推荐
首页 › 书库 › 管子

第 5 / 84 回

  法fǎ 法fǎ 第dì 十shí 六liù

    不bù 法fǎ 法fǎ 則zé 事shì 毋wú 常cháng , 法fǎ 不bù 法fǎ 則zé 令lìng 不bù 行xíng , 令lìng 而ér 不bù 行xíng ,則zé 令lìng 不bù 法fǎ 也yě 。 法fǎ

而ér 不bù 行xíng , 則zé 修xiū 令lìng 者zhě 不bù 審shěn 也yě 。 審shěn 而ér 不bù 行xíng , 則zé 賞shǎng 罰fá 輕qīng 也yě 。重zhòng 而ér 不bù 行xíng , 則zé 賞shǎng

罰fá 不bù 信xìn 也yě 。 信xìn 而ér 不bù 行xíng , 則zé 不bù 以yǐ 身shēn 先xiān 之zhī 也yě 。 故gù 曰yuē : 「 禁jìn勝shèng 於yú 身shēn , 則zé 令lìng 行xíng

於yú 民mín 矣yǐ 」 。 聞wén 賢xián 而ér 不bù 舉jǔ , 殆dài 。 聞wén 善shàn 而ér 不bù 索suǒ , 殆dài 。 見jiàn 能néng而ér 不bù 使shǐ , 殆dài 。 親qīn

人rén 而ér 不bù 固gù , 殆dài 。 同tóng 謀móu 而ér 離lí , 殆dài 。 危wēi 人rén 而ér 不bù 能néng , 殆dài 。 廢fèi人rén 而ér 復fù 起qǐ , 殆dài 。

可kě 而ér 不bù 為wèi , 殆dài 。 足zú 而ér 不bù 施shī , 殆dài 。 幾jǐ 而ér 不bù 密mì , 殆dài 。 人rén 主zhǔ不bù 周zhōu 密mì , 則zé 正zhèng 言yán

直zhí 行xíng 之zhī 士shì 危wēi 。 正zhèng 言yán 直zhí 行xíng 之zhī 士shì 危wēi , 則zé 人rén 主zhǔ 孤gū 而ér 毋wú 內nèi 。 人rén主zhǔ 孤gū 而ér 毋wú 內nèi , 則zé

人rén 臣chén 黨dǎng 而ér 成chéng 群qún 。 使shǐ 人rén 主zhǔ 孤gū 而ér 毋wú 內nèi , 人rén 臣chén 黨dǎng 而ér 成chéng 群qún 者zhě ,此cǐ 非fēi 人rén 臣chén 之zhī 罪zuì 也yě

, 人rén 主zhǔ 之zhī 過guò 也yě 。 民mín 毋wú 重zhòng 罪zuì , 過guò 不bù 大dà 也yě ; 民mín 毋wú 大dà 過guò , 上shàng毋wú 赦shè 也yě ; 上shàng 赦shè 小xiǎo

過guò , 則zé 民mín 多duō 重zhòng 罪zuì , 積jī 之zhī 所suǒ 生shēng 也yě 。 故gù 曰yuē : 「 赦shè 出chū 則zé 民mín 不bù敬jìng , 惠huì 行xíng 則zé 過guò 日rì

益yì 」 。 惠huì 赦shè 加jiā 於yú 民mín , 而ér 囹líng 圄yǔ 雖suī 實shí , 殺shā 戮lù 雖suī 繁fán , 姦jiān 不bù 勝shèng矣yǐ 。 故gù 曰yuē : 「 邪xié

莫mò 如rú 蚤zǎo 禁jìn 之zhī 」 。 赦shè 過guò 遺yí 善shàn , 則zé 民mín 不bù 勵lì 。 有yǒu 過guò 不bù 赦shè , 有yǒu善shàn 不bù 遺yí , 勵lì 民mín 之zhī

道dào , 於yú 此cǐ 乎hū 用yòng 之zhī 矣yǐ 。 故gù 曰yuē : 「 明míng 君jūn 者zhě 事shì 斷duàn 者zhě 也yě 」 。 君jūn有yǒu 三sān 欲yù 於yú 民mín , 三sān

欲yù 不bù 節jié , 則zé 上shàng 位wèi 危wēi 。 三sān 欲yù 者zhě 何hé 也yě ? 一yī 曰yuē 求qiú , 二èr 曰yuē 禁jìn ,三sān 曰yuē 令lìng 。 求qiú 必bì 欲yù

得dé , 禁jìn 必bì 欲yù 止zhǐ , 令lìng 必bì 欲yù 行xíng 。 求qiú 多duō 者zhě , 其qí 得dé 寡guǎ , 禁jìn 多duō 者zhě, 其qí 止zhǐ 寡guǎ 。 令lìng 多duō

者zhě , 其qí 行xíng 寡guǎ 。 求qiú 而ér 不bù 得dé , 則zé 威wēi 日rì 損sǔn 。 禁jìn 而ér 不bù 止zhǐ , 則zé 刑xíng罰fá 侮wǔ 。 令lìng 而ér 不bù 行xíng

, 則zé 下xià 凌líng 上shàng , 故gù 未wèi 有yǒu 能néng 多duō 求qiú 而ér 多duō 得dé 者zhě 也yě , 未wèi 有yǒu 能néng 多duō 禁jìn而ér 多duō 止zhǐ 者zhě 也yě ; 未wèi 有yǒu 能néng 多duō 令lìng 而ér 多duō 行xíng 者zhě 也yě ; 故gù 曰yuē : 「 上shàng 苛kē 則zé下xià 不bù 聽tīng 」 , 下xià 不bù 聽tīng 而ér 彊jiàng 以yǐ 刑xíng 罰fá , 則zé 為wèi 人rén 上shàng 者zhě 眾zhòng 謀móu 之zhī 矣yǐ ,為wèi 人rén 上shàng 而ér 眾zhòng 謀móu 之zhī , 雖suī 欲yù 毋wú 危wēi , 不bù 可kě 得dé 也yě 。 號hào 令lìng 已yǐ 出chū , 又yòu易yì 之zhī 。 禮lǐ 義yì 已yǐ 行xíng , 又yòu 止zhǐ 之zhī 。 度dù 量liàng 已yǐ 制zhì , 又yòu 頡xié 之zhī 。 刑xíng 法fǎ 已yǐ錯cuò , 又yòu 移yí 之zhī ; 如rú 是shì , 則zé 慶qìng 賞shǎng 雖suī 重zhòng , 民mín 不bù 勸quàn 也yě 。 殺shā 戮lù 雖suī 繁fán, 民mín 不bù 畏wèi 也yě 。 故gù 曰yuē : 「 上shàng 無wú 固gù 植zhí , 下xià 有yǒu 疑yí 心xīn 。 國guó 無wú 常cháng 經jīng, 民mín 力lì 必bì 竭jié 。 數shù 也yě 。 」 明míng 君jūn 在zài 上shàng 位wèi , 民mín 毋wú 敢gǎn 立lì 私sī 議yì 自zì 貴guì者zhě 。 國guó 毋wú 怪guài 嚴yán , 毋wú 雜zá 俗sú , 毋wú 異yì 禮lǐ , 士shì 毋wú 私sī 議yì , 倨jù 傲ào 易yì 令lìng, 錯cuò 儀yí 、 畫huà 制zhì 、 作zuò 議yì 者zhě , 盡jǐn 誅zhū , 故gù 彊jiàng 者zhě 折zhé , 銳ruì 者zhě 挫cuò , 堅jiān者zhě 破pò , 引yǐn 之zhī 以yǐ 繩shéng 墨mò 繩shéng 之zhī 以yǐ 誅zhū 僇lù , 故gù 萬wàn 民mín 之zhī 心xīn 皆jiē 服fú 而ér 從cóng 上shàng, 推tuī 之zhī 而ér 往wǎng , 引yǐn 之zhī 而ér 來lái , 彼bǐ 下xià 有yǒu 立lì 其qí 私sī 議yì 自zì 貴guì , 分fēn 爭zhēng 而ér退tuì 者zhě , 則zé 令lìng 自zì 此cǐ 不bù 行xíng 矣yǐ 。 故gù 曰yuē : 「 私sī 議yì 立lì 則zé 主zhǔ 道dào 卑bēi 矣yǐ 。」 況kuàng 主zhǔ 倨jù 傲ào 易yì 令lìng , 錯cuò 儀yí 畫huà 制zhì , 變biàn 易yì 風fēng 俗sú , 詭guǐ 服fú 殊shū 說shuō 猶yóu 立lì。 上shàng 不bù 行xíng 君jūn 令lìng , 下xià 不bù 合hé 於yú 鄉xiāng 里lǐ , 變biàn 更gèng 自zì 為wèi , 易yì 國guó 之zhī 成chéng 俗sú者zhě , 命mìng 之zhī 曰yuē 不bù 牧mù 之zhī 民mín 。 不bù 牧mù 之zhī 民mín , 繩shéng 之zhī 外wài 也yě , 繩shéng 之zhī 外wài 誅zhū, 使shǐ 賢xián 者zhě 食shí 於yú 能néng , 鬥dòu 士shì 食shí 於yú 功gōng 。 賢xián 者zhě 食shí 於yú 能néng , 則zé 上shàng 尊zūn 而ér民mín 從cóng , 鬥dòu 士shì 食shí 於yú 功gōng , 則zé 卒zú 輕qīng 患huàn 而ér 傲ào 敵dí , 上shàng 尊zūn 而ér 民mín 從cóng , 卒zú輕qīng 患huàn 而ér 傲ào 敵dí , 二èr 者zhě 設shè 於yú 國guó , 則zé 天tiān 下xià 治zhì 而ér 主zhǔ 安ān 矣yǐ 。

