推荐
首页 › 书库 › 管子

第 59 / 84 回

〔 一yī 〕   張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 大dà 准zhǔn 』 均jūn 當dāng作zuò 『 失shī 准zhǔn 』 。 」 石shí 一yī 參cān 說shuō 同tóng 。 元yuán 材cái 案àn : 「 大dà 准zhǔn 」 一yī 詞cí 又yòu見jiàn 《 國guó 蓄xù 篇piān 》 。 本běn 篇piān 下xià 文wén , 即jí 專zhuān 為wèi 此cǐ 一yī 詞cí 下xià 定dìng 義yì 者zhě 。 可kě見jiàn 「 大dà 准zhǔn 」 乃nǎi 本běn 書shū 著zhù 者zhě 特tè 用yòng 之zhī 專zhuān 門mén 術shù 語yǔ 。 若ruò 作zuò 「 失shī 准zhǔn 」, 則zé 《 國guó 蓄xù 篇piān 》 所suǒ 謂wèi 「 御yù 其qí 大dà 准zhǔn 」 及jí 本běn 篇piān 所suǒ 謂wèi 「 大dà 准zhǔn 之zhī數shù 」 及jí 「 此cǐ 輕qīng 重zhòng 之zhī 大dà 准zhǔn 」 云yún 云yún 皆jiē 不bù 可kě 通tōng 矣yǐ 。

〔 二èr 〕   郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 當dāng 作zuò 『 天tiān 下xià 皆jiē制zhì 我wǒ , 我wǒ 而ér 無wú 義yì 焉yān , 此cǐ 謂wèi 失shī 准zhǔn 。 』 上shàng 『 我wǒ 』 字zì 奪duó 一yī 重zhòng 文wén符fú , 下xià 『 我wǒ 』 字zì 乃nǎi 『 義yì 』 之zhī 誤wù 。 」 元yuán 材cái 案àn : 此cǐ 即jí 本běn 書shū 著zhù者zhě 對duì 「 大dà 准zhǔn 」 一yī 詞cí 所suǒ 自zì 下xià 之zhī 定dìng 義yì 。 「 天tiān 下xià 皆jiē 制zhì 我wǒ 而ér 無wú 我wǒ」 , 即jí 一yī 切qiè 皆jiē 為wèi 人rén 所suǒ 制zhì 而ér 不bù 能néng 自zì 主zhǔ 之zhī 意yì , 下xià 文wén 乃nǎi 舉jǔ 例lì 說shuō明míng 之zhī 。 郭guō 氏shì 說shuō 非fēi 。

〔 三sān 〕   俞yú 樾yuè 云yún : 「 厲lì 讀dú 為wèi 利lì 。 厲lì 國guó即jí 利lì 國guó 也yě 。 《 史shǐ 記jì . 陳chén 杞qǐ 世shì 家jiā 》 『 是shì 為wèi 厲lì 公gōng 』 , 《 索suǒ 隱yǐn》 曰yuē : 『 厲lì 、 利lì 聲shēng 相xiāng 近jìn 。 』 《 國guó 策cè . 秦qín 策cè 》 曰yuē : 『 綴zhuì 甲jiǎ厲lì 兵bīng 。 』 高gāo 注zhù 曰yuē : 『 厲lì , 利lì 也yě 。 』 」 張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 厲lì』 當dāng 作zuò 『 勵lì 』 。 《 說shuō 文wén 》 『 勵lì , 勉miǎn 力lì 也yě 。 』 《 書shū . 立lì 政zhèng》 : 『 用yòng 勵lì 相xiāng 我wǒ 國guó 家jiā 。 』 」 元yuán 材cái 案àn : 俞yú 說shuō 是shì 。

〔 四sì 〕   何hé 如rú 璋zhāng 云yún : 「 定dìng 名míng , 言yán 定dìng 主zhǔ尊zūn 顯xiǎn 之zhī 名míng 。 」 元yuán 材cái 案àn : 何hé 說shuō 是shì 也yě 。 聞wén 一yī 多duō 謂wèi 「 『 名míng 』 當dāng為wèi 『 民mín 』 」 者zhě 失shī 之zhī 。

〔 五wǔ 〕   元yuán 材cái 案àn : 割gē , 裂liè 也yě 。 割gē 壤rǎng 而ér封fēng , 即jí 裂liè 地dì 而ér 封fēng 。 解jiě 已yǐ 見jiàn 《 山shān 至zhì 數shù 篇piān 》 。

