乐lè广guǎng：梦mèng是shì“想xiǎng”和hé“因yīn”

中zhōng国guó古gǔ代dài长cháng期qī把bǎ人rén的de意yì识shí活huó动dòng的de中zhōng枢shū定dìng错cuò了le位wèi。《孟mèng子zi·告gào子zi》说shuō：“心xīn之zhī官guān则zé思sī。”《荀xún子zi·解jiě蔽bì》说shuō：“心xīn者zhě，形xíng之zhī君jūn也yě，而ér神shén明míng之zhī主zhǔ也yě。”清qīng代dài医yī学xué家jiā王wáng清qīng任rèn提tí出chū“灵líng机jī记jì性xìng不bù在zài心xīn在zài脑nǎo”（《医yī林lín改gǎi错cuò》），还hái是shì二èr百bǎi年nián前qián的de事shì。所suǒ以yǐ我wǒ们men至zhì今jīn还hái把bǎ脑nǎo的de机jī能néng称chēng之zhī为wèi“心xīn理lǐ”。

中zhōng国guó的de哲zhé学xué家jiā早zǎo就jiù指zhǐ明míng梦mèng是shì一yī种zhǒng心xīn理lǐ活huó动dòng。《墨mò子zi·经jīng上shàng》为wèi梦mèng下xià定dìng义yì说shuō：“梦mèng，卧wò而ér以yǐ为wéi然rán也yě。”又yòu说shuō：“卧wò，知zhī无wú知zhī也yě。”什shén么me叫jiào“知zhī无wú知zhī”呢ne？毕bì沅yuán注zhù道dào：“卧wò而ér梦mèng，似shì知zhī也yě，而ér不bù可kě为wèi知zhī。”梦mèng中zhōng仿fǎng佛fú有yǒu所suǒ见jiàn、有yǒu所suǒ闻wén，实shí际jì上shàng并bìng无wú知zhī觉jué。《墨mò子zi·非fēi攻gōng下xià》曾céng记jì周zhōu武wǔ王wáng“梦mèng见jiàn三sān神shén”的de传chuán说shuō，足zú证zhèng墨mò子zi也yě受shòu梦mèng兆zhào迷mí信xìn的de影yǐng响xiǎng，但dàn他tā们men在zài专zhuān门mén为wèi梦mèng作zuò解jiě说shuō的de时shí候hòu，能néng摆bǎi脱tuō梦mèng兆zhào迷mí信xìn的de羁jī绊bàn，纯chún粹cuì从cóng心xīn理lǐ的de角jiǎo度dù来lái描miáo述shù梦mèng的de特tè征zhēng，不bù能néng不bù说shuō其qí态tài度dù是shì科kē学xué的de。《荀xún子zi·解jiě蔽bì》说shuō：“心xīn，卧wò则zé梦mèng，偷tōu则zé自zì行xíng，使shǐ之zhī则zé谋móu。”杨yáng倞jìng注zhù：“言yán人rén心xīn有yǒu所suǒ思sī，寝qǐn则zé必bì梦mèng，偷tōu则zé必bì放fàng纵zòng，役yì用yòng则zé必bì谋móu虑lǜ。”把bǎ做zuò梦mèng，任rèn情qíng驰chí骋chěng想xiǎng象xiàng和hé思sī想xiǎng考kǎo虑lǜ并bìng提tí为wèi心xīn理lǐ活huó动dòng的de三sān种zhǒng类lèi型xíng。在zài神shén灵líng迷mí信xìn和hé梦mèng兆zhào观guān念niàn盛shèng行xíng的de时shí代dài里lǐ，这zhè些xiē观guān点diǎn的de进jìn步bù性xìng是shì不bù言yán而ér喻yù的de。可kě惜xī，上shàng述shù表biǎo述shù得dé极jí为wéi简jiǎn单dān，仅jǐn为wèi片piàn言yán只zhī语yǔ，没méi有yǒu在zài梦mèng的de研yán究jiū这zhè个ge层céng次cì上shàng有yǒu所suǒ展zhǎn开kāi。

