推荐
首页 › 书库 › 管子

第 41 / 84 回

〔 五wǔ 〕   元yuán 材cái 案àn : 自zì 「 歲suì 有yǒu 凶xiōng 穰ráng 」 至zhì「 而ér 物wù 利lì 之zhī 不bù 平píng 也yě 」 , 緊jǐn 承chéng 上shàng 文wén 「 不bù 能néng 調diào 通tōng 民mín 利lì , 不bù 可kě以yǐ 語yǔ 制zhì 為wèi 大dà 治zhì 」 二èr 句jù 而ér 言yán 。 「 令lìng 有yǒu 緩huǎn 急jí , 故gù 物wù 有yǒu 輕qīng 重zhòng 」。 《 通tōng 典diǎn . 食shí 貨huò 》 十shí 二èr 引yǐn 此cǐ 文wén 注zhù 云yún : 「 上shàng 令lìng 急jí 於yú 求qiú 米mǐ 則zé民mín 重zhòng 米mǐ , 緩huǎn 於yú 求qiú 米mǐ 則zé 民mín 輕qīng 米mǐ 。 所suǒ 緩huǎn 則zé 賤jiàn , 所suǒ 急jí 則zé 貴guì 。 」貴guì 原yuán 誤wù 作zuò 遺yí , 以yǐ 意yì 改gǎi 。 其qí 說shuō 是shì 也yě 。 「 緩huǎn 急jí 」 , 《 地dì 數shù 篇piān》 作zuò 「 徐xú 疾jí 」 。 徐xú 疾jí , 緩huǎn 急jí , 皆jiē 指zhǐ 國guó 家jiā 征zhēng 收shōu 期qī 限xiàn 有yǒu 寬kuān 有yǒu緊jǐn 而ér 言yán 。 「 不bù 能néng 治zhì 」 《 漢hàn 書shū . 食shí 貨huò 志zhì 》 引yǐn 作zuò「

不bù 能néng 理lǐ 」 , 理lǐ 亦yì 治zhì 也yě 。 蓄xù 賈jiǎ , 《 食shí貨huò 志zhì 》 作zuò 「 畜chù 賈jiǎ 」 。 顏yán 師shī 古gǔ 注zhù 云yún : 「 畜chù 讀dú 曰yuē 蓄xù 。 蓄xù 賈jiǎ 謂wèi賈jiǎ 人rén 之zhī 多duō 蓄xù 積jī 者zhě 。 」 「 乘chéng 民mín 之zhī 不bù 給gěi 」 , 顏yán 師shī 古gǔ 注zhù 云yún : 「給gěi , 足zú 也yě 。 」 《 食shí 貨huò 志zhì 》 晁cháo 錯cuò 請qǐng 貴guì 粟sù 疏shū 云yún : 「 而ér 商shāng 賈jiǎ … … 日rì 游yóu 都dōu 市shì , 乘chéng 上shàng 之zhī 急jí , 所suǒ 賣mài 必bì 倍bèi 。 」 與yǔ 此cǐ 語yǔ 意yì 略lüè 同tóng 。又yòu 《 管guǎn 子zi . 七qī 臣chén 七qī 主zhǔ 篇piān 》 云yún : 「 彼bǐ 時shí 有yǒu 春chūn 秋qiū , 歲suì 有yǒu 敗bài 凶xiōng, 政zhèng 有yǒu 緩huǎn 急jí 。 政zhèng 有yǒu 緩huǎn 急jí , 故gù 物wù 有yǒu 輕qīng 重zhòng 。 歲suì 有yǒu 敗bài 凶xiōng , 故gù 民mín有yǒu 羨xiàn 原yuán 誤wù 作zuò 義yì , 依yī 王wáng 念niàn 孫sūn 校xiào 改gǎi 。 不bù 足zú 。 時shí 有yǒu 春chūn 秋qiū , 故gù 穀gǔ有yǒu 貴guì 賤jiàn 。 而ér 上shàng 不bù 調diào 淫yín , 尹yǐn 注zhù : 「 淫yín , 過guò 也yě 。 謂wèi 穀gǔ 物wù 過guò 於yú貴guì 賤jiàn , 則zé 上shàng 當dāng 收shōu 散sàn 以yǐ 調diào 之zhī 。 此cǐ 之zhī 不bù 為wèi , 故gù 游yóu 商shāng 得dé 什shén 佰bǎi 之zhī贏yíng 以yǐ 棄qì 其qí 本běn 也yě 。 」 張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 淫yín 』 疑yí 是shì 『 准zhǔn 』 之zhī 誤wù。 《 輕qīng 重zhòng 篇piān 》 屢lǚ 見jiàn 。 」 元yuán 材cái 案àn :「

淫yín 」 當dāng 作zuò 「 治zhì 」 。 《 國guó 蓄xù 篇piān 》 「 然rán而ér 人rén 君jūn 不bù 能néng 治zhì 」 , 又yòu 曰yuē 「 然rán 而ér 人rén 君jūn 不bù 能néng 調diào 」 , 當dāng 即jí 據jù 此cǐ而ér 分fēn 言yán 之zhī 。 故gù 游yóu 商shāng 得dé 以yǐ 什shén 佰bǎi 其qí 本běn 也yě 。 百bǎi 姓xìng 之zhī 不bù 田tián , 貧pín 富fù之zhī 不bù 訾zī , 皆jiē 用yòng 此cǐ 作zuò 。 城chéng 郭guō 不bù 守shǒu , 兵bīng 士shì 不bù 用yòng , 皆jiē 道dào 此cǐ 始shǐ 。」 與yǔ 此cǐ 文wén 大dà 同tóng 小xiǎo 異yì 。

〔 六liù 〕   元yuán 材cái 案àn : 「 分fēn 地dì 若ruò 一yī 」 四sì 句jù, 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 貧pín 富fù 篇piān 》 作zuò 「 故gù 分fēn 土tǔ 若ruò 一yī , 賢xián 者zhě 能néng 守shǒu 之zhī 。分fēn 財cái 若ruò 一yī , 智zhì 者zhě 能néng 籌chóu 之zhī 。 」 又yòu 《 管guǎn 子zi . 侈chǐ 靡mí 篇piān 》 云yún : 「強qiáng 者zhě 能néng 守shǒu 之zhī , 智zhì 者zhě 能néng 收shōu 之zhī 。 」 《 史shǐ 記jì . 貨huò 殖zhí 傳chuán 》 亦yì 云yún :「 巧qiǎo 者zhě 有yǒu 餘yú , 拙zhuō 者zhě 不bù 足zú 。 」 蓋gài 皆jiē 指zhǐ 個gè 人rén 而ér 言yán 。 與yǔ 《 地dì 數shù篇piān 》 「 能néng 者zhě 有yǒu 餘yú , 拙zhuō 者zhě 不bù 足zú 」 之zhī 指zhǐ 封fēng 建jiàn 統tǒng 治zhì 者zhě 而ér 言yán 者zhě 不bù同tóng 。

〔 七qī 〕   甘gān 乃nǎi 光guāng 云yún : 「 什shén 倍bèi 人rén 之zhī 功gōng ,即jí 以yǐ 一yī 取qǔ 什shén 之zhī 意yì 。 」

〔 八bā 〕   尹yǐn 注zhù 云yún : 「 賡gēng , 償cháng 也yě 。 」 梁liáng啟qǐ 超chāo 云yún : 「 不bù 賡gēng 本běn , 賡gēng 猶yóu 續xù 也yě 。 謂wèi 資zī 本běn 不bù 能néng 回huí 復fù 循xún 環huán 也yě。 」 元yuán 材cái 案àn : 賡gēng 同tóng 更gèng 。 《 史shǐ 記jì . 平píng 準zhǔn 書shū 》 :「

悉xī 巴bā 蜀shǔ 租zū 賦fù 不bù 足zú 以yǐ 更gèng 之zhī 。 」 《 集jí 解jiě》 引yǐn 韋wéi 昭zhāo 曰yuē : 「 更gèng , 續xù 也yě 。 或huò 曰yuē : 更gèng , 償cháng 也yě 。 」 是shì 也yě 。賡gēng 又yòu 同tóng 庚gēng 。 《 禮lǐ 記jì . 檀tán 弓gōng 》 : 「 請qǐng 庚gēng 之zhī 。 」 鄭zhèng 注zhù : 「 庚gēng, 償cháng 也yě 。 」 是shì 也yě 。 《 山shān 國guó 軌guǐ 篇piān 》 云yún : 「 直zhí 幣bì 而ér 庚gēng 之zhī 。 」又yòu 曰yuē : 「 請qǐng 以yǐ 穀gǔ 視shì 市shì ● 而ér 庚gēng 之zhī 。 」 即jí 皆jiē 作zuò 「 庚gēng 」 。 「 不bù賡gēng 本běn 」 , 猶yóu 今jīn 俗sú 言yán「

