推荐
首页 › 书库 › 管子

第 4 / 84 回

深shēn 而ér 跡jī 」 , 言yán 明míng 墨mò 章zhāng 書shū , 道dào 德dé 有yǒu 常cháng , 則zé 後hòu 世shì 人rén 人rén 修xiū 理lǐ而ér 不bù 迷mí , 故gù 名míng 聲shēng 不bù 息xī 。 「 夫fū 天tiān 地dì 一yī 險xiǎn 一yī 易yì , 若ruò 鼓gǔ 之zhī 有yǒu 楟tíng擿tī , 擋dǎng 則zé 擊jī 」 , 言yán 苟gǒu 有yǒu 唱chàng 之zhī , 必bì 有yǒu 和hé 之zhī , 和hé 之zhī 不bù 差chà , 因yīn以yǐ 盡jǐn 天tiān 地dì 之zhī 道dào 。 景jǐng 不bù 為wèi 曲qū 物wù 直zhí , 響xiǎng 不bù 為wèi 惡è 聲shēng 美měi 。 是shì 以yǐ 聖shèng人rén 明míng 乎hū 物wù 之zhī 性xìng 者zhě 必bì 以yǐ 其qí 類lèi 來lái 也yě , 故gù 君jūn 子zi 繩shéng 繩shéng 乎hū 慎shèn 其qí 所suǒ 先xiān。 「 天tiān 地dì 萬wàn 物wù 之zhī 橐tuó , 宙zhòu 合hé 有yǒu 橐tuó 天tiān 地dì 」 , 天tiān 地dì 苴jū 萬wàn 物wù , 故gù曰yuē 萬wàn 物wù 之zhī 橐tuó 。 宙zhòu 合hé 之zhī 意yì , 上shàng 通tōng 於yú 天tiān 之zhī 上shàng , 下xià 泉quán 於yú 地dì 之zhī 下xià, 外wài 出chū 於yú 四sì 海hǎi 之zhī 外wài , 合hé 絡luò 天tiān 地dì , 以yǐ 為wèi 一yī 裹guǒ 。 散sàn 之zhī 至zhì 于yú 無wú閒xián 。 不bù 可kě 名míng 而ér 山shān 。 是shì 大dà 之zhī 無wú 外wài , 小xiǎo 之zhī 無wú 內nèi , 故gù 曰yuē 有yǒu 橐tuó 天tiān地dì , 其qí 義yì 不bù 傳chuán 。 一yī 典diǎn 品pǐn 之zhī 不bù 極jí 一yī 薄báo , 然rán 而ér 典diǎn 品pǐn 無wú 治zhì 也yě 。多duō 內nèi 則zé 富fù , 時shí 出chū 則zé 當dāng 。 而ér 聖shèng 人rén 之zhī 道dào , 貴guì 富fù 以yǐ 當dāng 。 奚xī 謂wèi 當dāng, 本běn 乎hū 無wú 妄wàng 之zhī 治zhì , 鉉xuàn 乎hū 無wú 方fāng 之zhī 事shì , 應yīng 變biàn 不bù 失shī 之zhī 謂wèi 當dāng 。 變biàn無wú 不bù 至zhì , 無wú 有yǒu 應yīng 當dāng 本běn 錯cuò 不bù 敢gǎn 忿fèn 。 故gù 言yán 而ér 名míng 之zhī 曰yuē 宙zhòu 合hé 。

  樞shū 言yán 第dì 十shí 二èr

    管guǎn 子zi 曰yuē : 「 道dào 之zhī 在zài 天tiān 者zhě 日rì 也yě , 其qí 在zài 人rén 者zhě 心xīn 也yě 。 」故gù 曰yuē : 「 有yǒu 氣qì 則zé

生shēng , 無wú 氣qì 則zé 死sǐ , 生shēng 者zhě 以yǐ 其qí 氣qì 。 有yǒu 名míng 則zé 治zhì , 無wú 名míng 則zé 亂luàn ,治zhì 者zhě 以yǐ 其qí 名míng 。 」

樞shū 言yán 曰yuē : 「 愛ài 之zhī 利lì 之zhī , 益yì 之zhī 安ān 之zhī 。 」 四sì 者zhě 道dào 之zhī 出chū 。 帝dì王wáng 者zhě 用yòng 之zhī 而ér 天tiān 下xià

治zhì 矣yǐ 。 帝dì 王wáng 者zhě , 審shěn 所suǒ 先xiān 所suǒ 後hòu , 先xiān 民mín 與yǔ 地dì , 則zé 得dé 矣yǐ 。 先xiān貴guì 與yǔ 驕jiāo , 則zé 失shī 矣yǐ

。 是shì 故gù 先xiān 王wáng 慎shèn 貴guì 在zài 所suǒ 先xiān 所suǒ 後hòu 。 人rén 主zhǔ 不bù 可kě 以yǐ 不bù 慎shèn 貴guì , 不bù可kě 以yǐ 不bù 慎shèn 民mín , 不bù

可kě 以yǐ 不bù 慎shèn 富fù , 慎shèn 貴guì 在zài 舉jǔ 賢xián , 慎shèn 民mín 在zài 置zhì 官guān , 慎shèn 富fù 在zài 務wù 地dì。 故gù 人rén 主zhǔ 之zhī 卑bēi 尊zūn

輕qīng 重zhòng , 在zài 此cǐ 三sān 者zhě , 不bù 可kě 不bù 慎shèn 。 國guó 有yǒu 寶bǎo 有yǒu 器qì 有yǒu 用yòng , 城chéng 郭guō險xiǎn 阻zǔ 蓄xù 藏cáng , 寶bǎo 也yě

。 聖shèng 智zhì , 器qì 也yě 。 珠zhū 玉yù , 末mò 用yòng 也yě 。 先xiān 王wáng 重zhòng 其qí 寶bǎo 器qì , 而ér 輕qīng其qí 末mò 用yòng 。 故gù 能néng 為wèi

天tiān 下xià 生shēng 而ér 不bù 死sǐ 者zhě 二èr , 立lì 而ér 不bù 立lì 者zhě 四sì 。 喜xǐ 也yě 者zhě 、 怒nù 也yě 者zhě、 惡è 也yě 者zhě 、 欲yù 也yě

者zhě 、 天tiān 下xià 之zhī 敗bài 也yě 。 而ér 賢xián 者zhě 寶bǎo 之zhī , 為wèi 善shàn 者zhě 非fēi 善shàn 也yě 故gù 善shàn 無wú以yǐ 為wèi 也yě , 故gù 先xiān 王wáng

貴guì 善shàn 。 王wáng 主zhǔ 積jī 于yú 民mín , 霸bà 主zhǔ 積jī 于yú 將jiāng 戰zhàn 士shì , 衰shuāi 主zhǔ 積jī 于yú 貴guì 人rén, 亡wáng 主zhǔ 積jī 于yú 婦fù 女nǚ

珠zhū 玉yù , 故gù 先xiān 王wáng 慎shèn 其qí 所suǒ 積jī 。 疾jí 之zhī 疾jí 之zhī , 萬wàn 物wù 之zhī 師shī 也yě 。 為wèi之zhī 為wèi 之zhī , 萬wàn 物wù 之zhī

時shí 也yě 。 強qiáng 之zhī 強qiáng 之zhī , 萬wàn 物wù 之zhī 指zhǐ 也yě 。 凡fán 國guó 有yǒu 三sān 制zhì , 有yǒu 制zhì 人rén者zhě , 有yǒu 為wèi 人rén 之zhī 所suǒ

制zhì 者zhě , 有yǒu 不bù 能néng 制zhì 人rén , 人rén 亦yì 不bù 能néng 制zhì 者zhě 。 何hé 以yǐ 知zhī 其qí 然rán , 德dé盛shèng 義yì 尊zūn , 而ér 不bù 好hǎo

加jiā 名míng 於yú 人rén , 人rén 眾zhòng 兵bīng 強qiáng , 而ér 不bù 以yǐ 其qí 國guó 造zào 難nán 生shēng 患huàn 。 天tiān 下xià 有yǒu大dà 事shì , 而ér 好hǎo 以yǐ 其qí

國guó 後hòu , 如rú 此cǐ 者zhě , 制zhì 人rén 者zhě 也yě 。 德dé 不bù 盛shèng , 義yì 不bù 尊zūn , 而ér 好hǎo 加jiā名míng 于yú 人rén ; 人rén 不bù 眾zhòng