倒dǎo是shì专zhuān门mén从cóng事shì占zhān梦mèng活huó动dòng的de周zhōu代dài占zhān梦mèng官guān，对duì梦mèng的de研yán究jiū还hái稍shāo微wēi深shēn入rù些xiē。《周zhōu礼lǐ·春chūn官guān·占zhān梦mèng》提tí出chū“六liù梦mèng”的de概gài念niàn（以yǐ下xià括kuò号hào内nèi都dōu是shì郑zhèng玄xuán的de注zhù文wén）：“一yī曰yuē正zhèng梦mèng（无wú所suǒ感gǎn动dòng，平píng安ān自zì梦mèng），二èr曰yuē噩è梦mèng（谓wèi惊jīng愕è而ér梦mèng），三sān曰yuē思sī梦mèng（觉jué时shí所suǒ思sī念niàn之zhī而ér梦mèng），四sì曰yuē寤wù梦mèng（觉jué时shí道dào之zhī而ér梦mèng），五wǔ曰yuē喜xǐ梦mèng（喜xǐ悦yuè而ér梦mèng），六liù曰yuē惧jù梦mèng（恐kǒng惧jù而ér梦mèng）。”这zhè六liù梦mèng之zhī分fēn，都dōu是shì对duì梦mèng现xiàn象xiàng作zuò了le心xīn理lǐ分fēn析xī的de结jié果guǒ。后hòu来lái王wáng符fú《潜qián夫fū论lùn·梦mèng列liè篇piān》又yòu把bǎ梦mèng分fēn为wéi十shí种zhǒng，其qí中zhōng的de意yì精jīng之zhī梦mèng、记jì想xiǎng之zhī梦mèng、性xìng情qíng之zhī梦mèng，也yě是shì从cóng心xīn理lǐ角jiǎo度dù考kǎo察chá梦mèng的de。不bù过guò这zhè些xiē分fēn析xī考kǎo察chá，其qí出chū发fā点diǎn和hé归guī宿sù都dōu是shì占zhān梦mèng活huó动dòng，不bù具jù备bèi独dú立lì的de理lǐ论lùn价jià值zhí。

跳tiào出chū梦mèng兆zhào观guān念niàn窠kē臼jiù而ér探tàn讨tǎo梦mèng的de心xīn理lǐ成chéng因yīn自zì成chéng一yī说shuō的de，要yào推tuī晋jìn代dài的de乐lè广guǎng。《世shì语yǔ新xīn语yǔ·文wén学xué》篇piān内nèi说shuō：

卫wèi珍zhēn总zǒng角jiǎo时shí问wèn乐lè令lìng“梦mèng”，乐lè云yún“是shì想xiǎng”。卫wèi曰yuē：“形xíng神shén所suǒ不bù接jiē而ér梦mèng，岂qǐ是shì想xiǎng邪xié？”乐lè云yún：“因yīn也yě。……皆jiē无wú想xiǎng因yīn故gù也yě。”卫wèi思sī“因yīn”，经jīng日rì不bù得dé，遂suì成chéng病bìng。乐lè闻wén，故gù命mìng驾jià为wèi剖pōu析xī之zhī。卫wèi即jí小xiǎo差chà，乐lè叹tàn曰yuē：“此cǐ儿ér胸xiōng中zhōng当dāng必bì无wú膏gāo肓huāng之zhī疾jí。”