不bù ? 本běn 」 , 「 不bù 顧gù 本běn 」 也yě 。

〔 九jiǔ 〕   丁dīng 士shì 涵hán 云yún : 「 當dāng 作zuò 『 故gù 民mín 利lì有yǒu 百bǎi 倍bèi 之zhī 失shī 』 。 上shàng 文wén 云yún : 『 然rán 而ér 人rén 君jūn 不bù 能néng 治zhì , 故gù 使shǐ 蓄xù 賈jiǎ游yóu 市shì , 乘chéng 民mín 之zhī 不bù 給gěi , 百bǎi 倍bèi 其qí 本běn 。 』 此cǐ 言yán 智zhì 者zhě 之zhī 多duō 取qǔ 利lì ,以yǐ 致zhì 愚yú 者zhě 之zhī 不bù 償cháng 本běn , 故gù 民mín 利lì 有yǒu 百bǎi 倍bèi 之zhī 失shī 矣yǐ 。 下xià 文wén 曰yuē 『 夫fū民mín 利lì 之zhī 時shí 失shī 而ér 物wù 利lì 之zhī 不bù 平píng 也yě 』 , 是shì 其qí 證zhèng 。 今jīn 文wén 『 利lì 』 誤wù『 相xiāng 』 , 又yòu 倒dào 置zhì『

有yǒu 』 字zì 下xià 。 『 失shī 』 又yòu 誤wù 『 生shēng 』 。 遂suì不bù 可kě 讀dú 矣yǐ 。 」 元yuán 材cái 案àn : 《 山shān 權quán 數shù 篇piān 》 云yún : 「 而ér 民mín 失shī 生shēng 矣yǐ。 」 彼bǐ 「 生shēng 」 字zì 與yǔ 此cǐ 「 生shēng 」 字zì , 皆jiē 當dāng 作zuò 產chǎn 業yè 講jiǎng 。 《 詩shī .邶bèi 風fēng . 北běi 風fēng 》 「 既jì 生shēng 既jì 育yù 」 , 《 箋jiān 》 云yún : 「 生shēng , 謂wèi 財cái 業yè也yě 。 」 又yòu 《 史shǐ 記jì . 平píng 準zhǔn 書shū 》 云yún : 「 皆jiē 致zhì 生shēng 累lèi 千qiān 金jīn 。 」 《漢hàn 書shū . 食shí 貨huò 志zhì 》 「 生shēng 」 作zuò 「 產chǎn 」 , 即jí 其qí 證zhèng 。 「 民mín 有yǒu 相xiāng 百bǎi倍bèi 之zhī 生shēng 」 , 謂wèi 貧pín 富fù 相xiāng 隔gé 百bǎi 倍bèi , 即jí 下xià 文wén 「 物wù 利lì 不bù 平píng 」 之zhī 意yì。 此cǐ 四sì 句jù 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 錯cuò 幣bì 篇piān 》 作zuò 「 智zhì 者zhě 有yǒu 百bǎi 人rén 之zhī 功gōng , 愚yú者zhě 有yǒu 不bù 更gèng 本běn 之zhī 事shì 。 人rén 君jūn 不bù 調diào , 民mín 有yǒu 相xiāng 妨fáng 之zhī 富fù 也yě 。 」 「 賡gēng」 作zuò「

更gèng 」 , 「 生shēng 」 作zuò 「 富fù 」 , 義yì 實shí 相xiāng 通tōng。 丁dīng 說shuō 失shī 之zhī 。

〔 一yī 0 〕 元yuán 材cái 案àn : 「 民mín 富fù 則zé 不bù 可kě 以yǐ 祿lù使shǐ 也yě 」 云yún 云yún , 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 錯cuò 幣bì 篇piān 》 作zuò 「 民mín 太tài 富fù 則zé 不bù 可kě 以yǐ祿lù 使shǐ 也yě , 太tài 強qiáng 則zé 不bù 可kě 以yǐ 威wēi 罰fá 也yě 。 」 「 太tài 強qiáng 」 似shì 是shì 「 太tài 貧pín」 之zhī 訛é 。 《 管guǎn 子zi . 侈chǐ 靡mí 篇piān 》 云yún : 「 甚shèn 富fù 不bù 可kě 使shǐ , 甚shèn 貧pín 不bù知zhī 恥chǐ 。 」 亦yì 以yǐ 貧pín 富fù 互hù 為wèi 對duì 文wén 。 蓋gài 民mín 太tài 富fù 則zé 百bǎi 事shì 自zì 足zú , 無wú求qiú 於yú 君jūn 。 《 輕qīng 重zhòng 乙yǐ 篇piān 》 云yún : 「 家jiā 足zú 其qí 所suǒ 者zhě , 不bù 從cóng 聖shèng 人rén 。」 此cǐ 民mín 富fù 不bù 可kě 以yǐ 祿lù 使shǐ 之zhī 說shuō 也yě 。 至zhì 人rén 民mín 生shēng 活huó 不bù 安ān 定dìng , 最zuì 低dī限xiàn 度dù 之zhī 物wù 質zhì 生shēng 活huó 亦yì 不bù 能néng 令lìng 其qí 滿mǎn 足zú , 則zé 無wú 以yǐ 服fú 從cóng 政zhèng 府fǔ 命mìng 令lìng, 政zhèng 府fǔ 亦yì 無wú 法fǎ 使shǐ 用yòng 之zhī 。 《 管guǎn 子zi . 治zhì 國guó 篇piān 》 云yún : 「 民mín 貧pín 則zé難nán 治zhì 也yě 。 」 《 侈chǐ 靡mí 篇piān 》 云yún : 「 足zú 其qí 所suǒ 欲yù , 贍shàn 其qí 所suǒ 願yuàn , 則zé能néng 用yòng 之zhī 耳ěr 。 今jīn 使shǐ 衣yī 皮pí 而ér 冠guān 角jiǎo , 食shí 野yě 菜cài , 飲yǐn 野yě 水shuǐ , 孰shú 能néng 用yòng之zhī ? 」 此cǐ 民mín 貧pín 不bù 可kě 以yǐ 罰fá 威wēi 之zhī 說shuō 也yě 。 貧pín 富fù 不bù 齊qí 之zhī 害hài 蓋gài 如rú 此cǐ。 故gù 著zhù 者zhě 力lì 主zhǔ 應yīng 由yóu 政zhèng 府fǔ 從cóng 根gēn 本běn 上shàng 以yǐ 所suǒ 謂wèi 輕qīng 重zhòng 之zhī 筴cè 調diào 而ér 治zhì之zhī 。

〔 一yī 一yī 〕 尹yǐn 注zhù 云yún : 「 錣zhuì , 籌chóu 也yě 。 丁dīng 劣liè反fǎn 。 」 元yuán 材cái 案àn : 此cǐ 段duàn 文wén 字zì , 共gòng 分fēn 兩liǎng 節jié , 一yī 節jié 言yán 穀gǔ , 一yī 節jié言yán 錢qián 。 「 計jì 本běn 量liàng 委wěi 」 是shì 對duì 穀gǔ 而ér 言yán 。 疑yí 「 引yǐn 錣zhuì 量liàng 用yòng 」 句jù 當dāng在zài 「 民mín 庶shù 之zhī 通tōng 施shī 也yě 」 句jù 下xià , 乃nǎi 對duì 錢qián 而ér 言yán 。 計jì 穀gǔ 數shù 時shí 用yòng 「計jì 本běn 量liàng 委wěi 」 , 計jì 錢qián 數shù 時shí 用yòng 「 引yǐn 錣zhuì 量liàng 用yòng 」 。 錢qián 穀gǔ 分fēn 言yán , 界jiè限xiàn 極jí 為wèi 明míng 顯xiǎn 。 若ruò 如rú 今jīn 本běn , 將jiāng 此cǐ 語yǔ 置zhì 於yú 「 耕gēng 田tián 發fā 草cǎo 」 之zhī 上shàng, 便biàn 不bù 僅jǐn 與yǔ 「 計jì 本běn 量liàng 委wěi 」 句jù 相xiāng 重zhòng 複fù , 而ér 且qiě 「 量liàng 用yòng 」 二èr 字zì亦yì 與yǔ 「 民mín 人rén 所suǒ 食shí 」 不bù 相xiāng 銜xián 接jiē 矣yǐ 。 錣zhuì 即jí 《 淮huái 南nán . 道dào 應yīng 篇piān 》「 白bái 公gōng 勝shèng 罷bà 朝cháo 而ér 立lì , 倒dào 杖zhàng 策cè , 錣zhuì 上shàng 貫guàn 頤yí 」 之zhī 錣zhuì 。 高gāo 注zhù :「 策cè , 馬mǎ 捶chuí , 端duān 有yǒu 針zhēn 以yǐ 刺cì 馬mǎ , 謂wèi 之zhī 錣zhuì 。 倒dào 杖zhàng 策cè , 故gù 錣zhuì 貫guàn頤yí 也yě 。 」 是shì 錣zhuì 即jí 策cè 馬mǎ 之zhī 捶chuí 。 以yǐ 策cè 計jì 數shù , 乃nǎi 漢hàn 人rén 通tōng 俗sú 。 《漢hàn 書shū . 石shí 廣guǎng 傳chuán 》 : 「 廣guǎng 為wèi 太tài 僕pú 。 御yù 出chū , 上shàng 問wèn 『 車chē 中zhōng 幾jǐ 馬mǎ』 ? 廣guǎng 以yǐ 策cè 數shù 馬mǎ 畢bì , 舉jǔ 手shǒu 曰yuē : 『 六liù 馬mǎ 。 』 」「