    凡fán 赦shè 者zhě , 小xiǎo 利lì 而ér 大dà 害hài 者zhě 也yě , 故gù 久jiǔ 而ér 不bù 勝shèng 其qí 禍huò 。 毋wú赦shè 者zhě , 小xiǎo 害hài 而ér 大dà

利lì 者zhě 也yě , 故gù 久jiǔ 而ér 不bù 勝shèng 其qí 福fú 。 故gù 赦shè 者zhě , 奔bēn 馬mǎ 之zhī 委wěi 轡pèi , 毋wú赦shè 者zhě , 痤cuó 睢suī 之zhī 礦kuàng

石shí 也yě 。 爵jué 不bù 尊zūn , 祿lù 不bù 重zhòng 者zhě , 不bù 與yǔ 圖tú 難nán 犯fàn 危wēi , 以yǐ 其qí 道dào 為wèi未wèi 可kě 以yǐ 求qiú 之zhī 也yě 。

是shì 故gù 先xiān 王wáng 制zhì 軒xuān 冕miǎn , 所suǒ 以yǐ 著zhù 貴guì 賤jiàn 不bù 求qiú 其qí 美měi 。 設shè 爵jué 祿lù , 所suǒ以yǐ 守shǒu 其qí 服fú , 不bù 求qiú

其qí 觀guān 也yě 。 使shǐ 君jūn 子zi 食shí 於yú 道dào , 小xiǎo 人rén 食shí 於yú 力lì 。 君jūn 子zi 食shí 於yú 道dào ,則zé 上shàng 尊zūn 而ér 民mín 順shùn 。

小xiǎo 人rén 食shí 於yú 力lì , 則zé 財cái 厚hòu 而ér 養yǎng 足zú 。 上shàng 尊zūn 而ér 民mín 順shùn , 財cái 厚hòu 而ér 養yǎng足zú , 四sì 者zhě 備bèi 體tǐ , 則zé 胥xū 足zú 上shàng 尊zūn 時shí 而ér 王wáng 不bù 難nán 矣yǐ 。 文wén 有yǒu 三sān 侑yòu ,武wǔ 毋wú 一yī 赦shè 。 惠huì 者zhě 多duō 赦shè 者zhě 也yě , 先xiān 易yì 而ér 後hòu 難nán , 久jiǔ 而ér 不bù 勝shèng 其qí 禍huò。 法fǎ 者zhě 先xiān 難nán 而ér 後hòu 易yì , 久jiǔ 而ér 不bù 勝shèng 其qí 福fú ; 故gù 惠huì 者zhě 民mín 之zhī 仇chóu 讎chóu 也yě, 法fǎ 者zhě 民mín 之zhī 父fù 母mǔ 也yě 。 太tài 上shàng 以yǐ 制zhì 制zhì 度dù , 其qí 次cì 失shī 而ér 能néng 追zhuī 之zhī ,雖suī 有yǒu 過guò , 亦yì 不bù 甚shèn 矣yǐ 。 明míng 君jūn 制zhì 宗zōng 廟miào , 足zú 以yǐ 設shè 賓bīn 祀sì , 不bù 求qiú 其qí美měi 。 為wèi 宮gōng 室shì 臺tái 榭xiè , 足zú 以yǐ 避bì 燥zào 溼shī 寒hán 暑shǔ , 不bù 求qiú 其qí 大dà 。 為wèi 雕diāo 文wén刻kè 鏤lòu , 足zú 以yǐ 辨biàn 貴guì 賤jiàn , 不bù 求qiú 其qí 觀guān ; 故gù 農nóng 夫fū 不bù 失shī 其qí 時shí , 百bǎi 工gōng不bù 失shī 其qí 功gōng , 商shāng 無wú 廢fèi 利lì , 民mín 無wú 游yóu 日rì , 財cái 無wú 砥dǐ 墆zhì , 故gù 曰yuē : 「儉jiǎn 其qí 道dào 乎hū ! 」

    令lìng 未wèi 布bù 而ér 民mín 或huò 為wèi 之zhī , 而ér 賞shǎng 從cóng 之zhī , 則zé 是shì 上shàng 妄wàng 予yǔ 也yě ;上shàng 妄wàng 予yǔ , 則zé 功gōng 臣chén

怨yuàn 。 功gōng 臣chén 怨yuàn , 而ér 愚yú 民mín 操cāo 事shì 於yú 妄wàng 作zuò 。 愚yú 民mín 操cāo 事shì 於yú 妄wàng 作zuò ,則zé 大dà 亂luàn 之zhī 本běn 也yě 。

令lìng 未wèi 布bù 而ér 罰fá 及jí 之zhī , 則zé 是shì 上shàng 妄wàng 誅zhū 也yě ; 上shàng 妄wàng 誅zhū 則zé 民mín 輕qīng 生shēng ,民mín 輕qīng 生shēng 則zé 暴bào 人rén 興xìng

, 曹cáo 黨dǎng 起qǐ 而ér 亂luàn 賊zéi 作zuò 矣yǐ 令lìng 已yǐ 布bù 而ér 賞shǎng 不bù 從cóng , 則zé 是shì 使shǐ 民mín 不bù 勸quàn勉miǎn , 不bù 行xíng 制zhì , 不bù

死sǐ 節jié 民mín 不bù 勸quàn 勉miǎn , 不bù 行xíng 制zhì , 不bù 死sǐ 節jié , 則zé 戰zhàn 不bù 勝shèng 而ér 守shǒu 不bù 固gù。 戰zhàn 不bù 勝shèng 而ér 守shǒu 不bù

固gù , 則zé 國guó 不bù 安ān 矣yǐ 。 令lìng 已yǐ 布bù 而ér 罰fá 不bù 及jí , 則zé 是shì 教jiào 民mín 不bù 聽tīng ,民mín 不bù 聽tīng , 則zé 彊jiàng 者zhě

立lì ; 彊jiàng 者zhě 立lì , 則zé 主zhǔ 位wèi 危wēi 矣yǐ ; 故gù 曰yuē : 「 憲xiàn 律lǜ 制zhì 度dù 必bì 法fǎ 道dào, 號hào 令lìng 必bì 著zhù 明míng ,

賞shǎng 罰fá 必bì 信xìn 密mì , 此cǐ 正zhèng 民mín 之zhī 經jīng 也yě 。 凡fán 大dà 國guó 之zhī 君jūn 尊zūn , 小xiǎo 國guó 之zhī君jūn 卑bēi 。 大dà 國guó 之zhī 君jūn

所suǒ 以yǐ 尊zūn 者zhě , 何hé 也yě ? 曰yuē : 「 為wèi 之zhī 用yòng 者zhě 眾zhòng 也yě 。 」 小xiǎo 國guó 之zhī 君jūn所suǒ 以yǐ 卑bēi 者zhě , 何hé 也yě

? 曰yuē : 「 為wèi 之zhī 用yòng 者zhě 寡guǎ 也yě 。 」 然rán 則zé 為wèi 之zhī 用yòng 者zhě 眾zhòng 則zé 尊zūn , 為wèi之zhī 用yòng 者zhě 寡guǎ 則zé 卑bēi ,

則zé 人rén 主zhǔ 安ān 能néng 不bù 欲yù 民mín 之zhī 眾zhòng 為wèi 己jǐ 用yòng 也yě 。 使shǐ 民mín 眾zhòng 為wèi 己jǐ 用yòng 奈nài 何hé? 曰yuē : 「 法fǎ 立lì 令lìng

行xíng 」 , 則zé 民mín 之zhī 用yòng 者zhě 眾zhòng 矣yǐ 。 法fǎ 不bù 立lì , 令lìng 不bù 行xíng , 則zé 民mín 之zhī 用yòng者zhě 寡guǎ 矣yǐ ; 故gù 法fǎ 之zhī

