíng也yě。

夫fū阴yīn阳yáng气qì血xuè。由yóu阴yīn而ér阳yáng。从cóng下xià而ér上shàng。是shì以yǐ诊zhěn尺chǐ而ér知zhī病bìng之zhī外wài内nèi上shàng下xià也yě。）肝gān见jiàn庚gēng辛xīn死sǐ。心xīn见jiàn壬rén癸guǐ死sǐ。脾pí见jiàn甲jiǎ乙yǐ死sǐ。肺fèi见jiàn丙bǐng丁dīng

死sǐ。肾shèn见jiàn戊wù己jǐ死sǐ。是shì谓wèi真zhēn脏zàng见jiàn者zhě死sǐ。（此cǐ论lùn真zhēn脏zàng脉mài见jiàn而ér死sǐ于yú胜shèng克kè之zhī时shí日rì也yě。夫fū五wǔ脏zàng之zhī气qì。地dì之zhī五wǔ行xíng所suǒ生shēng。地dì之zhī五wǔ行xíng。天tiān之zhī

十shí干gàn所suǒ化huà。是shì以yǐ生shēng于yú五wǔ行xíng。而ér死sǐ于yú十shí干gàn也yě。按àn此cǐ节jié当dāng在zài篇piān末mò。辟pì辟pì如rú弹dàn石shí曰yuē肾shèn死sǐ之zhī下xià。误wù脱tuō在zài此cǐ者zhě也yě。杨yáng元yuán如rú曰yuē。此cǐ章zhāng

引yǐn灵líng枢shū诊zhěn尺chǐ篇piān之zhī文wén。以yǐ证zhèng诊zhěn尺chǐ之zhī义yì。而ér灵líng枢shū篇piān内nèi。亦yì无wú此cǐ节jié文wén。宜yí改gǎi正zhèng为wèi是shì。）颈jǐng脉mài动dòng喘chuǎn疾jí咳ké曰yuē水shuǐ。目mù内nèi微wēi肿zhǒng如rú卧wò蚕cán起qǐ之zhī

状zhuàng曰yuē水shuǐ。溺nì黄huáng赤chì安ān卧wò者zhě黄huáng胆dǎn。已yǐ食shí如rú饥jī者zhě胃wèi疸dǎn。面miàn肿zhǒng曰yuē风fēng。足zú胫jìng肿zhǒng曰yuē水shuǐ。目mù黄huáng者zhě曰yuē黄huáng胆dǎn。（此cǐ以yǐ视shì疾jí而ér知zhī其qí病bìng也yě。按àn此cǐ节jié

引yǐn灵líng枢shū论lùn疾jí诊zhěn尺chǐ之zhī文wén。少shǎo加jiā删shān改gǎi。以yǐ证zhèng诊zhěn尺chǐ之zhī义yì。上shàng节jié论lùn诊zhěn尺chǐ。此cǐ节jié言yán论lùn疾jí。所suǒ谓wèi无wú视shì色sè持chí脉mài。独dú调diào其qí尺chǐ。以yǐ言yán其qí病bìng。

从cóng外wài知zhī内nèi也yě。是shì以yǐ见jiàn颈jǐng脉mài动dòng疾jí。目mù内nèi微wēi肿zhǒng。足zú胫jìng肿zhǒng者zhě。知zhī水shuǐ病bìng之zhī在zài里lǐ也yě。溺nì赤chì安ān卧wò。已yǐ食shí如rú饥jī者zhě。知zhī为wèi黄huáng胆dǎn胃wèi疸dǎn也yě。面miàn

肿zhǒng者zhě。知zhī为wèi风fēng水shuǐ也yě。此cǐ又yòu不bù待dài持chí脉mài。而ér知zhī其qí病bìng也yě。杨yáng元yuán如rú曰yuē。诊zhěn尺chǐ而ér知zhī解jiě 多duō汗hàn之zhī病bìng在zài外wài。视shì疾jí而ér知zhī水shuǐ饮yǐn黄huáng胆dǎn之zhī病bìng在zài内nèi。

故gù曰yuē论lùn疾jí诊zhěn尺chǐ。谓wèi论lùn证zhèng视shì尺chǐ。皆jiē可kě以yǐ知zhī病bìng。又yòu曰yuē。此cǐ章zhāng论lùn诊zhěn尺chǐ。若ruò以yǐ手shǒu少shǎo阴yīn心xīn脉mài言yán之zhī。于yú二èr经jīng之zhī旨zhǐ皆jiē不bù合hé矣yǐ。）妇fù人rén手shǒu少shǎo

阴yīn脉mài动dòng甚shèn者zhě。妊rèn子zi也yě。（此cǐ复fù言yán诊zhěn尺chǐ之zhī微wēi妙miào。非fēi惟wéi知zhī病bìng。而ér妇fù人rén之zhī妊rèn子zi。亦yì可kě以yǐ分fēn别bié也yě。子zi、男nán子zi也yě。以yǐ妇fù人rén之zhī两liǎng手shǒu尺chǐ部bù

候hòu之zhī。若ruò左zuǒ手shǒu之zhī少shǎo阴yīn肾shèn脉mài动dòng盛shèng者zhě。当dāng妊rèn子zi。以yǐ左zuǒ男nán而ér右yòu女nǚ也yě。）脉mài有yǒu逆nì从cóng。四sì时shí未wèi有yǒu脏zàng形xíng。春chūn夏xià而ér脉mài瘦shòu。秋qiū冬dōng而ér脉mài浮fú大dà。

命mìng曰yuē逆nì四sì时shí也yě。（从cóng、顺shùn也yě。后hòu章zhāng论lùn五wǔ脏zàng之zhī气qì。外wài合hé于yú四sì时shí。故gù虽suī未wèi有yǒu春chūn弦xián夏xià钩gōu秋qiū毛máo冬dōng石shí之zhī脏zàng形xíng。而ér阴yīn阳yáng出chū入rù之zhī大dà概gài。不bù

可kě逆nì也yě。）风fēng热rè而ér脉mài静jìng。泄xiè而ér脱tuō血xuè脉mài实shí。病bìng在zài中zhōng。脉mài虚xū。病bìng在zài外wài。脉mài涩sè坚jiān者zhě。皆jiē难nán治zhì。命mìng曰yuē反fǎn四sì时shí也yě。（夫fū天tiān地dì有yǒu四sì时shí