《晋jìn书shū·乐lè广guǎng传chuán》说shuō乐lè广guǎng“每měi以yǐ约yuē言yán析xī理lǐ”，他tā对duì梦mèng的de分fēn析xī，的dí确què也yě“约yuē”得dé可kě以yǐ了le，只zhǐ有yǒu“想xiǎng”和hé“因yīn”两liǎng个gè字zì。卫wèi玠jiè是shì他tā后hòu来lái的de女nǚ婿xù，从cóng小xiǎo风fēng神shén秀xiù异yì，被bèi他tā的de舅jiù父fù王wáng济jì称chēng赞zàn为wèi“朗lǎng然rán照zhào人rén”。以yǐ他tā的de早zǎo慧huì，对duì乐lè广guǎng所suǒ说shuō的de“因yīn”也yě想xiǎng了le一yī整zhěng天tiān不bù得dé要yào领lǐng，还hái想xiǎng出chū了le病bìng来lái，可kě见jiàn这zhè个ge概gài念niàn内nèi涵hán之zhī不bù明míng确què了le。后hòu来lái乐lè广guǎng特tè地dì命mìng驾jià去qù为wèi卫wèi玠jiè剖pōu析xī，可kě惜xī剖pōu析xī的de内nèi容róng史shǐ书shū没méi有yǒu介jiè绍shào。但dàn是shì，从cóng乐lè、卫wèi二èr人rén有yǒu限xiàn的de对duì话huà看kàn，乐lè广guǎng提tí出chū的de“想xiǎng”和hé“因yīn”，大dà致zhì的de内nèi涵hán还hái是shì可kě以yǐ确què定dìng的de。卫wèi玠jiè说shuō：“形xíng神shén所suǒ不bù接jiē而ér梦mèng，岂qǐ是shì想xiǎng邪xié？”可kě见jiàn，卫wèi玠jiè认rèn为wéi形xíng神shén所suǒ接jiē的de可kě以yǐ成chéng为wéi“想xiǎng”梦mèng，白bái天tiān看kàn到dào了le什shén么me，听tīng到dào了le什shén么me，引yǐn起qǐ了le“想xiǎng”晚wǎn上shàng就jiù可kě能néng梦mèng到dào什shén么me。但dàn是shì，有yǒu时shí梦mèng中zhōng的de影yǐng像xiàng，却què是shì形xíng神shén所suǒ没méi有yǒu接jiē触chù过guò的de，因yīn而ér也yě从cóng来lái没méi想xiǎng过guò的de，卫wèi玠jiè问wèn：“这zhè怎zěn么me能néng用yòng‘想xiǎng’来lái解jiě释shì呢ne？”这zhè时shí乐lè广guǎng回huí答dá说shuō：“因yīn此cǐ。”可kě见jiàn乐lè广guǎng所suǒ说shuō的de“因yīn”就jiù是shì“形xíng神shén所suǒ不bù接jiē”，因yīn而ér未wèi曾céng直zhí接jiē想xiǎng过guò的de事shì物wù也yě能néng入rù梦mèng而ér言yán的de。这zhè个ge“因yīn”，既jì然rán排pái除chú了le形xíng神shén所suǒ接jiē，当dāng然rán是shì一yí个gè纯chún心xīn理lǐ的de过guò程chéng。现xiàn今jīn的de学xué术shù界jiè，颇pǒ有yǒu人rén误wù解jiě了le乐lè广guǎng这zhè两liǎng个gè词cí的de原yuán意yì，如rú钱qián锺zhōng书shū先xiān生shēng就jiù把bǎ“因yīn”解jiě释shì为wèi感gǎn觉jué刺cì激jī所suǒ引yǐn起qǐ的de梦mèng因yīn。