引yǐn 錣zhuì 量liàng 用yòng 」 , 猶yóu 言yán 以yǐ 策cè 數shù 錢qián 。 尹yǐn 訓xùn錣zhuì 為wèi 籌chóu , 籌chóu 有yǒu 籌chóu 策cè 之zhī 義yì 。 亦yì 可kě 通tōng 。

〔 一yī 二èr 〕 豬zhū 飼sì 彥yàn 博bó 云yún : 「 『 土tǔ 』 一yī 作zuò『 上shàng 』 。 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 》 作zuò 『 躬gōng 犁lí 墾kěn 田tián , 耕gēng 發fā 草cǎo 土tǔ , 得dé 其qí 穀gǔ矣yǐ 』 。 未wèi 詳xiáng 孰shú 是shì 」 。 郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 『 上shàng 』 當dāng 為wèi 『 土tǔ 』 。『 草cǎo 土tǔ 』 連lián 文wén , 本běn 書shū 習xí 見jiàn 。 『 數shù 』 當dāng 為wèi 『 穀gǔ 』 , 《 輕qīng 重zhòng甲jiǎ 篇piān 》 文wén 可kě 證zhèng , 當dāng 據jù 改gǎi 」 。 元yuán 材cái 案àn : 「 數shù 」 當dāng 為wèi 「 穀gǔ 」, 郭guō 說shuō 是shì 也yě 。 惟wéi「

上shàng 」 字zì 不bù 必bì 改gǎi 。 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 》 下xià 文wén 云yún: 「 強qiáng 本běn 趣qù 耕gēng , 發fā 草cǎo 立lì 幣bì 而ér 無wú 止zhǐ 。 」 「 草cǎo 」 下xià 亦yì 無wú 「 土tǔ」 字zì 。 仍réng 以yǐ 作zuò 「 上shàng 」 字zì 下xià 屬shǔ 為wèi 宜yí 。

〔 一yī 三sān 〕 尹yǐn 注zhù 云yún : 「 委wěi , 積jī 也yě 。 」 安ān井jǐng 衡héng 云yún : 「 本běn , 謂wèi 田tián 所suǒ 生shēng 。 委wěi , 末mò 也yě , 謂wèi 人rén 所suǒ 食shí 。 言yán 一yī人rén 食shí 若ruò 干gàn 步bù 畝mǔ 所suǒ 生shēng 之zhī 粟sù , 自zì 有yǒu 定dìng 數shù 。 計jì 田tián 所suǒ 生shēng 之zhī 本běn , 量liàng人rén 所suǒ 食shí 之zhī 末mò , 則zé 其qí 用yòng 自zì 足zú 矣yǐ 。 」 姚yáo 永yǒng 概gài 云yún : 「 『 委wěi 』 讀dú如rú《

禮lǐ 記jì 》 『 或huò 原yuán 也yě , 或huò 委wěi 也yě 』 之zhī 委wěi 。本běn 、 委wěi 相xiāng 對duì 。 尹yǐn 注zhù 非fēi 。 」 元yuán 材cái 案àn : 《 漢hàn 書shū . 食shí 貨huò 志zhì . 注zhù》 引yǐn 李lǐ 奇qí 云yún : 「 委wěi , 積jī 也yě 。 」 王wáng 先xiān 謙qiān 《 補bǔ 注zhù 》 云yún : 「 上shàng得dé 民mín 所suǒ 食shí 若ruò 干gàn 步bù 畝mǔ 之zhī 數shù , 則zé 可kě 計jì 本běn 而ér 量liàng 其qí 積jī 。 」 仍réng 以yǐ 尹yǐn說shuō 為wèi 是shì 。 計jì 本běn 量liàng 委wěi , 謂wèi 計jì 算suàn 生shēng 產chǎn , 估gū 量liàng 貯zhù 存cún 。

〔 一yī 四sì 〕 尹yǐn 注zhù 云yún : 「 言yán 一yī 國guó 之zhī 內nèi 耕gēng 墾kěn之zhī 數shù , 君jūn 悉xī 知zhī 之zhī 。 凡fán 人rén 計jì 口kǒu 授shòu 田tián , 家jiā 族zú 多duō 少shǎo , 足zú 以yǐ 自zì 給gěi。 而ér 人rén 乏fá 於yú 食shí 者zhě , 謂wèi 豪háo 富fù 之zhī 家jiā 收shōu 藏cáng 其qí 穀gǔ 故gù 。 」 《 漢hàn 書shū .食shí 貨huò 志zhì 》 顏yán 師shī 古gǔ 注zhù 云yún : 「 言yán 富fù 人rén 多duō 藏cáng 穀gǔ , 故gù 令lìng 貧pín 者zhě 食shí 不bù足zú 也yě 。 」 元yuán 材cái 案àn : 顏yán 說shuō 是shì 也yě 。 藏cáng 即jí 囤dùn 積jī 。 尹yǐn 注zhù 言yán 「 計jì 口kǒu授shòu 田tián 」 , 與yǔ 此cǐ 處chù 無wú 關guān 。

〔 一yī 五wǔ 〕 王wáng 念niàn 孫sūn 云yún : 「 『 人rén 君jūn 』 當dāng 為wèi『 今jīn 君jūn 』 。 此cǐ 與yǔ 上shàng 文wén 『 且qiě 君jūn 引yǐn 錣zhuì 量liàng 用yòng 』 云yún 云yún , 皆jiē 是shì 指zhǐ 桓huán公gōng 而ér 言yán 。 非fēi 泛fàn 言yán 人rén 君jūn 也yě 。 今jīn 作zuò 『 人rén 君jūn 』 者zhě , 涉shè 上shàng 下xià 文wén 『人rén 君jūn 』 而ér 誤wù 。 《 通tōng 典diǎn . 食shí 貨huò 》 八bā 所suǒ 引yǐn 亦yì 誤wù 。 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 篇piān》 正zhèng 作zuò 『 今jīn 君jūn 鑄zhù 錢qián 立lì 幣bì 』 。 」 元yuán 材cái 案àn : 此cǐ 說shuō 非fēi 也yě 。 本běn 篇piān與yǔ 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 篇piān 》 體tǐ 例lì 不bù 同tóng 。 《 甲jiǎ 篇piān 》 係xì 用yòng 桓huán 公gōng 、 管guǎn 子zi 互hù相xiāng 問wèn 答dá , 故gù 曰yuē 「 今jīn 君jūn 」 云yún 云yún 。 本běn 篇piān 則zé 為wèi 泛fàn 論lùn 性xìng 質zhì , 不bù 專zhuān指zhǐ 任rèn 何hé 一yī 個gè 國guó 君jūn , 故gù 曰yuē 「 人rén 君jūn 」 。 且qiě 本běn 篇piān 前qián 後hòu 「 人rén 君jūn 」二èr 字zì 連lián 用yòng 者zhě 計jì 十shí 二èr 見jiàn , 「 君jūn 」 字zì 單dān 用yòng 者zhě 計jì 十shí 九jiǔ 見jiàn , 皆jiē 是shì泛fàn 言yán 「 人rén 君jūn 」 , 文wén 義yì 甚shèn 明míng 。 若ruò 改gǎi 為wèi 「 今jīn 君jūn 」 , 則zé 其qí 餘yú 亦yì當dāng 同tóng 時shí 改gǎi 動dòng 而ér 後hòu 可kě 矣yǐ 。 又yòu 案àn 「 立lì 幣bì 」 一yī 詞cí , 在zài 本běn 書shū 凡fán 六liù見jiàn 。 ( 除chú 此cǐ 處chù 外wài , 《 山shān 國guó 軌guǐ 》 、 《 山shān 權quán 數shù 》 、 《 山shān 至zhì 數shù》 、 《 國guó 准zhǔn 》 各gè 一yī 見jiàn , 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 》 二èr 見jiàn 。 ) 皆jiē 指zhǐ 鑄zhù 造zào 錢qián幣bì 而ér 言yán 。 本běn 文wén 下xià 文wén 即jí 有yǒu 「 鑄zhù 幣bì 」 , 可kě 以yǐ 為wèi 證zhèng 。 又yòu 本běn 書shū 言yán「 立lì 幣bì 」 , 皆jiē 與yǔ 「 人rén 君jūn 」 二èr 字zì 緊jǐn 相xiāng 連lián 接jiē 。 可kě 知zhī 在zài 著zhù 者zhě 心xīn目mù 中zhōng , 貨huò 幣bì 鑄zhù 造zào 之zhī 權quán , 皆jiē 應yīng 由yóu 封fēng 建jiàn 國guó 家jiā 統tǒng 治zhì 者zhě 實shí 行xíng 壟lǒng 斷duàn。 所suǒ 謂wèi 「 善shàn 者zhě 執zhí 其qí 通tōng 施shī 」 , 不bù 僅jǐn 掌zhǎng 握wò 貨huò 幣bì 發fā 行xíng 之zhī 權quán 而ér 已yǐ。

〔 一yī 六liù 〕 元yuán 材cái 案àn : 「 通tōng 施shī 」 , 《 輕qīng 重zhòng甲jiǎ 》 作zuò 「 通tōng 移yí 」 , 《 輕qīng 重zhòng 乙yǐ 》 作zuò 「 通tōng 貨huò 」 。 解jiě 已yǐ 見jiàn 上shàng 。