之zhī寒hán暑shǔ。而ér人rén之zhī气qì血xuè。有yǒu浮fú大dà沉chén瘦shòu之zhī阴yīn阳yáng。即jí受shòu病bìng之zhī脉mài气qì。亦yì有yǒu外wài内nèi虚xū实shí之zhī相xiāng应yìng。是shì以yǐ脉mài不bù应yīng病bìng者zhě。命mìng曰yuē反fǎn四sì时shí也yě。如rú

风fēng热rè之zhī病bìng。气qì应yīng浮fú动dòng。而ér脉mài反fǎn静jìng。泄xiè脱tuō之zhī病bìng。气qì应yīng虚xū散sàn。而ér脉mài反fǎn实shí。病bìng在zài中zhōng者zhě。气qì应yīng沉chén实shí。而ér脉mài反fǎn虚xū。病bìng在zài外wài者zhě。气qì应yīng

升shēng浮fú。而ér脉mài反fǎn坚jiān涩sè。此cǐ脉mài证zhèng之zhī不bù相xiāng应yìng者zhě。正zhèng气qì乱luàn也yě。故gù为wéi难nán治zhì。高gāo士shì宗zōng曰yuē。此cǐ以yǐ脉mài病bìng之zhī虚xū实shí。知zhī反fǎn四sì时shí。上shàng章zhāng云yún。反fǎn四sì

时shí者zhě有yǒu余yú。为wèi精jīng不bù足zú为wèi消xiāo。亦yì以yǐ精jīng水shuǐ之zhī有yǒu余yú不bù足zú为wèi反fǎn四sì时shí。是shì反fǎn逆nì二èr字zì有yǒu别bié矣yǐ。故gù曰yuē反fǎn四sì时shí有yǒu正zhèng应yīng。不bù在zài四sì脉mài气qì论lùn上shàng。）

人rén以yǐ水shuǐ谷gǔ为wèi本běn。故gù人rén绝jué水shuǐ谷gǔ则zé死sǐ。脉mài无wú胃wèi气qì亦yì死sǐ。所suǒ谓wèi无wú胃wèi气qì者zhě。但dàn得dé真zhēn脏zàng脉mài。不bù得dé胃wèi气qì也yě。所suǒ谓wèi脉mài不bù得dé胃wèi气qì者zhě。肝gān不bù

弦xián。肾shèn不bù石shí也yě。（此cǐ言yán五wǔ脏zàng元yuán真zhēn之zhī气qì。亦yì皆jiē胃wèi腑fǔ水shuǐ谷gǔ之zhī所suǒ生shēng也yě。五wǔ脏zàng者zhě。皆jiē禀bǐng气qì于yú胃wèi。胃wèi气qì者zhě。水shuǐ谷gǔ之zhī所suǒ资zī生shēng。故gù人rén以yǐ水shuǐ

谷gǔ为wèi本běn。胃wèi绝jué水shuǐ谷gǔ则zé死sǐ。脉mài无wú胃wèi气qì亦yì死sǐ也yě。所suǒ谓wèi无wú胃wèi气qì者zhě。真zhēn脏zàng脉mài见jiàn。而ér不bù得dé微wēi和hé之zhī气qì也yě。又yòu非fēi惟wéi微wēi和hé之zhī为wèi胃wèi气qì也yě。即jí

真zhēn脏zàng之zhī脉mài。亦yì胃wèi气qì之zhī所suǒ生shēng也yě。故gù曰yuē脏zàng气qì者zhě。不bù能néng自zì致zhì于yú手shǒu太tài阴yīn。必bì因yīn于yú胃wèi气qì。乃nǎi至zhì于yú手shǒu太tài阴yīn也yě。故gù五wǔ脏zàng各gè以yǐ其qí时shí。自zì为wèi

而ér至zhì于yú手shǒu太tài阴yīn者zhě。春chūn为wèi弦xián。夏xià为wèi钩gōu。秋qiū为wèi毛máo。冬dōng为wèi石shí。皆jiē得dé胃wèi气qì而ér为wèi之zhī也yě。故gù曰yuē。脉mài不bù得dé胃wèi气qì者zhě。肝gān不bù弦xián。肾shèn不bù石shí也yě。

是shì以yǐ前qián章zhāng论lùn四sì时shí之zhī脉mài。得dé胃wèi气qì之zhī和hé者zhě。命mìng曰yuē平píng人rén。后hòu章zhāng论lùn五wǔ脏zàng之zhī真zhēn。亦yì四sì时shí以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn也yě。）太tài阳yáng脉mài至zhì。洪hóng大dà以yǐ长zhǎng。少shǎo阳yáng

脉mài至zhì。乍zhà数shù乍zhà疏shū。乍zhà短duǎn乍zhà长zhǎng。阳yáng明míng脉mài至zhì。浮fú大dà而ér短duǎn。（此cǐ言yán阳yáng明míng胃wèi气qì。不bù独dú行xíng于yú五wǔ脏zàng。而ér亦yì行xíng气qì于yú三sān阳yáng也yě。夫fū脾pí与yǔ胃wèi。以yǐ

膜mó相xiāng运yùn耳ěr。是shì以yǐ胃wèi气qì之zhī行xíng于yú五wǔ脏zàng者zhě。由yóu脾pí气qì之zhī转zhuǎn输shū。故gù太tài阴yīn为wèi之zhī行xíng气qì于yú三sān阴yīn。阳yáng明míng者zhě表biǎo也yě。五wǔ脏zàng六liù腑fǔ之zhī海hǎi也yě。亦yì为wèi之zhī行xíng

气qì于yú三sān阳yáng。是shì以yǐ脏zàng腑fǔ各gè因yīn其qí经jīng。而ér受shòu气qì于yú阳yáng明míng焉yān。故gù太tài阳yáng之zhī洪hóng大dà。阳yáng气qì之zhī盛shèng也yě。少shǎo阳yáng之zhī乍zhà忽hū。初chū生shēng之zhī象xiàng也yě。阳yáng明míng之zhī浮fú大dà

而ér短duǎn者zhě。两liǎng阳yáng合hé明míng。阳yáng盛shèng而ér间jiān于yú二èr阳yáng之zhī间jiān也yě。此cǐ三sān阳yáng之zhī气qì。亦yì胃wèi腑fǔ之zhī所suǒ生shēng也yě。）夫fū平píng心xīn脉mài来lái。累lěi累lěi如rú连lián珠zhū。如rú循xún琅láng 。

曰yuē心xīn平píng。夏xià以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn。（此cǐ言yán脏zàng真zhēn之zhī脉mài。四sì时shí以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn也yě。累lěi累lěi如rú连lián珠zhū者zhě。滑huá利lì如rú珠zhū。连lián绵mián相xiāng贯guàn。心xīn脏zàng和hé平píng之zhī象xiàng也yě。