, 兵bīng 不bù 強qiáng , 而ér 好hǎo 以yǐ 其qí 國guó 造zào 難nán 生shēng 患huàn ; 恃shì 與yǔ 國guó , 幸xìng 名míng 利lì ,如rú 此cǐ 者zhě , 人rén 之zhī 所suǒ 制zhì 也yě 。 人rén 進jìn 亦yì 進jìn , 人rén 退tuì 亦yì 退tuì ; 人rén 勞láo 亦yì 勞láo, 人rén 佚yì 亦yì 佚yì , 進jìn 退tuì 勞láo 佚yì , 與yǔ 人rén 相xiāng 苟gǒu , 如rú 此cǐ 者zhě , 不bù 能néng 制zhì 人rén, 人rén 亦yì 不bù 能néng 制zhì 也yě 。 愛ài 人rén 甚shèn 而ér 不bù 能néng 利lì 也yě , 憎zēng 人rén 甚shèn 而ér 不bù 能néng 害hài也yě 。 故gù 先xiān 王wáng 貴guì 當dāng , 貴guì 周zhōu 。 周zhōu 者zhě 不bù 出chū 于yú 口kǒu , 不bù 見jiàn 于yú 色sè , 一yī龍lóng 一yī 蛇shé , 一yī 日rì 五wǔ 化huà 之zhī 謂wèi 周zhōu , 故gù 先xiān 王wáng 不bù 以yǐ 一yī 過guò 二èr , 先xiān 王wáng 不bù獨dú 舉jǔ , 不bù 擅shàn 功gōng 。 先xiān 王wáng 不bù 約yuē 束shù , 不bù 結jié 紐niǔ , 約yuē 束shù 則zé 解jiě , 結jié 紐niǔ則zé 絕jué 。 故gù 親qīn 不bù 在zài 約yuē 束shù 結jié 紐niǔ 。 先xiān 王wáng 不bù 貨huò 交jiāo , 不bù 列liè 地dì , 以yǐ 為wèi天tiān 下xià 。 天tiān 下xià 不bù 可kě 改gǎi 也yě , 而ér 可kě 以yǐ 鞭biān 箠chuí 使shǐ 也yě 。 時shí 也yě 利lì 也yě 。 出chū為wèi 之zhī 也yě 。 餘yú 目mù 不bù 明míng , 餘yú 耳ěr 不bù 聰cōng 。 是shì 以yǐ 能néng 繼jì 天tiān 子zi 之zhī 容róng 。 官guān職zhí 亦yì 然rán 。 時shí 者zhě 得dé 天tiān , 義yì 者zhě 得dé 人rén , 既jì 時shí 且qiě 義yì , 故gù 能néng 得dé 天tiān 與yǔ人rén 。 先xiān 王wáng 不bù 以yǐ 勇yǒng 猛měng 為wèi 邊biān 竟jìng , 則zé 邊biān 竟jìng 安ān 。 邊biān 竟jìng 安ān , 則zé 鄰lín 國guó親qīn 。 鄰lín 國guó 親qīn , 則zé 舉jǔ 當dāng 矣yǐ 。 人rén 故gù 相xiāng 憎zēng 也yě , 人rén 之zhī 心xīn 悍hàn 。 故gù 為wèi之zhī 法fǎ 。 法fǎ 出chū 于yú 禮lǐ , 禮lǐ 出chū 于yú 治zhì , 治zhì 禮lǐ 道dào 也yě , 萬wàn 物wù 待dài 治zhì 禮lǐ 而ér後hòu 定dìng 。 凡fán 萬wàn 物wù , 陰yīn 陽yáng 兩liǎng 生shēng 而ér 參cān 視shì , 先xiān 王wáng 因yīn 其qí 參cān 而ér 慎shèn 所suǒ 入rù所suǒ 出chū 。 以yǐ 卑bēi 為wèi 卑bēi , 卑bēi 不bù 可kě 得dé , 以yǐ 尊zūn 為wèi 尊zūn , 尊zūn 不bù 可kě 得dé , 桀jié舜shùn 是shì 也yě , 先xiān 王wáng 之zhī 所suǒ 以yǐ 最zuì 重zhòng 也yě 。 得dé 之zhī 必bì 生shēng , 失shī 之zhī 必bì 死sǐ 者zhě ,何hé 也yě ? 唯wéi 無wú 得dé 之zhī , 堯yáo 舜shùn 禹yǔ 湯tāng 文wén 武wǔ 孝xiào 己jǐ , 斯sī 待dài 以yǐ 成chéng , 天tiān 下xià必bì 待dài 以yǐ 生shēng , 故gù 先xiān 王wáng 重zhòng 之zhī 。 一yī 日rì 不bù 食shí , 比bǐ 歲suì 歉qiàn 。 三sān 日rì 不bù 食shí, 比bǐ 歲suì 饑jī 。 五wǔ 日rì 不bù 食shí , 比bǐ 歲suì 荒huāng 。 七qī 日rì 不bù 食shí , 無wú 國guó 土tǔ , 十shí日rì 不bù 食shí , 無wú 疇chóu 類lèi 盡jǐn 死sǐ 矣yǐ 。 先xiān 王wáng 貴guì 誠chéng 信xìn , 誠chéng 信xìn 者zhě , 天tiān 下xià 之zhī結jié 也yě 。 賢xián 大dà 夫fū 不bù 恃shì 宗zōng 至zhì , 士shì 不bù 恃shì 外wài 權quán 。 坦tǎn 坦tǎn 之zhī 利lì 不bù 以yǐ 功gōng, 坦tǎn 坦tǎn 之zhī 備bèi 不bù 為wèi 用yòng 。 故gù 存cún 國guó 家jiā , 定dìng 社shè 稷jì , 在zài 卒zú 謀móu 之zhī 閒xián 耳ěr。 聖shèng 人rén 用yòng 其qí 心xīn , 沌dùn 沌dùn 乎hū 博bó 而ér 圜huán , 豚tún 豚tún 乎hū 莫mò 得dé 其qí 門mén , 紛fēn 紛fēn乎hū 若ruò 亂luàn 絲sī , 遺yí 遺yí 乎hū 若ruò 有yǒu 從cóng 治zhì 。 故gù 曰yuē : 欲yù 知zhī 者zhě 知zhī 之zhī , 欲yù 利lì者zhě 利lì 之zhī , 欲yù 勇yǒng 者zhě 勇yǒng 之zhī , 欲yù 貴guì 者zhě 貴guì 之zhī 。 彼bǐ 欲yù 貴guì , 我wǒ 貴guì 之zhī ,人rén 謂wèi 我wǒ 有yǒu 禮lǐ 。 彼bǐ 欲yù 勇yǒng , 我wǒ 勇yǒng 之zhī , 人rén 謂wèi 我wǒ 恭gōng 。 彼bǐ 欲yù 利lì , 我wǒ利lì 之zhī , 人rén 謂wèi 我wǒ 仁rén 。 彼bǐ 欲yù 知zhī , 我wǒ 知zhī 之zhī , 人rén 謂wèi 我wǒ 愍mǐn , 戒jiè 之zhī 戒jiè之zhī , 微wēi 而ér 異yì 之zhī 。 動dòng 作zuò 必bì 思sī 之zhī , 無wú 令lìng 人rén 識shí 之zhī , 卒zú 來lái 者zhě 必bì 備bèi之zhī , 信xìn 之zhī 者zhě 仁rén 也yě , 不bù 可kě 欺qī 者zhě 智zhì 也yě 。 既jì 智zhì 且qiě 仁rén , 是shì 謂wèi 成chéng 人rén。 賤jiàn 固gù 事shì 貴guì , 不bù 肖xiào 固gù 事shì 賢xián 。 貴guì 之zhī 所suǒ 以yǐ 能néng 成chéng 其qí 貴guì 者zhě , 以yǐ 其qí貴guì 而ér 事shì 賤jiàn 也yě , 賢xián 之zhī 所suǒ 以yǐ 能néng 成chéng 其qí 賢xián 者zhě , 以yǐ 其qí 賢xián 而ér 事shì 不bù 肖xiào 也yě。 惡è 者zhě 美měi 之zhī 充chōng 也yě , 卑bēi 者zhě 尊zūn 之zhī 充chōng 也yě , 賤jiàn 者zhě 貴guì 之zhī 充chōng 也yě , 故gù 先xiān王wáng 貴guì 之zhī 。 天tiān 以yǐ 時shí 使shǐ , 地dì 以yǐ 材cái 使shǐ , 人rén 以yǐ 德dé 使shǐ , 鬼guǐ 神shén 以yǐ 祥xiáng 使shǐ, 禽qín 獸shòu 以yǐ 力lì 使shǐ 。 所suǒ 謂wèi 德dé 者zhě , 先xiān 之zhī 之zhī 謂wèi 也yě , 故gù 德dé 莫mò 如rú 先xiān ,應yīng 適shì 莫mò 如rú 後hòu 。 先xiān 王wáng 用yòng 一yī 陰yīn 二èr 陽yáng 者zhě 霸bà , 盡jǐn 以yǐ 陽yáng 者zhě 王wáng , 以yǐ 一yī陽yáng 二èr 陰yīn 者zhě 削xuē , 盡jǐn 以yǐ 陰yīn 者zhě 亡wáng 。 量liàng 之zhī 不bù 以yǐ 少shǎo 多duō 稱chēng 之zhī 不bù 以yǐ 輕qīng 重zhòng, 度dù 之zhī 不bù 以yǐ 短duǎn 長zhǎng , 不bù 審shěn 此cǐ 三sān 者zhě , 不bù 可kě 舉jǔ 大dà 事shì 。 能néng 戒jiè 乎hū ?能néng 敕chì 乎hū ? 能néng 隱yǐn 而ér 伏fú 乎hū ? 能néng 而ér 稷jì 乎hū ? 能néng 而ér 麥mài 乎hū ? 春chūn 不bù 生shēng 而ér夏xià 無wú 得dé 乎hū , 眾zhòng 人rén 之zhī 用yòng 其qí 心xīn 也yě , 愛ài 者zhě 憎zēng 之zhī 始shǐ 也yě , 德dé 者zhě 怨yuàn 之zhī本běn 也yě , 唯wéi 賢xián 者zhě 不bù 然rán 。 先xiān 王wáng 事shì 以yǐ 合hé 交jiāo , 德dé 以yǐ 合hé 人rén , 二èr 者zhě 不bù合hé , 則zé 無wú 成chéng 矣yǐ , 無wú 親qīn 矣yǐ 。 凡fán 國guó 之zhī 亡wáng 也yě , 以yǐ 其qí 長zhǎng 者zhě 也yě 。 人rén之zhī 自zì 失shī 也yě , 以yǐ 其qí 所suǒ 長zhǎng 者zhě 也yě , 故gù 善shàn 游yóu 者zhě 死sǐ 于yú 梁liáng 池chí , 善shàn 射shè 者zhě死sǐ 于yú 中zhōng 野yě 。 命mìng 屬shǔ 于yú 食shí , 治zhì 屬shǔ 于yú 事shì 。 無wú 善shàn 事shì 而ér 有yǒu 善shàn 治zhì 者zhě ,自zì 古gǔ 及jí 今jīn , 未wèi 嘗cháng 之zhī 有yǒu 也yě 。 眾zhòng 勝shèng 寡guǎ , 疾jí 勝shèng 徐xú , 勇yǒng 勝shèng 怯qiè , 智zhì勝shèng 愚yú , 善shàn 勝shèng 惡è , 有yǒu 義yì 勝shèng 無wú 義yì , 有yǒu 天tiān 道dào 勝shèng 無wú 天tiān 道dào , 凡fán 此cǐ 七qī勝shèng 者zhě 貴guì 眾zhòng , 用yòng 之zhī 終zhōng 身shēn 者zhě 眾zhòng 矣yǐ 。 人rén 主zhǔ 好hǎo 佚yì 欲yù , 亡wáng 其qí 身shēn 失shī 其qí國guó 者zhě 殆dài 。 其qí 德dé 不bù 足zú 以yǐ 懷huái 其qí 民mín 者zhě 殆dài 。 明míng 其qí 刑xíng 而ér 賤jiàn 其qí 士shì 者zhě 殆dài。 諸zhū 侯hóu 假jiǎ 之zhī 威wēi , 久jiǔ 而ér 不bù 知zhī 極jí 已yǐ 者zhě 殆dài 。 身shēn 彌mí 老lǎo 不bù 知zhī 敬jìng 其qí 適shì子zi 者zhě 殆dài 。 蓄xù 藏cáng 積jī 陳chén 朽xiǔ 腐fǔ , 不bù 以yǐ 與yǔ 人rén 者zhě 殆dài 。 凡fán 人rén 之zhī 名míng 三sān ,有yǒu 治zhì 也yě 者zhě , 有yǒu 恥chǐ 也yě 者zhě , 有yǒu 事shì 也yě 者zhě 。 事shì 之zhī 名míng 二èr , 正zhèng 之zhī 察chá 之zhī, 五wǔ 者zhě 而ér 天tiān 下xià 治zhì 矣yǐ 。 名míng 正zhèng 則zé 治zhì , 名míng 倚yǐ 則zé 亂luàn , 無wú 名míng 則zé 死sǐ ,故gù 先xiān 王wáng 貴guì 名míng 。 先xiān 王wáng 取qǔ 天tiān 下xià , 遠yuǎn 者zhě 以yǐ 禮lǐ , 近jìn 者zhě 以yǐ 體tǐ , 體tǐ 禮lǐ者zhě , 所suǒ 以yǐ 取qǔ 天tiān 下xià , 遠yuǎn 近jìn 者zhě , 所suǒ 以yǐ 殊shū 天tiān 下xià 之zhī 際jì 。 日rì 益yì 之zhī 而ér患huàn 少shǎo 者zhě 惟wéi 忠zhōng , 日rì 損sǔn 之zhī 而ér 患huàn 多duō 者zhě 惟wéi 欲yù 。 多duō 忠zhōng 少shǎo 欲yù , 智zhì 也yě ,為wèi 人rén 臣chén 者zhě 之zhī 廣guǎng 道dào 也yě 。 為wèi 人rén 臣chén 者zhě , 非fēi 有yǒu 功gōng 勞láo 于yú 國guó 也yě , 家jiā 富fù而ér 國guó 貧pín , 為wèi 人rén 臣chén 者zhě 之zhī 大dà 罪zuì 也yě 。 為wèi 人rén 臣chén 者zhě , 非fēi 有yǒu 功gōng 勞láo 于yú 國guó也yě , 爵jué 尊zūn 而ér 主zhǔ 卑bēi , 為wèi 人rén 臣chén 者zhě 之zhī 大dà 罪zuì 也yě 。 無wú 功gōng 勞láo 于yú 國guó 而ér 貴guì富fù 者zhě , 其qí 唯wéi 尚shàng 賢xián 乎hū ? 眾zhòng 人rén 之zhī 用yòng 其qí 心xīn 也yě , 愛ài 者zhě 憎zēng 之zhī 始shǐ 也yě ,德dé 者zhě 怨yuàn 之zhī 本běn 也yě 。 生shēng 其qí 事shì 親qīn 也yě , 妻qī 子zi 具jù , 則zé 孝xiào 衰shuāi 矣yǐ 。 其qí 事shì君jūn 也yě , 有yǒu 好hǎo 業yè , 家jiā 室shì 富fù 足zú , 則zé 行xíng 衰shuāi 矣yǐ 。 爵jué 祿lù 滿mǎn , 則zé 忠zhōng 衰shuāi矣yǐ , 唯wéi 賢xián 者zhě 不bù 然rán , 故gù 先xiān 王wáng 不bù 滿mǎn 也yě 。 人rén 主zhǔ 操cāo 逆nì 人rén 臣chén 操cāo 順shùn 。先xiān 王wáng 重zhòng 榮róng 辱rǔ , 榮róng 辱rǔ 在zài 為wèi , 天tiān 下xià 無wú 私sī 愛ài 也yě , 無wú 私sī 憎zēng 也yě , 為wèi善shàn 者zhě 有yǒu 福fú , 為wèi 不bù 善shàn 者zhě 有yǒu 禍huò , 禍huò 福fú 在zài 為wèi , 故gù 先xiān 王wáng 重zhòng 為wèi 。 明míng賞shǎng 不bù 費fèi 明míng 刑xíng 不bù 暴bào , 賞shǎng 罰fá 明míng , 則zé 德dé 之zhī 至zhì 者zhě 也yě , 故gù 先xiān 王wáng 貴guì 明míng。 天tiān 道dào 大dà 而ér 帝dì 王wáng 者zhě 用yòng 愛ài 惡è 。 愛ài 惡è 天tiān 下xià 可kě 祕mì , 愛ài 惡è 重zhòng 閉bì 必bì固gù 。 釜fǔ 鼓gǔ 滿mǎn , 則zé 人rén 概gài 之zhī , 人rén 滿mǎn , 則zé 天tiān 概gài 之zhī , 故gù 先xiān 王wáng 不bù 滿mǎn也yě 。 先xiān 王wáng 之zhī 書shū , 心xīn 之zhī 敬jìng 執zhí 也yě , 而ér 眾zhòng 人rén 不bù 知zhī 也yě 。 故gù 有yǒu 事shì 事shì也yě , 毋wú 事shì 亦yì 事shì 也yě 。 吾wú 畏wèi 事shì , 不bù 欲yù 為wèi 事shì , 吾wú 畏wèi 言yán , 不bù 欲yù 為wèi言yán , 故gù 行xíng 年nián 六liù 十shí 而ér 老lǎo 吃chī 也yě 。