〔 一yī 七qī 〕 王wáng 念niàn 孫sūn 云yún : 「 『 若ruò 干gàn 』 二èr 字zì涉shè 上shàng 文wén 『 人rén 有yǒu 若ruò 干gàn 步bù 畝mǔ 之zhī 數shù 』 而ér 衍yǎn 。 上shàng 文wén 『 步bù 畝mǔ 之zhī 數shù 』無wú 定dìng , 故gù 言yán 『 若ruò 干gàn 』 。 此cǐ 既jì 云yún 『 人rén 有yǒu 百bǎi 十shí 之zhī 數shù 』 ( 舊jiù 本běn『 十shí 』 誤wù 作zuò 『 千qiān 』 , 據jù 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 》 及jí 《 通tōng 典diǎn 》 引yǐn 改gǎi ) ,則zé 不bù 得dé 更gèng 言yán 『 若ruò 干gàn 』 矣yǐ 。 」 顏yán 昌chāng 嶢yáo 云yún : 「 王wáng 說shuō 誤wù 。 此cǐ 『若ruò 干gàn 百bǎi 千qiān 之zhī 數shù 』 與yǔ 上shàng 文wén 『 若ruò 干gàn 步bù 畝mǔ 之zhī 數shù 』 同tóng 為wèi 無wú 定dìng 之zhī 詞cí。 『 若ruò 干gàn 』 二èr 字zì 非fēi 衍yǎn 文wén 。 『 百bǎi 千qiān 』 蓋gài 成chéng 數shù 名míng , 猶yóu 言yán 若ruò 干gàn百bǎi 若ruò 干gàn 千qiān 也yě 」 。 元yuán 材cái 案àn : 顏yán 說shuō 是shì 也yě 。 若ruò 干gàn 百bǎi 千qiān 即jí 幾jǐ 百bǎi 幾jǐ千qiān 。 《 通tōng 典diǎn . 食shí 貨huò 》 八bā 引yǐn 作zuò 「 人rén 有yǒu 若ruò 干gàn 百bǎi 十shí 之zhī 數shù 」 , 「十shí 」 是shì 「 千qiān 」 之zhī 誤wù 。

〔 一yī 八bā 〕 尹yǐn 注zhù 云yún : 「 民mín 事shì 謂wèi 常cháng 費fèi 也yě ,言yán 人rén 之zhī 所suǒ 有yǒu 多duō 少shǎo , 各gè 隨suí 其qí 分fēn 而ér 自zì 足zú 。 君jūn 上shàng 不bù 能néng 調diào 均jūn 其qí 事shì, 則zé 豪háo 富fù 并bìng 藏cáng 財cái 貨huò , 專zhuān 擅shàn 其qí 利lì 。 是shì 故gù 人rén 常cháng 費fèi 不bù 給gěi 以yǐ 致zhì 匱guì乏fá 。 」 元yuán 材cái 案àn : 據jù 此cǐ , 則zé 「 人rén 事shì 」 當dāng 作zuò 「 民mín 事shì 」 , 乃nǎi 唐táng人rén 避bì 諱huì 而ér 未wèi 改gǎi 正zhèng 者zhě 。 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 錯cuò 幣bì 篇piān 》 即jí 作zuò 「 民mín 事shì 」。 「 及jí 」 與yǔ 「 給gěi 」 同tóng 。

〔 一yī 九jiǔ 〕 王wáng 念niàn 孫sūn 云yún : 「 藏cáng 字zì 衍yǎn 。 併bìng 與yǔ屏píng 同tóng 。 屏píng 即jí 藏cáng 也yě 。 上shàng 言yán 『 穀gǔ 有yǒu 所suǒ 藏cáng 』 , 此cǐ 言yán 『 利lì 有yǒu 所suǒ 併bìng』 , 互hù 文wén 耳ěr 。 《 漢hàn 書shū . 食shí 貨huò 志zhì 》 引yǐn 正zhèng 作zuò 『 利lì 有yǒu 所suǒ 併bìng 也yě 』。 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 篇piān 》 曰yuē : 『 有yǒu 餓è 餒něi 於yú 衢qú 閭lǘ 者zhě 何hé 也yě ? 穀gǔ 有yǒu 所suǒ 藏cáng也yě 。 』 又yòu 曰yuē : 『 民mín 有yǒu 賣mài 子zi 者zhě 何hé 也yě ? 財cái 有yǒu 所suǒ 併bìng 也yě 。 』 則zé 『併bìng 』 下xià 并bìng 無wú 『 藏cáng 』 字zì 明míng 矣yǐ 。 」 元yuán 材cái 案àn : 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 錯cuò 幣bì篇piān 》 大dà 夫fū 云yún : 「 交jiāo 幣bì 通tōng 施shī , 民mín 事shì 不bù 及jí , 物wù 有yǒu 所suǒ 併bìng 也yě 。 計jì本běn 量liàng 委wěi , 民mín 有yǒu 飢jī 者zhě , 穀gǔ 有yǒu 所suǒ 藏cáng 也yě 。 」 亦yì 是shì 「 併bìng 」 「 藏cáng 」兩liǎng 字zì 分fēn 用yòng 。 王wáng 說shuō 得dé 之zhī 。

〔 二èr 0 〕 尹yǐn 注zhù 云yún : 「 羨xiàn , 餘yú 也yě 。 」 梁liáng啟qǐ 超chāo 云yún : 「 『 鈞jūn 』 同tóng 『 均jūn 』 。 」

〔 二èr 一yī 〕 豬zhū 飼sì 彥yàn 博bó 云yún : 「 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 篇piān》 無wú 『 利lì 』 字zì , 是shì 。 」 張zhāng 佩pèi 綸lún 說shuō 同tóng 。 郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 『 利lì』 當dāng 為wèi 『 制zhì 』 ( 古gǔ 作zuò ● ) , 屬shǔ 下xià 讀dú , 即jí 『 制zhì 而ér 調diào 民mín 事shì 也yě』 為wèi 句jù 。 」 元yuán 材cái 案àn : 豬zhū 飼sì 說shuō 是shì 。

〔 二èr 二èr 〕 尹yǐn 注zhù 云yún : 「 本běn 謂wèi 務wù 農nóng 。 趣qù 讀dú為wèi 促cù 。 」

〔 二èr 三sān 〕 吳wú 志zhì 忠zhōng 云yún : 「 『 自zì 』 疑yí 『 日rì』 字zì 誤wù 。 」

〔 二èr 四sì 〕 尹yǐn 注zhù 云yún : 「 言yán 人rén 君jūn 不bù 能néng 權quán 其qí利lì 門mén , 制zhì 其qí 輕qīng 重zhòng , 雖suī 鑄zhù 幣bì 無wú 限xiàn 極jí 而ér 與yǔ 人rén , 徒tú 使shǐ 豪háo 富fù 侵qīn 奪duó貧pín 弱ruò , 終zhōng 不bù 能néng 致zhì 理lǐ 也yě 。 惡è 音yīn 烏wū 。 」 元yuán 材cái 案àn :「

乃nǎi 今jīn 」 猶yóu 言yán 「 今jīn 乃nǎi 」 。 「 下xià 相xiāng 役yì 」, 即jí 《 山shān 權quán 數shù 篇piān 》 之zhī 「 下xià 陰yīn 相xiāng 隸lì 」 。 隸lì 即jí 役yì 。 謂wèi 貧pín 弱ruò 之zhī人rén 為wèi 豪háo 富fù 所suǒ 奴nú 役yì 。 以yǐ 上shàng 承chéng 「 分fēn 地dì 若ruò 一yī , 分fēn 財cái 若ruò 一yī 」 一yī 段duàn而ér 申shēn 論lùn 人rén 君jūn 不bù 能néng 調diào 之zhī 害hài 。