他tā在zài《篇piān锥zhuī编biān》第dì二èr卷juǎn《列liè子zi张zhāng湛zhàn注zhù周zhōu穆mù王wáng》中zhōng，一yí面miàn称chēng赞zàn“乐lè广guǎng语yǔ则zé颇pǒ提tí纲gāng挈qiè领lǐng，”一yí面miàn却què对duì“想xiǎng”与yǔ“因yīn”分fēn别bié界jiè说shuō道dào：“盖gài心xīn中zhōng情qíng欲yù、忆yì念niàn，概gài得dé曰yuē‘想xiǎng’；则zé体tǐ中zhōng之zhī感gǎn觉jué受shòu触chù可kě名míng之zhī曰yuē‘因yīn’。当dāng世shì西xī文wén治zhì疗liáo心xīn理lǐ者zhě所suǒ谓wèi的de‘愿yuàn望wàng满mǎn足zú’及jí‘白bái昼zhòu遗yí留liú之zhī心xīn印yìn’，想xiǎng之zhī属shǔ也yě；所suǒ谓wèi‘睡shuì眠mián时shí之zhī五wǔ官guān刺cì激jī’，因yīn之zhī属shǔ也yě。”钱qián锺zhōng书shū引yǐn用yòng了le黄huáng庭tíng坚jiān《六liù月yuè十shí七qī日rì昼zhòu寝qǐn》诗shī：“红hóng尘chén席xí帽mào乌wū靴xuē里lǐ，想xiǎng见jiàn沦lún洲zhōu白bái鸟niǎo双shuāng；马mǎ啮niè枯kū箕jī喧xuān午wǔ枕zhěn，梦mèng成chéng风fēng雨yǔ浪làng翻fān江jiāng。”分fēn析xī道dào：“沧cāng洲zhōu结jié想xiǎng，马mǎ啮niè造zào因yīn，想xiǎng，因yīn合hé而ér幻huàn为wèi风fēng雨yǔ清qīng凉liáng境jìng，稍shāo解jiě烦fán热rè而ér偿cháng愿yuàn欲yù，二èr十shí八bā字zì中zhōng曲qū尽jǐn梦mèng理lǐ。”钱qián锺zhōng书shū先xiān生shēng在zài这zhè里lǐ还hái引yǐn进jìn了le弗fú洛luò伊yī德dé“梦mèng是shì愿yuàn望wàng的de满mǎn足zú”等děng观guān点diǎn，解jiě说shuō得dé格gé富fù新xīn意yì。但dàn是shì要yào说shuō“马mǎ啮niè造zào因yīn”之zhī“因yīn”就jiù是shì乐lè广guǎng所suǒ说shuō之zhī“因yīn”那nà却què错cuò了le。只zhǐ能néng说shuō是shì钱qián先xiān生shēng借jiè了le乐lè广guǎng现xiàn成chéng的de语yǔ词cí而ér赋fù予yǔ了le新xīn内nèi容róng发fā展zhǎn了le新xīn的de概gài念niàn。当dāng代dài学xué者zhě刘liú文wén英yīng先xiān生shēng《梦mèng的de迷mí信xìn与yǔ梦mèng探tàn索suǒ》也yě把bǎ乐lè广guǎng的de“想xiǎng”和hé“因yīn”坐zuò实shí为wèi梦mèng的de“心xīn理lǐ因yīn素sù”和hé“生shēng理lǐ因yīn素sù”，似shì亦yì未wèi得dé其qí真zhēn谛dì。