  八bā 觀guān 第dì 十shí 三sān

    大dà 城chéng 不bù 可kě 以yǐ 不bù 完wán , 郭guō 周zhōu 不bù 可kě 以yǐ 外wài 通tōng , 里lǐ 域yù 不bù 可kě 以yǐ橫héng 通tōng 。 閭lǘ 閈hàn 不bù 可kě

以yǐ 毋wú 闔hé 。 宮gōng 垣yuán 關guān 閉bì , 不bù 可kě 以yǐ 不bù 修xiū 。 故gù 大dà 城chéng 不bù 完wán , 則zé 亂luàn賊zéi 之zhī 人rén 謀móu 。 郭guō 周zhōu

外wài 通tōng , 則zé 姦jiān 遁dùn 踰yú 越yuè 者zhě 作zuò 。 里lǐ 域yù 橫héng 通tōng , 則zé 攘rǎng 奪duó 竊qiè 盜dào 者zhě 不bù止zhǐ 。 閭lǘ 閈hàn 無wú 闔hé ,

外wài 內nèi 交jiāo 通tōng , 則zé 男nán 女nǚ 無wú 別bié 。 宮gōng 垣yuán 不bù 備bèi , 關guān 閉bì 不bù 固gù , 雖suī 有yǒu良liáng 貨huò , 不bù 能néng 守shǒu 也yě

。 故gù 形xíng 勢shì 不bù 得dé 為wèi 非fēi , 則zé 姦jiān 邪xié 之zhī 人rén 愨què 愿yuàn 。 禁jìn 罰fá 威wēi 嚴yán , 則zé簡jiǎn 慢màn 之zhī 人rén 整zhěng 齊qí 。

憲xiàn 令lìng 著zhù 明míng , 則zé 蠻mán 夷yí 之zhī 人rén 不bù 敢gǎn 犯fàn 。 賞shǎng 慶qìng 信xìn 必bì , 則zé 有yǒu 功gōng 者zhě勸quàn 。 教jiào 訓xùn 習xí 俗sú 者zhě

眾zhòng , 則zé 君jūn 民mín 化huà 變biàn 而ér 不bù 自zì 知zhī 也yě 。 是shì 故gù 明míng 君jūn 在zài 上shàng 位wèi , 刑xíng 省shěng罰fá 寡guǎ , 非fēi 可kě 刑xíng 而ér

不bù 刑xíng , 非fēi 可kě 罪zuì 而ér 不bù 罪zuì 也yě 。 明míng 君jūn 者zhě , 閉bì 其qí 門mén , 塞sāi 其qí 塗tú ,弇yǎn 其qí 跡jī , 使shǐ 民mín 毋wú

由yóu 接jiē 於yú 淫yín 非fēi 之zhī 地dì 。 是shì 以yǐ 民mín 之zhī 道dào 正zhèng 行xíng 善shàn 也yě 若ruò 性xìng 然rán 。 故gù 罪zuì罰fá 寡guǎ 而ér 民mín 以yǐ 治zhì 矣yǐ

。

    行xíng 其qí 田tián 野yě , 視shì 其qí 耕gēng 芸yún , 計jì 其qí 農nóng 事shì , 而ér 飢jī 飽bǎo 之zhī 國guó 可kě以yǐ 知zhī 也yě 。 其qí 耕gēng 之zhī

不bù 深shēn , 芸yún 之zhī 不bù 謹jǐn , 地dì 宜yí 不bù 任rèn , 草cǎo 田tián 多duō 穢huì , 耕gēng 者zhě 不bù 必bì 肥féi, 荒huāng 者zhě 不bù 必bì 墝qiāo ,

以yǐ 人rén 猥wěi 計jì 其qí 野yě , 草cǎo 田tián 多duō 而ér 辟pì 田tián 少shǎo 者zhě , 雖suī 不bù 水shuǐ 旱hàn , 飢jī 國guó之zhī 野yě 也yě 。 若ruò 是shì 而ér

民mín 寡guǎ , 則zé 不bù 足zú 以yǐ 守shǒu 其qí 地dì , 若ruò 是shì 而ér 民mín 眾zhòng , 則zé 國guó 貧pín 民mín 飢jī 。以yǐ 此cǐ 遇yù 水shuǐ 旱hàn , 則zé

眾zhòng 散sàn 而ér 不bù 收shōu ; 彼bǐ 民mín 不bù 足zú 以yǐ 守shǒu 者zhě , 其qí 城chéng 不bù 固gù 。 民mín 飢jī 者zhě 不bù可kě 以yǐ 使shǐ 戰zhàn 。 眾zhòng 散sàn

而ér 不bù 收shōu , 則zé 國guó 為wèi 丘qiū 墟xū 。 故gù 曰yuē : 有yǒu 地dì 君jūn 國guó , 而ér 不bù 務wù 耕gēng 耘yún, 寄jì 生shēng 之zhī 君jūn 也yě 。

故gù 曰yuē : 行xíng 其qí 田tián 野yě , 視shì 其qí 耕gēng 芸yún , 計jì 其qí 農nóng 事shì , 而ér 飢jī 飽bǎo 之zhī 國guó可kě 知zhī 也yě 。

    行xíng 其qí 山shān 澤zé , 觀guān 其qí 桑sāng 麻má , 計jì 其qí 六liù 蓄xù 之zhī 產chǎn , 而ér 貧pín 富fù 之zhī國guó 可kě 知zhī 也yě 。 夫fū 山shān

澤zé 廣guǎng 大dà , 則zé 草cǎo 木mù 易yì 多duō 也yě 。 壤rǎng 地dì 肥féi 饒ráo , 則zé 桑sāng 麻má 易yì 植zhí 也yě 。薦jiàn 草cǎo 多duō 衍yǎn , 則zé 六liù

畜chù 易yì 繁fán 也yě 。 山shān 澤zé 雖suī 廣guǎng , 草cǎo 木mù 毋wú 禁jìn , 壤rǎng 地dì 雖suī 肥féi 。 桑sāng 麻má 毋wú數shù ; 薦jiàn 草cǎo 雖suī 多duō ,