〔 六liù 〕   元yuán 材cái 案àn : 此cǐ 處chù 所suǒ 論lùn , 似shì 是shì 以yǐ王wáng 莽mǎng 居jū 攝shè 時shí 鎮zhèn 壓yā 翟dí 義yì 、 劉liú 信xìn 及jí 趙zhào 明míng 、 霍huò 鴻hóng 與yǔ 益yì 州zhōu 蠻mán 夷yí 及jí金jīn 城chéng 塞sāi 外wài 羌qiāng 等děng 起qǐ 兵bīng 反fǎn 莽mǎng 之zhī 後hòu , 大dà 封fēng 功gōng 臣chén 事shì 為wèi 背bèi 景jǐng 。 第dì 一yī, 所suǒ 謂wèi 「 今jīn 天tiān 下xià 起qǐ 兵bīng 加jiā 我wǒ , 臣chén 之zhī 能néng 謀móu 厲lì 國guó 定dìng 名míng 者zhě 割gē 壤rǎng 而ér封fēng , 臣chén 之zhī 能néng 以yǐ 車chē 兵bīng 進jìn 退tuì 成chéng 功gōng 立lì 名míng 者zhě 割gē 壤rǎng 而ér 封fēng 」 云yún 云yún , 蓋gài即jí 王wáng 莽mǎng 於yú 鎮zhèn 壓yā 翟dí 義yì 、 劉liú 信xìn 時shí , 下xià 詔zhào 「 先xiān 封fēng 車chē 騎qí 都dōu 尉wèi 孫sūn 賢xián等děng 五wǔ 十shí 五wǔ 人rén 為wèi 列liè 侯hóu 」 , 及jí 鎮zhèn 壓yā 趙zhào 明míng 、 西xī 羌qiāng 等děng 時shí , 「 置zhì 酒jiǔ白bái 虎hǔ 殿diàn , 大dà 封fēng 拜bài … … 以yǐ 小xiǎo 大dà 為wèi 差chà , 封fēng 侯hóu 伯bó 子zi 男nán 凡fán 三sān 百bǎi 九jiǔ十shí 五wǔ 人rén 」 ( 均jūn 見jiàn 《 漢hàn 書shū . 翟dí 先xiān 進jìn 傳chuán 》 ) 之zhī 反fǎn 映yìng 。 第dì 二èr ,所suǒ 謂wèi 封fēng 地dì 十shí 里lǐ , 古gǔ 無wú 此cǐ 制zhì 。 《 王wáng 制zhì 》 雖suī 言yán 方fāng 千qiān 里lǐ 者zhě 、 為wèi方fāng 百bǎi 里lǐ 者zhě 若ruò 干gàn 、 方fāng 七qī 十shí 里lǐ 者zhě 若ruò 干gàn 、 方fāng 十shí 里lǐ 者zhě 若ruò 干gàn , 但dàn 此cǐ乃nǎi 計jì 算suàn 開kāi 方fāng 之zhī 數shù , 而ér 非fēi 實shí 際jì 封fēng 國guó 之zhī 數shù 。 此cǐ 外wài , 《 孟mèng 子zi .萬wàn 章zhāng 篇piān 》 、 《 禮lǐ 記jì . 王wáng 制zhì 》 、 董dǒng 仲zhòng 舒shū 《 春chūn 秋qiū 繁fán 露lù . 爵jué 國guó篇piān 》 論lùn 封fēng 建jiàn , 皆jiē 無wú 「 封fēng 地dì 十shí 里lǐ 」 之zhī 說shuō 。 《 史shǐ 紀jì . 漢hàn 興xìng 以yǐ來lái 諸zhū 侯hóu 年nián 表biǎo 》 言yán 「 武wǔ 王wáng 成chéng 康kāng 所suǒ 封fēng 數shù 百bǎi , 而ér 同tóng 姓xìng 五wǔ 十shí 五wǔ 。地dì 上shàng 不bù 過guò 百bǎi 里lǐ , 下xià 不bù 過guò 三sān 十shí 里lǐ 」 。 又yòu 云yún : 「 高gāo 祖zǔ 末mò 年nián ,子zi 弟dì 同tóng 姓xìng 王wáng 者zhě 九jiǔ 國guó , 唯wéi 獨dú 長zhǎng 沙shā 異yì 姓xìng 。 而ér 功gōng 臣chén 侯hóu 者zhě 百bǎi 餘yú 人rén。 … … 地dì 大dà 者zhě 或huò 五wǔ 六liù 郡jùn , 連lián 城chéng 數shù 十shí 。 」 又yòu 云yún : 「 天tiān 子zi 觀guān於yú 上shàng 古gǔ , 然rán 後hòu 加jiā 惠huì , 使shǐ 諸zhū 侯hóu 得dé 推tuī 恩ēn 分fēn 封fēng 子zi 弟dì 國guó 邑yì … … 大dà國guó 不bù 過guò 十shí 餘yú 城chéng , 小xiǎo 侯hóu 不bù 過guò 數shù 十shí 里lǐ 。 」 是shì 歷lì 代dài 事shì 實shí 上shàng 亦yì 無wú有yǒu 「 封fēng 地dì 十shí 里lǐ 」 者zhě 。 至zhì 王wáng 莽mǎng 時shí , 立lì 為wèi 「 附fù 城chéng 五wǔ 差chà 」 之zhī 制zhì, 而ér 後hòu 有yǒu 所suǒ 謂wèi 「 自zì 九jiǔ 以yǐ 下xià 降jiàng 殺shā 以yǐ 兩liǎng , 至zhì 於yú 一yī 成chéng 」 之zhī 規guī 定dìng。 所suǒ 謂wèi 「 降jiàng 殺shā 以yǐ 兩liǎng 」 者zhě , 王wáng 先xiān 謙qiān 《 漢hàn 書shū 補bǔ 注zhù 》 引yǐn 王wáng 文wén 彬bīn云yún : 「 《 左zuǒ 襄xiāng 二èr 十shí 六liù 年nián 傳chuán 》 『 自zì 上shàng 以yǐ 下xià , 隆lóng 殺shā 以yǐ 兩liǎng 』 ,謂wèi 以yǐ 兩liǎng 數shù 相xiāng 減jiǎn , 此cǐ 自zì 九jiǔ 以yǐ 下xià 而ér 七qī 而ér 五wǔ 而ér 三sān 以yǐ 至zhì 於yú 一yī 也yě 。」 「 至zhì 於yú 一yī 成chéng 」 者zhě , 如rú 淳chún 云yún : 「 十shí 里lǐ 為wèi 成chéng 。 」 此cǐ 文wén 云yún 「天tiān 下xià 已yǐ 封fēng 君jūn 之zhī 臣chén 十shí 里lǐ 」 , 正zhèng 是shì 王wáng 莽mǎng 制zhì 度dù 之zhī 反fǎn 映yìng 。 至zhì 下xià 文wén又yòu 言yán 「 天tiān 下xià 每měi 動dòng , 重zhòng 封fēng 君jūn 之zhī 民mín 二èr 十shí 里lǐ 」 者zhě , 蓋gài 謂wèi 賈jiǎ 人rén 利lì用yòng 戰zhàn 爭zhēng 所suǒ 得dé 之zhī 贏yíng 利lì , 相xiāng 當dāng 於yú 方fāng 二èr 十shí 里lǐ 之zhī 封fēng 君jūn 。 猶yóu 《 史shǐ 記jì. 貸dài 殖zhí 傳chuán 》 之zhī 言yán 「 今jīn 有yǒu 無wú 秩zhì 祿lù 之zhī 奉fèng 、 爵jué 邑yì 之zhī入rù , 而ér 樂lè 與yǔ 之zhī 比bǐ 者zhě 命mìng 曰yuē 素sù 封fēng 」 矣yǐ 。

〔 七qī 〕   豬zhū 飼sì 彥yàn 博bó 云yún : 「 『 民mín 』 當dāng 作zuò『 臣chén 』 。 『 二èr 』 字zì 衍yǎn 。 」 張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 重zhòng 封fēng 君jūn 之zhī 民mín 二èr十shí 里lǐ 』 , 『 民mín 』 當dāng 作zuò 『 臣chén 』 。 」 陶táo 鴻hóng 慶qìng 云yún :「

重zhòng , 益yì 也yě 。 『 重zhòng 封fēng 君jūn 之zhī 民mín 二èr 十shí 里lǐ 』, 本běn 作zuò 『 重zhòng 封fēng 君jūn 之zhī 臣chén 二èr 十shí 里lǐ 』 , 與yǔ 上shàng 文wén 語yǔ 意yì 相xiāng 承chéng 。 今jīn 本běn涉shè 下xià 句jù 『 君jūn 之zhī 民mín 』 而ér 誤wù 也yě 。 」 郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 此cǐ『

民mín 』 字zì 不bù 當dāng 改gǎi 為wèi 『 臣chén 』 , 『 民mín 』 指zhǐ下xià 文wén 『 賈jiǎ 人rén 』 而ér 言yán 。 言yán 有yǒu 職zhí 之zhī 臣chén , 既jì 因yīn 戰zhàn 事shì 而ér 得dé 裂liè 土tǔ 分fēn封fēng , 而ér 無wú 職zhí 之zhī 富fù 商shāng 蓄xù 賈jiǎ , 亦yì 因yīn 戰zhàn 事shì 而ér 囤dùn 積jī 居jū 奇qí , 所suǒ 獲huò 利lì潤rùn 更gèng 多duō 一yī 倍bèi 。 民mín 有yǒu 貧pín 富fù , 故gù 下xià 文wén 云yún : 『 ? 國guó 每měi 動dòng , 重zhòng 富fù君jūn 之zhī 民mín , 貧pín 者zhě 重zhòng 貧pín , 富fù 者zhě 重zhòng 富fù 。 』 」 元yuán 材cái 案àn : 三sān 氏shì 說shuō 非fēi, 郭guō 說shuō 是shì 也yě 。 此cǐ 文wén「