对duì乐lè广guǎng的de“因yīn”解jiě释shì得dé较jiào好hǎo的de，要yào算suàn是shì苏sū轼shì的de《梦mèng斋zhāi铭míng》：

世shì人rén之zhī心xīn未wèi尝cháng有yǒu独dú立lì也yě。尘chén之zhī生shēng灭miè，无wú一yī念niàn往wǎng。梦mèng觉jué之zhī关guān，尘chén尘chén相xiāng授shòu，数shù传chuán之zhī后hòu，失shī其qí本běn矣yǐ，则zé以yǐ为wéi“形xíng神shén不bù接jiē”，岂qǐ非fēi“因yīn”乎hū？人rén有yǒu牧mù羊yáng而ér寝qǐn者zhě，因yīn羊yáng而ér念niàn马mǎ，因yīn马mǎ而ér念niàn车chē?因yīn车chē而ér念niàn盖gài，遂suì梦mèng曲qū盖gài鼓gǔ吹chuī身shēn为wèi王wáng公gōng。夫fū牧mù羊yáng之zhī与yǔ王wáng公gōng亦yì远yuǎn矣yǐ，“想xiǎng”之zhī所suǒ“因yīn”，岂qǐ足zú怪guài乎hū。

苏sū轼shì认rèn为wéi“因yīn”虽suī然rán是shì“形xíng神shén所suǒ不bù接jiē”的de心xīn理lǐ活huó动dòng，但dàn人rén的de心xīn理lǐ活huó动dòng都dōu来lái源yuán于yú“尘chén”－－佛fó教jiào所suǒ说shuō的de“色sè、声shēng、香xiāng、味wèi、触chù、法fǎ”，－－无wú一yī不bú是shì“尘chén尘chén相xiāng授shòu”的de结jié果guǒ，只zhǐ不bù过guò是shì“数shù传chuán之zhī后hòu，失shī其qí本běn矣yǐ”，才cái使shǐ人rén觉jué得de有yǒu些xiē梦mèng是shì“形xíng神shén所suǒ不bù接jiē”的de了le。例lì如rú一yí个gè牧mù羊yáng人rén梦mèng见jiàn“曲qū盖gài鼓gǔ吹chuī，身shēn为wèi王wáng公gōng”，这zhè景jǐng象xiàng是shì他tā白bái天tiān未wèi尝cháng敢gǎn于yú奢shē望wàng的de。但dàn在zài他tā的de潜qián意yì识shí活huó动dòng里lǐ，想xiǎng象xiàng却què可kě能néng从cóng羊yáng跳tiào跃yuè到dào马mǎ，从cóng马mǎ跳tiào跃yuè到dào车chē，又yòu从cóng车chē跳tiào跃yuè到dào华huá丽lì的de车chē篷péng……结jié果guǒ就jiù做zuò起qǐ了le王wáng公gōng梦mèng来lái。这zhè就jiù是shì“因yīn”。

张zhāng耒lěi在zài《杨yáng克kè一yī图tú书shū序xù》一yī文wén中zhōng论lùn及jí“想xiǎng”与yǔ“因yīn”时shí，完wán全quán采cǎi取qǔ了le苏sū轼shì的de观guān点diǎn，他tā说shuō：“夫fū‘因yīn’者zhě，‘想xiǎng’之zhī变biàn。其qí初chū皆jiē有yǒu兆zhào于yú余yú心xīn，迁qiān流liú失shī本běn，其qí远yuǎn已yǐ甚shèn，故gù谓wèi之zhī‘因yīn’，然rán其qí初chū皆jiē‘想xiǎng’也yě。”他tā认rèn为wéi客kè观guān外wài界jiè有yǒu“兆zhào”反fǎn映yìng在zài我wǒ心xīn上shàng，使shǐ我wǒ产chǎn生shēng了le“想xiǎng”，在zài心xīn理lǐ活huó动dòng中zhōng已yǐ经jīng流liú变biàn，离lí开kāi最zuì初chū所suǒ想xiǎng的de越yuè来lái越yuè远yuǎn，就jiù成chéng了le做zuò梦mèng的de“因yīn”，这zhè和hé苏sū轼shì“尘chén尘chén相xiāng授shòu，数shù传chuán之zhī后hòu，失shī其qí本běn矣yǐ，则zé形xíng神shén不bù接jiē，岂qǐ非fēi‘因yīn’乎hū”的de看kàn法fǎ是shì同tóng一yī思sī想xiǎng的de不bù同tóng表biǎo述shù，都dōu认rèn为wéi“尘chén”或huò“兆zhào”是shì做zuò梦mèng的de“本běn”，“尘chén”或huò“兆zhào”引yǐn起qǐ“想xiǎng”、“想xiǎng”几jǐ经jīng变biàn化huà又yòu成chéng为wéi“因yīn”。因yīn而ér，“想xiǎng”是shì形xíng神shén所suǒ接jiē的de产chǎn物wù，“因yīn”虽suī然rán表biǎo面miàn上shàng看kàn来lái是shì“失shī其qí本běn”为wèi形xíng神shén所suǒ不bù接jiē，实shí际jì上shàng却què是shì由yóu“想xiǎng”辗zhǎn转zhuǎn变biàn来lái的de。