所suǒ 立lì , 令lìng 之zhī 所suǒ 行xíng 者zhě 多duō 。 而ér 所suǒ 廢fèi 者zhě 寡guǎ , 則zé 民mín 不bù 誹fěi 議yì ; 民mín不bù 誹fěi 議yì , 則zé 聽tīng 從cóng 矣yǐ 。 法fǎ 之zhī 所suǒ 立lì , 令lìng 之zhī 所suǒ 行xíng , 與yǔ 其qí 所suǒ 廢fèi 者zhě鈞jūn , 則zé 國guó 毋wú 常cháng 經jīng ; 國guó 毋wú 常cháng 經jīng , 則zé 民mín 妄wàng 行xíng 矣yǐ 。 法fǎ 之zhī 所suǒ 立lì ,令lìng 之zhī 所suǒ 行xíng 者zhě 寡guǎ , 而ér 所suǒ 廢fèi 者zhě 多duō , 則zé 民mín 不bù 聽tīng ; 民mín 不bù 聽tīng , 則zé 暴bào人rén 起qǐ 而ér 姦jiān 邪xié 作zuò 矣yǐ 。 計jì 上shàng 之zhī 所suǒ 以yǐ 愛ài 民mín 者zhě , 為wèi 用yòng 之zhī 愛ài 之zhī 也yě 。為wèi 愛ài 民mín 之zhī 故gù , 不bù 難nán 毀huǐ 法fǎ 虧kuī 令lìng , 則zé 是shì 失shī 所suǒ 謂wèi 愛ài 民mín 矣yǐ 。 夫fū 以yǐ愛ài 民mín 用yòng 民mín , 則zé 民mín 之zhī 不bù 用yòng 明míng 矣yǐ 。 夫fū 至zhì 用yòng 民mín 者zhě , 殺shā 之zhī 危wēi 之zhī ,勞láo 之zhī 苦kǔ 之zhī , 飢jī 之zhī 渴kě 之zhī , 用yòng 民mín 者zhě 將jiāng 致zhì 之zhī 此cǐ 極jí 也yě , 而ér 民mín 毋wú 可kě與yǔ 慮lǜ 害hài 己jǐ 者zhě 。 明míng 王wáng 在zài 上shàng , 法fǎ 道dào 行xíng 於yú 國guó , 民mín 皆jiē 舍shě 所suǒ 好hǎo 而ér 行xíng所suǒ 惡è 。 故gù 善shàn 用yòng 民mín 者zhě , 軒xuān 冕miǎn 不bù 下xià 儗nǐ , 而ér 斧fǔ 鉞yuè 不bù 上shàng 因yīn 。 如rú 是shì, 則zé 賢xián 者zhě 勸quàn 而ér 暴bào 人rén 止zhǐ ; 賢xián 者zhě 勸quàn 而ér 暴bào 人rén 止zhǐ , 則zé 功gōng 名míng 立lì 其qí 後hòu矣yǐ ; 蹈dǎo 白bái 刃rèn , 受shòu 矢shǐ 石shí , 入rù 水shuǐ 火huǒ , 以yǐ 聽tīng 上shàng 令lìng ; 上shàng 令lìng 盡jǐn 行xíng ,禁jìn 盡jǐn 止zhǐ , 引yǐn 而ér 使shǐ 之zhī , 民mín 不bù 敢gǎn 轉zhuǎn 其qí 力lì 。 推tuī 而ér 戰zhàn 之zhī , 民mín 不bù 敢gǎn愛ài 其qí 死sǐ , 不bù 敢gǎn 轉zhuǎn 其qí 力lì , 然rán 後hòu 有yǒu 功gōng ; 不bù 敢gǎn 愛ài 其qí 死sǐ , 然rán 後hòu 無wú敵dí ; 進jìn 無wú 敵dí , 退tuì 有yǒu 功gōng , 是shì 以yǐ 三sān 軍jūn 之zhī 眾zhòng , 皆jiē 得dé 保bǎo 其qí 首shǒu 領lǐng ,父fù 母mǔ 妻qī 子zi , 完wán 安ān 於yú 內nèi ; 故gù 民mín 未wèi 嘗cháng 可kě 與yǔ 慮lǜ 始shǐ , 而ér 可kě 與yǔ 樂lè 成chéng功gōng 。 是shì 故gù 仁rén 者zhě 知zhī 者zhě 有yǒu 道dào 者zhě 不bù 與yǔ 大dà 慮lǜ 始shǐ 。 國guó 無wú 以yǐ 小xiǎo 與yǔ 不bù 幸xìng而ér 削xuē 亡wáng 者zhě , 必bì 主zhǔ 與yǔ 大dà 臣chén 之zhī 德dé 行xíng 失shī 於yú 身shēn 也yě , 官guān 職zhí 法fǎ 制zhì 政zhèng 教jiào失shī 於yú 國guó 也yě , 諸zhū 侯hóu 之zhī 謀móu 慮lǜ 失shī 於yú 外wài 也yě , 故gù 地dì 削xuē 而ér 國guó 危wēi 矣yǐ 。 國guó無wú 以yǐ 大dà 與yǔ 幸xìng 而ér 有yǒu 功gōng 名míng 者zhě , 必bì 主zhǔ 與yǔ 大dà 臣chén 之zhī 德dé 行xíng 得dé 於yú 身shēn 也yě ,官guān 職zhí 法fǎ 制zhì 政zhèng 教jiào 得dé 於yú 國guó 也yě , 諸zhū 侯hóu 之zhī 謀móu 慮lǜ 得dé 於yú 外wài 也yě , 然rán 後hòu 功gōng立lì 而ér 名míng 成chéng 。 然rán 則zé 國guó 何hé 可kě 無wú 道dào ? 人rén 何hé 可kě 無wú 求qiú ? 得dé 道dào 而ér 導dǎo 之zhī, 得dé 賢xián 而ér 使shǐ 之zhī , 將jiāng 有yǒu 所suǒ 大dà 期qī 於yú 興xìng 利lì 除chú 害hài ; 期qī 於yú 興xìng 利lì 除chú 害hài, 莫mò 急jí 於yú 身shēn , 而ér 君jūn 獨dú 甚shèn 。 傷shāng 也yě , 必bì 先xiān 令lìng 之zhī 失shī 。 人rén 主zhǔ 失shī 令lìng而ér 蔽bì , 已yǐ 蔽bì 而ér 劫jié , 已yǐ 劫jié 而ér 弒shì 。 凡fán 人rén 君jūn 之zhī 所suǒ 以yǐ 為wèi 君jūn 者zhě , 勢shì也yě ; 故gù 人rén 君jūn 失shī 勢shì , 則zé 臣chén 制zhì 之zhī 矣yǐ 。 勢shì 在zài 下xià , 則zé 君jūn 制zhì 於yú 臣chén 矣yǐ; 勢shì 在zài 上shàng , 則zé 臣chén 制zhì 於yú 君jūn 矣yǐ ; 故gù 君jūn 臣chén 之zhī 易yì 位wèi , 勢shì 在zài 下xià 也yě 。在zài 臣chén 期qī 年nián , 臣chén 雖suī 不bù 忠zhōng , 君jūn 不bù 能néng 奪duó 也yě 。 在zài 子zi 期qī 年nián , 子zi 雖suī 不bù孝xiào , 父fù 不bù 能néng 服fú 也yě 。 故gù 春chūn 秋qiū 之zhī 記jì , 臣chén 有yǒu 弒shì 其qí 君jūn , 子zi 有yǒu 弒shì 其qí父fù 者zhě 矣yǐ ; 故gù 曰yuē : 「 堂táng 上shàng 遠yuǎn 於yú 百bǎi 里lǐ , 堂táng 下xià 遠yuǎn 於yú 千qiān 里lǐ , 門mén 廷tíng遠yuǎn 於yú 萬wàn 里lǐ ; 」 今jīn 灸jiǔ 者zhě 一yī 日rì , 百bǎi 里lǐ 之zhī 情qíng 通tōng 矣yǐ , 堂táng 上shàng 有yǒu 事shì ,十shí 日rì 而ér 君jūn 不bù 聞wén 。 此cǐ 所suǒ 謂wèi 遠yuǎn 於yú 百bǎi 里lǐ 也yě 。 灸jiǔ 者zhě 十shí 日rì , 千qiān 里lǐ 之zhī情qíng 通tōng 矣yǐ ; 堂táng 下xià 有yǒu 事shì , 一yī 月yuè 而ér 君jūn 不bù 聞wén , 此cǐ 所suǒ 謂wèi 遠yuǎn 於yú 千qiān 里lǐ 也yě。 灸jiǔ 者zhě 百bǎi 日rì , 萬wàn 里lǐ 之zhī 情qíng 通tōng 矣yǐ ; 門mén 廷tíng 有yǒu 事shì , 期qī 年nián 而ér 君jūn 不bù 聞wén, 此cǐ 所suǒ 謂wèi 遠yuǎn 於yú 萬wàn 里lǐ 也yě ; 故gù 請qǐng 入rù 而ér 不bù 出chū , 謂wèi 之zhī 滅miè , 出chū 而ér 不bù入rù , 謂wèi 之zhī 絕jué 。 入rù 而ér 不bù 至zhì , 謂wèi 之zhī 侵qīn 。 出chū 而ér 道dào 止zhǐ , 謂wèi 之zhī 壅yōng 。滅miè 絕jué 侵qīn 壅yōng 之zhī 君jūn 者zhě , 非fēi 杜dù 其qí 門mén 而ér 守shǒu 其qí 戶hù 也yě , 為wèi 政zhèng 之zhī 有yǒu 所suǒ 不bù行xíng 也yě ; 故gù 曰yuē : 「 令lìng 重zhòng 於yú 寶bǎo , 社shè 稷jì 先xiān 於yú 親qīn 戚qī , 法fǎ 重zhòng 於yú 民mín ,威wēi 權quán 貴guì 於yú 爵jué 祿lù 」 , 故gù 不bù 為wèi 重zhòng 寶bǎo 輕qīng 號hào 令lìng , 不bù 為wèi 親qīn 戚qī 後hòu 社shè 稷jì, 不bù 為wèi 愛ài 民mín 枉wǎng 法fǎ 律lǜ , 不bù 為wèi 爵jué 祿lù 分fēn 威wēi 權quán , 故gù 曰yuē : 勢shì 非fēi 所suǒ 以yǐ予yǔ 人rén 也yě 。 政zhèng 者zhě , 正zhèng 也yě ; 正zhèng 也yě 者zhě , 所suǒ 以yǐ 正zhèng 定dìng 萬wàn 物wù 之zhī 命mìng 也yě 。是shì 故gù 聖shèng 人rén 精jīng 德dé 立lì 中zhōng 以yǐ 生shēng 正zhèng , 明míng 正zhèng 以yǐ 治zhì 國guó , 故gù 正zhèng 者zhě 所suǒ 以yǐ 止zhǐ過guò 而ér 逮dǎi 不bù 及jí 也yě 。 過guò 與yǔ 不bù 及jí 也yě , 皆jiē 非fēi 正zhèng 也yě 。 非fēi 正zhèng , 則zé 傷shāng 國guó一yī 也yě 。 勇yǒng 而ér 不bù 義yì , 傷shāng 兵bīng 。 仁rén 而ér 不bù 法fǎ , 傷shāng 正zhèng 。 故gù 軍jūn 之zhī 敗bài 也yě, 生shēng 於yú 不bù 義yì 。 法fǎ 之zhī 侵qīn 也yě , 生shēng 於yú 不bù 正zhèng , 故gù 言yán 有yǒu 辯biàn 而ér 非fēi 務wù 者zhě。 行xíng 有yǒu 難nán 而ér 非fēi 善shàn 者zhě ; 故gù 言yán 必bì 中zhōng 務wù , 不bù 苟gǒu 為wèi 辯biàn 。 行xíng 必bì 思sī 善shàn, 不bù 苟gǒu 為wèi 難nán 。 規guī 矩jǔ 者zhě , 方fāng 圜huán 之zhī 正zhèng 也yě , 雖suī 有yǒu 巧qiǎo 目mù 利lì 手shǒu , 不bù如rú 拙zhuō 規guī 矩jǔ 之zhī 正zhèng 方fāng 圜huán 也yě ; 故gù 巧qiǎo 者zhě 能néng 生shēng 規guī 矩jǔ , 不bù 能néng 廢fèi 規guī 矩jǔ 而ér正zhèng 方fāng 圜huán 。 雖suī 聖shèng 人rén 能néng 生shēng 法fǎ , 不bù 能néng 廢fèi 法fǎ 而ér 治zhì 國guó ; 故gù 雖suī 有yǒu 明míng 智zhì高gāo 行xíng , 倍bèi 法fǎ 而ér 治zhì , 是shì 廢fèi 規guī 矩jǔ 而ér 正zhèng 方fāng 圜huán 也yě 。 一yī 曰yuē , 凡fán 人rén 君jūn之zhī 德dé 行xíng 威wēi 嚴yán , 非fēi 獨dú 能néng 盡jǐn 賢xián 於yú 人rén 也yě , 曰yuē 人rén 君jūn 也yě , 故gù 從cóng 而ér 貴guì之zhī , 不bù 敢gǎn 論lùn 其qí 德dé