臣chén 」 「 民mín 」 並bìng 提tí , 界jiè 別bié 顯xiǎn 然rán 。 臣chén 指zhǐ「 能néng 謀móu 厲lì 國guó 定dìng 名míng 」 及jí 「 能néng 以yǐ 車chē 兵bīng 進jìn 退tuì 成chéng 功gōng 立lì 名míng 」 之zhī 將jiāng 士shì, 民mín 則zé 指zhǐ 下xià 文wén 「 賈jiǎ 人rén 」 而ér 言yán 。 蓋gài 謂wèi 設shè 使shǐ 戰zhàn 爭zhēng 一yī 起qǐ , 必bì 動dòng員yuán 抵dǐ 抗kàng , 臣chén 之zhī 有yǒu 功gōng 者zhě 皆jiē 須xū 裂liè 地dì 而ér 封fēng 之zhī 。 不bù 僅jǐn 此cǐ 也yě , 而ér 以yǐ戰zhàn 爭zhēng 之zhī 故gù , 令lìng 有yǒu 緩huǎn 急jí , 故gù 物wù 有yǒu 貴guì 賤jiàn , 賈jiǎ 人rén 得dé 乘chéng 其qí 時shí , 操cāo縱zòng 物wù 價jià , 而ér 滯zhì 財cái 役yì 貧pín , 所suǒ 獲huò 之zhī 利lì , 較jiào 之zhī 有yǒu 功gōng 之zhī 臣chén 又yòu 多duō 一yí倍bèi , 是shì 不bù 啻chì 又yòu 一yī 封fēng 君jūn 也yě 。 ? 國guó 每měi 動dòng , 而ér 吾wú 國guó 臣chén 民mín 之zhī 貧pín 富fù因yīn 之zhī , 是shì 貧pín 富fù 予yǔ 奪duó 之zhī 權quán 皆jiē 操cāo 之zhī 於yú ? 國guó 而ér 非fēi 君jūn 之zhī 自zì 主zhǔ , 與yǔ《 國guó 蓄xù 篇piān 》 所suǒ 謂wèi 「 予yǔ 之zhī 在zài 君jūn , 奪duó 之zhī 在zài 君jūn , 貧pín 之zhī 在zài 君jūn , 富fù之zhī 在zài 君jūn 」 者zhě 適shì 得dé 其qí 反fǎn , 故gù 曰yuē 「 大dà 准zhǔn 之zhī 數shù 」 也yě 。 又yòu 此cǐ 處chù 「重zhòng 」 字zì 與yǔ 下xià 文wén 「 重zhòng 富fù 君jūn 之zhī 民mín 」 「 貧pín 者zhě 重zhòng 貧pín 」 「 富fù 者zhě 重zhòng 富fù」 及jí 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 篇piān 》 「 貧pín 者zhě 失shī 其qí 財cái , 是shì 重zhòng 貧pín 也yě , 農nóng 夫fū 失shī 其qí五wǔ 穀gǔ , 是shì 重zhòng 竭jié 也yě 」 等děng 「 重zhòng 」 字zì , 皆jiē 當dāng 作zuò 「 增zēng 益yì 」 講jiǎng 。 《漢hàn 書shū . 文wén 紀jì 》 : 「 是shì 重zhòng 吾wú 不bù 德dé 也yě 。 」 顏yán 師shī 古gǔ 注zhù 云yún : 「 重zhòng, 謂wèi 增zēng 益yì 也yě 。 」 是shì 也yě 。 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 輕qīng 重zhòng 篇piān 》 文wén 學xué 云yún : 「今jīn 欲yù 損sǔn 有yǒu 餘yú , 補bǔ 不bù 足zú , 富fù 者zhě 愈yù 富fù , 貧pín 者zhě 愈yù 貧pín 矣yǐ 。 」 盧lú 文wén弨chāo 云yún : 「 張zhāng 本běn 『 愈yù 』 作zuò 『 益yì 』 。 」 義yì 與yǔ 此cǐ 同tóng 。

〔 八bā 〕   元yuán 材cái 案àn : 肆sì , 陳chén 貨huò 鬻yù 物wù 之zhī 所suǒ。 此cǐ 處chù 當dāng 作zuò 動dòng 詞cí 用yòng , 謂wèi 陳chén 列liè 其qí 財cái 物wù 與yǔ 五wǔ 穀gǔ 於yú 市shì 場chǎng 而ér 售shòu 之zhī也yě 。 讎chóu , 售shòu 也yě 。 「 肆sì 其qí 財cái 物wù 與yǔ 其qí五wǔ 穀gǔ 為wèi 讎chóu 」 , 兩liǎng 「 其qí 」 字zì 皆jiē 指zhǐ 農nóng 民mín 。

〔 九jiǔ 〕   郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 『 厭yàn 而ér 去qù 』 ,古gǔ 本běn 、 劉liú 本běn 、 朱zhū 東dōng 光guāng 本běn 均jūn 作zuò 『 厭yàn 分fēn 而ér 去qù 』 , 是shì 也yě 。 分fēn 猶yóu半bàn , 『 厭yàn 分fēn 而ér 去qù 』 者zhě 謂wèi 滿mǎn 半bàn 價jià 而ér 去qù 。 」 元yuán 材cái 案àn : 「 厭yàn 而ér去qù 」 , 當dāng 作zuò 「 厭yàn 分fēn 而ér 去qù 」 , 郭guō 說shuō 是shì 也yě 。 惟wéi 此cǐ 處chù 「 分fēn 」 字zì當dāng 作zuò 若ruò 干gàn 分fēn 講jiǎng , 說shuō 已yǐ 詳xiáng 《 巨jù ( 筴cè ) 乘chéng 馬mǎ 篇piān 》 。 厭yàn 即jí 左zuǒ 文wén二èr 年nián 傳chuán 「 及jí 晉jìn 處chù 父fù 盟méng 以yǐ 厭yàn 之zhī 」 之zhī 厭yàn , 注zhù : 「 厭yàn , 猶yóu 損sǔn 也yě。 」 謂wèi 損sǔn 其qí 價jià 之zhī 若ruò 干gàn 分fēn 而ér 賣mài 去qù 之zhī 也yě 。 此cǐ 言yán 國guó 家jiā 一yī 旦dàn 發fā 生shēng戰zhàn 爭zhēng , 農nóng 夫fū 皆jiē 被bèi 征zhēng 發fā , 持chí 戈gē 出chū 戰zhàn , 不bù 得dé 耕gēng 種zhǒng , 以yǐ 致zhì 糧liáng 食shí缺quē 乏fá , 造zào 成chéng 饑jī 饉jǐn 。 而ér 政zhèng 府fǔ 賦fù 斂liǎn 之zhī 令lìng 又yòu 十shí 分fēn 緊jǐn 迫pò , 農nóng 民mín 以yǐ上shàng 令lìng 難nán 違wéi , 不bù 得dé 不bù 以yǐ 其qí 所suǒ 有yǒu 之zhī 財cái 物wù 與yǔ 五wǔ 穀gǔ 售shòu 之zhī 於yú 商shāng 人rén 。「 厭yàn 分fēn 而ér 去qù 」 者zhě , 謂wèi 財cái 物wù 五wǔ 穀gǔ 價jià 賤jiàn , 農nóng 民mín 迫pò 於yú 上shàng 令lìng , 不bù能néng 待dài 價jià 而ér 沽gū , 只zhǐ 有yǒu 忍rěn 痛tòng 自zì 認rèn 損sǔn 失shī , 減jiǎn 價jià 出chū 手shǒu 而ér 已yǐ 。 《 輕qīng重zhòng 甲jiǎ 篇piān 》 云yún : 「 且qiě 君jūn 朝cháo 令lìng 而ér 求qiú 夕xī 具jù , 有yǒu 者zhě 出chū 其qí 財cái , 無wú 有yǒu者zhě 賣mài 其qí 衣yī 屨jù , 農nóng 夫fū 糶tiào 其qí 五wǔ 穀gǔ , 三sān 分fēn 賈jiǎ 而ér 去qù 。 」 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn. 本běn 議yì 篇piān 》 文wén 學xué 云yún : 「 今jīn 釋shì 其qí 所suǒ 有yǒu , 責zé 其qí 所suǒ 無wú , 百bǎi 姓xìng 賤jiàn賣mài 貨huò 物wù , 以yǐ 便biàn 上shàng 求qiú 。 」 所suǒ 述shù 情qíng 況kuàng , 與yǔ 此cǐ 正zhèng 同tóng 。