琅láng、美měi石shí之zhī似shì珠zhū者zhě。取qǔ其qí温wēn润rùn而ér柔róu滑huá也yě。此cǐ脏zàng真zhēn之zhī脉mài。柔róu 和hé平píng者zhě。得dé四sì时shí之zhī胃wèi气qì也yě。前qián节jié以yǐ四sì时shí胃wèi气qì。资zī于yú脏zàng真zhēn。

故gù曰yuē。春chūn胃wèi微wēi弦xián。夏xià胃wèi微wēi钩gōu。此cǐ节jié以yǐ五wǔ脏zàng之zhī真zhēn。得dé四sì时shí胃wèi气qì。故gù曰yuē平píng心xīn脉mài来lái。夏xià以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn。平píng肺fèi脉mài来lái。秋qiū以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn。

是shì以yǐ脉mài象xiàng之zhī少shǎo有yǒu不bù同tóng也yě。盖gài弦xián钩gōu毛máo石shí者zhě。脏zàng真zhēn之zhī气qì象xiàng也yě。如rú连lián珠zhū。如rú榆yú荚jiá者zhě。脏zàng真zhēn之zhī体tǐ象xiàng也yě。杨yáng元yuán如rú曰yuē。前qián论lùn四sì时shí之zhī气qì

生shēng五wǔ脏zàng。故gù肝gān而ér心xīn。心xīn而ér脾pí。序xù四sì时shí之zhī相xiāng生shēng。此cǐ论lùn五wǔ脏zàng之zhī真zhēn合hé四sì时shí。故gù心xīn而ér肺fèi。肺fèi而ér肝gān。序xù五wǔ行xíng之zhī相xiāng制zhì。制zhì则zé生shēng化huà也yě。）

病bìng心xīn脉mài来lái。喘chuǎn喘chuǎn连lián属shǔ。其qí中zhōng微wēi曲qū。曰yuē心xīn病bìng。死sǐ心xīn脉mài来lái。前qián曲qū后hòu居jū。如rú操cāo带dài钩gōu。曰yuē心xīn死sǐ。（喘chuǎn喘chuǎn、急jí疾jí貌mào。喘chuǎn喘chuǎn连lián属shǔ。心xīn

气qì不bù安ān也yě。曲qū者zhě。钩gōu之zhī象xiàng。其qí中zhōng微wēi曲qū。心xīn气qì虚xū也yě。故gù当dāng主zhǔ心xīn病bìng。居jū、不bù动dòng也yě。曲qū而ér不bù动dòng。如rú操cāo带dài钩gōu。无wú如rú珠zhū生shēng动dòng之zhī象xiàng矣yǐ。）

平píng肺fèi脉mài来lái。厌yàn厌yàn聂niè聂niè。如rú落luò榆yú荚jiá。曰yuē肺fèi平píng。秋qiū以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn。（厌yàn厌yàn、安ān静jìng貌mào。聂niè聂niè、轻qīng小xiǎo也yě。落luò、降jiàng收shōu也yě。如rú榆yú荚jiá者zhě。轻qīng

薄báo而ér中zhōng不bù虚xū。盖gài肺fèi脉mài虽suī主zhǔ收shōu降jiàng轻qīng虚xū之zhī象xiàng。而ér资zī生shēng于yú脾pí土tǔ。是shì以yǐ有yǒu如rú榆yú荚jiá之zhī轻qīng而ér中zhōng不bù虚xū也yě。）病bìng肺fèi脉mài来lái。不bù上shàng不bù下xià。如rú循xún鸡jī

羽yǔ。曰yuē肺fèi病bìng。死sǐ肺fèi脉mài来lái。如rú物wù之zhī浮fú。如rú风fēng吹chuī毛máo。曰yuē肺fèi死sǐ。（不bù上shàng不bù下xià。往wǎng来lái涩sè滞zhì也yě。如rú循xún鸡jī羽yǔ。较jiào之zhī榆yú荚jiá。更gèng属shǔ轻qīng虚xū。其qí

中zhōng又yòu不bù得dé生shēng我wǒ之zhī土tǔ象xiàng。而ér反fǎn有yǒu贼zéi我wǒ之zhī木mù体tǐ。故gù主zhǔ肺fèi病bìng。如rú物wù之zhī浮fú。虚xū无wú根gēn也yě。如rú风fēng吹chuī毛máo。散sǎn乱luàn剧jù也yě。）平píng肝gān脉mài来lái。弱ruò招zhāo

招zhāo。如rú揭jiē长zhǎng竿gān末mò梢shāo。曰yuē肝gān平píng。春chūn以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn。（弱ruò、初chū生shēng柔róu和hé之zhī气qì也yě。以yǐ手shǒu相xiàng呼hū曰yuē招zhāo。招zhāo招zhāo、乍zhà起qǐ乍zhà伏fú之zhī象xiàng。形xíng容róng其qí初chū

生shēng之zhī脉mài象xiàng也yě。长zhǎng竿gān梢shāo末mò。长zhǎng而ér 也yě。此cǐ皆jiē本běn于yú胃wèi气qì。故gù脏zàng真zhēn之zhī脉mài。得dé以yǐ柔róu 和hé平píng。）病bìng肝gān脉mài来lái。盈yíng实shí而ér滑huá。如rú循xún长zhǎng竿gān。曰yuē

肝gān病bìng。死sǐ肝gān脉mài来lái。急jí益yì劲jìn。如rú新xīn张zhāng弓gōng弦xián。曰yuē肝gān死sǐ。（盈yíng实shí则zé非fēi 弱ruò招zhāo招zhāo之zhī象xiàng矣yǐ。如rú循xún长zhǎng竿gān。非fēi若ruò梢shāo末mò之zhī 弱ruò矣yǐ。滑huá脉mài如rú珠zhū。

弦xián长zhǎng带dài滑huá。如rú竿gān之zhī有yǒu节jié矣yǐ。辨biàn脉mài篇piān曰yuē。累lěi累lěi如rú循xún长zhǎng竿gān者zhě。名míng阴yīn结jié也yě。此cǐ肝gān气qì病bìng而ér阻zǔ结jié也yě。急jí益yì劲jìn。如rú新xīn张zhāng弓gōng弦xián。强qiáng劲jìng之zhī