行xíng 之zhī 高gāo 卑bēi 。 有yǒu 故gù , 為wèi 其qí 殺shā 生shēng , 急jí 於yú 司sī 命mìng 也yě 。 富fù 人rén 貧pín 人rén, 使shǐ 人rén 相xiāng 畜chù 也yě 。

貴guì 人rén 賤jiàn 人rén , 使shǐ 人rén 相xiāng 臣chén 也yě ; 人rén 主zhǔ 操cāo 此cǐ 六liù 者zhě 以yǐ 畜chù 其qí 臣chén , 人rén臣chén 亦yì 望wàng 此cǐ 六liù 者zhě 以yǐ

事shì 其qí 君jūn ; 君jūn 臣chén 之zhī 會huì , 六liù 者zhě 謂wèi 之zhī 謀móu 。 六liù 者zhě 在zài 臣chén 期qī 年nián , 臣chén不bù 忠zhōng , 君jūn 不bù 能néng 奪duó

。 在zài 子zi 期qī 年nián , 子zi 不bù 孝xiào , 父fù 不bù 能néng 奪duó ; 故gù 春chūn 秋qiū 之zhī 記jì , 臣chén 有yǒu弒shì 其qí 君jūn , 子zi 有yǒu 弒shì

其qí 父fù 者zhě ; 得dé 此cǐ 六liù 者zhě 而ér 君jūn 父fù 不bù 智zhì 也yě , 六liù 者zhě 在zài 臣chén , 則zé 主zhǔ 蔽bì矣yǐ , 主zhǔ 蔽bì 者zhě , 失shī

其qí 令lìng 也yě , 故gù 曰yuē : 令lìng 入rù 而ér 不bù 出chū , 謂wèi 之zhī 蔽bì , 令lìng 出chū 而ér 不bù 入rù ,謂wèi 之zhī 壅yōng 。 令lìng 出chū 而ér

不bù 行xíng , 謂wèi 之zhī 牽qiān 。 令lìng 入rù 而ér 不bù 至zhì , 謂wèi 之zhī 瑕xiá 。 牽qiān 、 瑕xiá 、 蔽bì 、壅yōng 之zhī 事shì 君jūn 者zhě , 非fēi

敢gǎn 杜dù 其qí 門mén 而ér 守shǒu 其qí 戶hù 也yě , 為wèi 令lìng 之zhī 有yǒu 所suǒ 不bù 行xíng 也yě ; 此cǐ 其qí 所suǒ 以yǐ然rán 者zhě , 由yóu 賢xián 人rén 不bù

至zhì 而ér 忠zhōng 臣chén 不bù 用yòng 也yě ; 故gù 人rén 主zhǔ 不bù 可kě 以yǐ 不bù 慎shèn 其qí 令lìng ; 令lìng 者zhě , 人rén主zhǔ 之zhī 大dà 寶bǎo 也yě , 一yī

曰yuē , 賢xián 人rén 不bù 至zhì , 謂wèi 之zhī 蔽bì 。 忠zhōng 臣chén 不bù 用yòng , 謂wèi 之zhī 塞sāi 。 令lìng 而ér 不bù行xíng , 謂wèi 之zhī 障zhàng 。 禁jìn

而ér 不bù 止zhǐ , 謂wèi 之zhī 逆nì 。 蔽bì 塞sāi 障zhàng 逆nì 之zhī 君jūn 者zhě , 不bù 敢gǎn 杜dù 其qí 門mén 而ér 守shǒu其qí 戶hù 也yě , 為wèi 賢xián 者zhě

之zhī 不bù 至zhì , 令lìng 之zhī 不bù 行xíng 也yě 。 凡fán 民mín 從cóng 上shàng 也yě , 不bù 從cóng 口kǒu 之zhī 所suǒ 言yán ,從cóng 情qíng 之zhī 所suǒ 好hǎo 者zhě 也yě

; 上shàng 好hǎo 勇yǒng , 則zé 民mín 輕qīng 死sǐ ; 上shàng 好hǎo 仁rén , 則zé 民mín 輕qīng 財cái ; 故gù 上shàng 之zhī 所suǒ好hǎo , 民mín 必bì 甚shèn 焉yān ;

是shì 故gù 明míng 君jūn 知zhī 民mín 之zhī 必bì 以yǐ 上shàng 為wèi 心xīn 也yě , 故gù 置zhì 法fǎ 以yǐ 自zì 治zhì , 立lì 儀yí以yǐ 自zì 正zhèng 也yě ; 故gù 上shàng

不bù 行xíng , 則zé 民mín 不bù 從cóng , 彼bǐ 民mín 不bù 服fú 法fǎ 死sǐ 制zhì , 則zé 國guó 必bì 亂luàn 矣yǐ ; 是shì以yǐ 有yǒu 道dào 之zhī 君jūn , 行xíng

法fǎ 修xiū 制zhì , 先xiān 民mín 服fú 也yě 。

    凡fán 論lùn 人rén 有yǒu 要yào : 矜jīn 物wù 之zhī 人rén , 無wú 大dà 士shì 焉yān , 彼bǐ 矜jīn 者zhě , 滿mǎn也yě ; 滿mǎn 者zhě , 虛xū 也yě

。 滿mǎn 虛xū 在zài 物wù , 在zài 物wù 為wèi 制zhì 也yě , 矜jīn 者zhě , 細xì 之zhī 屬shǔ 也yě 。 凡fán 論lùn 人rén而ér 遠yuǎn 古gǔ 者zhě , 無wú 高gāo

士shì 焉yān 。 既jì 不bù 知zhī 古gǔ 而ér 易yì 其qí 功gōng 者zhě , 無wú 智zhì 士shì 焉yān 。 德dé 行xíng 成chéng 於yú 身shēn而ér 遠yuǎn 古gǔ , 卑bēi 人rén 也yě

。 事shì 無wú 資zī , 遇yù 時shí 而ér 簡jiǎn 其qí 業yè 者zhě , 愚yú 士shì 也yě 。 釣diào 名míng 之zhī 人rén , 無wú賢xián 士shì 焉yān 。 釣diào 利lì 之zhī