明míng初chū学xué者zhě叶yè子zi奇qí，在zài《草cǎo木mù子zi》卷juǎn二èr中zhōng也yě顺shùn着zhe苏sū轼shì对duì“想xiǎng”与yǔ“因yīn”的de解jiě释shì发fā挥huī道dào：“梦mèng之zhī大dà端duān有yǒu二èr：‘想xiǎng’也yě，‘因yīn’也yě。‘想xiǎng’以yǐ目mù见jiàn‘因yīn’以yǐ类lèi感gǎn。谚yàn云yún：‘南nán人rén不bù梦mèng驼tuó，北běi人rén不bù梦mèng象xiàng’。缺quē于yú所suǒ不bú见jiàn也yě。……盖gài目mù之zhī所suǒ见jiàn，则zé为wèi心xīn所suǒ想xiǎng，所suǒ以yǐ形xíng于yú梦mèng也yě。‘因yīn马mǎ而ér念niàn车chē，因yīn车chē而ér念niàn盖gài’，因yīn类lèi而ér感gǎn也yě，”从cóng他tā所suǒ举jǔ“因yīn类lèi而ér感gǎn”的de例lì子zi也yě来lái自zì《梦mèng斋zhāi铭míng》，可kě知zhī他tā的de立lì说shuō是shì继jì承chéng了le苏sū轼shì之zhī说shuō来lái的de。他tā提tí出chū“想xiǎng以yǐ目mù见jiàn”，虽suī然rán比bǐ苏sū轼shì、张zhāng耒lěi的de“尘chén”，“兆zhào”之zhī说shuō更gèng为wéi通tōng俗sú了le，但dàn是shì也yě有yǒu个gè缺quē点diǎn，即jí把bǎ感gǎn觉jué局jú限xiàn于yú视shì觉jué之zhī一yì隅yú了le。梦mèng象xiàng主zhǔ要yào来lái源yuán于yú视shì觉jué形xíng象xiàng，但dàn也yě不bù仅jǐn是shì视shì觉jué形xíng象xiàng引yǐn起qǐ的de。陆lù游yóu《十shí一yī月yuè四sì日rì风fēng雨yǔ大dà作zuò》云yún：“夜yè阑lán卧wò听tīng风fēng吹chuī雨yǔ，铁tiě马mǎ冰bīng河hé入rù梦mèng来lái。”便biàn是shì听tīng觉jué引yǐn起qǐ的de梦mèng。所suǒ以yǐ叶yè子zi奇qí之zhī说shuō，有yǒu极jí为wéi明míng白bái处chù，却què也yě有yǒu不bù够gòu全quán面miàn处chù。