六liù 畜chù 有yǒu 征zhēng , 閉bì 貨huò 之zhī 門mén 也yě 。 故gù 曰yuē : 「 時shí 貨huò 不bù 遂suì 」 。 金jīn 玉yù雖suī 多duō , 謂wèi 之zhī 貧pín 國guó

也yě 。 故gù 曰yuē : 「 行xíng 其qí 山shān 澤zé , 觀guān 其qí 桑sāng 麻má , 計jì 其qí 六liù 畜chù 之zhī 產chǎn ,而ér 貧pín 富fù 之zhī 國guó 可kě 知zhī

也yě 。 」

    入rù 國guó 邑yì , 視shì 宮gōng 室shì , 觀guān 車chē 馬mǎ 衣yī 服fú , 而ér 侈chǐ 儉jiǎn 之zhī 國guó 可kě 知zhī也yě 。 夫fū 國guó 城chéng 大dà 而ér

田tián 野yě 淺qiǎn 狹xiá 者zhě , 其qí 野yě 不bù 足zú 以yǐ 養yǎng 其qí 民mín 。 城chéng 域yù 大dà 而ér 人rén 民mín 寡guǎ 者zhě, 其qí 民mín 不bù 足zú 以yǐ 守shǒu

其qí 城chéng 。 宮gōng 營yíng 大dà 而ér 室shì 屋wū 寡guǎ 者zhě , 其qí 室shì 不bù 足zú 以yǐ 實shí 其qí 宮gōng 。 室shì 屋wū眾zhòng 而ér 人rén 徒tú 寡guǎ 者zhě ,

其qí 人rén 不bù 足zú 以yǐ 處chù 其qí 室shì 。 囷qūn 倉cāng 寡guǎ 而ér 臺tái 榭xiè 繁fán 者zhě , 其qí 藏cáng 不bù 足zú 以yǐ共gòng 其qí 費fèi 。 故gù 曰yuē :

「 主zhǔ 上shàng 無wú 積jī 而ér 宮gōng 室shì 美měi , 氓máng 家jiā 無wú 積jī 而ér 衣yī 服fú 脩xiū , 乘chéng 車chē 者zhě 飾shì觀guān 望wàng , 灸jiǔ 行xíng 者zhě 雜zá

文wén 采cǎi , 本běn 資zī 少shǎo 而ér 末mò 用yòng 多duō 者zhě , 侈chǐ 國guó 之zhī 俗sú 也yě 。 」 國guó 侈chǐ 則zé 用yòng費fèi , 用yòng 費fèi 則zé 民mín 貧pín

, 民mín 貧pín 則zé 姦jiān 智zhì 生shēng , 姦jiān 智zhì 生shēng 則zé 邪xié 巧qiǎo 作zuò ; 故gù 姦jiān 邪xié 之zhī 所suǒ 生shēng ,生shēng 於yú 匱guì 不bù 足zú ; 匱guì

不bù 足zú 之zhī 所suǒ 生shēng , 生shēng 於yú 侈chǐ ; 侈chǐ 之zhī 所suǒ 生shēng , 生shēng 於yú 毋wú 度dù ; 故gù 曰yuē :「 審shěn 度dù 量liàng , 節jié 衣yī

服fú , 儉jiǎn 財cái 用yòng , 禁jìn 侈chǐ 泰tài , 為wèi 國guó 之zhī 急jí 也yě 。 」 不bù 通tōng 於yú 若ruò 計jì 者zhě, 不bù 可kě 使shǐ 用yòng 國guó 。

故gù 曰yuē : 「 入rù 國guó 邑yì , 視shì 宮gōng 室shì , 觀guān 車chē 馬mǎ 衣yī 服fú , 而ér 侈chǐ 儉jiǎn 之zhī 國guó可kě 知zhī 也yě 。 」

    課kè 凶xiōng 饑jī , 計jì 師shī 役yì , 觀guān 臺tái 榭xiè , 量liàng 國guó 費fèi , 而ér 實shí 虛xū 之zhī 國guó可kě 知zhī 也yě 。 凡fán 田tián 野yě

萬wàn 家jiā 之zhī 眾zhòng , 可kě 食shí 之zhī 地dì , 方fāng 五wǔ 十shí 里lǐ , 可kě 以yǐ 為wèi 足zú 矣yǐ 。 萬wàn 家jiā以yǐ 下xià , 則zé 就jiù 山shān 澤zé

可kě 矣yǐ 。 萬wàn 家jiā 以yǐ 上shàng , 則zé 去qù 山shān 澤zé 可kě 矣yǐ 。 彼bǐ 野yě 悉xī 辟pì 而ér 民mín 無wú 積jī者zhě , 國guó 地dì 小xiǎo 而ér 食shí 地dì 淺qiǎn 也yě 。 田tián 半bàn 墾kěn 而ér 民mín 有yǒu 餘yú 食shí 而ér 粟sù 米mǐ 多duō 者zhě, 國guó 地dì 大dà 而ér 食shí 地dì 博bó 也yě 。 國guó 地dì 大dà 而ér 野yě 不bù 辟pì 者zhě , 君jūn 好hǎo 貨huò 而ér 臣chén好hǎo 利lì 者zhě 也yě 。 辟pì 地dì 廣guǎng 而ér 民mín 不bù 足zú 者zhě , 上shàng 賦fù 重zhòng , 流liú 其qí 藏cáng 者zhě 也yě ,故gù 曰yuē : 「 粟sù 行xíng 於yú 三sān 百bǎi 里lǐ , 則zé 國guó 毋wú 一yī 年nián 之zhī 積jī ; 粟sù 行xíng 於yú 四sì 百bǎi里lǐ , 則zé 國guó 毋wú 二èr 年nián 之zhī 積jī ; 粟sù 行xíng 於yú 五wǔ 百bǎi 里lǐ , 則zé 眾zhòng 有yǒu 飢jī 色sè ; 」其qí 稼jià 亡wáng 三sān 之zhī 一yī 者zhě , 命mìng 曰yuē 小xiǎo 凶xiōng 。 小xiǎo 凶xiōng 三sān 年nián 而ér 大dà 凶xiōng , 大dà 凶xiōng ,則zé 眾zhòng 有yǒu 大dà 遺yí 苞bāo 矣yǐ 。 什shén 一yī 之zhī 師shī , 什shén 三sān 毋wú 事shì , 則zé 稼jià 亡wáng 三sān 之zhī 一yī。 稼jià 亡wáng 三sān 之zhī 一yī , 而ér 非fēi 有yǒu 故gù 蓋gài 積jī 也yě , 則zé 道dào 有yǒu 損sǔn 瘠jí 矣yǐ 。 什shén 一yī之zhī 師shī , 三sān 年nián 不bù 解jiě , 非fēi 有yǒu 餘yú 食shí 也yě , 則zé 民mín 有yǒu 鬻yù 子zi 矣yǐ 。 故gù 曰yuē :「

山shān 林lín 雖suī 近jìn 。 草cǎo 木mù 雖suī 美měi , 宮gōng 室shì 必bì 有yǒu 度dù , 禁jìn 發fā 必bì 有yǒu 時shí , 是shì何hé 也yě ? 曰yuē : 「 大dà 木mù 不bù 可kě 獨dú 伐fá 也yě , 大dà 木mù 不bù 可kě 獨dú 舉jǔ 也yě , 大dà 木mù不bù 可kě 獨dú 鉉xuàn 也yě , 大dà 木mù 不bù 可kě 加jiā 之zhī 薄báo 牆qiáng 之zhī 上shàng 。 」 故gù 曰yuē : 「 山shān 林lín雖suī 廣guǎng , 草cǎo 木mù 雖suī 美měi , 禁jìn 發fā 必bì 有yǒu 時shí ; 國guó 雖suī 充chōng 盈yíng , 金jīn 玉yù 雖suī 多duō ,宮gōng 室shì 必bì 有yǒu 度dù ; 江jiāng 海hǎi 雖suī 廣guǎng , 池chí 澤zé 雖suī 博bó , 魚yú 鱉biē 雖suī 多duō , 罔wǎng 罟gǔ 必bì有yǒu 正zhèng 。 」 船chuán 網wǎng 不bù 可kě 一yī 財cái 而ér 成chéng 也yě 。 非fēi 私sī 草cǎo 木mù 愛ài 魚yú 鱉biē 也yě , 惡è廢fèi 民mín 於yú 生shēng 穀gǔ 也yě 。 故gù 曰yuē : 「 先xiān 王wáng 之zhī 禁jìn 山shān 澤zé 之zhī 作zuò 者zhě , 博bó 民mín 於yú生shēng 穀gǔ 也yě 。 」 彼bǐ 民mín 非fēi 穀gǔ 不bù 食shí , 穀gǔ 非fēi 地dì 不bù 生shēng , 地dì 非fēi 民mín 不bù 動dòng ,民mín 非fēi 作zuò 力lì 毋wú 以yǐ 致zhì 財cái , 天tiān 下xià 之zhī 所suǒ 生shēng , 生shēng 於yú 用yòng 力lì ; 力lì 之zhī 所suǒ 生shēng, 生shēng 於yú 勞láo 身shēn , 是shì 故gù 主zhǔ 上shàng 用yòng 財cái 毋wú 已yǐ , 是shì 民mín 用yòng 力lì 毋wú 休xiū 也yě , 故gù曰yuē : 「 臺tái 榭xiè 相xiāng 望wàng 者zhě , 其qí 上shàng 下xià 相xiāng 怨yuàn 也yě 」 。 民mín 毋wú 餘yú 積jī 者zhě , 其qí禁jìn 不bù 必bì 止zhǐ , 眾zhòng 有yǒu 遺yí 苞bāo 者zhě , 其qí 戰zhàn 不bù 必bì 勝shèng 。 道dào 有yǒu 損sǔn 瘠jí 者zhě , 其qí守shǒu 不bù 必bì 固gù 。 故gù 令lìng 不bù 必bì 行xíng , 禁jìn 不bù 必bì 止zhǐ , 戰zhàn 不bù 必bì 勝shèng , 守shǒu 不bù 必bì固gù , 則zé 危wēi 亡wáng 隨suí 其qí 後hòu 矣yǐ ; 故gù 曰yuē : 「 課kè 凶xiōng 飢jī , 計jì 師shī 役yì , 觀guān 臺tái榭xiè , 量liàng 國guó 費fèi , 實shí 虛xū 之zhī 國guó 可kě 知zhī 也yě 。 」

    入rù 州zhōu 里lǐ , 觀guān 習xí 俗sú , 聽tīng 民mín 之zhī 所suǒ 以yǐ 化huà 其qí 上shàng 。 而ér 治zhì 亂luàn 之zhī國guó 可kě 知zhī 也yě 。 州zhōu 里lǐ