剧jù。胃wèi气qì绝jué也yě。）平píng脾pí脉mài来lái。和hé柔róu相xiāng离lí。如rú鸡jī践jiàn地dì。曰yuē脾pí平píng。长cháng夏xià以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn。（和hé柔róu、中zhōng土tǔ柔róu和hé之zhī气qì也yě。相xiāng离lí、时shí一yí代dài

也yě。盖gài脾pí为wèi孤gū脏zàng。中zhōng央yāng土tǔ以yǐ贯guàn四sì旁páng。故gù柔róu和hé之zhī中zhōng。而ér有yǒu相xiāng离lí之zhī代dài散sàn也yě。鸡jī足zú有yǒu四sì爪zhǎo。践jiàn地dì极jí和hé缓huǎn。形xíng容róng脾pí土tǔ之zhī灌guàn溉gài四sì脏zàng。

有yǒu如rú鸡jī之zhī践jiàn地dì。和hé缓huǎn而ér四sì散sàn也yě。）病bìng脾pí脉mài来lái。实shí而ér盈yíng数shù。如rú鸡jī举jǔ足zú。曰yuē脾pí病bìng。（实shí而ér盈yíng数shù。阜fù实shí而ér无wú柔róu和hé之zhī气qì也yě。如rú鸡jī举jǔ

足zú。拳quán而ér收shōu敛liǎn。不bù能néng灌guàn溉gài于yú四sì脏zàng也yě。）死sǐ脾pí脉mài来lái。锐ruì坚jiān如rú乌wū之zhī喙huì。如rú鸟niǎo之zhī距jù。如rú屋wū之zhī漏lòu。如rú水shuǐ之zhī流liú。曰yuē脾pí死sǐ。（喙huì音yīn诲huì。

如rú

乌wū之zhī喙huì者zhě。坚jiān止zhǐ而ér无wú柔róu和hé相xiāng离lí之zhī象xiàng也yě。如rú鸟niǎo之zhī距jù者zhě。较jiào鸡jī举jǔ足zú更gèng拳quán急jí也yě。如rú屋wū之zhī漏lòu者zhě。点diǎn滴dī稀xī疏shū。而ér不bù能néng灌guàn溉gài也yě。如rú水shuǐ

之zhī流liú者zhě。湿shī土tǔ之zhī气qì四sì散sàn也yě。盖gài言yán脾pí主zhǔ中zhōng和hé之zhī气qì。如rú太tài过guò不bù及jí之zhī甚shèn者zhě。皆jiē为wèi死sǐ脉mài也yě。）平píng肾shèn脉mài来lái。喘chuǎn喘chuǎn累lěi累lěi如rú钩gōu。按àn之zhī而ér坚jiān。

曰yuē肾shèn平píng。冬dōng以yǐ胃wèi气qì为wèi本běn。（喘chuǎn喘chuǎn累lěi累lěi。沉chén石shí生shēng动dòng之zhī象xiàng也yě。如rú钩gōu者zhě。浮fú而ér中zhōng空kōng。水shuǐ之zhī体tǐ也yě。按àn之zhī坚jiān石shí。石shí之zhī象xiàng也yě。莫mò子zi晋jìn曰yuē。

琅láng、石shí之zhī美měi者zhě。钩gōu乃nǎi心xīn之zhī脉mài也yě。心xīn脉mài如rú循xún琅láng 。肾shèn脉mài如rú钩gōu者zhě。心xīn肾shèn水shuǐ火huǒ之zhī气qì。互hù相xiāng交jiāo济jì者zhě也yě。）病bìng肾shèn脉mài来lái。如rú引yǐn葛gé。

按àn之zhī益yì坚jiān。曰yuē肾shèn病bìng。死sǐ肾shèn脉mài来lái。发fā如rú夺duó索suǒ。辟pì辟pì如rú弹dàn石shí。曰yuē肾shèn死sǐ。（如rú葛gé如rú索suǒ者zhě。木mù象xiàng也yě。盖gài沉chén石shí者zhě肾shèn之zhī本běn体tǐ。如rú引yǐn葛gé而ér

按àn之zhī益yì坚jiān。是shì肾shèn气qì不bù藏cáng而ér外wài泄xiè矣yǐ。如rú夺duó索suǒ者zhě。如rú引yǐn葛gé而ér更gèng坚jiān劲jìn矣yǐ。如rú弹dàn石shí者zhě。无wú喘chuǎn累lèi生shēng动dòng之zhī气qì。肾shèn之zhī死sǐ象xiàng也yě。）

<目mù录lù>卷juǎn三sān

<篇piān名míng>玉yù机jī真zhēn藏cáng论lùn篇piān第dì十shí九jiǔ

属shǔ性xìng：黄huáng帝dì问wèn曰yuē。春chūn脉mài如rú弦xián。何hé如rú而ér弦xián。岐qí伯bó对duì曰yuē。春chūn脉mài者zhě肝gān也yě。东dōng方fāng木mù也yě。万wàn物wù之zhī所suǒ以yǐ始shǐ生shēng也yě。故gù其qí气qì来lái 弱ruò轻qīng虚xū而ér滑huá。

端duān直zhí以yǐ长zhǎng。故gù曰yuē弦xián。反fǎn此cǐ者zhě病bìng。（春chūn弦xián。夏xià钩gōu。秋qiū毛máo。冬dōng石shí。脏zàng真zhēn之zhī神shén也yě。此cǐ篇piān言yán真zhēn脏zàng之zhī脉mài。资zī生shēng于yú胃wèi。输shū禀bǐng于yú脾pí。合hé于yú

四sì时shí。行xíng于yú五wǔ脏zàng。五wǔ脏zàng相xiāng通tōng。移yí皆jiē有yǒu次cì。如rú璇xuán玑jī玉yù衡héng。转zhuǎn而ér不bù回huí者zhě也yě。如rú五wǔ脏zàng有yǒu病bìng。则zé各gè传chuán其qí所suǒ胜shèng。至zhì其qí所suǒ不bù胜shèng则zé死sǐ。

有yǒu为wéi风fēng寒hán外wài乘chéng。亦yì逆nì传chuán所suǒ胜shèng而ér死sǐ者zhě。有yǒu为wéi五wǔ志zhì内nèi伤shāng。交jiāo相xiāng乘chéng传chuán而ér死sǐ者zhě。有yǒu春chūn得dé肺fèi脉mài。夏xià得dé肾shèn脉mài。真zhēn脏zàng之zhī神shén。为wèi所suǒ不bù胜shèng之zhī