〔 一yī 0 〕 元yuán 材cái 案àn : 師shī 罷bà 謂wèi 戰zhàn 事shì 結jié 束shù 。反fǎn , 還hái 也yě 。 上shàng 文wén 云yún : 「 民mín 棄qì 其qí 耒lěi 耜sì 。 」 「 民mín 反fǎn 其qí 事shì 」 ,謂wèi 人rén 民mín 回huí 鄉xiāng 務wù 農nóng 。 「 萬wàn 物wù 反fǎn 其qí 重zhòng 」 , 謂wèi 萬wàn 物wù 之zhī 價jià 又yòu 回huí 漲zhǎng至zhì 原yuán 有yǒu 之zhī 水shuǐ 平píng 。

〔 一yī 一yī 〕 元yuán 材cái 案àn : 此cǐ 處chù 「 少shǎo 分fēn 」 與yǔ 上shàng文wén 「 一yī 分fēn 」 之zhī 分fēn , 均jūn 當dāng 作zuò 「 半bàn 」 字zì 講jiǎng 。 說shuō 已yǐ 詳xiáng 《 巨jù ( 筴cè) 乘chéng 馬mǎ 篇piān 》 。

〔 一yī 二èr 〕 張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 幣bì 重zhòng 三sān 分fēn 』, 當dāng 作zuò 『 穀gǔ 之zhī 輕qīng 重zhòng 一yī 分fēn 』 。 『 財cái 物wù 之zhī 輕qīng 重zhòng 三sān 分fēn 』 承chéng 上shàng 來lái。 」 郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 『 財cái 物wù 之zhī 輕qīng 重zhòng 三sān 分fēn 』 , 當dāng 衍yǎn 『 重zhòng 』 字zì, 蓋gài 賈jiǎ 人rén 投tóu 出chū 其qí 囤dùn 積jī 則zé 物wù 價jià 跌diē 。 國guó 幣bì 三sān 分fēn 之zhī 一yī 入rù 賈jiǎ 人rén 手shǒu, 因yīn 而ér 購gòu 買mǎi 力lì 增zēng 大dà 。 賈jiǎ 人rén 於yú 戰zhàn 前qián 戰zhàn 後hòu 均jūn 能néng 操cāo 縱zòng 物wù 價jià , 控kòng制zhì 金jīn 融róng , 故gù 言yán 『 賈jiǎ 人rén 市shì 於yú 三sān 分fēn 之zhī 間jiān , 國guó 之zhī 財cái 物wù 盡jǐn 在zài 賈jiǎ 人rén , 而ér 君jūn 無wú 筴cè 焉yān 。 』 」 元yuán 材cái 案àn : 郭guō 衍yǎn「 重zhòng 」 字zì 是shì 也yě 。 惟wéi 此cǐ 處chù 兩liǎng 「 三sān 分fēn 」 二èr 字zì , 均jūn 當dāng 作zuò 「 十shí 分fēn之zhī 三sān 」 講jiǎng , 不bù 作zuò 「 三sān 分fēn 之zhī 一yī 」 講jiǎng 。 「 財cái 物wù 之zhī 輕qīng 三sān 分fēn 」 ,與yǔ 「 幣bì 重zhòng 三sān 分fēn 」 互hù 為wèi 對duì 文wén 。 謂wèi 貨huò 幣bì 之zhī 少shǎo 半bàn 為wèi 賈jiǎ 人rén 所suǒ 獨dú 占zhàn, 而ér 財cái 物wù 則zé 仍réng 散sàn 在zài 民mín 間jiān , 聚jù 則zé 重zhòng , 散sàn 則zé 輕qīng , 故gù 貨huò 幣bì 之zhī 價jià必bì 上shàng 漲zhǎng 十shí 分fēn 之zhī 三sān , 而ér 財cái 物wù 之zhī 價jià 必bì 下xià 跌diē 十shí 分fēn 之zhī 三sān 也yě 。 張zhāng 氏shì說shuō 非fēi 。

〔 一yī 三sān 〕 元yuán 材cái 案àn : 「 賈jiǎ 人rén 市shì 於yú 三sān 分fēn 之zhī間jiān 」 云yún 云yún 者zhě , 謂wèi 賈jiǎ 人rén 利lì 用yòng 幣bì 重zhòng 物wù 輕qīng 之zhī 機jī 會huì , 以yǐ 上shàng 漲zhǎng 十shí 分fēn之zhī 三sān 之zhī 貨huò 幣bì , 收shōu 購gòu 下xià 跌diē 十shí 分fēn 之zhī 三sān 之zhī 財cái 物wù , 於yú 是shì 全quán 國guó 財cái 物wù又yòu 盡jǐn 為wèi 賈jiǎ 人rén 所suǒ 獨dú 占zhàn 。 一yī 出chū 一yī 入rù , 其qí 權quán 全quán 操cāo 諸zhū 賈jiǎ 人rén 手shǒu 中zhōng ,政zhèng 府fǔ 於yú 此cǐ , 則zé 完wán 全quán 處chù 於yú 束shù 手shǒu 無wú 策cè 之zhī 地dì 位wèi , 故gù 曰yuē 「 而ér 君jūn 無wú筴cè 」 也yě 。 《 乘chéng 馬mǎ 數shù 篇piān 》 云yún : 「 霸bà 國guó 守shǒu 分fēn 上shàng 分fēn 下xià , 游yóu 於yú 分fēn之zhī 間jiān 而ér 用yòng 足zú 。 」 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 貧pín 富fù 篇piān 》 大dà 夫fū 云yún : 「 夫fū 白bái 圭guī之zhī 廢fèi 著zhù , 子zi 貢gòng 之zhī 三sān 至zhì 千qiān 金jīn , 豈qǐ 必bì 賴lài 之zhī 民mín 哉zāi ? 運yùn 之zhī 六liù 寸cùn ,轉zhuǎn 之zhī 息xī 耗hào , 取qǔ 之zhī 貴guì 賤jiàn 之zhī 間jiān 耳ěr 。 」 「 游yóu 於yú 分fēn 之zhī 間jiān 」 , 「 取qǔ之zhī 貴guì 賤jiàn 之zhī 間jiān 」 , 即jí 此cǐ 處chù 「 市shì 於yú 三sān 分fēn 之zhī 間jiān 」 之zhī 義yì 也yě 。