不bù 鬲gé , 閭lǘ 閈hàn 不bù 設shè , 出chū 入rù 毋wú 時shí , 早zǎo 晏yàn 不bù 禁jìn , 則zé 攘rǎng 奪duó 竊qiè 盜dào, 攻gōng 擊jī 殘cán 賊zéi 之zhī 民mín , 毋wú 自zì 勝shèng 矣yǐ 。 食shí 谷gǔ 水shuǐ , 巷xiàng 鑿záo 井jǐng , 場chǎng 容róng 接jiē, 樹shù 木mù 茂mào , 宮gōng 牆qiáng 毀huǐ 壞huài , 門mén 戶hù 不bù 閉bì , 外wài 內nèi 交jiāo 通tōng , 則zé 男nán 女nǚ 之zhī別bié 毋wú 自zì 正zhèng 矣yǐ 。 鄉xiāng 毋wú 長zhǎng 游yóu , 里lǐ 毋wú 士shì 舍shě , 時shí 無wú 會huì 同tóng , 喪sàng 烝zhēng 不bù聚jù , 禁jìn 罰fá 不bù 嚴yán , 則zé 齒chǐ 長zhǎng 輯jí 睦mù , 毋wú 自zì 生shēng 矣yǐ 。 故gù 帳zhàng 禮lǐ 不bù 謹jǐn ,則zé 民mín 不bù 修xiū 廉lián , 論lùn 賢xián 不bù 鄉xiāng 舉jǔ , 則zé 士shì 不bù 及jí 行xíng , 貨huò 財cái 行xíng 於yú 國guó ,則zé 法fǎ 令lìng 毀huǐ 於yú 官guān 。 請qǐng 謁yè 得dé 於yú 上shàng , 則zé 黨dǎng 與yǔ 成chéng 於yú 下xià 。 鄉xiāng 官guān 毋wú 法fǎ制zhì , 百bǎi 姓xìng 群qún 徒tú 不bù 從cóng ; 此cǐ 亡wáng 國guó 弒shì 君jūn 之zhī 所suǒ 自zì 生shēng 也yě 。 故gù 曰yuē : 「入rù 州zhōu 里lǐ , 觀guān 習xí 俗sú , 聽tīng 民mín 之zhī 所suǒ 以yǐ 化huà 其qí 上shàng 者zhě , 而ér 治zhì 亂luàn 之zhī 國guó 可kě知zhī 也yě 。 」

    入rù 朝cháo 廷tíng , 觀guān 左zuǒ 右yòu , 求qiú 本běn 朝cháo 之zhī 臣chén , 論lùn 上shàng 下xià 之zhī 所suǒ 貴guì 賤jiàn者zhě , 而ér 彊jiàng 弱ruò 之zhī 國guó

可kě 知zhī 也yě 。 功gōng 多duō 為wèi 上shàng , 祿lù 賞shǎng 為wèi 下xià , 則zé 積jī 勞láo 之zhī 臣chén , 不bù 務wù 盡jǐn力lì 。 治zhì 行xíng 為wèi 上shàng ,

爵jué 列liè 為wèi 下xià , 則zé 豪háo 桀jié 材cái 臣chén , 不bù 務wù 竭jié 能néng 。 便biàn 辟pì 左zuǒ 右yòu , 不bù 論lùn功gōng 能néng , 而ér 有yǒu 爵jué 祿lù

, 則zé 百bǎi 姓xìng 疾jí 怨yuàn 。 非fēi 上shàng 賤jiàn 爵jué 輕qīng 祿lù 。 金jīn 玉yù 貨huò 財cái 商shāng 賈jiǎ 之zhī 人rén ,不bù 論lùn 志zhì 行xíng , 而ér 有yǒu

爵jué 祿lù 也yě , 則zé 上shàng 令lìng 輕qīng , 法fǎ 制zhì 毀huǐ 。 權quán 重zhòng 之zhī 人rén , 不bù 論lùn 才cái 能néng ,而ér 得dé 尊zūn 位wèi , 則zé 民mín

倍bèi 本běn 行xíng 而ér 求qiú 外wài 勢shì 。 彼bǐ 積jī 勞láo 之zhī 臣chén , 不bù 務wù 盡jǐn 力lì 。 則zé 兵bīng 士shì 不bù戰zhàn 矣yǐ 。 豪háo 桀jié 材cái 人rén

不bù 務wù 竭jié 能néng , 則zé 內nèi 治zhì 不bù 別bié 矣yǐ 。 百bǎi 姓xìng 疾jí 怨yuàn , 非fēi 上shàng 賤jiàn 爵jué 輕qīng 祿lù, 則zé 上shàng 毋wú 以yǐ 勸quàn 眾zhòng

矣yǐ 。 上shàng 令lìng 輕qīng , 法fǎ 制zhì 毀huǐ , 則zé 君jūn 毋wú 以yǐ 使shǐ 臣chén , 臣chén 毋wú 以yǐ 事shì 君jūn 矣yǐ。 民mín 倍bèi 本běn 行xíng 而ér 求qiú

外wài 勢shì , 則zé 國guó 之zhī 情qíng 偽wěi 竭jié 在zài 敵dí 國guó 矣yǐ 。 故gù 曰yuē : 「 入rù 朝cháo 廷tíng , 觀guān左zuǒ 右yòu , 求qiú 本běn 朝cháo 之zhī

臣chén , 論lùn 上shàng 下xià 之zhī 所suǒ 貴guì 賤jiàn 者zhě , 而ér 彊jiàng 弱ruò 之zhī 國guó 可kě 知zhī 也yě 。 」

    置zhì 法fǎ 出chū 令lìng , 臨lín 眾zhòng 用yòng 民mín , 計jì 其qí 威wēi 嚴yán 寬kuān 惠huì , 行xíng 於yú 其qí 民mín與yǔ 不bù 行xíng 於yú 其qí 民mín 可kě

知zhī 也yě 。 法fǎ 虛xū 立lì 而ér 害hài 疏shū 遠yuǎn , 令lìng 一yī 布bù 而ér 不bù 聽tīng 者zhě 存cún , 賤jiàn 爵jué 祿lù而ér 毋wú 功gōng 者zhě 富fù , 然rán

則zé 眾zhòng 必bì 輕qīng 令lìng , 而ér 上shàng 位wèi 危wēi 。 故gù 曰yuē : 「 良liáng 田tián 不bù 在zài 戰zhàn 士shì , 三sān年nián 而ér 兵bīng 弱ruò 。 賞shǎng 罰fá 不bù 信xìn , 五wǔ 年nián 而ér 破pò 。 上shàng 賣mài 官guān 爵jué , 十shí 年nián 而ér 亡wáng。 倍bèi 人rén 倫lún 而ér 禽qín 獸shòu 行xíng , 十shí 年nián 而ér 滅miè 。 」 戰zhàn 不bù 勝shèng , 弱ruò 也yě 。 地dì 四sì削xuē , 入rù 諸zhū 侯hóu , 破pò 也yě 。 離lí 本běn 國guó , 徙xǐ 都dōu 邑yì , 亡wáng 也yě 。 有yǒu 者zhě 異yì 姓xìng, 滅miè 也yě 。 故gù 曰yuē : 「 置zhì 法fǎ 出chū 令lìng , 臨lín 眾zhòng 用yòng 民mín , 計jì 其qí 威wēi 嚴yán 寬kuān 惠huì, 而ér 行xíng 於yú 其qí 民mín 不bù 行xíng 於yú 其qí 民mín 可kě 知zhī 也yě 。 」

    計jì 敵dí 與yǔ , 量liàng 上shàng 意yì , 察chá 國guó 本běn , 觀guān 民mín 產chǎn 之zhī 所suǒ 有yǒu 餘yú 不bù 足zú, 而ér 存cún 亡wáng 之zhī 國guó 可kě

知zhī 也yě 。 敵dí 國guó 彊jiàng 而ér 與yǔ 國guó 弱ruò , 諫jiàn 臣chén 死sǐ 而ér 諛yú 臣chén 尊zūn , 私sī 情qíng 行xíng 而ér公gōng 法fǎ 毀huǐ , 然rán 則zé 與yǔ

國guó 不bù 恃shì 其qí 親qīn , 而ér 敵dí 國guó 不bù 畏wèi 其qí 彊jiàng , 豪háo 傑jié 不bù 安ān 其qí 位wèi , 而ér 積jī勞láo 之zhī 人rén 不bù 懷huái 其qí 祿lù

。 悅yuè 商shāng 販fàn 而ér 不bù 務wù 本běn 貨huò , 則zé 民mín 偷tōu 處chù 而ér 不bù 事shì 積jī 聚jù 。 豪háo 傑jié 不bù安ān 其qí 位wèi , 則zé 良liáng 臣chén

出chū , 積jī 勞láo 之zhī 人rén 不bù 懷huái 其qí 祿lù , 則zé 兵bīng 士shì 不bù 用yòng 。 民mín 偷tōu 處chù 而ér 不bù 事shì積jī 聚jù , 則zé 囷qūn 倉cāng 空kōng

虛xū , 如rú 是shì 而ér 君jūn 不bù 為wèi 變biàn 。 然rán 則zé 攘rǎng 奪duó 竊qiè 盜dào , 殘cán 賊zéi 進jìn 取qǔ 之zhī 人rén起qǐ 矣yǐ 。 內nèi 者zhě 廷tíng 無wú

良liáng 臣chén , 兵bīng 士shì 不bù 用yòng , 囷qūn 倉cāng 空kōng 虛xū , 而ér 外wài 有yǒu 彊jiàng 敵dí 之zhī 憂yōu , 則zé 國guó居jū 而ér 自zì 毀huǐ 矣yǐ 。 故gù

曰yuē : 「 計jì 敵dí 與yǔ , 量liàng 上shàng 意yì , 察chá 國guó 本běn , 觀guān 民mín 產chǎn 之zhī 所suǒ 有yǒu 餘yú 不bù足zú , 而ér 存cún 亡wáng 之zhī 國guó

可kě 知zhī 也yě 。 故gù 以yǐ 此cǐ 八bā 者zhě 觀guān 人rén 主zhǔ 之zhī 國guó , 而ér 人rén 主zhǔ 毋wú 所suǒ 匿nì 其qí 情qíng矣yǐ 。 」

  法fǎ 禁jìn 第dì 十shí 四sì

    法fǎ 制zhì 不bù 議yì , 則zé 民mín 不bù 相xiāng 私sī 。 刑xíng 殺shā 毋wú 赦shè , 則zé 民mín 不bù 偷tōu 於yú為wèi 善shàn 。 爵jué 祿lù 毋wú 假jiǎ