乐lè广guǎng的de“想xiǎng”与yǔ“因yīn”之zhī说shuō影yǐng响xiǎng于yú千qiān载zài之zhī下xià，流liú传chuán不bù衰shuāi。但dàn是shì他tā的de说shuō法fǎ只zhǐ侧cè重zhòng于yú梦mèng的de心xīn理lǐ原yuán因yīn，未wèi能néng把bǎ《黄huáng帝dì内nèi经jīng》以yǐ来lái对duì梦mèng的de生shēng理lǐ病bìng理lǐ原yuán因yīn的de研yán究jiū成chéng果guǒ概gài括kuò进jìn去qù。这zhè个ge工gōng作zuò是shì明míng代dài的de王wáng廷tíng相xiāng来lái完wán成chéng的de。他tā在zài《雅yǎ述shù》一yī书shū中zhōng提tí出chū了le不bù同tóng于yú乐lè广guǎng的de新xīn的de观guān点diǎn，他tā也yě把bǎ梦mèng因yīn分fēn为wéi两liǎng种zhǒng：一yī种zhǒng是shì“有yǒu感gǎn于yú魄pò识shí者zhě”，一yī种zhǒng是shì“有yǒu感gǎn于yú思sāi念niàn者zhě”。“有yǒu感gǎn于yú魄pò识shí者zhě”，是shì乐lè广guǎng没méi有yǒu提tí到dào的de梦mèng因yīn。“何hé谓wèi魄pò识shí之zhī感gǎn？五wǔ脏zàng百bǎi骸hái皆jiē具jù知zhī识shí。”是shì人rén在zài睡shuì眠mián状zhuàng态tài下xià身shēn体tǐ内nèi外wài仍réng然rán具jù有yǒu的de一yī种zhǒng不bù明míng显xiǎn的de知zhī觉jué。从cóng他tā所suǒ举jǔ的de例lì子zi来lái看kàn，有yǒu气qì清qīng则zé梦mèng天tiān游yóu，气qì浊zhuó则zé梦mèng欲yù飞fēi扬yáng而ér堕duò地dì；心xīn豁huō净jìng则zé梦mèng至zhì旷kuàng野yě，心xīn烦fán迫pò则zé梦mèng进jìn跼jú蹐jí暗àn洞dòng；寐mèi中zhōng蛇shé来lái忧yōu我wǒ则zé梦mèng带dài系xì，雷léi声shēng震zhèn耳ěr则zé梦mèng击jī鼓gǔ，饥jī则zé梦mèng取qǔ，饱bǎo则zé梦mèng与yǔ，热rè则zé梦mèng火huǒ，寒hán则zé梦mèng水shuǐ。这zhè些xiē都dōu是shì“魄pò识shí之zhī感gǎn”引yǐn起qǐ的de梦mèng。何hé谓wèi“思sī念niàn之zhī感gǎn”。

首shǒu尾wěi一yī事shì，在zài未wèi寐mèi之zhī前qián则zé为wèi思sī，既jì寐mèi之zhī后hòu则zé为wèi梦mèng。是shì梦mèng即jí思sī也yě，思sī即jí梦mèng也yě。凡fán旧jiù之zhī所suǒ履lǚ，昼zhòu之zhī所suǒ为wèi，入rù梦mèng也yě则zé为wèi缘yuán习xí之zhī感gǎn。凡fán未wèi尝cháng所suǒ见jiàn，未wèi尝cháng所suǒ闻wén，入rù梦mèng也yě则zé为wèi因yīn衍yǎn之zhī感gǎn。