〔 一yī 四sì 〕 戴dài 望wàng 云yún : 「 元yuán 本běn 、 宋sòng 本běn 『 更gèng』 作zuò 『 吏lì 』 。 」 郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 作zuò 『 吏lì 』 者zhě 是shì 也yě 。 『 制zhì 』( 古gǔ 作zuò ● ) 乃nǎi 『 利lì 』 之zhī 誤wù 。 『 民mín 吏lì 相xiāng 利lì 』 , 謂wèi 大dà 夫fū 與yǔ 商shāng人rén 狼láng 狽bèi 為wèi 奸jiān 。 《 山shān 至zhì 數shù 篇piān 》 『 大dà 夫fū 謂wèi 賈jiǎ 人rén , 子zi 為wèi 吾wú 運yùn 穀gǔ而ér 斂liǎn 財cái 』 , 即jí 其qí 例lì 。 」 元yuán 材cái 案àn : 此cǐ 說shuō 可kě 商shāng 。 更gèng 者zhě 遞dì 也yě 。制zhì 即jí 控kòng 制zhì 。 民mín 更gèng 相xiāng 制zhì , 即jí 《 國guó 蓄xù 篇piān 》 所suǒ 謂wèi 「 民mín 下xià 相xiāng 役yì 」, 《 山shān 權quán 數shù 篇piān 》 所suǒ 謂wèi 「 下xià 陰yīn 相xiāng 隸lì 」 之zhī 意yì 。 《 史shǐ 記jì . 貨huò 殖zhí傳chuán 》 云yún : 「 凡fán 編biān 戶hù 之zhī 民mín , 富fù 相xiāng 什shén , 則zé 卑bēi 下xià 之zhī ; 伯bó 則zé 畏wèi 憚dàn之zhī ; 千qiān 則zé 役yì ; 萬wàn 則zé 僕pú 。 物wù 之zhī 理lǐ 也yě 。 」 《 漢hàn 書shū . 貨huò 殖zhí 傳chuán 》亦yì 云yún : 「 其qí 為wèi 編biān 戶hù 齊qí 民mín , 同tóng 列liè 而ér 以yǐ 財cái 力lì 相xiāng 君jūn , 雖suī 為wèi 僕pú 虜lǔ, 猶yóu 亡wáng 慍yùn 色sè 。 」 即jí 「 民mín 更gèng 相xiāng 制zhì 」 之zhī 義yì 矣yǐ 。

    管guǎn 子zi 曰yuē : 「 人rén 君jūn 操cāo 本běn , 民mín 不bù 得dé 操cāo 末mò 。 人rén 君jūn 操cāo 始shǐ ,民mín 不bù 得dé 操cāo 卒zú 〔 一yī 〕 。 其qí 在zài 涂tú 者zhě 籍jí 之zhī 於yú 衢qú 塞sāi , 其qí 在zài 穀gǔ 者zhě 守shǒu之zhī 春chūn 秋qiū 。 其qí 在zài 萬wàn 物wù , 立lì 貲zī 而ér 行xíng 〔 二èr 〕 。 故gù 物wù 動dòng 則zé 應yīng 之zhī 〔三sān 〕 。 故gù 預yù 奪duó 其qí 涂tú , 則zé 民mín 無wú 遵zūn 。 君jūn 守shǒu 其qí 流liú , 則zé 民mín 失shī 其qí 高gāo〔 四sì 〕 。 故gù 守shǒu 四sì 方fāng 之zhī 高gāo 下xià , 國guó 無wú 游yóu 賈jiǎ , 貴guì 賤jiàn 相xiāng 當dāng 。 此cǐ 謂wèi國guó 衡héng 〔 五wǔ 〕 。 以yǐ 利lì 相xiāng 守shǒu , 則zé 數shù 歸guī 於yú 君jūn 矣yǐ 〔 六liù 〕 。 」

〔 一yī 〕   元yuán 材cái 案àn : 操cāo 即jí 掌zhǎng 握wò , 解jiě 已yǐ 見jiàn《 山shān 國guó 軌guǐ 篇piān 》 。 操cāo 本běn 、 操cāo 始shǐ , 皆jiē 守shǒu 始shǐ 之zhī 意yì 。 守shǒu 始shǐ 解jiě 已yǐ 見jiàn《 乘chéng 馬mǎ 數shù 篇piān 》 。

〔 二èr 〕   安ān 井jǐng 衡héng 云yún : 「 『 衢qú 塞sāi 』 謂wèi 關guān市shì 。 」 張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 衢qú 塞sāi 』 即jí 『 通tōng 塞sāi 』 變biàn 義yì 。 」 郭guō 沫mò若ruò 云yún : 「 張zhāng 所suǒ 謂wèi 『 通tōng 塞sāi 』 , 乃nǎi 法fǎ 家jiā 言yán 『 開kāi 闔hé 決jué 塞sāi 』 之zhī 謂wèi, 然rán 而ér 非fēi 也yě 。 原yuán 文wén 『 其qí 在zài 涂tú 者zhě 籍jí 之zhī 衢qú 塞sāi , 其qí 在zài 穀gǔ 者zhě 守shǒu 之zhī( 於yú ) 春chūn 秋qiū , 其qí 在zài 萬wàn 物wù 者zhě 立lì 貲zī 而ér 行xíng 』 , 『 在zài 涂tú ( 塗tú ) 者zhě』 指zhǐ 商shāng 旅lǚ 言yán , 『 在zài 穀gǔ 者zhě 』 指zhǐ 農nóng 民mín 言yán , 『 在zài 萬wàn 物wù 者zhě 』 指zhǐ 工gōng虞yú 之zhī 類lèi 言yán 。 商shāng 旅lǚ 則zé 於yú 市shì 廛chán 關guān 塞sāi 而ér 征zhēng 籍jí 之zhī , 農nóng 民mín 則zé 視shì 其qí 年nián之zhī 豐fēng 嗇sè 而ér 賦fù 役yì 之zhī , 工gōng 虞yú 蓋gài 採cǎi 取qǔ 傭yōng 工gōng 制zhì 。 《 地dì 數shù 篇piān 》 云yún :『 陽yáng 春chūn , 農nóng 事shì 方fāng 作zuò 。 … … 北běi 海hǎi 之zhī 眾zhòng 毋wú 得dé 聚jù 庸yōng 以yǐ 煮zhǔ 鹽yán 』 (亦yì 見jiàn 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 篇piān 》 ) , 其qí 證zhèng 也yě 。 」 元yuán 材cái 案àn : 安ān 井jǐng 、 張zhāng 、郭guō 說shuō 皆jiē 非fēi 也yě 。 此cǐ 籍jí 字zì 即jí 《 國guó 蓄xù 篇piān 》 「 籍jí 於yú 號hào 令lìng 」 之zhī 籍jí ,非fēi 指zhǐ 「 所suǒ 以yǐ 強qiáng 求qiú 」 之zhī 租zū 籍jí 而ér 言yán 。 衢qú 塞sāi 謂wèi 通tōng 衢qú 要yào 塞sāi 。 蓋gài 通tōng衢qú 要yào 塞sāi 乃nǎi 商shāng 賈jiǎ 必bì 經jīng 之zhī 地dì , 貨huò 物wù 薈huì 萃cuì 之zhī 區qū 。 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 力lì耕gēng 篇piān 》 所suǒ 謂wèi 「 自zì 京jīng 師shī 東dōng 西xī 南nán 北běi , 歷lì 山shān 川chuān , 經jīng 郡jùn 國guó , 諸zhū 殷yīn富fù 大dà 都dōu , 無wú 非fēi 街jiē 衢qú 五wǔ 通tōng , 商shāng 賈jiǎ 之zhī 所suǒ 臻zhēn , 萬wàn 物wù 之zhī 所suǒ 殖zhí 者zhě 」是shì 也yě 。 此cǐ 謂wèi 凡fán 百bǎi 財cái 物wù 必bì 先xiān 於yú 通tōng 衢qú 要yào 塞sāi 尚shàng 未wèi 登dēng 途tú 之zhī 前qián , 預yù為wèi 布bù 置zhì 。 若ruò 至zhì 途tú 中zhōng 再zài 行xíng 征zhēng 斂liǎn , 則zé 已yǐ 無wú 及jí 矣yǐ 。 「 其qí 在zài 穀gǔ 者zhě守shǒu 之zhī 春chūn 秋qiū 」 者zhě , 春chūn 時shí 穀gǔ 貴guì , 以yǐ 錢qián貸dài 民mín , 秋qiū 時shí 穀gǔ 賤jiàn , 按àn 照zhào 市shì 價jià , 以yǐ 穀gǔ 准zhǔn 幣bì , 收shōu 回huí 本běn 利lì 。 《巨jù ( 筴cè ) 乘chéng 馬mǎ 篇piān 》 云yún : 「 謂wèi 百bǎi 畝mǔ 之zhī 夫fū : 『 子zi 之zhī 筴cè 率lǜ 二èr 十shí七qī 日rì 為wèi 子zi 之zhī 春chūn 事shì , 資zī 子zi 之zhī 幣bì 。 』 泰tài 秋qiū , 子zi 穀gǔ 大dà 登dēng , 國guó 穀gǔ之zhī 重zhòng 去qù 分fēn , 謂wèi 農nóng 夫fū 曰yuē : 『 幣bì 之zhī 在zài 子zi 者zhě 以yǐ 為wèi 穀gǔ 而ér 廩lǐn 之zhī 州zhōu 里lǐ。 』 」 《 山shān 至zhì 數shù 篇piān 》 亦yì 云yún : 「 泰tài 春chūn 國guó 穀gǔ 倍bèi 重zhòng , 數shù 也yě 。 泰tài夏xià 賦fù 穀gǔ 以yǐ 市shì ● , 民mín 皆jiē 受shòu 上shàng 穀gǔ 以yǐ 治zhì 田tián 土tǔ 。 泰tài 秋qiū , 曰yuē : 『 穀gǔ之zhī 存cún 子zi 者zhě 若ruò 干gàn , 今jīn 上shàng 斂liǎn 穀gǔ 以yǐ 幣bì 。 』 民mín 曰yuē 『 無wú 幣bì 以yǐ 穀gǔ 』 。則zé 民mín 之zhī 三sān 有yǒu 歸guī 於yú 上shàng 矣yǐ 。 」 皆jiē 其qí 例lì 也yě 。 「 其qí 在zài 萬wàn 物wù 者zhě 立lì 貲zī而ér 行xíng 」 , 即jí 《 乘chéng 馬mǎ 數shù 篇piān 》 所suǒ 謂wèi 「 布bù 織zhī 財cái 物wù 皆jiē 立lì 其qí 貲zī 」 ,《 山shān 國guó 軌guǐ 篇piān 》 所suǒ 謂wèi 「 女nǚ 貢gòng 織zhī 帛bó 苟gǒu 合hé 於yú 國guó 奉fèng 者zhě 皆jiē 置zhì 而ér 券quàn 之zhī」 , 與yǔ 《 山shān 至zhì 數shù 篇piān 》 所suǒ 謂wèi 「 皮pí 革gé 筋jīn 角jiǎo 羽yǔ 毛máo 竹zhú 箭jiàn 器qì 械xiè 財cái 物wù苟gǒu 合hé 於yú 國guó 器qì 君jūn 用yòng 者zhě 皆jiē 有yǒu 矩jǔ 券quàn 於yú 上shàng 」 之zhī 意yì 。 解jiě 已yǐ 見jiàn 《 乘chéng 馬mǎ數shù 篇piān 》 。