    歲suì 適shì 美měi 〔 一yī 〕 , 則zé 市shì 糶tiào 無wú 予yǔ 〔 二èr 〕 而ér 狗gǒu 彘zhì 食shí 人rén 食shí〔 三sān 〕 。 歲suì 適shì 凶xiōng , 則zé 市shì 糴dí 釜fǔ 十shí 繈qiǎng 〔 四sì 〕 而ér 道dào 有yǒu 餓è 民mín 。 然rán則zé 豈qǐ 壤rǎng 力lì 〔 五wǔ 〕 固gù 不bù 足zú 而ér 食shí 固gù 不bù 贍shàn 也yě 哉zāi ? 夫fū 往wǎng 歲suì 之zhī 糶tiào 賤jiàn, 狗gǒu 彘zhì 食shí 人rén 食shí , 故gù 來lái 歲suì 之zhī 民mín 不bù 足zú 也yě 。 物wù 適shì 賤jiàn , 則zé 半bàn 力lì 而ér無wú 予yǔ , 民mín 事shì 不bù 償cháng 其qí 本běn 〔 六liù 〕 。 物wù 適shì 貴guì , 則zé 什shén 倍bèi 而ér 不bù 可kě 得dé, 民mín 失shī 其qí 用yòng 〔 七qī 〕 。 然rán 則zé 豈qǐ 財cái 物wù 固gù 寡guǎ 而ér 本běn 委wěi 不bù 足zú 也yě 哉zāi ?夫fū 民mín 利lì 之zhī 時shí 失shī 而ér 物wù 利lì 之zhī 不bù 平píng 也yě 〔 八bā 〕 。 故gù 善shàn 者zhě 委wěi 施shī 〔 九jiǔ〕 於yú 民mín 之zhī 所suǒ 不bù 足zú , 操cāo 事shì 於yú 民mín 之zhī 所suǒ 有yǒu 餘yú 〔 一yī 0 〕 。 夫fū 民mín 有yǒu餘yú 則zé 輕qīng 之zhī , 故gù 人rén 君jūn 斂liǎn 之zhī 以yǐ 輕qīng 。 民mín 不bù 足zú 則zé 重zhòng 之zhī , 故gù 人rén 君jūn 散sàn之zhī 以yǐ 重zhòng 。 斂liǎn 積jī 之zhī 以yǐ 輕qīng , 散sàn 行xíng 之zhī 以yǐ 重zhòng 。 故gù 君jūn 必bì 有yǒu 什shén 倍bèi 之zhī 利lì, 而ér 財cái 之zhī ● 可kě 得dé 而ér 平píng 也yě 〔 一yī 一yī 〕 。

〔 一yī 〕   元yuán 材cái 案àn : 《 史shǐ 記jì . 貨huò 殖zhí 傳chuán 》云yún : 「 大dà 陰yīn 在zài 卯mǎo 穰ráng , 明míng 歲suì 衰shuāi 惡è 。 至zhì 午wǔ 旱hàn , 明míng 歲suì 美měi 。 至zhì 酉yǒu穰ráng , 明míng 歲suì 衰shuāi 惡è 。 至zhì 子zi 大dà 旱hàn , 明míng 歲suì 美měi 。 有yǒu 水shuǐ 。 至zhì 卯mǎo 積jī 著zhù 率lǜ歲suì 倍bèi 。 」 以yǐ 衰shuāi 惡è 、 穰ráng 、 美měi 分fēn 別bié 為wèi 言yán 。 如rú 衰shuāi 惡è 為wèi 凶xiōng 年nián , 穰ráng為wèi 豐fēng 年nián , 則zé 美měi 當dāng 為wèi 大dà 有yǒu 年nián 。 猶yóu 《 孟mèng 子zi . 滕téng 文wén 公gōng 篇piān 》 之zhī 言yán「 樂lè 歲suì 」 矣yǐ 。

〔 二èr 〕   俞yú 樾yuè 云yún : 「 按àn 《 方fāng 言yán 》 : 『予yǔ , 讎chóu 也yě 。 』 此cǐ 予yǔ 當dāng 訓xùn 為wèi 讎chóu 。 讎chóu 即jí 售shòu 字zì 。 《 說shuō 文wén 新xīn 附fù 》: 『 售shòu , 賣mài 去qù 手shǒu 也yě 。 』 《 詩shī . 抑yì 篇piān . 箋jiān 》 :『

物wù 善shàn 則zé 其qí 售shòu 價jià 貴guì 。 』 《 釋shì 文wén 》 云yún :『 售shòu 本běn 作zuò 讎chóu 。 』 蓋gài 古gǔ 無wú 售shòu 字zì , 即jí 以yǐ 讎chóu 為wèi 之zhī 。 此cǐ 文wén 『 無wú 予yǔ』 即jí 『 無wú 售shòu 』 也yě 。 猶yóu 《 詩shī 》 云yún 『 賈jiǎ 用yòng 不bù 售shòu 』 矣yǐ 。 下xià 文wén 云yún: 『 穀gǔ 賤jiàn 則zé 以yǐ 幣bì 予yǔ 食shí , 布bù 帛bó 賤jiàn 則zé 以yǐ 幣bì 予yǔ 衣yī 。 』 言yán 穀gǔ 賤jiàn 則zé以yǐ 幣bì 售shòu 食shí , 布bù 帛bó 賤jiàn 則zé 以yǐ 幣bì 售shòu 衣yī 也yě 。 兩liǎng 予yǔ 字zì 亦yì 當dāng 訓xùn 讎chóu 。 」元yuán 材cái 案àn : 俞yú 說shuō 是shì 也yě 。 市shì 糶tiào 無wú 予yǔ , 謂wèi 價jià 雖suī 賤jiàn 亦yì 無wú 法fǎ 售shòu 出chū 。

〔 三sān 〕   元yuán 材cái 案àn : 「 狗gǒu 彘zhì 食shí 人rén 食shí 」 及jí下xià 文wén 「 道dào 有yǒu 餓è 民mín 」 , 皆jiē 出chū 自zì 《 孟mèng 子zi . 梁liáng 惠huì 王wáng 篇piān 》 。

〔 四sì 〕   元yuán 材cái 案àn : 繈qiǎng 謂wèi 錢qián 貫guàn , 解jiě 見jiàn 《海hǎi 王wáng 篇piān 》 及jí 本běn 篇piān 下xià 文wén 。

〔 五wǔ 〕   聞wén 一yī 多duō 云yún : 「 『 力lì 』 字zì 涉shè 下xià文wén 『 半bàn 力lì 』 而ér 衍yǎn 。 」 元yuán 材cái 案àn :「

壤rǎng 力lì 」 即jí 「 地dì 力lì 」 , 「 力lì 」 字zì 非fēi 衍yǎn文wén 。 《 史shǐ 記jì . 貨huò 殖zhí 傳chuán 》 「 李lǐ 悝kuī 盡jǐn 地dì 力lì 之zhī 教jiào 」 。 地dì 力lì 即jí 土tǔ地dì 之zhī 生shēng 產chǎn 力lì 。 聞wén 氏shì 說shuō 非fēi 。

〔 六liù 〕   豬zhū 飼sì 彥yàn 博bó 云yún : 「 『 半bàn 力lì 而ér 無wú予yǔ 』 , 謂wèi 物wù 價jià 適shì 賤jiàn , 僅jǐn 償cháng 工gōng 人rén 勤qín 力lì 之zhī 半bàn 而ér 無wú 人rén 買mǎi 取qǔ 之zhī 也yě。 」 何hé 如rú 璋zhāng 云yún : 「 半bàn 力lì 二èr 句jù , 言yán 穀gǔ 價jià 祗zhī 抵dǐ 功gōng 力lì 之zhī 半bàn , 不bù足zú 償cháng 其qí 本běn 也yě 。 」 張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 力lì 猶yóu 勤qín 也yě 。 半bàn 力lì 而ér 無wú 予yǔ ,言yán 得dé 價jià 僅jǐn 及jí 其qí 力lì 之zhī 半bàn , 斯sī 不bù 償cháng 其qí 本běn 矣yǐ 。 半bàn 、 倍bèi 對duì 文wén 。 」元yuán 材cái 案àn : 三sān 氏shì 說shuō 皆jiē 是shì 也yě 。 力lì 即jí 《 乘chéng 馬mǎ 數shù 篇piān 》 「 此cǐ 齊qí 力lì 而ér功gōng 地dì 田tián 筴cè 相xiāng 員yuán 」 , 《 事shì 語yǔ 篇piān 》「

力lì 歸guī 於yú 府fǔ 」 及jí 《 揆kuí 度dù 篇piān 》 「 其qí 人rén 力lì同tóng 而ér 宮gōng 室shì 美měi 者zhě 良liáng 萌méng 也yě , 力lì 作zuò 者zhě 也yě 」 之zhī 力lì 。 猶yóu 今jīn 人rén 之zhī 言yán 勞láo動dòng 力lì 也yě 。 半bàn 力lì 謂wèi 物wù 價jià 太tài 低dī , 不bù 及jí 生shēng 產chǎn 時shí 所suǒ 費fèi 勞láo 力lì 之zhī 半bàn 。此cǐ 乃nǎi 吾wú 國guó 古gǔ 代dài 用yòng 勞láo 動dòng 力lì 計jì 算suàn 物wù 價jià 之zhī 最zuì 早zǎo 文wén 獻xiàn 。 本běn 義yì 自zì 明míng。 俞yú 樾yuè 以yǐ 「 半bàn 力lì 」 為wèi 「 半bàn 分fēn 」 之zhī 誤wù , 吳wú 汝rǔ 綸lún 以yǐ 「 半bàn 力lì 」為wèi 「 半bàn 價jià 」 之zhī 誤wù , 尹yǐn 桐tóng 陽yáng 以yǐ 「 力lì 同tóng 扐lè , 數shù 之zhī 奇qí 餘yú 也yě , 半bàn扐lè 者zhě 謂wèi 半bàn 價jià 或huò 僅jǐn 得dé 實shí 價jià 之zhī 零líng 數shù 」 , 郭guō 沫mò 若ruò 以yǐ 「 半bàn 力lì 」 為wèi「 半bàn 分fēn 」 即jí 「 四sì 分fēn 之zhī 一yī 」 , 于yú 省shěng 吾wú 以yǐ 「 半bàn 力lì 」 為wèi 「 半bàn 刀dāo」 之zhī 誤wù 者zhě 均jūn 非fēi 。