。 則zé 下xià 不bù 亂luàn 其qí 上shàng 。 三sān 者zhě 藏cáng 於yú 官guān 則zé 為wèi 法fǎ , 施shī 於yú 國guó 則zé 成chéng 俗sú, 其qí 餘yú 不bù 彊jiàng 而ér 治zhì

矣yǐ 。 君jūn 壹yī 置zhì 則zé 儀yí , 則zé 百bǎi 官guān 守shǒu 其qí 法fǎ 。 上shàng 明míng 陳chén 其qí 制zhì , 則zé 下xià皆jiē 會huì 其qí 度dù 矣yǐ 。 君jūn

之zhī 置zhì 其qí 儀yí 也yě 不bù 一yī , 則zé 下xià 之zhī 倍bèi 法fǎ 而ér 立lì 私sī 理lǐ 者zhě 必bì 多duō 矣yǐ 。 是shì以yǐ 人rén 用yòng 其qí 私sī , 廢fèi

上shàng 之zhī 制zhì , 而ér 道dào 其qí 所suǒ 聞wén , 故gù 下xià 與yǔ 官guān 列liè 法fǎ , 而ér 上shàng 與yǔ 君jūn 分fēn 威wēi。 國guó 家jiā 之zhī 危wēi , 必bì

自zì 此cǐ 始shǐ 矣yǐ 。 昔xī 者zhě 聖shèng 王wáng 之zhī 治zhì 其qí 民mín 也yě 不bù 然rán , 廢fèi 上shàng 之zhī 法fǎ 制zhì 者zhě, 必bì 負fù 以yǐ 恥chǐ 。 財cái

厚hòu 博bó 惠huì , 以yǐ 私sī 親qīn 於yú 民mín 者zhě , 正zhèng 經jīng 而ér 自zì 正zhèng 矣yǐ 。 亂luàn 國guó 之zhī 道dào ,易yì 國guó 之zhī 常cháng , 賜cì 賞shǎng

恣zì 於yú 己jǐ 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 聖shèng 王wáng 既jì 歿mò , 受shòu 之zhī 者zhě 衰shuāi , 君jūn 人rén而ér 不bù 能néng 知zhī 立lì 君jūn 之zhī

道dào , 以yǐ 為wèi 國guó 本běn , 則zé 大dà 臣chén 之zhī 贅zhuì 下xià 而ér 射shè 人rén 心xīn 者zhě 必bì 多duō 矣yǐ , 君jūn不bù 能néng 審shěn 立lì 其qí 法fǎ ,

以yǐ 為wèi 下xià 制zhì 。 則zé 百bǎi 姓xìng 之zhī 立lì 私sī 理lǐ 而ér 徑jìng 於yú 利lì 者zhě 必bì 眾zhòng 矣yǐ 。 昔xī 者zhě聖shèng 王wáng 之zhī 治zhì 人rén 也yě 。

不bù 貴guì 其qí 人rén 博bó 學xué 也yě , 欲yù 其qí 人rén 之zhī 和hé 同tóng 以yǐ 聽tīng 令lìng 也yě 。 泰tài 誓shì 曰yuē :「 紂zhòu 有yǒu 臣chén 億yì 萬wàn 人rén

, 亦yì 有yǒu 億yì 萬wàn 之zhī 心xīn , 武wǔ 王wáng 有yǒu 臣chén 三sān 千qiān 而ér 一yī 心xīn , 故gù 紂zhòu 以yǐ 億yì 萬wàn之zhī 心xīn 亡wáng , 武wǔ 王wáng 以yǐ

一yī 心xīn 存cún 」 。 故gù 有yǒu 國guó 之zhī 君jūn , 苟gǒu 不bù 能néng 同tóng 人rén 心xīn , 一yī 國guó 威wēi , 齊qí士shì 義yì , 通tōng 上shàng 之zhī 治zhì

, 以yǐ 為wèi 下xià 法fǎ , 則zé 雖suī 有yǒu 廣guǎng 地dì 眾zhòng 民mín , 猶yóu 不bù 能néng 以yǐ 為wèi 安ān 也yě 。 君jūn失shī 其qí 道dào , 則zé 大dà 臣chén

比bǐ 權quán 重zhòng , 以yǐ 相xiāng 舉jǔ 於yú 國guó , 小xiǎo 臣chén 必bì 循xún 利lì 以yǐ 相xiāng 就jiù 也yě 。 故gù 舉jǔ 國guó之zhī 士shì , 以yǐ 為wèi 亡wáng 黨dǎng

, 行xíng 公gōng 道dào 以yǐ 為wèi 私sī 惠huì 。 進jìn 則zé 相xiāng 推tuī 於yú 君jūn , 退tuì 則zé 相xiāng 譽yù 於yú 民mín ,各gè 便biàn 其qí 身shēn , 而ér 忘wàng

社shè 稷jì 。 以yǐ 廣guǎng 其qí 居jū , 聚jù 徒tú 威wēi 群qún 。 上shàng 以yǐ 蔽bì 君jūn , 下xià 以yǐ 索suǒ 民mín 。此cǐ 皆jiē 弱ruò 君jūn 亂luàn 國guó 之zhī 道dào 也yě , 故gù 國guó 之zhī 危wēi 也yě 。 擅shàn 國guó 權quán 以yǐ 深shēn 索suǒ 於yú 民mín者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 其qí 身shēn 毋wú 任rèn 於yú 上shàng 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 進jìn 則zé受shòu 祿lù 於yú 君jūn , 退tuì 則zé 藏cáng 祿lù 於yú 室shì , 毋wú 事shì 治zhì 職zhí , 但dàn 力lì 事shì 屬shǔ , 私sī 王wáng官guān , 私sī 君jūn 事shì , 去qù 非fēi 其qí 人rén , 而ér 人rén 私sī 行xíng 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 修xiū行xíng 則zé 不bù 以yǐ 親qīn 為wèi 本běn , 治zhì 事shì 則zé 不bù 以yǐ 官guān 為wèi 主zhǔ 。 舉jǔ 毋wú 能néng , 進jìn 毋wú 功gōng者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 交jiāo 人rén 則zé 以yǐ 為wèi 己jǐ 賜cì , 舉jǔ 人rén 則zé 以yǐ 為wèi 己jǐ 勞láo ,仕shì 人rén 則zé 與yǔ 分fēn 其qí 祿lù 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 交jiāo 於yú 利lì 通tōng 而ér 獲huò 於yú 貧pín 窮qióng, 輕qīng 取qǔ 於yú 其qí 民mín 而ér 重zhòng 致zhì 於yú 其qí 君jūn , 削xuē 上shàng 以yǐ 附fù 下xià , 枉wǎng 法fǎ 以yǐ 求qiú 於yú民mín 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 用yòng 不bù 稱chēng 其qí 人rén , 家jiā 富fù 於yú 其qí 列liè , 其qí 祿lù 甚shèn寡guǎ 而ér 資zī 財cái 甚shèn 多duō 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 拂fú 世shì 以yǐ 為wèi 行xíng , 非fēi 上shàng 以yǐ 為wèi名míng , 常cháng 反fǎn 上shàng 之zhī 法fǎ 制zhì 以yǐ 成chéng 群qún 於yú 國guó 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 飾shì 於yú 貧pín窮qióng , 而ér 發fā 於yú 勤qín 勞láo , 權quán 於yú 貧pín 賤jiàn , 身shēn 無wú 職zhí 事shì , 家jiā 無wú 常cháng 姓xìng , 列liè上shàng 下xià 之zhī 閒xián , 議yì 言yán 為wèi 民mín 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 壺hú 士shì 以yǐ 為wèi 亡wáng 資zī ,修xiū 田tián 以yǐ 為wèi 亡wáng 本běn , 則zé 生shēng 之zhī 養yǎng 私sī 不bù 死sǐ 然rán 後hòu 失shī 繅sāo 以yǐ 深shēn 與yǔ 上shàng 為wèi 市shì者zhě 。 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 審shěn 飾shì 小xiǎo 節jié 以yǐ 示shì 民mín 時shí 言yán 大dà 事shì 以yǐ 動dòng 上shàng 遠yuǎn 交jiāo以yǐ 踰yú 群qún , 假jiǎ 爵jué 以yǐ 臨lín 朝cháo 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 卑bēi 身shēn 雜zá 處chù 隱yǐn 行xíng 辟pì倚yǐ , 側cè 入rù 迎yíng 遠yuǎn , 遁dùn 上shàng 而ér 遁dùn 民mín 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 詭guǐ 俗sú 異yì 禮lǐ, 大dà 言yán 法fǎ 行xíng , 難nán 其qí 所suǒ 為wèi , 而ér 高gāo 自zì 錯cuò 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 守shǒu委wěi 閒xián 居jū , 博bó 分fēn 以yǐ 致zhì 眾zhòng 。 勤qín 身shēn 遂suì 行xíng , 說shuō 人rén 以yǐ 貨huò 財cái 。 濟jì 人rén 以yǐ買mǎi 譽yù , 其qí 身shēn 甚shèn 靜jìng , 而ér 使shǐ 人rén 求qiú 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 行xíng 辟pì 而ér 堅jiān言yán 詭guǐ 而ér 辯biàn , 術shù 非fēi 而ér 博bó , 順shùn 惡è 而ér 澤zé 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 以yǐ 朋péng黨dǎng 為wèi 友yǒu , 以yǐ 蔽bì 惡è 為wèi 仁rén , 以yǐ 數shù 變biàn 為wèi 智zhì , 以yǐ 重zhòng 斂liǎn 為wèi 忠zhōng , 以yǐ 遂suì忿fèn 為wèi 勇yǒng 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 固gù 國guó 之zhī 本běn , 其qí 身shēn 務wù 往wǎng 於yú 上shàng , 深shēn附fù 於yú 諸zhū 侯hóu 者zhě 。 聖shèng 王wáng 之zhī 禁jìn 也yě 。 聖shèng 王wáng 之zhī 身shēn , 治zhì 世shì 之zhī 時shí , 德dé 行xíng必bì 有yǒu 所suǒ 是shì , 道dào 義yì 必bì 有yǒu 所suǒ 明míng ; 故gù 士shì 莫mò 敢gǎn 詭guǐ 俗sú 異yì 禮lǐ , 以yǐ 自zì 見jiàn於yú 國guó , 莫mò 敢gǎn 布bù 惠huì 緩huǎn 行xíng , 修xiū 上shàng 下xià 之zhī 交jiāo , 以yǐ 和hé 親qīn 於yú 民mín 。 故gù 莫mò敢gǎn 超chāo 等děng 踰yú 官guān , 漁yú 利lì 蘇sū 功gōng 。 以yǐ 取qǔ 順shùn 其qí 君jūn 。 聖shèng 王wáng 之zhī 治zhì 民mín 也yě ,進jìn 則zé 使shǐ 無wú 由yóu 得dé 其qí 所suǒ 利lì , 退tuì 則zé 使shǐ 無wú 由yóu 避bì 其qí 所suǒ 害hài , 必bì 使shǐ 反fǎn 乎hū安ān 其qí 位wèi , 樂lè 其qí 群qún , 務wù 其qí 職zhí , 榮róng 其qí 名míng , 而ér 後hòu 止zhǐ 矣yǐ 。 故gù 踰yú 其qí官guān 而ér 離lí 其qí 群qún 者zhě , 必bì 使shǐ 有yǒu 害hài 。 不bù 能néng 其qí 事shì 而ér 失shī 其qí 職zhí 者zhě , 必bì 使shǐ有yǒu 恥chǐ ; 是shì 故gù 聖shèng 王wáng 之zhī 教jiào 民mín 也yě , 以yǐ 仁rén 錯cuò 之zhī , 以yǐ 恥chǐ 使shǐ 之zhī , 修xiū 其qí能néng , 致zhì 其qí 所suǒ 成chéng 而ér 止zhǐ 。 故gù 曰yuē :「