〔 三sān 〕   元yuán 材cái 案àn : 「 物wù 動dòng 則zé 應yīng 之zhī 」 ,《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 篇piān 》 作zuò 「 物wù 發fā 而ér 應yīng 之zhī , 聞wén 聲shēng 而ér 乘chéng 之zhī 」 。 此cǐ 謂wèi 在zài處chù 理lǐ 各gè 種zhǒng 經jīng 濟jì 政zhèng 策cè 問wèn 題tí 時shí , 必bì 須xū 能néng 在zài 事shì 態tài 產chǎn 生shēng 之zhī 適shì 當dāng 時shí間jiān 加jiā 以yǐ 應yīng 付fù , 不bù 能néng 膠jiāo 柱zhù 鼓gǔ 瑟sè 。 《 史shǐ 記jì . 貨huò 殖zhí 傳chuán 》 所suǒ 謂wèi 「范fàn 蠡lí 乃nǎi 治zhì 產chǎn 積jī 居jū 與yǔ 時shí 逐zhú 」 , 「 白bái 圭guī 樂lè 觀guān 時shí 變biàn … … 趨qū 時shí 若ruò猛měng 獸shòu 鷙zhì 鳥niǎo 之zhī 發fā 」 , 即jí 此cǐ 意yì 也yě 。

〔 四sì 〕   元yuán 材cái 案àn : 「 豫yù 奪duó 其qí 途tú 」 , 即jí《 國guó 蓄xù 篇piān 》 「 塞sāi 民mín 之zhī 羨xiàn , 隘ài 其qí 利lì 途tú 」 之zhī 意yì 。 遵zūn , 行xíng 也yě 。高gāo 即jí 《 鐵tiě 鹽yán 論lùn . 禁jìn 耕gēng 篇piān 》 「 豪háo 民mín 擅shàn 其qí 用yòng 而ér 專zhuān 其qí 利lì , 決jué 市shì閭lǘ 巷xiàng , 高gāo 下xià 在zài 口kǒu 吻wěn 。 貴guì 賤jiàn 無wú 常cháng , 端duān 坐zuò 而ér 民mín 豪háo 」 之zhī 高gāo , 猶yóu今jīn 人rén 之zhī 言yán 「 囤dùn 積jī 居jū 奇qí 」 矣yǐ 。 張zhāng 佩pèi 綸lún 謂wèi 「 『 民mín 失shī 其qí 高gāo 』 當dāng有yǒu 誤wù 字zì , 『 高gāo 』 涉shè 『 高gāo 下xià 』 而ér 衍yǎn 」 , 李lǐ 哲zhé 明míng 謂wèi 「 『 高gāo 』當dāng 作zuò 『 用yòng 』 」 , 郭guō 沫mò 若ruò 謂wèi 「 『 高gāo 』 疑yí 是shì 『 章zhāng 』 字zì 之zhī 誤wù 」者zhě 皆jiē 非fēi 。 守shǒu 流liú , 即jí 「 謹jǐn 守shǒu 重zhòng 流liú 」 之zhī 意yì , 解jiě 已yǐ 見jiàn 《 山shān 至zhì 數shù篇piān 》 。 文wén 中zhōng 四sì 「 民mín 」 字zì 皆jiē 指zhǐ 富fù 商shāng 蓄xù 賈jiǎ 而ér 言yán 。 「 則zé 民mín 無wú 遵zūn」 , 「 則zé 民mín 失shī 其qí 高gāo 」 , 即jí 《 史shǐ 記jì . 平píng 準zhǔn 書shū 》 所suǒ 謂wèi 「 富fù 商shāng大dà 賈jiǎ 無wú 所suǒ 牟móu 大dà 利lì 」 之zhī 意yì , 故gù 下xià 文wén 曰yuē 「 國guó 無wú 游yóu 賈jiǎ 」 也yě 。

〔 五wǔ 〕   元yuán 材cái 案àn : 「 國guó 衡héng 」 與yǔ 「 國guó 准zhǔn」 同tóng , 皆jiē 指zhǐ 國guó 家jiā 之zhī 平píng 准zhǔn 政zhèng 策cè 而ér 言yán , 即jí 所suǒ 謂wèi 「 輕qīng 重zhòng 之zhī 筴cè 」也yě 。 此cǐ 四sì 句jù 與yǔ 《 史shǐ 記jì . 平píng 準zhǔn 書shū 》 「 名míng 曰yuē 平píng 準zhǔn 」 一yī 段duàn 內nèi 容róng完wán 全quán 相xiāng 同tóng 。 所suǒ 謂wèi 「 故gù 守shǒu 四sì 方fāng 之zhī 高gāo 下xià 」 , 即jí 《 史shǐ 記jì 》 「 盡jǐn籠lóng 天tiān 下xià 之zhī 貨huò 物wù , 貴guì 即jí 賣mài 之zhī , 賤jiàn 則zé 買mǎi 之zhī 」 之zhī 意yì 也yě 。 所suǒ 謂wèi 「國guó 無wú 游yóu 賈jiǎ 」 , 即jí《