君jūn , 無wú 王wáng 主zhǔ 焉yān 。 賢xián 人rén 之zhī 行xíng 其qí 身shēn 也yě , 忘wàng 其qí 有yǒu 名míng 也yě 。 王wáng 主zhǔ之zhī 行xíng 其qí 道dào 也yě , 忘wàng 其qí 成chéng 功gōng 也yě 。 賢xián 人rén 之zhī 行xíng , 王wáng 主zhǔ 之zhī 道dào , 其qí 所suǒ不bù 能néng 已yǐ 也yě 。 明míng 君jūn 公gōng 國guó 一yī 民mín 以yǐ 聽tīng 於yú 世shì 。 忠zhōng 臣chén 直zhí 進jìn 以yǐ 論lùn 其qí 能néng。 明míng 君jūn 不bù 以yǐ 祿lù 爵jué 私sī 所suǒ 愛ài , 忠zhōng 臣chén 不bù 誣wū 能néng 以yǐ 干gàn 爵jué 祿lù 。 君jūn 不bù 私sī國guó , 臣chén 不bù 誣wū 能néng , 行xíng 此cǐ 道dào 者zhě , 雖suī 未wèi 大dà 治zhì , 正zhèng 民mín 之zhī 經jīng 也yě 。 今jīn以yǐ 誣wū 能néng 之zhī 臣chén , 事shì 私sī 國guó 之zhī 君jūn , 而ér 能néng 濟jì 功gōng 名míng 者zhě , 古gǔ 今jīn 無wú 之zhī 。誣wū 能néng 之zhī 人rén 易yì 知zhī 也yě 。 臣chén 度dù 之zhī 先xiān 王wáng 者zhě 。 舜shùn 之zhī 有yǒu 天tiān 下xià 也yě , 禹yǔ 為wèi司sī 空kōng , 契qì 為wèi 司sī 徒tú , 皋gāo 陶táo 為wèi 李lǐ , 后hòu 稷jì 為wèi 田tián , 此cǐ 四sì 士shì 者zhě , 天tiān下xià 之zhī 賢xián 人rén 也yě , 猶yóu 尚shàng 精jīng 一yī 德dé 。 以yǐ 事shì 其qí 君jūn ; 今jīn 誣wū 能néng 之zhī 人rén , 服fú事shì 任rèn 官guān , 皆jiē 兼jiān 四sì 賢xián 之zhī 能néng , 自zì 此cǐ 觀guān 之zhī , 功gōng 名míng 之zhī 不bù 立lì , 亦yì 易yì知zhī 也yě ; 故gù 列liè 尊zūn 祿lù 重zhòng , 無wú 以yǐ 不bù 受shòu 也yě 。 勢shì 利lì 官guān 大dà , 無wú 以yǐ 不bù 從cóng也yě 。 以yǐ 此cǐ 事shì 君jūn , 此cǐ 所suǒ 謂wèi 誣wū 能néng 篡cuàn 利lì 之zhī 臣chén 者zhě 也yě 。 世shì 無wú 公gōng 國guó 之zhī君jūn , 則zé 無wú 直zhí 進jìn 之zhī 士shì ; 無wú 論lùn 能néng 之zhī 主zhǔ , 則zé 無wú 成chéng 功gōng 之zhī 臣chén 。 昔xī 者zhě三sān 代dài 之zhī 相xiāng 授shòu 也yě , 安ān 得dé 二èr 天tiān 下xià 而ér 殺shā 之zhī , 貧pín 民mín 傷shāng 財cái , 莫mò 大dà 於yú兵bīng , 危wēi 國guó 憂yōu 主zhǔ , 莫mò 速sù 於yú 兵bīng 。 此cǐ 四sì 患huàn 者zhě 明míng 矣yǐ , 古gǔ 今jīn 莫mò 之zhī 能néng廢fèi 也yě 。 兵bīng 當dāng 廢fèi 而ér 不bù 廢fèi , 則zé 古gǔ 今jīn 惑huò 也yě 。 此cǐ 二èr 者zhě 不bù 廢fèi , 而ér 欲yù廢fèi 之zhī , 則zé 亦yì 惑huò 也yě 。 此cǐ 二èr 者zhě , 傷shāng 國guó 一yī 也yě 。 黃huáng 帝dì 唐táng 虞yú , 帝dì 之zhī隆lóng 也yě , 資zī 有yǒu 天tiān 下xià , 制zhì 在zài 一yī 人rén ; 當dāng 此cǐ 之zhī 時shí 也yě , 兵bīng 不bù 廢fèi ; 今jīn德dé 不bù 及jí 三sān 帝dì , 天tiān 下xià 不bù 順shùn , 而ér 求qiú 廢fèi 兵bīng , 不bù 亦yì 難nán 乎hū ? 故gù 明míng 君jūn知zhī 所suǒ 擅shàn , 知zhī 所suǒ 患huàn , 國guó 治zhì 而ér 民mín 務wù 積jī , 此cǐ 所suǒ 謂wèi 擅shàn 也yě 。 動dòng 與yǔ 靜jìng, 此cǐ 所suǒ 患huàn 也yě ; 是shì 故gù 明míng 君jūn 審shěn 其qí 所suǒ 擅shàn , 以yǐ 備bèi 其qí 所suǒ 患huàn 也yě 。 猛měng 毅yì之zhī 君jūn , 不bù 免miǎn 於yú 外wài 難nán ; 懦nuò 弱ruò 之zhī 君jūn , 不bù 免miǎn 於yú 內nèi 亂luàn 。 猛měng 毅yì 之zhī 君jūn者zhě 輕qīng 誅zhū , 輕qīng 誅zhū 之zhī 流liú , 道dào 正zhèng 者zhě 不bù 安ān 。 道dào 正zhèng 者zhě 不bù 安ān , 則zé 材cái 能néng之zhī 臣chén 亡wáng 去qù 矣yǐ , 彼bǐ 智zhì 者zhě 知zhī 吾wú 情qíng 偽wěi , 為wèi 敵dí 謀móu 我wǒ , 則zé 外wài 難nán 自zì 是shì至zhì 矣yǐ 。 故gù 曰yuē : 「 猛měng 毅yì 之zhī 君jūn , 不bù 免miǎn 於yú 外wài 難nán 」 。 懦nuò 弱ruò 之zhī 君jūn 者zhě重zhòng 誅zhū , 重zhòng 誅zhū 之zhī 過guò , 行xíng 邪xié 者zhě 不bù 革gé , 行xíng 邪xié 者zhě 久jiǔ 而ér 不bù 革gé , 則zé 群qún臣chén 比bǐ 周zhōu , 群qún 臣chén 比bǐ 周zhōu , 則zé 蔽bì 美měi 揚yáng 惡è ; 蔽bì 美měi 揚yáng 惡è , 則zé 內nèi 亂luàn 自zì是shì 起qǐ ; 故gù 曰yuē : 「 懦nuò 弱ruò 之zhī 君jūn , 不bù 免miǎn 於yú 內nèi 亂luàn 」 。 明míng 君jūn 不bù 為wèi 親qīn戚qī 危wēi 其qí 社shè 稷jì , 社shè 稷jì 戚qī 於yú 親qīn 。 不bù 為wèi 君jūn 欲yù 變biàn 其qí 令lìng , 令lìng 尊zūn 於yú 君jūn。 不bù 為wèi 重zhòng 寶bǎo 分fēn 其qí 威wēi , 威wēi 貴guì 於yú 寶bǎo 。 不bù 為wèi 愛ài 民mín 虧kuī 其qí 法fǎ , 法fǎ 愛ài於yú 民mín 。

  兵bīng 法fǎ 第dì 十shí 七qī

    明míng 一yī 者zhě 皇huáng , 察chá 道dào 者zhě 帝dì , 通tōng 德dé 者zhě 王wáng 。 謀móu 得dé 兵bīng 勝shèng 者zhě 霸bà, 故gù 夫fū 兵bīng 雖suī 非fēi 備bèi

道dào 至zhì 德dé 也yě , 然rán 而ér 所suǒ 以yǐ 輔fǔ 王wáng 成chéng 霸bà 。 今jīn 代dài 之zhī 用yòng 兵bīng 者zhě 不bù 然rán ,不bù 知zhī 兵bīng 權quán 者zhě 也yě ;

故gù 舉jǔ 兵bīng 之zhī 日rì 而ér 境jìng 內nèi 貧pín , 戰zhàn 不bù 必bì 勝shèng , 勝shèng 則zé 多duō 死sǐ , 得dé 地dì 而ér國guó 敗bài , 此cǐ 四sì 者zhě ,

用yòng 兵bīng 之zhī 禍huò 者zhě 也yě 。 四sì 禍huò 其qí 國guó , 而ér 無wú 不bù 危wēi 矣yǐ 。 大dà 度dù 之zhī 書shū 曰yuē: 「 舉jǔ 兵bīng 之zhī 日rì ,

而ér 境jìng 內nèi 不bù 貧pín , 戰zhàn 而ér 必bì 勝shèng , 勝shèng 而ér 不bù 死sǐ , 得dé 地dì 而ér 國guó 不bù 敗bài ,為wèi 此cǐ 四sì 者zhě 若ruò 何hé ?

」 舉jǔ 兵bīng 之zhī 日rì , 而ér 境jìng 內nèi 不bù 貧pín 者zhě , 計jì 數shù 得dé 也yě 。 戰zhàn 而ér 必bì 勝shèng 者zhě, 法fǎ 度dù 審shěn 也yě 。 勝shèng

而ér 不bù 死sǐ 者zhě , 教jiào 器qì 備bèi 利lì 而ér 敵dí 不bù 敢gǎn 校xiào 也yě 。 得dé 地dì 而ér 國guó 不bù 敗bài 者zhě, 因yīn 其qí 民mín 也yě , 因yīn

其qí 民mín , 則zé 號hào 制zhì 有yǒu 發fā 也yě , 教jiào 器qì 備bèi 利lì , 則zé 有yǒu 制zhì 也yě 。 法fǎ 度dù 審shěn, 則zé 有yǒu 守shǒu 也yě 。 計jì

數shù 得dé , 則zé 有yǒu 明míng 也yě 。 治zhì 眾zhòng 有yǒu 數shù 。 勝shèng 敵dí 有yǒu 理lǐ 。 察chá 數shù 而ér 知zhī 理lǐ, 審shěn 器qì 而ér 識shí 勝shèng ,

明míng 理lǐ 而ér 勝shèng 敵dí 。 定dìng 宗zōng 廟miào , 遂suì 男nán 女nǚ , 官guān 四sì 分fēn , 則zé 可kě 以yǐ 定dìng 威wēi德dé , 制zhì 法fǎ 儀yí , 出chū