气qì乘chéng之zhī者zhě。皆jiē奇qí恒héng之zhī为wèi病bìng也yě。故gù曰yuē奇qí恒héng者zhě。言yán奇qí病bìng也yě。所suǒ谓wèi奇qí者zhě。使shǐ奇qí病bìng不bù得dé以yǐ四sì时shí死sǐ也yě。恒héng者zhě。得dé以yǐ四sì时shí死sǐ也yě。是shì以yǐ

岐qí伯bó对duì曰yuē。春chūn脉mài者zhě肝gān也yě。言yán春chūn时shí之zhī脉mài。肝gān脏zàng主zhǔ气qì。而ér合hé于yú东dōng方fāng之zhī木mù。如rú万wàn物wù之zhī始shǐ生shēng。故gù其qí气qì来lái 弱ruò轻qīng虚xū而ér滑huá。端duān直zhí以yǐ长zhǎng。

盖gài以yǐ脏zàng真zhēn之zhī气qì。而ér合hé于yú四sì时shí。非fēi四sì时shí之zhī气qì。而ér为wèi五wǔ脏zàng之zhī顺shùn逆nì也yě。本běn卷juǎn五wǔ篇piān。皆jiē论lùn脉mài理lǐ之zhī精jīng微wēi。诊zhěn辨biàn之zhī要yào妙miào。而ér各gè有yǒu不bù同tóng。

学xué人rén宜yí潜qián心xīn体tǐ会huì。而ér详xiáng悉xī其qí旨zhǐ焉yān。）帝dì曰yuē。何hé如rú而ér反fǎn。岐qí伯bó曰yuē。其qí气qì来lái实shí而ér强qiáng。此cǐ谓wèi太tài过guò。病bìng在zài外wài。其qí气qì来lái不bù实shí而ér微wēi。此cǐ

谓wèi不bù及jí。病bìng在zài中zhōng。（实shí而ér强qiáng者zhě。盈yíng实shí而ér如rú循xún长zhǎng竿gān也yě。不bù实shí而ér微wēi。无wú端duān长zhǎng之zhī体tǐ也yě。言yán五wǔ脏zàng之zhī神shén气qì。由yóu中zhōng而ér外wài。环huán转zhuǎn不bù息xī。如rú

气qì盛shèng强qiáng。乃nǎi外wài出chū之zhī太tài过guò。如rú气qì不bù足zú。则zé衰shuāi微wēi而ér在zài中zhōng。太tài过guò不bù及jí。皆jiē脏zàng真zhēn之zhī气qì。不bù得dé其qí和hé平píng而ér为wèi病bìng也yě。）帝dì曰yuē。春chūn脉mài太tài过guò与yǔ

不bù及jí。其qí病bìng皆jiē何hé如rú。岐qí伯bó曰yuē。太tài过guò则zé令lìng人rén善shàn忘wàng。忽hū忽hū眩xuàn冒mào而ér巅diān疾jí。其qí不bù及jí则zé令lìng人rén胸xiōng痛tòng引yǐn背bèi。下xià则zé两liǎng胁xié 满mǎn。（夫fū五wǔ脏zàng之zhī脉mài。

行xíng气qì于yú其qí所suǒ生shēng。受shòu气qì于yú所suǒ生shēng之zhī母mǔ。肝gān行xíng气qì于yú心xīn。受shòu气qì于yú肾shèn。春chūn脉mài太tài过guò则zé气qì并bìng于yú上shàng。经jīng曰yuē。气qì并bìng于yú上shàng。乱luàn而ér喜xǐ忘wàng。气qì上shàng盛shèng

而ér与yǔ督dū脉mài会huì于yú巅diān。故gù眩xuàn冒mào而ér巅diān疾jí也yě。金jīn匮kuì要yào略lüè曰yuē。胸xiōng痛tòng引yǐn背bèi。阳yáng虚xū而ér阴yīn弦xián故gù也yě。盖gài春chūn木mù之zhī阳yáng。生shēng于yú肾shèn水shuǐ之zhī阴yīn。阴yīn气qì虚xū寒hán。

以yǐ致zhì生shēng阳yáng不bù足zú。故gù胸xiōng痛tòng引yǐn背bèi也yě。胁xié 乃nǎi肝gān肾shèn之zhī部bù分fèn。生shēng气qì虚xū而ér不bù能néng外wài达dá。故gù逆nì满mǎn于yú中zhōng也yě。）帝dì曰yuē。善shàn。夏xià脉mài如rú钩gōu。何hé如rú而ér

钩gōu。岐qí伯bó曰yuē。夏xià脉mài者zhě心xīn也yě。南nán方fāng火huǒ也yě。万wàn物wù之zhī所suǒ以yǐ盛shèng长zhǎng也yě。故gù其qí气qì来lái盛shèng去qù衰shuāi。故gù曰yuē钩gōu。反fǎn此cǐ者zhě病bìng。（心xīn脉mài通tōng于yú夏xià气qì。如rú火huǒ

之zhī发fā焰yàn。如rú物wù之zhī盛shèng长zhǎng。其qí气qì惟wéi外wài出chū。故gù脉mài来lái盛shèng而ér去qù悠yōu。有yǒu如rú钩gōu象xiàng。其qí本běn有yǒu力lì而ér肥féi。其qí环huán转zhuǎn则zé秒miǎo而ér微wēi也yě。）帝dì曰yuē。何hé如rú而ér反fǎn。

岐qí伯bó曰yuē。其qí气qì来lái盛shèng去qù亦yì盛shèng。此cǐ谓wèi太tài过guò。病bìng在zài外wài。其qí气qì来lái不bù盛shèng。去qù反fǎn盛shèng。此cǐ谓wèi不bù及jí。病bìng在zài中zhōng。（来lái盛shèng者zhě。盛shèng长zhǎng之zhī本běn气qì也yě。去qù

亦yì盛shèng者zhě。太tài过guò于yú外wài也yě。来lái不bù盛shèng者zhě。盛shèng长zhǎng之zhī气qì衰shuāi于yú内nèi也yě。去qù反fǎn盛shèng者zhě。根gēn本běn虚xū而ér末mò反fǎn盛shèng也yě。）帝dì曰yuē。夏xià脉mài太tài过guò与yǔ不bù及jí。其qí病bìng皆jiē

何hé如rú。岐qí伯bó曰yuē。太tài过guò则zé令lìng人rén身shēn热rè而ér肤fū痛tòng。为wèi浸jìn淫yín。其qí不bù及jí则zé令lìng人rén烦fán心xīn。上shàng见jiàn咳ké唾tuò。下xià为wèi气qì泄xiè。（身shēn热rè肤fū痛tòng者zhě。心xīn火huǒ太tài过guò而ér