史shǐ 記jì 》 「 如rú 此cǐ 則zé 富fù 商shāng 大dà 賈jiǎ 無wú 所suǒ 牟móu 大dà利lì , 則zé 反fǎn 本běn 」 之zhī 意yì 也yě 。 所suǒ 謂wèi 「 貴guì 賤jiàn 相xiāng 當dāng 」 , 即jí 《 史shǐ 記jì 》「 而ér 萬wàn 物wù 不bù 得dé 騰téng 踊yǒng , 故gù 抑yì 天tiān 下xià 物wù 」 之zhī 意yì 也yě 。 所suǒ 謂wèi 「 此cǐ 謂wèi國guó 衡héng 」 即jí 《 史shǐ 記jì 》 「 名míng 曰yuē 平píng 準zhǔn 」 之zhī 意yì 也yě 。 抄chāo 襲xí 之zhī 跡jī 顯xiǎn 然rán, 不bù 過guò 字zì 句jù 微wēi 有yǒu 變biàn 化huà 而ér 已yǐ 。

〔 六liù 〕   郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 此cǐ 『 利lì 』 字zì 當dāng為wèi 『 制zhì 』 ( ● ) 。 本běn 書shū 利lì 制zhì 二èr 字zì 每měi 互hù 訛é 。 」 元yuán 材cái 案àn : 「利lì 」 字zì 不bù 誤wù 。 「 以yǐ 利lì 相xiāng 守shǒu , 則zé 數shù 歸guī 於yú 君jūn 矣yǐ 」 , 當dāng 作zuò 「 以yǐ數shù 相xiāng 守shǒu , 則zé 利lì 歸guī 於yú 君jūn 矣yǐ 」 。 《 山shān 國guó 軌guǐ 篇piān 》 云yún : 「 今jīn 四sì 壤rǎng之zhī 數shù , 君jūn 皆jiē 善shàn 官guān 而ér 守shǒu 之zhī 。 」 《 山shān 權quán 數shù 篇piān 》 云yún : 「 守shǒu 三sān 權quán之zhī 數shù 奈nài 何hé 。 」 又yòu 云yún : 「 軌guǐ 守shǒu 其qí 數shù , 准zhǔn 平píng 其qí 流liú 。 」 又yòu 本běn 篇piān上shàng 文wén 云yún : 「 二èr 五wǔ 者zhě 人rén 君jūn 以yǐ 數shù 守shǒu 之zhī 。 」 此cǐ 「 以yǐ 數shù 相xiāng 守shǒu 」 之zhī義yì 也yě 。 《 國guó 蓄xù 篇piān 》 云yún : 「 國guó 無wú 失shī 利lì 。 」 又yòu 云yún : 「 而ér 國guó 利lì歸guī 於yú 君jūn 矣yǐ 。 」 又yòu 云yún : 「 而ér 君jūn 得dé 其qí 利lì 。 」 此cǐ 「 利lì 歸guī 於yú 君jūn 」之zhī 義yì 也yě 。 此cǐ 蓋gài 謂wèi 國guó 衡héng 之zhī 道dào , 在zài 於yú 守shǒu 其qí 本běn 始shǐ , 而ér 豫yù 奪duó 其qí 利lì途tú 。 即jí 政zhèng 府fǔ 應yīng 事shì 先xiān 運yùn 用yòng 輕qīng 重zhòng 之zhī 筴cè , 一yī 切qiè 爭zhēng 取qǔ 主zhǔ 動dòng , 毋wú 為wèi賈jiǎ 人rén 所suǒ 乘chéng 。 如rú 此cǐ 則zé 富fù 商shāng 蓄xù 賈jiǎ 無wú 所suǒ 牟móu 大dà 利lì , 物wù 價jià 可kě 平píng , 而ér國guó 利lì 盡jǐn 歸guī 於yú 君jūn 矣yǐ 。

    管guǎn 子zi 曰yuē : 「 善shàn 正zhèng 商shāng 任rèn 者zhě 〔 一yī 〕 , 省shěng 有yǒu 肆sì 。 省shěng 有yǒu 肆sì則zé 市shì 朝cháo 閒xián , 市shì 朝cháo 閒xián 則zé 田tián 野yě 充chōng , 田tián 野yě 充chōng 則zé 民mín 財cái 足zú , 民mín 財cái 足zú則zé 君jūn 賦fù 斂liǎn 焉yān 不bù 窮qióng 〔 二èr 〕 。 今jīn 則zé 不bù 然rán , 民mín 重zhòng 而ér 君jūn 重zhòng , 重zhòng 而ér不bù 能néng 輕qīng ; 民mín 輕qīng 而ér 君jūn 輕qīng , 輕qīng 而ér 不bù 能néng 重zhòng 。 天tiān 下xià 善shàn 者zhě 不bù 然rán , 民mín重zhòng 則zé 君jūn 輕qīng , 民mín 輕qīng 則zé 君jūn 重zhòng 〔 三sān 〕 。 此cǐ 乃nǎi 財cái 餘yú 以yǐ 滿mǎn 不bù 足zú 之zhī 數shù也yě 〔 四sì 〕 。 故gù 凡fán 不bù 能néng 調diào 民mín 利lì 者zhě , 不bù 可kě 以yǐ 為wèi 大dà 治zhì 。 不bù 察chá 於yú終zhōng 始shǐ 者zhě , 不bù 可kě 以yǐ 為wèi 至zhì 矣yǐ 〔 五wǔ 〕 。 動dòng 左zuǒ 右yòu 以yǐ 重zhòng 相xiāng 因yīn , 二èr 十shí國guó 之zhī 筴cè 也yě 〔 六liù 〕 。 鹽yán 鐵tiě , 二èr 十shí 國guó 之zhī 筴cè 也yě 。 錫xī 金jīn , 二èr 十shí 國guó之zhī 筴cè 也yě 。 五wǔ 官guān 之zhī 數shù , 不bù 籍jí 於yú 民mín 〔 七qī 〕 。 」

〔 一yī 〕   元yuán 材cái 案àn : 任rèn 即jí 《 淮huái 南nán 子zi . 道dào應yīng 篇piān 》 「 於yú 是shì 為wèi 商shāng 旅lǚ 將jiāng 任rèn 車chē 」 之zhī 任rèn 。 高gāo 誘yòu 注zhù : 「 任rèn , 載zài也yě 。 《 詩shī 》 曰yuē : 『 我wǒ 任rèn 我wǒ 輦niǎn 。 』 」 商shāng 任rèn 指zhǐ 商shāng 旅lǚ 任rèn 車chē 而ér 言yán。 正zhèng , 征zhēng 也yě 。 《 漢hàn 書shū . 武wǔ 紀jì 》 「 元yuán 光guāng 六liù 年nián 冬dōng , 初chū 算suàn 商shāng 車chē。 」 李lǐ 奇qí 曰yuē : 「 始shǐ 稅shuì 商shāng 賈jiǎ 車chē 船chuán , 令lìng 出chū 算suàn 。 」 正zhèng 商shāng 任rèn , 即jí算suàn 商shāng 車chē 之zhī 意yì 。