絕jué 而ér 定dìng , 靜jìng 而ér 治zhì , 安ān 而ér 尊zūn , 舉jǔ 錯cuò 而ér 不bù 變biàn 者zhě , 聖shèng 王wáng 之zhī 道dào也yě 。 」

  重zhòng 令lìng 第dì 十shí 五wǔ

    凡fán 君jūn 國guó 之zhī 重zhòng 器qì 莫mò 重zhòng 於yú 令lìng , 令lìng 重zhòng 則zé 君jūn 尊zūn ; 君jūn 尊zūn 則zé 國guó安ān 。 令lìng 輕qīng 則zé 君jūn 卑bēi

, 君jūn 卑bēi 則zé 國guó 危wēi ; 故gù 安ān 國guó 在zài 乎hū 尊zūn 君jūn , 尊zūn 君jūn 在zài 乎hū 行xíng 令lìng , 行xíng令lìng 在zài 乎hū 嚴yán 罰fá ; 罰fá

嚴yán 令lìng 行xíng , 則zé 百bǎi 吏lì 皆jiē 恐kǒng ; 罰fá 不bù 嚴yán , 令lìng 不bù 行xíng , 則zé 百bǎi 吏lì 皆jiē 喜xǐ。 故gù 明míng 君jūn 察chá 於yú 治zhì

民mín 之zhī 本běn , 本běn 莫mò 要yào 於yú 令lìng , 故gù 曰yuē : 「 虧kuī 令lìng 者zhě 死sǐ , 益yì 令lìng 者zhě 死sǐ, 不bù 行xíng 令lìng 者zhě 死sǐ ,

留liú 令lìng 者zhě 死sǐ , 不bù 從cóng 令lìng 者zhě 死sǐ 」 , 五wǔ 者zhě 死sǐ 而ér 無wú 赦shè , 惟wéi 令lìng 是shì 視shì; 故gù 曰yuē : 「 令lìng 重zhòng

而ér 下xià 恐kǒng 」 。 為wèi 上shàng 者zhě 不bù 明míng , 令lìng 出chū 雖suī 自zì 上shàng , 而ér 論lùn 可kě 與yǔ 不bù 可kě者zhě 在zài 下xià 。 夫fū 倍bèi 上shàng

令lìng 以yǐ 為wèi 威wēi , 則zé 行xíng 恣zì 於yú 己jǐ 以yǐ 為wèi 私sī , 百bǎi 吏lì 奚xī 不bù 喜xǐ 之zhī 有yǒu 。 且qiě夫fū 令lìng 出chū 雖suī 自zì 上shàng ,

而ér 論lùn 可kě 與yǔ 不bù 可kě 者zhě 在zài 下xià , 是shì 威wēi 下xià 繫xì 於yú 民mín 也yě 。 威wēi 下xià 繫xì 於yú 民mín, 而ér 求qiú 上shàng 之zhī 毋wú 危wēi

, 不bù 可kě 得dé 也yě 。 令lìng 出chū 而ér 留liú 者zhě 無wú 罪zuì , 則zé 是shì 教jiào 民mín 不bù 敬jìng 也yě 。 令lìng出chū 而ér 不bù 行xíng 者zhě 毋wú 罪zuì

, 行xíng 之zhī 者zhě 有yǒu 罪zuì , 是shì 皆jiē 教jiào 民mín 不bù 聽tīng 也yě 。 令lìng 出chū 而ér 論lùn 可kě 與yǔ 不bù 可kě者zhě 在zài 官guān , 是shì 威wēi 下xià

分fēn 也yě 。 益yì 損sǔn 者zhě 毋wú 罪zuì , 則zé 是shì 教jiào 民mín 邪xié 途tú 也yě 。 如rú 此cǐ , 則zé 巧qiǎo 佞nìng之zhī 人rén , 將jiāng 以yǐ 此cǐ 成chéng

私sī 為wèi 交jiāo , 比bǐ 周zhōu 之zhī 人rén , 將jiāng 以yǐ 此cǐ 阿ā 黨dǎng 取qǔ 與yǔ 。 貪tān 利lì 之zhī 人rén , 將jiāng以yǐ 此cǐ 收shōu 貨huò 聚jù 財cái 。

懦nuò 弱ruò 之zhī 人rén , 將jiāng 以yǐ 此cǐ 阿ā 貴guì 事shì 富fù 。 便biàn 辟pì 伐fá 矜jīn 之zhī 人rén , 將jiāng 以yǐ 此cǐ買mǎi 譽yù 成chéng 名míng 。 故gù 令lìng

一yī 出chū , 示shì 民mín 邪xié 途tú 五wǔ 衢qú , 而ér 求qiú 上shàng 之zhī 毋wú 危wēi , 下xià 之zhī 毋wú 亂luàn , 不bù可kě 得dé 也yě 。 菽shū 粟sù 不bù

足zú , 末mò 生shēng 不bù 禁jìn , 民mín 必bì 有yǒu 飢jī 餓è 之zhī 色sè , 而ér 工gōng 以yǐ 雕diāo 文wén 刻kè 鏤lòu 相xiāng稚zhì 也yě , 謂wèi 之zhī 逆nì 。

布bù 帛bó 不bù 足zú , 衣yī 服fú 毋wú 度dù , 民mín 必bì 有yǒu 凍dòng 寒hán 之zhī 傷shāng , 而ér 女nǚ 以yǐ 美měi 衣yī錦jǐn 繡xiù 綦qí 組zǔ 相xiāng 稚zhì 也yě

, 謂wèi 之zhī 逆nì 。 萬wàn 乘chéng 藏cáng 兵bīng 之zhī 國guó , 卒zú 不bù 能néng 野yě 戰zhàn 應yīng 敵dí , 社shè 稷jì 必bì有yǒu 危wēi 亡wáng 之zhī 患huàn , 而ér 士shì 以yǐ 毋wú 分fēn 役yì 相xiāng 稚zhì 也yě 謂wèi 之zhī 逆nì 。 爵jué 人rén 不bù 論lùn 能néng, 祿lù 人rén 不bù 論lùn 功gōng , 則zé 士shì 無wú 為wèi 行xíng 制zhì 死sǐ 節jié 。 而ér 群qún 臣chén 必bì 通tōng 外wài 請qǐng 謁yè, 取qǔ 權quán 道dào , 行xíng 事shì 便biàn 辟pì , 以yǐ 貴guì 富fù 為wèi 榮róng 華huá 以yǐ 相xiāng 稚zhì