淫yín气qì于yú外wài也yě。浸jìn淫yín、肤fū受shòu之zhī疮chuāng。火huǒ热rè盛shèng也yě。其qí不bù及jí则zé反fǎn逆nì于yú内nèi。上shàng熏xūn肺fèi而ér为wèi咳ké唾tuò。下xià走zǒu腹fù而ér为wèi气qì泄xiè矣yǐ。夫fū心xīn气qì逆nì则zé为wèi噫yī。

虚xū逆nì之zhī气qì。不bù上shàng出chū而ér为wèi噫yī。则zé下xià行xíng而ér为wèi气qì泄xiè。气qì泄xiè者zhě。得dé后hòu与yǔ气qì。快kuài然rán如rú衰shuāi也yě。）帝dì曰yuē。善shàn。秋qiū脉mài如rú浮fú。何hé如rú而ér浮fú。岐qí伯bó

曰yuē。秋qiū脉mài者zhě肺fèi也yě。西xī方fāng金jīn也yě。万wàn物wù之zhī所suǒ以yǐ收shōu成chéng也yě。故gù其qí气qì来lái轻qīng虚xū以yǐ浮fú。来lái急jí去qù散sàn。故gù曰yuē浮fú。反fǎn此cǐ者zhě病bìng。（秋qiū气qì降jiàng收shōu。

外wài虚xū内nèi实shí。内nèi实shí故gù脉mài来lái急jí。外wài虚xū故gù浮fú而ér散sàn也yě。杨yáng元yuán如rú曰yuē。诸zhū急jí为wèi寒hán。阴yīn气qì渐jiàn来lái。故gù脉mài来lái急jí。阳yáng气qì渐jiàn去qù。故gù去qù散sàn也yě。）帝dì

曰yuē。何hé如rú而ér反fǎn。岐qí伯bó曰yuē。其qí气qì来lái毛máo而ér中zhōng央yāng坚jiān。两liǎng旁páng虚xū。此cǐ谓wèi太tài过guò。病bìng在zài外wài。其qí气qì来lái毛máo而ér微wēi。此cǐ谓wèi不bù及jí。病bìng在zài中zhōng。（如rú榆yú荚jiá

而ér两liǎng旁páng虚xū。中zhōng央yāng实shí。此cǐ肺fèi之zhī平píng脉mài。坚jiān则zé为wèi太tài过guò矣yǐ。毛máo而ér微wēi。是shì中zhōng央yāng两liǎng旁páng皆jiē虚xū。此cǐ所suǒ生shēng之zhī母mǔ气qì不bù足zú。而ér致zhì肺fèi气qì更gèng衰shuāi微wēi也yě。）

帝dì曰yuē。秋qiū脉mài太tài过guò与yǔ不bù及jí。其qí病bìng皆jiē何hé如rú。岐qí伯bó曰yuē。太tài过guò则zé令lìng人rén逆nì气qì而ér背bèi痛tòng。愠yùn愠yùn然rán。其qí不bù及jí则zé令lìng人rén喘chuǎn。呼hū吸xī少shǎo气qì而ér咳ké。上shàng

气qì见jiàn血xuè。下xià闻wén病bìng音yīn。（肺fèi主zhǔ周zhōu身shēn之zhī气qì。太tài过guò则zé反fǎn逆nì于yú外wài。而ér为wèi背bèi痛tòng。肺fèi之zhī俞yú在zài肩jiān背bèi也yě。愠yùn愠yùn、忧yōu郁yù不bù舒shū之zhī貌mào。经jīng曰yuē。气qì并bìng

于yú肺fèi则zé忧yōu。其qí不bù及jí则zé令lìng人rén气qì虚xū而ér喘chuǎn。呼hū吸xī少shǎo气qì而ér咳ké。虚xū气qì上shàng逆nì。则zé血xuè随suí而ér上shàng行háng。虚xū气qì下xià逆nì。则zé闻wén呻shēn吟yín之zhī病bìng音yīn。盖gài肺fèi主zhǔ气qì

而ér司sī呼hū吸xī开kāi阖hé。其qí太tài过guò则zé盛shèng逆nì于yú外wài。其qí不bù及jí则zé虚xū逆nì于yú内nèi也yě。）帝dì曰yuē。善shàn。冬dōng脉mài如rú营yíng。何hé如rú而ér营yíng。岐qí伯bó曰yuē。冬dōng脉mài者zhě肾shèn也yě。北běi

方fāng水shuǐ也yě。万wàn物wù之zhī所suǒ以yǐ合hé脏zàng。故gù其qí气qì来lái沉chén以yǐ搏bó。故gù曰yuē营yíng。反fǎn此cǐ者zhě病bìng。（营yíng、居jū也yě。言yán冬dōng气qì之zhī安ān居jū于yú内nèi。如rú万wàn物wù之zhī所suǒ以yǐ合hé脏zàng也yě

也yě。沉chén而ér搏bó者zhě。沉chén而ér有yǒu石shí也yě。）帝dì曰yuē。何hé如rú而ér反fǎn。岐qí伯bó曰yuē。其qí气qì来lái如rú弹dàn石shí者zhě。此cǐ谓wèi太tài过guò。病bìng在zài外wài。其qí去qù如rú数shù者zhě。此cǐ谓wèi不bù及jí。

病bìng在zài中zhōng。（如rú弹dàn石shí者zhě。石shí而ér强qiáng也yě。肾shèn为wéi生shēng气qì之zhī原yuán。数shù则zé为wèi虚xū。生shēng气qì不bù足zú也yě。）帝dì曰yuē。冬dōng脉mài太tài过guò与yǔ不bù及jí。其qí病bìng皆jiē何hé如rú。岐qí伯bó

曰yuē。太tài过guò则zé令lìng人rén解jiě 。脊jí脉mài痛tòng而ér少shǎo气qì。不bù欲yù言yán。其qí不bù及jí则zé令lìng人rén心xīn悬xuán如rú病bìng饥jī。中zhōng清qīng。脊jí中zhōng痛tòng。少shǎo腹fù满mǎn。小xiǎo便biàn变biàn。帝dì曰yuē。

善shàn。（肾shèn为wéi生shēng气qì之zhī原yuán而ér主zhǔ闭bì藏cáng。太tài过guò则zé气qì外wài泄xiè。而ér根gēn本běn反fǎn伤shāng。故gù为wèi懈xiè惰duò少shǎo气qì。生shēng阳yáng之zhī气qì不bù足zú。故gù脊jí中zhōng痛tòng。心xīn主zhǔ言yán而ér发fā原yuán于yú