可kě见jiàn他tā的de“思sī念niàn之zhī感gǎn”，是shì包bāo括kuò了le乐lè广guǎng所suǒ说shuō的de“想xiǎng”与yǔ“因yīn”两liǎng个gè方fāng面miàn，而ér又yòu有yǒu他tā全quán新xīn的de发fā展zhǎn。从cóng乐lè广guǎng到dào苏sū轼shì都dōu把bǎ“形xíng神shén之zhī所suǒ接jiē”与yǔ“想xiǎng”划huà上shàng等děng号hào，王wáng廷tíng相xiāng把bǎ“形xíng神shén之zhī所suǒ接jiē”分fēn为wéi“旧jiù之zhī所suǒ履lǚ”与yǔ“昼zhòu之zhī所suǒ为wèi”两liǎng类lèi，不bù论lùn当dàng天tiān想xiǎng到dào的de也yě好hǎo，过guò去qù想xiǎng过guò的de也yě好hǎo，都dōu可kě能néng入rù梦mèng，统tǒng称chēng之zhī为wèi“缘yuán习xí之zhī感gǎn”。乐lè广guǎng和hé苏sū轼shì都dōu把bǎ“形xíng神shén所suǒ未wèi接jiē”与yǔ“因yīn”划huà上shàng等děng号hào，王wáng廷tíng相xiāng则zé把bǎ“未wèi尝cháng所suǒ见jiàn、未wèi尝cháng所suǒ闻wén”而ér入rù梦mèng的de情qíng况kuàng，用yòng一yí个gè新xīn的de词cí语yǔ“因yīn衍yǎn之zhī感gǎn来lái表biǎo达dá”。他tā举jǔ例lì说shuō，白bái天tiān谈tán了le怪guài变biàn，夜yè间jiān就jiù梦mèng见jiàn鬼guǐ神shén魍wǎng魉liǎng；白bái天tiān见jiàn了le台tái榭xiè，夜yè间jiān就jiù梦mèng见jiàn天tiān阙quē王wáng宫gōng；白bái天tiān踩cǎi了le一yī只zhī茄qié子zi，夜yè间jiān就jiù梦mèng见jiàn杀shā灭miè蛤há蟆ma；白bái天tiān掩yǎn埋mái了liǎo无wú主zhǔ枯kū骨gǔ，夜yè间jiān就jiù梦mèng见jiàn美měi貌mào女nǚ子zǐ来lái谢xiè恩ēn；以yǐ至zhì于yú“反fǎn复fù变biàn化huà忽hū鱼yú忽hū人rén，寐mèi觉jué两liǎng忘wàng，梦mèng中zhōng说shuō梦mèng。”这zhè些xiē都dōu“因yīn衍yǎn之zhī感gǎn”在zài起qǐ着zhe神shén秘mì的de“编biān排pái导dǎo演yǎn”的de作zuò用yòng，使shǐ人rén做zuò起qǐ了le离lí奇qí古gǔ怪guài的de梦mèng来lái。“因yīn衍yǎn”之zhī“衍yǎn”，本běn义yì是shì指zhǐ水shuǐ的de漫màn流liú，用yòng以yǐ比bǐ喻yù人rén的de梦mèng活huó动dòng不bù受shòu意yì识shí的de节jié制zhì，梦mèng中zhōng意yì象xiàng的de随suí意yì拼pīn接jiē与yǔ幻huàn变biàn，是shì颇pǒ为wèi神shén似sì的de。

梦mèng的de活huó动dòng是shì否fǒu完wán全quán不bù受shòu意yì识shí节jié制zhì？明míng末mò学xué者zhě方fāng以yǐ智zhì作zuò了le个gè重zhòng要yào的de补bǔ充chōng：“梦mèng者zhě，人rén智zhì所suǒ现xiàn醒xǐng时shí所suǒ制zhì如rú既jì络luò之zhī马mǎ，卧wò则zé逸yì去qù。然rán既jì经jīng络luò过guò即jí脱tuō亦yì驯xùn。其qí神shén不bù昧mèi，反fǎn来lái告gào形xíng。”（《药yào地dì炮pào庄zhuāng·大dà宗zōng师shī》）我wǒ们men惊jīng奇qí地dì发fā现xiàn，如rú果guǒ把bǎ王wáng廷tíng相xiāng的de“因yīn衍yǎn之zhī感gǎn”和hé方fāng以yǐ智zhì的de“既jì脱tuō亦yì驯xùn”结jié合hé起qǐ来lái，那nà就jiù几jī乎hū和hé弗fú洛luò伊yī德dé梦mèng理lǐ论lùn中zhōng“梦mèng的de改gǎi装zhuāng”说shuō－－潜qián意yì识shí的de欲yù望wàng受shòu到dào“超chāo我wǒ”的de审shěn查chá而ér通tōng过guò化huà装zhuāng和hé变biàn形xíng随suí后hòu成chéng为wéi梦mèng－－很hěn有yǒu相xiāng似sì之zhī处chù了le。弗fú洛luò伊yī德dé如rú地dì下xià有yǒu知zhī，一yí定dìng以yǐ生shēng前qián未wèi能néng见jiàn到dào比bǐ他tā早zǎo三sān百bǎi年nián的de中zhōng国guó哲zhé人rén的de梦mèng的de理lǐ论lùn而ér深shēn感gǎn遗yí憾hàn了le。