〔 七qī 〕   元yuán 材cái 案àn : 以yǐ 上shàng 兩liǎng 「 物wù 」 字zì 均jūn指zhǐ 萬wàn 物wù 財cái 物wù 而ér 言yán , 即jí 手shǒu 工gōng 業yè 產chǎn 品pǐn 。 民mín 事shì 不bù 償cháng 其qí 本běn , 指zhǐ 生shēng產chǎn 者zhě 言yán 。 民mín 失shī 其qí 用yòng , 指zhǐ 消xiāo 費fèi 者zhě 言yán 。 謂wèi 價jià 賤jiàn 則zé 對duì 生shēng 產chǎn 者zhě 不bù利lì , 價jià 貴guì 則zé 對duì 消xiāo 費fèi 者zhě 不bù 利lì 也yě 。

〔 八bā 〕   元yuán 材cái 案àn : 以yǐ 上shàng 承chéng 「 歲suì 有yǒu 凶xiōng 穰ráng, 穀gǔ 有yǒu 貴guì 賤jiàn 」 一yī 段duàn 而ér 申shēn 論lùn 「 人rén 君jūn 不bù 能néng 治zhì 」 之zhī 害hài 。 「 民mín 利lì之zhī 時shí 失shī 」 云yún 云yún , 謂wèi 政zhèng 府fǔ 未wèi 能néng 利lì 用yòng 萬wàn 物wù 高gāo 下xià 之zhī 時shí , 以yǐ 賤jiàn 買mǎi貴guì 賣mài 之zhī 術shù 調diào 通tōng 民mín 利lì , 而ér 人rén 民mín 又yòu 不bù 能néng 自zì 為wèi 之zhī , 遂suì 致zhì 物wù 利lì 有yǒu如rú 此cǐ 巨jù 大dà 之zhī 差chà 別bié 也yě 。 蓋gài 一yī 國guó 之zhī 五wǔ 穀gǔ 財cái 物wù , 通tōng 豐fēng 凶xiōng 而ér 計jì 之zhī, 原yuán 可kě 截jié 長zhǎng 補bǔ 短duǎn , 無wú 有yǒu 餘yú 不bù 足zú 之zhī 患huàn 。 特tè 以yǐ 政zhèng 府fǔ 不bù 能néng 預yù 為wèi之zhī 謀móu , 遂suì 有yǒu 此cǐ 弊bì 耳ěr 。 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 輕qīng 重zhòng 篇piān 》 御yù 史shǐ 云yún : 「 今jīn以yǐ 天tiān 下xià 之zhī 富fù , 海hǎi 內nèi 之zhī 財cái , 百bǎi 郡jùn 之zhī 貢gòng , 非fēi 特tè 齊qí 、 楚chǔ 之zhī 畜chù ,趙zhào 、 魏wèi 之zhī 庫kù 也yě , 計jì 委wěi 量liàng 入rù , 雖suī 急jí 用yòng 之zhī , 宜yí 無wú 乏fá 絕jué 之zhī 時shí 。顧gù 大dà 農nóng 等děng 以yǐ 術shù 體tǐ 躬gōng 稼jià , 則zé ( 王wáng 先xiān 謙qiān 云yún : 「 則zé , 法fǎ 也yě 」 )后hòu 稷jì 之zhī 烈liè 。 軍jūn 四sì 出chū 而ér 用yòng 不bù 繼jì 。 非fēi 天tiān 之zhī 財cái 少shǎo 也yě , 用yòng ? 石shí 調diào均jūn 有yǒu 無wú 補bǔ 不bù 足zú 亦yì 非fēi 也yě 。 」 意yì 與yǔ 此cǐ 同tóng 。

〔 九jiǔ 〕   元yuán 材cái 案àn : 委wěi , 積jī 也yě 。 施shī 即jí 《左zuǒ 傳chuán 》 「 旅lǚ 有yǒu 施shī 舍shě 」 之zhī 施shī 。 注zhù : 「 施shī , 予yǔ 恩ēn 惠huì 。 」 《 周zhōu禮lǐ 》 : 「 門mén 關guān 之zhī 委wěi 積jī , 以yǐ 施shī 惠huì 於yú 民mín 。 」 此cǐ 以yǐ「

委wěi 施shī 」 連lián 稱chēng , 蓋gài 謂wèi 當dāng 人rén 民mín 不bù 足zú 時shí ,政zhèng 府fǔ 應yīng 以yǐ 平píng 日rì 之zhī 所suǒ 委wěi 積jī 者zhě 平píng 價jià 出chū 售shòu , 以yǐ 資zī 救jiù 濟jì 。 雖suī 非fēi 無wú條tiáo 件jiàn 之zhī 賜cì 予yǔ , 然rán 人rén 民mín 得dé 此cǐ 救jiù 濟jì , 既jì 可kě 以yǐ 免miǎn 除chú 富fù 商shāng 蓄xù 賈jiǎ 之zhī剝bō 削xuē , 又yòu 能néng 獲huò 得dé 需xū 要yào 之zhī 滿mǎn 足zú , 故gù 曰yuē 委wěi 施shī 也yě 。

〔 一yī 0 〕 元yuán 材cái 案àn : 「 操cāo 事shì 」 一yī 詞cí 又yòu 見jiàn下xià 文wén 及jí 《 山shān 權quán 數shù 篇piān 》 。 《 管guǎn 子zi . 法fǎ 法fǎ 篇piān 》 亦yì 有yǒu 「 愚yú 民mín 操cāo事shì 於yú 妄wàng 作zuò 」 之zhī 語yǔ 。 猶yóu 言yán 從cóng 事shì 。

〔 一yī 一yī 〕 《 漢hàn 書shū . 食shí 貨huò 志zhì . 注zhù 》 引yǐn 李lǐ奇qí 曰yuē : 「 民mín 輕qīng 之zhī 時shí , 為wèi 斂liǎn 糴dí 之zhī 。 重zhòng 之zhī 時shí , 官guān 為wèi 散sàn 也yě 。 」何hé 如rú 璋zhāng 云yún : 「 善shàn 通tōng 輕qīng 重zhòng 者zhě , 因yīn 民mín 有yǒu 餘yú 則zé 斂liǎn 之zhī 以yǐ 輕qīng 。 因yīn 民mín不bù 足zú , 則zé 散sàn 之zhī 以yǐ 重zhòng 。 斂liǎn 輕qīng 而ér 積jī 之zhī , 則zé 輕qīng 者zhě 重zhòng 。 散sàn 重zhòng 而ér 行xíng之zhī , 則zé 重zhòng 者zhě 輕qīng 。 輕qīng 者zhě 重zhòng 故gù 君jūn 得dé 其qí 利lì 。 重zhòng 者zhě 輕qīng 而ér 財cái 之zhī ● 亦yì平píng 。 斯sī 固gù 上shàng 下xià 交jiāo 利lì 之zhī 術shù 也yě 。 」 元yuán 材cái 案àn : 《 漢hàn 書shū . 食shí 貨huò 志zhì》 所suǒ 載zài 賈jiǎ 誼yì 《 諫jiàn 除chú 盜dào 鑄zhù 錢qián 令lìng 》 云yún : 「 銅tóng 畢bì 歸guī 於yú 上shàng 。 上shàng 挾xié銅tóng 積jī 以yǐ 御yù 輕qīng 重zhòng 。 錢qián 輕qīng 則zé 以yǐ 術shù 斂liǎn 之zhī , 重zhòng 則zé 以yǐ 術shù 散sàn 之zhī , 貨huò 物wù必bì 平píng 。 … … 以yǐ 臨lín 萬wàn 貨huò , 以yǐ 調diào 盈yíng 虛xū , 以yǐ 收shōu 奇qí 羨xiàn , 則zé 官guān 富fù 實shí而ér 末mò 民mín 困kùn 。 」 與yǔ 此cǐ 內nèi 容róng 殆dài 全quán 相xiāng 同tóng 。 所suǒ 謂wèi 「 斂liǎn 之zhī 以yǐ 輕qīng 」 ,即jí 「 錢qián 輕qīng 則zé 以yǐ 術shù 斂liǎn 之zhī 」 之zhī 義yì 也yě 。 所suǒ 謂wèi 「 散sàn 之zhī 以yǐ 重zhòng 」 , 即jí「 重zhòng 則zé 以yǐ 術shù 散sàn 之zhī 」 之zhī 義yì 也yě 。 所suǒ 謂wèi 「 故gù 君jūn 必bì 有yǒu 什shén 倍bèi 之zhī 利lì 」, 即jí 「 則zé 官guān 富fù 實shí 」 之zhī 義yì 也yě 。 所suǒ 謂wèi 「 財cái 之zhī ● 可kě 得dé 而ér 平píng 」 ,即jí 「 貨huò 物wù 必bì 平píng 」 之zhī 義yì 也yě 。 不bù 過guò 本běn 篇piān 斂liǎn 散sàn 之zhī 對duì 象xiàng 為wèi 五wǔ 穀gǔ 萬wàn物wù , 而ér 賈jiǎ 誼yì 所suǒ 論lùn 斂liǎn 散sàn 之zhī 對duì 象xiàng 則zé 為wèi 錢qián 幣bì , 微wēi 有yǒu 區qū 別bié 耳ěr 。 ● 字zì 解jiě 已yǐ 見jiàn 《 巨jù ( 筴cè ) 乘chéng 馬mǎ 篇piān 》 。 財cái ● 即jí 萬wàn 物wù 之zhī 平píng 價jià 。