肾shèn。根gēn气qì伤shāng。故gù不bù欲yù言yán也yě。其qí不bù及jí则zé心xīn肾shèn水shuǐ火huǒ之zhī气qì。不bù能néng交jiāo济jì。故gù令lìng人rén心xīn悬xuán如rú病bìng饥jī。中zhōng、胁xié骨gǔ之zhī杪miǎo。当dāng两liǎng肾shèn之zhī处chù。肾shèn

之zhī生shēng阳yáng不bù足zú。故gù 中zhōng冷lěng也yě。肾shèn合hé膀páng胱guāng。肾shèn虚xū而ér不bù能néng施shī化huà。故gù小xiǎo便biàn变biàn而ér少shǎo腹fù满mǎn也yě。）帝dì曰yuē。四sì时shí之zhī序xù。逆nì从cóng之zhī变biàn异yì也yě。然rán脾pí

脉mài独dú何hé主zhǔ。（总zǒng结jié上shàng文wén。而ér言yán脏zàng真zhēn之zhī气qì。合hé于yú四sì时shí。有yǒu升shēng降jiàng浮fú沉chén之zhī序xù。如rú逆nì其qí顺shùn序xù和hé平píng之zhī气qì。则zé有yǒu变biàn异yì之zhī病bìng矣yǐ。然rán四sì时shí之zhī

脉mài。止zhǐ合hé四sì脏zàng。而ér脾pí脏zàng之zhī脉mài。独dú何hé所suǒ主zhǔ乎hū。）岐qí伯bó曰yuē。脾pí脉mài者zhě土tǔ也yě。孤gū脏zàng以yǐ灌guàn四sì旁páng者zhě也yě。（脾pí属shǔ土tǔ而ér位wèi居jū中zhōng央yāng。各gè王wáng四sì季jì。

月yuè十shí八bā日rì。不bù得dé独dú主zhǔ于yú时shí。故gù为wèi孤gū脏zàng。）帝dì曰yuē。然rán则zé脾pí善shàn恶è可kě得dé见jiàn之zhī乎hū。岐qí伯bó曰yuē。善shàn者zhě不bù可kě得dé见jiàn。恶è者zhě可kě见jiàn。（此cǐ言yán脾pí灌guàn

四sì脏zàng。四sì脏zàng受shòu脾pí之zhī气qì。而ér各gè见jiàn其qí善shàn。是shì脾pí之zhī善shàn在zài四sì脏zàng。而ér不bù自zì见jiàn其qí善shàn耳ěr。）帝dì曰yuē。恶è者zhě如rú何hé可kě见jiàn。岐qí伯bó曰yuē。其qí来lái如rú水shuǐ之zhī流liú

者zhě。此cǐ为wèi太tài过guò。病bìng在zài外wài。如rú乌wū之zhī喙huì者zhě。此cǐ谓wèi不bù及jí。病bìng在zài中zhōng。（如rú水shuǐ之zhī流liú者zhě。灌guàn溉gài太tài过guò也yě。如rú乌wū之zhī喙huì者zhě。黔qián喙huì之zhī属shǔ。艮gěn止zhǐ而ér

不bù行xíng也yě。）帝dì曰yuē。夫fū子zǐ言yán脾pí为wèi孤gū脏zàng。中zhōng央yāng土tǔ以yǐ灌guàn四sì旁páng。其qí太tài过guò与yǔ不bù及jí。其qí病bìng皆jiē何hé如rú。岐qí伯bó曰yuē。太tài过guò则zé令lìng人rén四sì肢zhī不bù举jǔ。其qí不bù

及jí则zé令lìng人rén九jiǔ窍qiào不bù通tōng。名míng曰yuē重zhòng强qiáng。（经jīng曰yuē。四sì肢zhī皆jiē禀bǐng气qì于yú胃wèi。而ér不bù得dé至zhì经jīng。必bì因yīn于yú脾pí。乃nǎi得dé禀bǐng也yě。脾pí为wèi湿shī土tǔ主zhǔ气qì。湿shī行xíng太tài过guò。

故gù令lìng人rén四sì肢zhī不bù举jǔ。经jīng曰yuē。五wǔ脏zàng不bù和hé。则zé九jiǔ窍qiào不bù通tōng。脾pí气qì不bù足zú。则zé五wǔ脏zàng之zhī气qì。皆jiē不bù和hé矣yǐ。夫fū胃wèi为wèi阳yáng土tǔ而ér气qì强qiáng。脾pí为wèi阴yīn土tǔ而ér

气qì弱ruò。脾pí弱ruò而ér不bù得dé禀bǐng水shuǐ谷gǔ之zhī气qì。则zé胃wèi气qì益yì强qiáng。故gù名míng曰yuē重zhòng强qiáng。盖gài言yán脾pí气qì虚xū而ér不bù能néng为wèi胃wèi行xíng其qí津jīn液yè者zhě。胃wèi强qiáng脾pí弱ruò。脏zàng腑fǔ之zhī刚gāng柔róu

不bù和hé也yě。张zhāng兆zhào璜huáng曰yuē。九jiǔ窍qiào为wèi水shuǐ注zhù之zhī气qì。脾pí不bù得dé为wèi胃wèi行xíng其qí津jīn液yè。故gù令lìng人rén九jiǔ窍qiào不bù通tōng。）帝dì瞿jù然rán而ér起qǐ。再zài拜bài而ér稽qǐ首shǒu曰yuē。善shàn。吾wú

得dé脉mài之zhī大dà要yào。天tiān下xià至zhì数shù。五wǔ色sè脉mài变biàn。揆kuí度dù奇qí恒héng。道dào在zài于yú一yī。神shén转zhuǎn不bù回huí。回huí则zé不bù转zhuǎn。乃nǎi失shī其qí机jī。至zhì数shù之zhī要yào迫pò近jìn以yǐ微wēi着zhe之zhī玉yù

版bǎn。藏cáng之zhī脏zàng腑fǔ。每měi旦dàn读dú之zhī。名míng曰yuē玉yù机jī。（此cǐ言yán五wǔ脏zàng受shòu气qì于yú胃wèi。一yī以yǐ贯guàn通tōng。次cì序xù环huán转zhuǎn。如rú璇xuán玑jī玉yù衡héng。合hé之zhī玉yù板bǎn。乃nǎi揆kuí度dù奇qí恒héng