號hào 令lìng , 然rán 後hòu 可kě 以yǐ 一yī 眾zhòng 治zhì 民mín 。 兵bīng 無wú 主zhǔ , 則zé 不bù 蚤zǎo 知zhī 敵dí 。 野yě無wú 吏lì , 則zé 無wú 蓄xù 積jī

。 官guān 無wú 常cháng , 則zé 下xià 怨yuàn 上shàng 。 器qì 械xiè 不bù 巧qiǎo , 則zé 朝cháo 無wú 定dìng 。 賞shǎng 罰fá 不bù明míng 。 則zé 民mín 輕qīng 其qí 產chǎn

。 故gù 曰yuē : 蚤zǎo 知zhī 敵dí , 則zé 獨dú 行xíng 。 有yǒu 蓄xù 積jī , 則zé 久jiǔ 而ér 不bù 匱guì 。 器qì械xiè 巧qiǎo , 則zé 伐fá 而ér 不bù

費fèi 。 賞shǎng 罰fá 明míng , 則zé 勇yǒng 士shì 勸quàn 也yě 。 三sān 官guān 不bù 繆móu , 五wǔ 教jiào 不bù 亂luàn , 九jiǔ章zhāng 著zhù 明míng , 則zé 危wēi 危wēi

而ér 無wú 害hài , 窮qióng 窮qióng 而ér 無wú 難nán 。 故gù 能néng 致zhì 遠yuǎn 以yǐ 數shù , 縱zòng 彊jiàng 以yǐ 制zhì 。 三sān官guān : 一yī 曰yuē 鼓gǔ , 鼓gǔ

所suǒ 以yǐ 任rèn 也yě 。 所suǒ 以yǐ 起qǐ 也yě , 所suǒ 以yǐ 進jìn 也yě 。 二èr 曰yuē 金jīn , 金jīn 所suǒ 以yǐ 坐zuò也yě , 所suǒ 以yǐ 退tuì 也yě , 所suǒ 以yǐ 免miǎn 也yě 。 三sān 曰yuē 旗qí 。 旗qí 所suǒ 以yǐ 立lì 兵bīng 也yě , 所suǒ以yǐ 利lì 兵bīng 也yě , 所suǒ 以yǐ 偃yǎn 兵bīng 也yě 。 此cǐ 之zhī 謂wèi 三sān 官guān 。 有yǒu 三sān 令lìng 而ér 兵bīng 法fǎ 治zhì也yě 。 五wǔ 教jiào : 一yī 曰yuē 教jiào 其qí 目mù 以yǐ 形xíng 色sè 之zhī 旗qí 。 二èr 曰yuē 教jiào 其qí 身shēn 以yǐ 號hào 令lìng之zhī 數shù 。 三sān 曰yuē 教jiào 其qí 足zú 以yǐ 進jìn 退tuì 之zhī 度dù , 四sì 曰yuē 教jiào 其qí 手shǒu 以yǐ 長zhǎng 短duǎn 之zhī 利lì。 五wǔ 曰yuē 教jiào 其qí 心xīn 以yǐ 賞shǎng 罰fá 之zhī 誠chéng 。 五wǔ 教jiào 各gè 習xí , 而ér 士shì 負fù 以yǐ 勇yǒng 矣yǐ 。九jiǔ 章zhāng : 一yī 曰yuē 舉jǔ 日rì 章zhāng , 則zé 晝zhòu 行xíng 。 二èr 曰yuē 舉jǔ 月yuè 章zhāng , 則zé 夜yè 行xíng 。 三sān曰yuē 舉jǔ 龍lóng 章zhāng , 則zé 行xíng 水shuǐ 。 四sì 曰yuē 舉jǔ 虎hǔ 章zhāng , 則zé 行xíng 林lín 。 五wǔ 曰yuē 舉jǔ 鳥niǎo 章zhāng, 則zé 行xíng 陂bēi 。 六liù 曰yuē 舉jǔ 蛇shé 章zhāng , 則zé 行xíng 澤zé 。 七qī 曰yuē 舉jǔ 鵲què 章zhāng , 則zé 行xíng 陸lù。 八bā 曰yuē 舉jǔ 狼láng 章zhāng , 則zé 行xíng 山shān 。 九jiǔ 曰yuē 舉jǔ 韟gāo 章zhāng , 則zé 載zài 食shí 而ér 駕jià 。 九jiǔ章zhāng 既jì 定dìng , 而ér 動dòng 靜jìng 不bù 過guò 。 三sān 官guān 五wǔ 教jiào 九jiǔ 章zhāng , 始shǐ 乎hū 無wú 端duān , 卒zú 乎hū無wú 窮qióng 。 始shǐ 乎hū 無wú 端duān 者zhě , 道dào 也yě 。 卒zú 乎hū 無wú 窮qióng 者zhě , 德dé 也yě 。 道dào 不bù 可kě量liàng , 德dé 不bù 可kě 數shù 也yě 。 不bù 可kě 量liàng , 則zé 眾zhòng 彊jiàng 不bù 能néng 圖tú 。 不bù 可kě 數shù , 則zé偽wěi 軸zhóu 不bù 敢gǎn 嚮xiàng 。 兩liǎng 者zhě 備bèi 施shī , 則zé 動dòng 靜jìng 有yǒu 功gōng 。 徑jìng 乎hū 不bù 知zhī , 發fā 乎hū不bù 意yì 。 徑jìng 乎hū 不bù 知zhī , 故gù 莫mò 之zhī 能néng 禦yù 也yě 。 發fā 乎hū 不bù 意yì , 故gù 莫mò 之zhī 能néng應yīng 也yě , 故gù 全quán 勝shèng 而ér 無wú 害hài 。 因yīn 便biàn 而ér 教jiào , 准zhǔn 利lì 而ér 行xíng 。 教jiào 無wú 常cháng ,行xíng 無wú 常cháng 。 兩liǎng 者zhě 備bèi 施shī , 動dòng 乃nǎi 有yǒu 功gōng 。 器qì 成chéng 教jiào 施shī , 追zhuī 亡wáng 逐zhú 遁dùn 若ruò飄piāo 風fēng , 擊jī 刺cì 若ruò 雷léi 電diàn 。 絕jué 地dì 不bù 守shǒu , 恃shì 固gù 不bù 拔bá 。 中zhōng 處chù 而ér 無wú 敵dí, 令lìng 行xíng 而ér 不bù 留liú 。 器qì 成chéng 教jiào 施shī , 散sàn 之zhī 無wú 方fāng , 聚jù 之zhī 不bù 可kě 計jì 。 教jiào器qì 備bèi 利lì , 進jìn 退tuì 若ruò 雷léi 電diàn , 而ér 無wú 所suǒ 疑yí 匱guì 。 一yī 氣qì 專zhuān 定dìng , 則zé 傍bàng 通tōng而ér 不bù 疑yí 。 厲lì 士shì 利lì 械xiè , 則zé 涉shè 難nán 而ér 不bù 匱guì 。 進jìn 無wú 所suǒ 疑yí , 退tuì 無wú 所suǒ匱guì , 敵dí 乃nǎi 為wèi 用yòng 。 凌líng 山shān 阬kēng , 不bù 待dài 鉤gōu 梯tī 。 歷lì 水shuǐ 谷gǔ , 不bù 須xū 舟zhōu 楫jí。 徑jìng 於yú 絕jué 地dì , 攻gōng 於yú 恃shì 固gù 。 獨dú 出chū 獨dú 入rù , 而ér 莫mò 之zhī 能néng 止zhǐ 。 寶bǎo 不bù獨dú 入rù , 故gù 莫mò 之zhī 能néng 止zhǐ 。 寶bǎo 不bù 獨dú 見jiàn , 故gù 莫mò 之zhī 能néng 斂liǎn 。 無wú 名míng 之zhī 至zhì盡jǐn , 盡jǐn 而ér 不bù 意yì , 故gù 不bù 能néng 疑yí 神shén 。 畜chù 之zhī 以yǐ 道dào , 則zé 民mín 和hé 。 養yǎng 之zhī以yǐ 德dé , 則zé 民mín 合hé 。 和hé 合hé 故gù 能néng 諧xié ; 諧xié 故gù 能néng 輯jí 。 諧xié 輯jí 以yǐ 悉xī , 莫mò之zhī 能néng 傷shāng 。 定dìng 一yī 至zhì , 行xíng 二èr 要yào , 縱zòng 三sān 權quán , 施shī 四sì 教jiào , 發fā 五wǔ 機jī ,設shè 六liù 行xíng , 論lùn 七qī 數shù , 守shǒu 八bā 應yīng , 審shěn 九jiǔ 器qì , 章zhāng 十shí 號hào 。 故gù 能néng 全quán 勝shèng大dà 勝shèng 。 無wú 守shǒu 也yě , 故gù 能néng 守shǒu 勝shèng 。 數shù 戰zhàn 則zé 士shì 罷bà , 數shù 勝shèng 則zé 君jūn 驕jiāo ,夫fū 以yǐ 驕jiāo 君jūn 使shǐ 罷bà 民mín , 則zé 國guó 安ān 得dé 無wú 危wēi , 故gù 至zhì 善shàn 不bù 戰zhàn 。 其qí 次cì 一yī之zhī 。 破pò 大dà 勝shèng 彊jiàng , 一yī 之zhī 至zhì 也yě 。 亂luàn 之zhī 不bù 以yǐ 變biàn , 乘chéng 之zhī 不bù 以yǐ 詭guǐ ,勝shèng 之zhī 不bù 以yǐ 軸zhóu , 一yī 之zhī 實shí 也yě 。 近jìn 則zé 用yòng 實shí , 遠yuǎn 則zé 施shī 號hào 。 力lì 不bù 可kě量liàng , 彊jiàng 不bù 可kě 度dù , 氣qì 不bù 可kě 極jí , 德dé 不bù 可kě 測cè , 一yī 之zhī 原yuán 也yě 。 眾zhòng 若ruò時shí 雨yǔ , 寡guǎ 若ruò 飄piāo 風fēng , 一yī 之zhī 終zhōng 也yě 。 利lì 適shì , 器qì 之zhī 至zhì 也yě 。 用yòng 敵dí ,教jiào 之zhī 盡jǐn 也yě 。 不bù 能néng 致zhì 器qì 者zhě , 不bù 能néng 利lì 適shì 。 不bù 能néng 盡jǐn 教jiào 者zhě , 不bù 能néng用yòng 敵dí 。 不bù 能néng 用yòng 敵dí 者zhě 窮qióng , 不bù 能néng 致zhì 器qì 者zhě 困kùn 。 遠yuǎn 用yòng 兵bīng , 則zé 可kě 以yǐ必bì 勝shèng 。 出chū 入rù 異yì 塗tú , 則zé 傷shāng 其qí 敵dí 。 深shēn 入rù 卮zhī 之zhī , 則zé 士shì 自zì 修xiū 。 士shì自zì 修xiū , 則zé 同tóng 心xīn 同tóng 力lì 。 善shàn 者zhě 之zhī 為wèi 兵bīng 也yě , 使shǐ 敵dí 若ruò 據jù 虛xū , 若ruò 搏bó景jǐng 。 無wú 設shè 無wú 形xíng 焉yān , 無wú 不bù 可kě 以yǐ 成chéng 也yě 。 無wú 形xíng 無wú 為wèi 焉yān , 無wú 不bù 可kě以yǐ 化huà 也yě 。 此cǐ 之zhī 謂wèi 道dào 矣yǐ 。 若ruò 亡wáng 而ér 存cún , 若ruò 後hòu 而ér 先xiān , 威wēi 不bù 足zú 以yǐ命mìng 之zhī 。