    凡fán 輕qīng 重zhòng 之zhī 大dà 利lì , 以yǐ 重zhòng 射shè 輕qīng , 以yǐ 賤jiàn 泄xiè 平píng 〔 一yī 〕 。 萬wàn物wù 之zhī 滿mǎn 虛xū 隨suí 財cái 准zhǔn 平píng 而ér 不bù 變biàn 。 衡héng 絕jué 則zé 重zhòng 見jiàn 〔 二èr 〕 。 人rén 君jūn 知zhī其qí 然rán , 故gù 守shǒu 之zhī 以yǐ 准zhǔn 平píng 〔 三sān 〕 。 使shǐ 萬wàn 室shì 之zhī 都dōu 〔 四sì 〕 必bì 有yǒu 萬wàn鍾zhōng 之zhī 藏cáng , 藏cáng 繈qiǎng 〔 五wǔ 〕 千qiān 萬wàn 。 使shǐ 千qiān 室shì 之zhī 都dōu 必bì 有yǒu 千qiān 鍾zhōng 之zhī 藏cáng ,藏cáng 繈qiǎng 百bǎi 萬wàn 。 春chūn 以yǐ 奉fèng 〔 六liù 〕 耕gēng , 夏xià 以yǐ 奉fèng 芸yún 。 耒lěi 耜sì 械xiè 器qì 鍾zhōng 穰ráng〔

七qī 〕 糧liáng 食shí 畢bì 取qǔ 贍shàn 於yú 君jūn 。 故gù 大dà 賈jiǎ 蓄xù 家jiā 不bù 得dé 豪háo 奪duó 〔 八bā 〕 吾wú民mín 矣yǐ 。 然rán 則zé 何hé ? 君jūn 養yǎng 其qí 本běn 謹jǐn 也yě 〔 九jiǔ 〕 。 春chūn 賦fù 以yǐ 斂liǎn 繒zēng 帛bó ,夏xià 貸dài 以yǐ 收shōu 秋qiū 實shí 〔 一yī 0 〕 。 是shì 故gù 民mín 無wú 廢fèi 事shì , 而ér 國guó 無wú 失shī 利lì 也yě〔 一yī 一yī 〕 。

〔 一yī 〕   安ān 井jǐng 衡héng 云yún : 「 物wù 重zhòng , 以yǐ 我wǒ 重zhòng射shè ? 國guó 之zhī 輕qīng 。 物wù 輕qīng , 以yǐ 我wǒ 賤jiàn 泄xiè 注zhù 於yú 平píng 價jià 之zhī 地dì 。 所suǒ 以yǐ 調diào 貴guì賤jiàn 也yě 。 」 何hé 如rú 璋zhāng 云yún : 「 欲yù 射shè 其qí 輕qīng 也yě , 則zé 斂liǎn 之zhī 以yǐ 重zhòng 而ér 輕qīng 者zhě至zhì 。 欲yù 泄xiè 其qí 重zhòng 也yě , 則zé 散sàn 之zhī 以yǐ 賤jiàn 而ér 貴guì 者zhě 平píng 。 」 陶táo 鴻hóng 慶qìng 云yún :「 輕qīng 重zhòng 相xiāng 劑jì , 正zhèng 取qǔ 其qí 平píng 。 以yǐ 賤jiàn 泄xiè 平píng , 義yì 難nán 通tōng 矣yǐ 。 疑yí 『 平píng』 當dāng 作zuò 『 貴guì 』 。 以yǐ 重zhòng 射shè 輕qīng , 以yǐ 賤jiàn 泄xiè 貴guì , 二èr 句jù 相xiāng 互hù 為wèi 文wén 。下xià 節jié 云yún : 『 夫fū 物wù 多duō 則zé 賤jiàn , 寡guǎ 則zé 貴guì , 散sàn 則zé 輕qīng , 聚jù 則zé 重zhòng 。 』亦yì 以yǐ 輕qīng 重zhòng 貴guì 賤jiàn 對duì 言yán 。 可kě 證zhèng 也yě 。 」 元yuán 材cái 案àn : 安ān 井jǐng 及jí 陶táo 氏shì 說shuō非fēi 也yě 。 何hé 氏shì 說shuō 於yú 義yì 為wèi 近jìn 。 此cǐ 蓋gài 言yán 民mín 有yǒu 餘yú 則zé 輕qīng 之zhī , 輕qīng 則zé 賤jiàn, 政zhèng 府fǔ 宜yí 稍shāo 高gāo 其qí 價jià 以yǐ 收shōu 斂liǎn 之zhī , 使shǐ 歸guī 於yú 上shàng 。 如rú 此cǐ 者zhě 謂wèi 之zhī 「以yǐ 重zhòng 射shè 輕qīng 」 。 計jì 然rán 所suǒ 謂wèi 「 賤jiàn 取qǔ 如rú 珠zhū 玉yù 」 , 白bái 圭guī 所suǒ 謂wèi 「 人rén棄qì 我wǒ 取qǔ 」 , 《 山shān 至zhì 數shù 篇piān 》 所suǒ 謂wèi「

以yǐ 重zhòng 藏cáng 輕qīng 」 , 桑sāng 弘hóng 羊yáng 所suǒ 謂wèi 「 賤jiàn 則zé 買mǎi之zhī 」 是shì 也yě 。 民mín 不bù 足zú 則zé 重zhòng 之zhī , 重zhòng 則zé 貴guì , 政zhèng 府fǔ 於yú 此cǐ , 又yòu 宜yí 以yǐ曩nǎng 所suǒ 收shōu 斂liǎn 之zhī 穀gǔ 物wù , 稍shāo 低dī 其qí 價jià 而ér 散sàn 之zhī 於yú 民mín , 使shǐ 市shì 場chǎng 價jià 格gé 趨qū於yú 平píng 衡héng 。 如rú 此cǐ 者zhě 謂wèi 之zhī 「 以yǐ 賤jiàn 泄xiè 平píng 」 。 計jì 然rán 所suǒ 謂wèi 「 貴guì 出chū 如rú糞fèn 土tǔ 」 , 白bái 圭guī 所suǒ 謂wèi 「 人rén 取qǔ 我wǒ 與yǔ 」 , 《 山shān 至zhì 數shù 篇piān 》 所suǒ 謂wèi 「五wǔ 穀gǔ 相xiāng 靡mí 而ér 重zhòng 去qù 什shén 三sān 」 , 桑sāng 弘hóng 羊yáng 所suǒ 謂wèi 「 貴guì 即jí 賣mài 之zhī 」 是shì 也yě。 《 揆kuí 度dù 篇piān 》 云yún : 「 民mín 重zhòng 則zé 君jūn 輕qīng , 民mín 輕qīng 則zé 君jūn 重zhòng 。 此cǐ 乃nǎi 財cái餘yú 以yǐ 滿mǎn 不bù 足zú 之zhī 數shù 也yě 。 」 義yì 與yǔ 此cǐ 同tóng 。