之zhī大dà要yào也yě。瞿jù然rán、惊jīng悟wù貌mào。至zhì数shù者zhě。五wǔ脉mài之zhī至zhì数shù也yě。盖gài天tiān地dì之zhī间jiān。六liù合hé之zhī内nèi。不bù离lí于yú五wǔ。人rén亦yì应yīng之zhī。故gù曰yuē。天tiān下xià至zhì数shù。

五wǔ色sè脉mài变biàn。揆kuí度dù奇qí恒héng。道dào在zài于yú一yī。一yī者zhě。五wǔ脏zàng之zhī神shén。转zhuǎn而ér不bù回huí。如rú逆nì回huí。则zé失shī其qí旋xuán转zhuǎn之zhī机jī矣yǐ。五wǔ脏zàng相xiāng通tōng。阴yīn阳yáng并bìng合hé。脉mài

之zhī至zhì数shù。迫pò近jìn以yǐ微wēi。着zhe之zhī玉yù版bǎn者zhě。有yǒu格gé有yǒu序xù也yě。藏cáng之zhī脏zàng腑fǔ者zhě。阴yīn阳yáng雌cí雄xióng之zhī相xiāng应yìng也yě。每měi旦dàn读dú之zhī者zhě。血xuè气qì未wèi乱luàn也yě。名míng曰yuē玉yù机jī

者zhě。如rú璇xuán玑jī玉yù衡héng也yě。以yǐ上shàng论lùn真zhēn藏cáng之zhī神shén。五wǔ脏zàng相xiāng通tōng。外wài内nèi环huán转zhuǎn。如rú太tài过guò不bù及jí则zé病bìng。若ruò回huí而ér不bù转zhuǎn。乃nǎi失shī其qí机jī而ér死sǐ矣yǐ。）五wǔ脏zàng

受shòu气qì于yú其qí所suǒ生shēng。传chuán之zhī于yú其qí所suǒ胜shèng。气qì舍shě于yú其qí所suǒ生shēng。死sǐ于yú其qí所suǒ不bù胜shèng。病bìng之zhī且qiě死sǐ。必bì先xiān传chuán行xíng。至zhì其qí所suǒ不bù胜shèng。病bìng乃nǎi死sǐ。此cǐ言yán气qì之zhī

逆nì行xíng也yě。故gù死sǐ。（此cǐ言yán五wǔ脏zàng之zhī气qì逆nì回huí。失shī其qí旋xuán转zhuǎn之zhī机jī而ér死sǐ也yě。平píng脉mài篇piān曰yuē。水shuǐ行xíng乘chéng金jīn。火huǒ行xíng乘chéng木mù。名míng曰yuē逆nì。金jīn行xíng乘chéng水shuǐ。木mù行xíng

乘chéng火huǒ。名míng曰yuē顺shùn也yě。盖gài神shén转zhuǎn而ér不bù回huí者zhě。母mǔ行xíng乘chéng子zi也yě。回huí则zé不bù转zhuǎn者zhě。子zi行xíng乘chéng母mǔ也yě。五wǔ脏zàng受shòu气qì于yú所suǒ生shēng之zhī子zi。而ér反fǎn舍shě气qì于yú所suǒ生shēng之zhī

母mǔ。是shì生shēng气qì之zhī逆nì行xíng也yě。传chuán之zhī于yú其qí所suǒ胜shèng。是shì克kè贼zéi相xiāng传chuán也yě。是shì以yǐ至zhì其qí所suǒ不bù胜shèng而ér死sǐ。此cǐ皆jiē气qì之zhī逆nì行xíng故gù也yě。如rú肝gān受shòu气qì于yú心xīn。而ér肝gān

气qì反fǎn舍shě于yú肾shèn。则zé肾shèn气qì盛shèng。肾shèn气qì盛shèng。则zé火huǒ气qì衰shuāi。火huǒ气qì衰shuāi。则zé金jīn无wú所suǒ畏wèi而ér伤shāng肝gān。所suǒ谓wèi舍shě气qì于yú其qí所suǒ生shēng。死sǐ于yú其qí所suǒ不bù胜shèng也yě。病bìng之zhī

且qiě死sǐ。必bì先xiān传chuán行xíng。言yán必bì先xiān克kè贼zéi相xiāng传chuán而ér后hòu病bìng。至zhì其qí所suǒ不bù胜shèng而ér后hòu死sǐ。故gù当dāng先xiān治zhì其qí未wèi病bìng焉yān。金jīn匮kuì要yào略lüè曰yuē。上shàng工gōng治zhì未wèi病bìng者zhě。何hé也yě。

师shī曰yuē。夫fū治zhì未wèi病bìng者zhě。见jiàn肝gān之zhī病bìng。知zhī肝gān传chuán脾pí。当dāng先xiān实shí脾pí。四sì季jì脾pí王wáng不bù受shòu邪xié。即jí勿wù补bǔ之zhī。中zhōng工gōng不bù晓xiǎo相xiāng传chuán。见jiàn肝gān之zhī病bìng。不bù解jiě实shí

脾pí。惟wéi治zhì肝gān也yě。夫fū肝gān之zhī病bìng。补bǔ用yòng酸suān。助zhù用yòng焦jiāo苦kǔ。益yì用yòng甘gān味wèi之zhī药yào调diào之zhī。酸suān入rù肝gān。焦jiāo苦kǔ入rù心xīn。甘gān入rù脾pí。脾pí能néng伤shāng肾shèn。肾shèn气qì微wēi弱ruò。

则zé水shuǐ不bù行xíng。水shuǐ不bù行xíng。则zé心xīn火huǒ气qì盛shèng则zé伤shāng肺fèi。肺fèi被bèi伤shāng。则zé金jīn气qì不bù行xíng。金jīn气qì不bù行xíng。则zé肝gān气qì盛shèng。则zé肝gān自zì愈yù。此cǐ治zhì肝gān补bǔ脾pí之zhī要yào妙miào也yě。

肝gān虚xū则zé用yòng此cǐ法fǎ。实shí则zé不bù在zài用yòng之zhī。经jīng曰yuē。虚xū虚xū实shí实shí。补bǔ不bù足zú。损sǔn有yǒu余yú。是shì其qí义yì也yě。余yú脏zàng准zhǔn此cǐ。所suǒ谓wèi病bìng之zhī且qiě死sǐ。必bì先xiān传chuán行xíng。

❖

← 上一回目录下一回 →

🔊 本页支持朗读：点屏幕底部控制条即可听书（Chrome / Edge / Safari 支持）。若未出现控制条，说明当前浏览器不支持语音朗读。