  匡kuāng 君jūn 大dà 匡kuāng 第dì 十shí 八bā

    齊qí 僖xī 公gōng 生shēng 公gōng 子zi 諸zhū 兒ér , 公gōng 子zi 糾jiū , 公gōng 子zi 小xiǎo 白bái 。 使shǐ 鮑bào 叔shū傅fù 小xiǎo 白bái , 鮑bào 叔shū 辭cí

, 稱chēng 疾jí 不bù 出chū 。 管guǎn 仲zhòng 與yǔ 召zhào 忽hū 往wǎng 見jiàn 之zhī 曰yuē : 「 何hé 故gù 不bù 出chū ? 」鮑bào 叔shū 曰yuē : 「 先xiān 人rén

有yǒu 言yán 曰yuē : 『 知zhī 子zi 莫mò 若ruò 父fù , 知zhī 臣chén 莫mò 若ruò 君jūn 』 , 今jīn 君jūn 知zhī 臣chén 不bù肖xiào 也yě , 是shì 以yǐ 使shǐ 賤jiàn

臣chén 傅fù 小xiǎo 白bái 也yě 賤jiàn 臣chén 知zhī 棄qì 矣yǐ 。 」 召zhào 忽hū 曰yuē : 「 子zi 固gù 辭cí 無wú 出chū ,吾wú 權quán 任rèn 子zi 以yǐ 死sǐ 亡wáng

, 必bì 免miǎn 子zi 。 」 鮑bào 叔shū 曰yuē : 「 子zi 如rú 是shì , 何hé 不bù 免miǎn 之zhī 有yǒu 乎hū ? 」管guǎn 仲zhòng 曰yuē : 「 不bù 可kě

, 持chí 社shè 稷jì 宗zōng 廟miào 者zhě , 不bù 讓ràng 事shì , 不bù 廣guǎng 閒xián 。 將jiāng 有yǒu 國guó 者zhě , 未wèi 可kě知zhī 也yě 。 子zi 其qí 出chū 乎hū

。 」 召zhào 忽hū 曰yuē : 「 不bù 可kě , 吾wú 三sān 人rén 者zhě 之zhī 於yú 齊qí 國guó 也yě , 譬pì 之zhī 猶yóu鼎dǐng 之zhī 有yǒu 足zú 也yě , 去qù

一yī 焉yān , 則zé 必bì 不bù 立lì 矣yǐ , 吾wú 觀guān 小xiǎo 白bái , 必bì 不bù 為wèi 後hòu 矣yǐ 。 」 管guǎn 仲zhòng曰yuē : 「 不bù 然rán 也yě ,

夫fū 國guó 人rén 憎zēng 惡è 糾jiū 之zhī 母mǔ , 以yǐ 及jí 糾jiū 之zhī 身shēn , 而ér 憐lián 小xiǎo 白bái 之zhī 無wú 母mǔ 也yě; 諸zhū 兒ér 長zhǎng 而ér 賤jiàn ,

事shì 未wèi 可kě 知zhī 也yě ; 夫fū 所suǒ 以yǐ 定dìng 齊qí 國guó 者zhě , 非fēi 此cǐ 二èr 公gōng 子zi 者zhě , 將jiāng 無wú已yǐ 也yě 。 小xiǎo 白bái 之zhī 為wèi

人rén , 無wú 小xiǎo 智zhì 惕tì , 而ér 有yǒu 大dà 慮lǜ 。 非fēi 夷yí 吾wú 莫mò 容róng 小xiǎo 白bái , 天tiān 不bù 幸xìng降jiàng 禍huò 加jiā 殃yāng 於yú 齊qí ,

糾jiū 雖suī 得dé 立lì , 事shì 將jiāng 不bù 濟jì , 非fēi 子zi 定dìng 社shè 稷jì , 其qí 將jiāng 誰shuí 也yě ? 」 召zhào忽hū 曰yuē : 「 百bǎi 歲suì 之zhī

後hòu , 吾wú 君jūn 卜bo 世shì , 犯fàn 吾wú 君jūn 命mìng , 而ér 廢fèi 吾wú 所suǒ 立lì , 奪duó 吾wú 糾jiū 也yě ,雖suī 得dé 天tiān 下xià 吾wú 不bù 生shēng

也yě 。 兄xiōng 與yǔ 我wǒ 齊qí 國guó 之zhī 政zhèng 也yě 。 受shòu 君jūn 令lìng 而ér 不bù 改gǎi , 奉fèng 所suǒ 立lì 而ér 不bù濟jì , 是shì 吾wú 義yì 也yě 。

」 管guǎn 仲zhòng 曰yuē : 「 夷yí 吾wú 之zhī 為wèi 君jūn 臣chén 也yě , 將jiāng 承chéng 君jūn 命mìng , 奉fèng 社shè 稷jì ,以yǐ 持chí 宗zōng 廟miào , 豈qǐ 死sǐ

一yī 糾jiū 哉zāi ? 夷yí 吾wú 之zhī 所suǒ 死sǐ 者zhě , 社shè 稷jì 破pò , 宗zōng 廟miào 滅miè , 祭jì 祀sì 絕jué ,則zé 夷yí 吾wú 死sǐ 之zhī , 非fēi