〔 二èr 〕   豬zhū 飼sì 彥yàn 博bó 云yún : 「 『 財cái 』 當dāng 作zuò『 時shí 』 。 」 張zhāng 佩pèi 綸lún 說shuō 同tóng 。 郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 豬zhū 飼sì 校xiào 改gǎi 『 財cái 』為wèi 『 時shí 』 , 可kě 從cóng 。 然rán 當dāng 以yǐ 『 時shí 』 字zì 斷duàn 句jù 。 原yuán 文wén 當dāng 讀dú 為wèi 『萬wàn 物wù 之zhī 滿mǎn 虛xū 隨suí 時shí , 准zhǔn 平píng 而ér 不bù 變biàn , 衡héng 絕jué 則zé 重zhòng 見jiàn 』 , 『 而ér 』亦yì 猶yóu 則zé 也yě 。 謂wèi 准zhǔn 平píng 則zé 物wù 價jià 穩wěn 定dìng 。 豬zhū 飼sì 以yǐ 『 不bù 變biàn 衡héng 』 為wèi 句jù, 非fēi 是shì 。 」 元yuán 材cái 案àn : 此cǐ 當dāng 作zuò 「 萬wàn 物wù 之zhī 滿mǎn 虛xū 隨suí 財cái 准zhǔn 平píng 而ér 不bù變biàn 」 為wèi 句jù , 「 衡héng 絕jué 則zé 重zhòng 見jiàn 」 為wèi 句jù 。 滿mǎn 即jí 有yǒu 餘yú , 虛xū 即jí 不bù 足zú也yě 。 准zhǔn 平píng 即jí 平píng 准zhǔn 。 此cǐ 乃nǎi 漢hàn 代dài 理lǐ 財cái 家jiā 特tè 用yòng 術shù 語yǔ 。 《 史shǐ 記jì .平píng 準zhǔn 書shū 》 「 元yuán 封fēng 元yuán 年nián , 桑sāng 弘hóng 羊yáng 請qǐng 置zhì 平píng 準zhǔn 於yú 京jīng 師shī , 都dōu 受shòu 天tiān下xià 委wěi 輸shū … … 盡jǐn 籠lóng 天tiān 下xià 之zhī 貨huò 物wù , 貴guì 即jí 賣mài 之zhī , 賤jiàn 則zé 買mǎi 之zhī 。 如rú此cǐ , 富fù 商shāng 大dà 賈jiǎ 無wú 所suǒ 牟móu 大dà 利lì 則zé 反fǎn 本běn , 而ér 萬wàn 物wù 不bù 得dé 騰téng 踊yǒng , 故gù抑yì 天tiān 下xià 物wù , 名míng 曰yuē 平píng 準zhǔn 。 」 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 本běn 議yì 篇piān 》 云yún : 「 開kāi委wěi 府fǔ 於yú 京jīng , 以yǐ 籠lóng 天tiān 下xià 貨huò 物wù , 賤jiàn 即jí 買mǎi , 貴guì 則zé 賣mài , 是shì 以yǐ 縣xiàn 官guān不bù 失shī 實shí , 商shāng 賈jiǎ 無wú 所suǒ 貿mào 利lì , 故gù 曰yuē 平píng 準zhǔn 。 」 財cái 准zhǔn 平píng 者zhě , 指zhǐ 下xià文wén 所suǒ 謂wèi 「 萬wàn 鍾zhōng 千qiān 鍾zhōng 之zhī 藏cáng 」 及jí 「 藏cáng 繈qiǎng 千qiān 萬wàn 百bǎi 萬wàn 」 而ér 言yán , 其qí性xìng 質zhì 與yǔ 下xià 引yǐn 趙zhào 贊zàn 請qǐng 置zhì 之zhī 「 常cháng 平píng 輕qīng 重zhòng 本běn 錢qián 」 , 蓋gài 完wán 全quán 相xiāng 同tóng。 以yǐ 今jīn 語yǔ 釋shì 之zhī , 即jí 所suǒ 謂wèi 「 平píng 準zhǔn 基jī 金jīn 」 者zhě 也yě 。 變biàn 者zhě 波bō 動dòng 也yě, 此cǐ 謂wèi 萬wàn 物wù 有yǒu 有yǒu 餘yú 不bù 足zú 之zhī 時shí , 因yīn 政zhèng 府fǔ 有yǒu 充chōng 分fēn 之zhī 平píng 準zhǔn 基jī 金jīn可kě 以yǐ 賤jiàn 買mǎi 貴guì 賣mài , 其qí 價jià 格gé 必bì 可kě 不bù 至zhì 發fā 生shēng 甚shèn 大dà 之zhī 波bō 動dòng 。 換huàn 言yán之zhī , 即jí 政zhèng 府fǔ 有yǒu 控kòng 制zhì 物wù 價jià 之zhī 能néng 力lì , 故gù 不bù 至zhì 於yú 有yǒu 過guò 貴guì 過guò 賤jiàn 之zhī患huàn 。 上shàng 文wén 所suǒ 謂wèi 「 而ér 財cái 之zhī ● 可kě 得dé 而ér 平píng 」 , 蓋gài 謂wèi 此cǐ 也yě 。 「 衡héng絕jué 則zé 重zhòng 見jiàn 」 者zhě 言yán 政zhèng 府fǔ 既jì 有yǒu 充chōng 分fēn 之zhī 平píng 準zhǔn 基jī 金jīn , 自zì 可kě 隨suí 時shí 調diào均jūn 輕qīng 重zhòng , 使shǐ 其qí 不bù 至zhì 發fā 生shēng 巨jù 大dà 波bō 動dòng 。 然rán 若ruò 平píng 時shí 毫háo 無wú 準zhǔn 備bèi ,物wù 賤jiàn 不bù 能néng 高gāo 價jià 收shōu 買mǎi , 物wù 貴guì 不bù 能néng 減jiǎn 價jià 出chū 售shòu , 有yǒu 如rú 稱chēng 物wù 而ér 無wú權quán , 必bì 將jiāng 失shī 其qí 均jūn 衡héng 。 失shī 其qí 均jūn 衡héng , 則zé 畸jī 輕qīng 畸jī 重zhòng 之zhī 形xíng 見jiàn 矣yǐ 。《 揆kuí 度dù 篇piān 》 所suǒ 謂wèi「

善shàn 為wèi 國guó 者zhě 如rú 金jīn 石shí 之zhī 相xiāng 舉jǔ , 重zhòng 鈞jūn 則zé 金jīn傾qīng 」 , 此cǐ 之zhī 謂wèi 也yě 。 以yǐ 上shàng 各gè 說shuō 皆jiē 非fēi 。

〔 三sān 〕   元yuán 材cái 案àn : 上shàng 論lùn 「 財cái 准zhǔn 平píng 」 之zhī理lǐ , 此cǐ 言yán 實shí 施shī 「 財cái 准zhǔn 平píng 」 之zhī 法fǎ 。 准zhǔn 平píng 即jí 財cái 准zhǔn 平píng 。

〔 四sì 〕   元yuán 材cái 案àn : 「 都dōu 」 , 《 漢hàn 書shū .食shí 貨huò 志zhì 》 引yǐn 作zuò 「 邑yì 」 。

〔 五wǔ 〕   元yuán 材cái 案àn : 繈qiǎng , 《 漢hàn 書shū . 食shí 貨huò志zhì . 注zhù 》 引yǐn 孟mèng 康kāng 曰yuē : 「 繈qiǎng , 錢qián 貫guàn 也yě 。 」 王wáng 先xiān 謙qiān 《 漢hàn 書shū 補bǔ注zhù 》 引yǐn 王wáng 鳴míng 盛shèng 曰yuē : 「 下xià 文wén 『 賈jiǎ 人rén 緡mín 錢qián 』 , 顏yán 亦yì 云yún 『 緡mín 謂wèi錢qián 貫guàn 』 。 《 通tōng 典diǎn . 注zhù 》 : 『 緡mín 者zhě 絲sī 也yě , 以yǐ 貫guàn 錢qián 。 一yī 貫guàn 千qiān錢qián 。 《 詩shī 》 云yún : 「 維wéi 絲sī 伊yī 緡mín 。 」 』 宋sòng 人rén 亦yì 以yǐ 千qiān 錢qián 為wèi 一yī 貫guàn。 竊qiè 謂wèi 同tóng 一yī 錢qián 貫guàn , 而ér 異yì 其qí 名míng , 當dāng 有yǒu 大dà 小xiǎo 之zhī 別bié 。 緡mín 既jì 是shì 千qiān錢qián , 則zé 一yī 繈qiǎng 當dāng 為wèi 百bǎi 錢qián 也yě 。 計jì 萬wàn 室shì 之zhī 邑yì 每měi 室shì 粟sù 一yī 鍾zhōng 。 以yǐ 李lǐ悝kuī 之zhī 言yán 度dù 之zhī , 可kě 備bèi 四sì 五wǔ 人rén 一yī 月yuè 之zhī 食shí 。 每měi 室shì 錢qián 千qiān 繈qiǎng , 為wèi 錢qián一yī 萬wàn , 可kě 備bèi 糴dí 穀gǔ 種zhǒng 及jí 買mǎi 耒lěi 耜sì 器qì 械xiè 並bìng 饁yè 饟xiǎng 之zhī 用yòng 。 曰yuē 『 必bì 有yǒu』 , 明míng 其qí 不bù 可kě 更gèng 少shǎo , 實shí 欲yù 其qí 厚hòu 於yú 此cǐ 數shù 也yě 。 此cǐ 萬wàn 鍾zhōng 與yǔ 藏cáng 繈qiǎng皆jiē 人rén 君jūn 所suǒ 藏cáng 以yǐ 贍shàn 民mín 者zhě 。 萬wàn 鍾zhōng 以yǐ 備bèi 散sàn , 藏cáng 繈qiǎng 以yǐ 備bèi 斂liǎn 也yě 。 」今jīn 案àn 王wáng 氏shì 以yǐ 一yī 繈qiǎng 為wèi 百bǎi 錢qián , 只zhǐ 是shì 臆yì 測cè 之zhī 詞cí 。 說shuō 無wú 佐zuǒ 證zhèng , 似shì不bù 可kě 信xìn 。 仍réng 當dāng 以yǐ 一yī 繈qiǎng 千qiān 錢qián 為wèi 合hé 。 上shàng 文wén 「 歲suì 適shì 凶xiōng , 則zé 市shì 糴dí釜fǔ 十shí 繈qiǎng 而ér 道dào 有yǒu 餓è 民mín 」 , 一yī 繈qiǎng 千qiān 錢qián , 十shí 繈qiǎng 萬wàn 錢qián , 極jí 言yán 其qí 價jià之zhī 貴guì 。 《 史shǐ 記jì . 平píng 準zhǔn 書shū 》 云yún : 「 漢hàn 興xìng , 接jiē 秦qín 之zhī 弊bì … … 米mǐ石shí 至zhì 萬wàn 錢qián 。 」 即jí「

❖
🔊 本页支持朗读:点屏幕底部控制条即可听书(Chrome / Edge / Safari 支持)。 若未出现控制条,说明当前浏览器不支持语音朗读。
相关推荐