也yě , 謂wèi 之zhī 逆nì 。 朝cháo 有yǒu 經jīng 臣chén , 國guó 有yǒu 經jīng 俗sú , 民mín 有yǒu 經jīng 產chǎn 。 何hé 謂wèi朝cháo 之zhī 經jīng 臣chén ? 察chá 身shēn 能néng 而ér 受shòu 官guān , 不bù 誣wū 於yú 上shàng ; 謹jǐn 於yú 法fǎ 令lìng 以yǐ 治zhì ,不bù 阿ā 黨dǎng ; 竭jié 能néng 盡jǐn 力lì , 而ér 不bù 尚shàng 得dé ; 犯fàn 難nán 離lí 患huàn , 而ér 不bù 辭cí 死sǐ ;受shòu 祿lù 不bù 過guò 其qí 功gōng , 服fú 位wèi 不bù 侈chǐ 其qí 能néng , 不bù 以yǐ 毋wú 實shí 虛xū 受shòu 者zhě , 朝cháo 之zhī經jīng 臣chén 也yě 。 何hé 謂wèi 國guó 之zhī 經jīng 俗sú ? 所suǒ 好hǎo 惡è , 不bù 違wéi 於yú 上shàng ; 所suǒ 貴guì 賤jiàn ,不bù 逆nì 於yú 令lìng , 毋wú 上shàng 拂fú 之zhī 事shì , 毋wú 下xià 比bǐ 之zhī 說shuō , 毋wú 侈chǐ 泰tài 之zhī 養yǎng , 毋wú踰yú 等děng 之zhī 服fú 。 謹jǐn 於yú 鄉xiāng 里lǐ 之zhī 行xíng , 而ér 不bù 逆nì 於yú 本běn 朝cháo 之zhī 事shì 者zhě , 國guó 之zhī經jīng 俗sú 也yě 。 何hé 謂wèi 民mín 之zhī 經jīng 產chǎn ? 畜chù 長zhǎng 樹shù 蓺yì , 務wù 時shí 殖zhí 穀gǔ , 力lì 農nóng 墾kěn草cǎo , 禁jìn 止zhǐ 末mò 事shì 者zhě , 民mín 之zhī 經jīng 產chǎn 也yě 。 故gù 曰yuē : 「 朝cháo 不bù 貴guì 經jīng 臣chén ,則zé 便biàn 辟pì 得dé 進jìn 。 毋wú 功gōng 虛xū 取qǔ , 奸jiān 邪xié 得dé 行xíng 。 毋wú 能néng 上shàng 通tōng 。 」 國guó 不bù服fú 經jīng 俗sú , 則zé 臣chén 下xià 不bù 順shùn , 而ér 上shàng 令lìng 難nán 行xíng 。 民mín 不bù 務wù 經jīng 產chǎn , 則zé 倉cāng廩lǐn 空kōng 虛xū , 財cái 用yòng 不bù 足zú 。 便biàn 辟pì 得dé 進jìn , 毋wú 功gōng 虛xū 取qǔ , 姦jiān 邪xié 得dé 行xíng ,毋wú 能néng 上shàng 通tōng , 則zé 大dà 臣chén 不bù 和hé 。 臣chén 下xià 不bù 順shùn , 上shàng 令lìng 難nán 行xíng , 則zé 應yīng 難nán不bù 捷jié , 倉cāng 廩lǐn 空kōng 虛xū , 財cái 用yòng 不bù 足zú , 則zé 國guó 毋wú 以yǐ 固gù 守shǒu , 三sān 者zhě 見jiàn 一yī焉yān , 則zé 敵dí 國guó 制zhì 之zhī 矣yǐ 。 故gù 國guó 不bù 虛xū 重zhòng , 兵bīng 不bù 虛xū 勝shèng , 民mín 不bù 虛xū 用yòng, 令lìng 不bù 虛xū 行xíng 。 凡fán 國guó 之zhī 重zhòng 也yě , 必bì 待dài 兵bīng 之zhī 勝shèng 也yě , 而ér 國guó 乃nǎi 重zhòng 。凡fán 兵bīng 之zhī 勝shèng 也yě , 必bì 待dài 民mín 之zhī 用yòng 也yě , 而ér 兵bīng 乃nǎi 勝shèng 。 凡fán 民mín 之zhī 用yòng 也yě ,必bì 待dài 令lìng 之zhī 行xíng 也yě , 而ér 民mín 乃nǎi 用yòng 。 凡fán 令lìng 之zhī 行xíng 也yě , 必bì 待dài 近jìn 者zhě 之zhī 勝shèng也yě , 而ér 令lìng 乃nǎi 行xíng 。 故gù 禁jìn 不bù 勝shèng 於yú 親qīn 貴guì , 罰fá 不bù 行xíng 於yú 便biàn 辟pì , 法fǎ 禁jìn不bù 誅zhū 於yú 嚴yán 重zhòng , 而ér 害hài 於yú 疏shū 遠yuǎn , 慶qìng 賞shǎng 不bù 施shī 於yú 卑bēi 賤jiàn 二èr 三sān , 而ér 求qiú令lìng 之zhī 必bì 行xíng , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 能néng 不bù 通tōng 於yú 官guān , 受shòu 祿lù 賞shǎng 不bù 當dāng 於yú 功gōng ,號hào 令lìng 逆nì 於yú 民mín 心xīn , 動dòng 靜jìng 詭guǐ 於yú 時shí 變biàn , 有yǒu 功gōng 不bù 必bì 賞shǎng , 有yǒu 罪zuì 不bù 必bì誅zhū , 令lìng 焉yān 不bù 必bì 行xíng , 禁jìn 焉yān 不bù 必bì 止zhǐ , 在zài 上shàng 位wèi 無wú 以yǐ 使shǐ 下xià , 而ér 求qiú民mín 之zhī 必bì 用yòng , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 將jiāng 帥shuài 不bù 嚴yán 威wēi , 民mín 心xīn 不bù 專zhuān 一yī , 陳chén 士shì不bù 死sǐ 制zhì , 卒zú 士shì 不bù 輕qīng 敵dí , 而ér 求qiú 兵bīng 之zhī 必bì 勝shèng , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 內nèi 守shǒu不bù 能néng 完wán , 外wài 攻gōng 不bù 能néng 服fú , 野yě 戰zhàn 不bù 能néng 制zhì 敵dí , 侵qīn 伐fá 不bù 能néng 威wēi 四sì 鄰lín, 而ér 求qiú 國guó 之zhī 重zhòng , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 德dé 不bù 加jiā 於yú 弱ruò 小xiǎo , 威wēi 不bù 信xìn 於yú 彊jiàng大dà 。 征zhēng 伐fá 不bù 能néng 服fú 天tiān 下xià , 而ér 求qiú 霸bà 諸zhū 侯hóu , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 威wēi 有yǒu 與yǔ兩liǎng 立lì , 兵bīng 有yǒu 與yǔ 分fēn 爭zhēng , 德dé 不bù 能néng 懷huái 遠yuǎn 國guó , 令lìng 不bù 能néng 一yī 諸zhū 侯hóu , 而ér求qiú 王wáng 天tiān 下xià , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 地dì 大dà 國guó 富fù , 人rén 眾zhòng 兵bīng 彊jiàng , 此cǐ 霸bà 王wáng 之zhī本běn 也yě , 然rán 而ér 與yǔ 危wēi 亡wáng 為wèi 鄰lín 矣yǐ 。 天tiān 道dào 之zhī 數shù , 人rén 心xīn 之zhī 變biàn 。 天tiān 道dào之zhī 數shù , 至zhì 則zé 反fǎn , 盛shèng 則zé 衰shuāi 。 人rén 心xīn 之zhī 變biàn , 有yǒu 餘yú 則zé 驕jiāo 。 驕jiāo 則zé 緩huǎn怠dài 。 夫fū 驕jiāo 者zhě 驕jiāo 諸zhū 侯hóu , 驕jiāo 諸zhū 侯hóu 者zhě , 諸zhū 侯hóu 失shī 於yú 外wài 。 緩huǎn 怠dài 者zhě ,民mín 亂luàn 於yú 內nèi 。 諸zhū 侯hóu 失shī 於yú 外wài , 民mín 亂luàn 於yú 內nèi , 天tiān 道dào 也yě , 此cǐ 危wēi 亡wáng 之zhī時shí 也yě 。 若ruò 夫fū 地dì 雖suī 大dà , 而ér 不bù 並bìng 兼jiān , 不bù 擾rǎo 奪duó 。 人rén 雖suī 眾zhòng , 不bù 緩huǎn怠dài , 不bù 傲ào 下xià 。 國guó 雖suī 富fù , 不bù 侈chǐ 泰tài , 不bù 縱zòng 欲yù 。 兵bīng 雖suī 彊jiàng , 不bù 輕qīng侮wǔ 諸zhū 侯hóu 。 動dòng 眾zhòng 用yòng 兵bīng , 必bì 為wèi 天tiān 下xià 政zhèng 理lǐ ; 此cǐ 正zhèng 天tiān 下xià 之zhī 本běn , 而ér霸bà 王wáng 之zhī 主zhǔ 也yě 。 凡fán 先xiān 王wáng 治zhì 國guó 之zhī 器qì 三sān , 攻gōng 而ér 毀huǐ 之zhī 者zhě 六liù 。 明míng 王wáng能néng 勝shèng 其qí 攻gōng , 故gù 不bù 益yì 於yú 三sān 者zhě , 而ér 自zì 有yǒu 國guó 正zhèng 天tiān 下xià , 亂luàn 王wáng 不bù 能néng勝shèng 其qí 攻gōng , 故gù 亦yì 不bù 損sǔn 於yú 三sān 者zhě , 而ér 自zì 有yǒu 天tiān 下xià 而ér 亡wáng 。 三sān 器qì 者zhě 何hé也yě ? 曰yuē : 「 號hào 令lìng 也yě 、 斧fǔ 鉞yuè 也yě 、 祿lù 賞shǎng 也yě 。 」 六liù 攻gōng 者zhě 何hé 也yě ?曰yuē : 「 親qīn 也yě 、 貴guì 也yě 、 貨huò 也yě 、 色sè 也yě 、 巧qiǎo 佞nìng 也yě 、 玩wán 好hǎo 也yě 。 」三sān 器qì 之zhī 用yòng 何hé 也yě ? 曰yuē : 「 非fēi 號hào 令lìng 毋wú 以yǐ 使shǐ 下xià , 非fēi 斧fǔ 鉞yuè 毋wú 以yǐ 威wēi眾zhòng , 非fēi 祿lù 賞shǎng 毋wú 以yǐ 勸quàn 民mín 。 」 六liù 攻gōng 之zhī 敗bài 何hé 也yě ? 曰yuē : 「 雖suī 不bù 聽tīng而ér 可kě 以yǐ 得dé 存cún 者zhě , 雖suī 犯fàn 禁jìn 而ér 可kě 以yǐ 得dé 免miǎn 者zhě , 雖suī 毋wú 功gōng 而ér 可kě 以yǐ 得dé富fù 者zhě 。 」 凡fán 國guó 有yǒu 不bù 聽tīng 而ér 可kě 以yǐ 得dé 存cún 者zhě , 則zé 號hào 令lìng 不bù 足zú 以yǐ 使shǐ 下xià。 有yǒu 犯fàn 禁jìn 而ér 可kě 以yǐ 得dé 免miǎn 者zhě , 則zé 斧fǔ 鉞yuè 不bù 足zú 以yǐ 威wēi 眾zhòng 。 有yǒu 毋wú 功gōng 而ér可kě 以yǐ 得dé 富fù 者zhě , 則zé 祿lù 賞shǎng 不bù 足zú 以yǐ 勸quàn 民mín 。 號hào 令lìng 不bù 足zú 以yǐ 使shǐ 下xià , 斧fǔ鉞yuè 不bù 足zú 以yǐ 威wēi 眾zhòng , 祿lù 賞shǎng 不bù 足zú 以yǐ 勸quàn 民mín , 若ruò 此cǐ , 則zé 民mín 毋wú 為wèi 自zì 用yòng; 民mín 毋wú 為wèi 自zì 用yòng , 則zé 戰zhàn 不bù 勝shèng , 戰zhàn 不bù 勝shèng , 而ér 守shǒu 不bù 固gù , 守shǒu 不bù 固gù, 則zé 敵dí 國guó 制zhì 之zhī 矣yǐ 。 然rán 則zé 先xiān 王wáng 將jiāng 若ruò 之zhī 何hé ? 曰yuē : 「 不bù 為wèi 六liù 者zhě變biàn 更gèng 於yú 號hào 令lìng , 不bù 為wèi 六liù 者zhě 疑yí 錯cuò 於yú 斧fǔ 鉞yuè , 不bù 為wèi 六liù 者zhě 益yì 損sǔn 於yú 祿lù賞shǎng ; 」 若ruò 此cǐ , 則zé 遠yuǎn 近jìn 一yī 心xīn ; 遠yuǎn 近jìn 一yī 心xīn , 則zé 眾zhòng 寡guǎ 同tóng 力lì ; 眾zhòng寡guǎ 同tóng 力lì , 則zé 戰zhàn 可kě 以yǐ 必bì 勝shèng , 而ér 守shǒu 可kě 以yǐ 必bì 固gù , 非fēi 以yǐ 並bìng 兼jiān 攘rǎng 奪duó也yě , 以yǐ 為wèi 天tiān 下xià 政zhèng 治zhì 也yě , 此cǐ 正zhèng 天tiān 下xià 之zhī 道dào 也yě 。

❖
🔊 本页支持朗读:点屏幕底部控制条即可听书(Chrome / Edge / Safari 支持)。 若未出现控制条,说明当前浏览器不支持语音朗读。
相关推荐