此cǐ 三sān 者zhě , 則zé 夷yí 吾wú 生shēng 。 夷yí 吾wú 生shēng , 則zé 齊qí 國guó 利lì , 夷yí 吾wú 死sǐ , 則zé齊qí 國guó 不bù 利lì 。 」 鮑bào 叔shū 曰yuē : 「 然rán 則zé 奈nài 何hé ? 」 管guǎn 子zi 曰yuē : 「 子zi 出chū奉fèng 令lìng 則zé 可kě 。 」 鮑bào 叔shū 許xǔ 諾nuò , 乃nǎi 出chū 奉fèng 令lìng , 遂suì 傅fù 小xiǎo 白bái 。 鮑bào 叔shū 謂wèi管guǎn 仲zhòng 曰yuē : 「 何hé 行xíng ? 」 管guǎn 仲zhòng 曰yuē : 「 為wèi 人rén 臣chén 者zhě , 不bù 盡jǐn 力lì 於yú 君jūn, 則zé 不bù 親qīn 信xìn , 不bù 親qīn 信xìn , 則zé 言yán 不bù 聽tīng , 言yán 不bù 聽tīng , 則zé 社shè 稷jì 不bù 定dìng, 夫fū 事shì 君jūn 者zhě 無wú 二èr 心xīn 。 」 鮑bào 叔shū 許xǔ 諾nuò 。 僖xī 公gōng 之zhī 母mǔ 弟dì 夷yí 仲zhòng 年nián ,生shēng 公gōng 孫sūn 無wú 知zhī , 有yǒu 寵chǒng 於yú 僖xī 公gōng , 衣yī 服fú 禮lǐ 秩zhì 如rú 適shì , 僖xī 公gōng 卒zú , 以yǐ諸zhū 兒ér 長zhǎng 得dé 為wèi 君jūn , 是shì 為wèi 襄xiāng 公gōng 。 襄xiāng 公gōng 立lì 後hòu , 絀chù 無wú 知zhī 。 無wú 知zhī 怒nù, 公gōng 令lìng 連lián 稱chēng 管guǎn 至zhì 父fù 戍shù 葵kuí 丘qiū , 曰yuē : 「 瓜guā 時shí 而ér 往wǎng , 及jí 瓜guā 時shí 而ér來lái 」 , 期qī 戍shù , 公gōng 問wèn 不bù 至zhì , 請qǐng 代dài 不bù 許xǔ 。 故gù 二èr 人rén 因yīn 公gōng 孫sūn 無wú 知zhī以yǐ 作zuò 亂luàn 。 魯lǔ 桓huán 公gōng 夫fū 人rén 文wén 姜jiāng , 齊qí 女nǚ 也yě , 公gōng 將jiāng 如rú 齊qí , 與yǔ 夫fū 人rén偕xié 行xíng , 申shēn 俞yú 諫jiàn 曰yuē : 「 不bù 可kě , 女nǚ 有yǒu 家jiā , 男nán 有yǒu 室shì , 無wú 相xiāng 瀆dú 也yě, 謂wèi 之zhī 有yǒu 禮lǐ 。 」 公gōng 不bù 聽tīng , 遂suì 以yǐ 文wén 姜jiāng 會huì 齊qí 侯hóu 於yú 濼luò , 文wén 姜jiāng 通tōng於yú 齊qí 侯hóu , 桓huán 公gōng 聞wén , 責zé 文wén 姜jiāng , 文wén 姜jiāng 告gào 齊qí 侯hóu , 齊qí 侯hóu 怒nù , 饗xiǎng 公gōng, 使shǐ 公gōng 子zi 彭péng 生shēng 乘chéng 魯lǔ 侯hóu , 脅xié 之zhī , 公gōng 薨hōng 於yú 車chē 。 豎shù 曼màn 曰yuē : 「 賢xián者zhě 死sǐ 忠zhōng 以yǐ 振zhèn 疑yí , 百bǎi 姓xìng 寓yù 焉yān 。 智zhì 者zhě 究jiū 理lǐ 而ér 長zhǎng 慮lǜ 。 身shēn 得dé 免miǎn 焉yān。 今jīn 彭péng 生shēng 二èr 於yú 君jūn , 無wú 盡jǐn 言yán , 而ér 諛yú 行xíng 以yǐ 戲xì 我wǒ 君jūn , 使shǐ 我wǒ 君jūn 失shī親qīn 戚qī 之zhī 禮lǐ 命mìng 。 又yòu 力lì 成chéng 吾wú 君jūn 之zhī 禍huò , 以yǐ 搆gòu 二èr 國guó 之zhī 怨yuàn , 彭péng 生shēng 其qí得dé 免miǎn 乎hū ? 禍huò 理lǐ 屬shǔ 焉yān 。 ( 夫fū 君jūn 以yǐ 怒nù 遂suì 禍huò , 不bù 畏wèi 惡è 親qīn 聞wén 容róng 昏hūn生shēng 無wú 醜chǒu 也yě , 豈qǐ 及jí 彭péng 生shēng 而ér 能néng 止zhǐ 之zhī 哉zāi ? ) 魯lǔ 若ruò 有yǒu 誅zhū , 必bì 以yǐ 彭péng生shēng 為wèi 說shuō , 二èr 月yuè , 魯lǔ 人rén 告gào 齊qí 曰yuē : 「 寡guǎ 君jūn 畏wèi 君jūn 之zhī 威wēi , 不bù 敢gǎn 寧níng居jū , 來lái 修xiū 舊jiù 好hǎo , 禮lǐ 成chéng 而ér 不bù 反fǎn , 無wú 所suǒ 歸guī 死sǐ , 請qǐng 以yǐ 彭péng 生shēng 除chú 之zhī」 , 齊qí 人rén 為wèi 殺shā 彭péng 生shēng , 以yǐ 謝xiè 於yú 魯lǔ , 五wǔ 月yuè , 襄xiāng 公gōng 田tián 於yú 貝bèi 丘qiū ,見jiàn 豕shǐ 彘zhì , 從cóng 者zhě 曰yuē : 「 公gōng 子zi 彭péng 生shēng 也yě 」 。 公gōng 怒nù 曰yuē : 「 公gōng 子zi 彭péng生shēng 安ān 敢gǎn 見jiàn , 射shè 之zhī 」 。 豕shǐ 人rén 立lì 而ér 啼tí , 公gōng 懼jù , 墜zhuì 於yú 車chē 下xià , 傷shāng足zú 亡wáng 屨jù 。 反fǎn , 誅zhū 屨jù 於yú 徒tú 人rén 費fèi , 不bù 得dé 也yě , 鞭biān 之zhī 見jiàn 血xuè , 費fèi 走zǒu而ér 出chū , 遇yù 賊zéi 於yú 門mén , 脅xié 而ér 束shù 之zhī , 費fèi 袒tǎn 而ér 示shì 之zhī 背bèi , 賊zéi 信xìn 之zhī ,使shǐ 費fèi 先xiān 入rù , 伏fú 公gōng 而ér 出chū 鬥dòu , 死sǐ 于yú 門mén 中zhōng 。 石shí 之zhī 紛fēn 如rú 死sǐ 于yú 階jiē 下xià。 孟mèng 陽yáng 代dài 君jūn 寢qǐn 於yú 床chuáng 。 賊zéi 殺shā 之zhī , 曰yuē : 「 非fēi 君jūn 也yě , 不bù 類lèi 。 」見jiàn 公gōng 之zhī 足zú 於yú 戶hù 下xià , 遂suì 殺shā 公gōng , 而ér 立lì 公gōng 孫sūn 無wú 知zhī 也yě 。 鮑bào 叔shū 牙yá 奉fèng公gōng 子zi 小xiǎo 白bái 奔bēn 莒jǔ , 管guǎn 夷yí 吾wú 召zhào 忽hū 奉fèng 公gōng 子zi 糾jiū 奔bēn 魯lǔ 。 九jiǔ 年nián , 公gōng 孫sūn無wú 知zhī 虐nüè 於yú 壅yōng 廩lǐn , 壅yōng 廩lǐn 殺shā 無wú 知zhī 也yě 。 桓huán 公gōng 自zì 莒jǔ 先xiān 入rù , 魯lǔ 人rén 伐fá齊qí 。 納nà 公gōng 子zi 糾jiū , 戰zhàn 於yú 乾qián 時shí , 管guǎn 仲zhòng 射shè 桓huán 公gōng , 中zhōng 鉤gōu , 魯lǔ 師shī 敗bài績jī 。 桓huán 公gōng 踐jiàn 位wèi 。 於yú 是shì 劫jié 魯lǔ , 使shǐ 魯lǔ 殺shā 公gōng 子zi 糾jiū 。 桓huán 公gōng 問wèn 於yú 鮑bào叔shū 曰yuē : 「 將jiāng 何hé 以yǐ 定dìng 社shè 稷jì 。 」 鮑bào 叔shū 曰yuē : 「 得dé 管guǎn 仲zhòng 與yǔ 召zhào 忽hū ,則zé 社shè 稷jì 定dìng 矣yǐ 。 」 公gōng 曰yuē : 「 夷yí 吾wú 與yǔ 召zhào 忽hū , 吾wú 賊zéi 也yě 」 , 鮑bào 叔shū乃nǎi 告gào 公gōng 其qí 故gù 圖tú 。 公gōng 曰yuē : 「 然rán 則zé 可kě 得dé 乎hū ? 」 鮑bào 叔shū 曰yuē : 「 若ruò前qián 召zhào , 則zé 可kě 得dé 也yě ; 不bù 亟jí , 不bù 可kě 得dé 也yě , 夫fū 魯lǔ 施shī 伯bó 知zhī 夷yí 吾wú 為wèi人rén 之zhī 有yǒu 慧huì 也yě , 其qí 謀móu 必bì 將jiāng 令lìng 魯lǔ 致zhì 政zhèng 於yú 夷yí 吾wú , 夷yí 吾wú 受shòu 之zhī , 則zé彼bǐ 知zhī 能néng 弱ruò 齊qí 矣yǐ , 夷yí 吾wú 不bù 受shòu , 彼bǐ 知zhī 其qí 將jiāng 反fǎn 於yú 齊qí 也yě , 必bì 將jiāng 殺shā之zhī 。 」 公gōng 曰yuē : 「 然rán 則zé 夷yí 吾wú 將jiāng 受shòu 魯lǔ 之zhī 政zhèng 乎hū ? 」 其qí 否fǒu 也yě ? 」鮑bào 叔shū 對duì 曰yuē : 「 不bù 受shòu , 夫fū 夷yí 吾wú 之zhī 不bù 死sǐ 糾jiū 也yě , 為wèi 欲yù 定dìng 齊qí 國guó 之zhī社shè 稷jì 也yě , 今jīn 受shòu 魯lǔ 之zhī 政zhèng , 是shì 弱ruò 齊qí 也yě 。 夷yí 吾wú 之zhī 事shì 君jūn 無wú 二èr 心xīn ,雖suī 知zhī 死sǐ , 必bì 不bù 受shòu 也yě 」 , 公gōng 曰yuē : 「 其qí 於yú 我wǒ 也yě , 曾céng 若ruò 是shì 乎hū ?」 鮑bào 叔shū 對duì 曰yuē : 「 非fēi 為wèi 君jūn 也yě , 為wèi 先xiān 君jūn 也yě , 其qí 於yú 君jūn 不bù 如rú 親qīn 糾jiū也yě , 糾jiū 之zhī 不bù 死sǐ 。 而ér 況kuàng 君jūn 乎hū ? 君jūn 若ruò 欲yù 定dìng 齊qí 之zhī 社shè 稷jì , 則zé 前qián 迎yíng之zhī 。 」 公gōng 曰yuē :「

❖
🔊 本页支持朗读:点屏幕底部控制条即可听书(Chrome / Edge / Safari 支持)。 若未出现控制条,说明当前浏览器不支持语音朗读。
相关推荐