〔 二èr 〕   豬zhū 飼sì 彥yàn 博bó 云yún : 「 『 省shěng 』 同tóng 『眚shěng 』 , 過guò 也yě 。 『 有yǒu 』 當dāng 作zuò 『 宥yòu 』 。 『 肆sì 』 , 赦shè 也yě 。 」 張zhāng佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 有yǒu 』 當dāng 作zuò 『 賄huì 』 , 周zhōu 禮lǐ : 『 肆sì 長zhǎng 各gè 掌zhǎng 其qí 肆sì之zhī 政zhèng 令lìng , 陳chén 其qí 貨huò 賄huì 。 』 是shì 其qí 證zhèng 。 」 黃huáng 鞏gǒng 云yún : 「 『 肆sì 』 ,聚jù 陳chén 也yě 。 『 省shěng 』 者zhě 察chá 其qí 不bù 中zhōng 度dù 量liàng , 殺shā 伐fá 及jí 姦jiān 聲shēng 亂luàn 色sè 而ér 禁jìn之zhī 。 省shěng 有yǒu 肆sì , 則zé 禮lǐ 不bù 得dé 踰yú , 材cái 不bù 得dé 枉wǎng , 盜dào 竊qiè 亂luàn 賊zéi 不bù 得dé 作zuò, 而ér 又yòu 無wú 淫yín 巧qiǎo 惑huò 世shì , 欺qī 詐zhà 病bìng 民mín 。 以yǐ 有yǒu 易yì 無wú , 交jiāo 易yì 而ér 退tuì ,無wú 爭zhēng 質zhì 聽tīng 斷duàn , 上shàng 煩fán 有yǒu 司sī , 朝cháo 市shì 所suǒ 以yǐ 閒xián 也yě 。 」 郭guō 沫mò 若ruò 云yún :「 以yǐ 張zhāng 、 黃huáng 說shuō 為wèi 是shì 。 省shěng 是shì 動dòng 詞cí , 謂wèi 省shěng 察chá 也yě 。 『 有yǒu 』 可kě 讀dú為wèi 賄huì 。 『 省shěng 賄huì 肆sì 』 謂wèi 稽jī 察chá 市shì 廛chán 耳ěr 。 」 元yuán 材cái 案àn : 三sān 說shuō 非fēi 是shì。 省shěng 指zhǐ 宮gōng 禁jìn 或huò 官guān 府fǔ 而ér 言yán 。 《 漢hàn 書shū . 昭zhāo 紀jì 》 「 共gòng 養yǎng 省shěng 中zhōng 。」 伏fú 偃yǎn 曰yuē : 「 蔡cài 邕yōng 云yún : 『 本běn 為wèi 禁jìn 中zhōng , 門mén 閤gé 有yǒu 禁jìn , 非fēi 侍shì 御yù之zhī 臣chén 不bù 得dé 妄wàng 入rù 。 行xíng 道dào 豹bào 尾wěi 中zhōng , 亦yì 為wèi 禁jìn 中zhōng 。 孝xiào 元yuán 皇huáng 后hòu 父fù 名míng禁jìn , 避bì 之zhī , 故gù 曰yuē 省shěng 中zhōng 。 』 」 周zhōu 壽shòu 昌chāng 云yún : 「 《 文wén 選xuǎn . 魏wèi 都dōu賦fù 》 『 禁jìn 台tái 省shěng 中zhōng 』 , 李lǐ 善shàn 注zhù 引yǐn 《 魏wèi 武wǔ 集jí 》 荀xún 欣xīn 等děng 曰yuē : 『漢hàn 制zhì 王wáng 所suǒ 居jū 曰yuē 禁jìn 中zhōng , 諸zhū 公gōng 所suǒ 居jū 曰yuē 省shěng 中zhōng 。 』 是shì 漢hàn 制zhì 原yuán 有yǒu 『禁jìn 』 與yǔ 『 省shěng 』 之zhī 別bié , 不bù 是shì 避bì 王wáng 禁jìn 諱huì 始shǐ 。 且qiě 昭zhāo 帝dì 下xià 距jù 元yuán 后hòu時shí 甚shèn 遠yuǎn , 何hé 以yǐ 遽jù 避bì 禁jìn 諱huì 。 若ruò 為wèi 班bān 氏shì 追zhuī 書shū , 則zé 班bān 氏shì 時shí 已yǐ 在zài中zhōng 興xìng 後hòu , 更gèng 何hé 所suǒ 忌jì 於yú 王wáng 氏shì 而ér 必bì 為wèi 之zhī 避bì 也yě 。 」 然rán 余yú 考kǎo 《 漢hàn書shū 》 諸zhū 公gōng 所suǒ 居jū 可kě 曰yuē 省shěng 中zhōng , 帝dì 王wáng 所suǒ居jū 亦yì 曰yuē 省shěng 中zhōng 。 《 東dōng 方fāng 朔shuò 傳chuán 》 「 上shàng 乃nǎi 起qǐ 入rù 省shěng 中zhōng 」 , 《 趙zhào 充chōng國guó 傳chuán 》 「 辛xīn 武wǔ 賢xián 上shàng 書shū 告gào 卬áng 泄xiè 省shěng 中zhōng 語yǔ 」 , 《 陳chén 萬wàn 年nián 傳chuán 》「

石shí 顯xiǎn 奏zòu 白bái 咸xián 漏lòu 泄xiè 省shěng 中zhōng 語yǔ 」 , 此cǐ 皆jiē 帝dì王wáng 所suǒ 居jū 之zhī 省shěng 中zhōng 也yě 。 《 孔kǒng 光guāng 傳chuán 》 「 黃huáng 門mén 令lìng 為wèi 太tài 師shī , 省shěng 中zhōng 坐zuò置zhì 几jǐ , 太tài 師shī 入rù 省shěng 中zhōng 用yòng 杖zhàng 」 , 此cǐ 諸zhū 公gōng 所suǒ 居jū 之zhī 省shěng 中zhōng 也yě 。 則zé 改gǎi禁jìn 為wèi 省shěng , 並bìng 不bù 始shǐ 於yú 昭zhāo 帝dì , 在zài 武wǔ 帝dì 時shí 已yǐ 然rán 。 當dāng 然rán 非fēi 武wǔ 昭zhāo 所suǒ避bì 改gǎi , 而ér 必bì 為wèi 武wǔ 昭zhāo 以yǐ 後hòu 人rén 所suǒ 追zhuī 改gǎi 甚shèn 明míng 。 且qiě 蔡cài 邕yōng 為wèi 東dōng 漢hàn 時shí人rén , 其qí 對duì 於yú 漢hàn 代dài 歷lì 史shǐ 及jí 制zhì 度dù 之zhī 了le 解jiě , 應yīng 比bǐ 魏wèi 武wǔ 時shí 人rén 荀xún 欣xīn為wèi 更gèng 透tòu 更gèng 深shēn 。 然rán 則zé 此cǐ 所suǒ 謂wèi 「 省shěng 有yǒu 肆sì 」 之zhī 省shěng , 無wú 論lùn 其qí 為wèi 宮gōng禁jìn 或huò 官guān 府fǔ , 均jūn 係xì 政zhèng 府fǔ 之zhī 代dài 名míng 詞cí , 則zé 可kě 斷duàn 言yán 。 市shì 朝cháo 即jí 市shì 場chǎng, 解jiě 已yǐ 見jiàn 《 山shān 至zhì 數shù 篇piān 》 , 此cǐ 處chù 指zhǐ 自zì 由yóu 市shì 場chǎng 。 焉yān , 乃nǎi 也yě 。此cǐ 蓋gài 謂wèi 善shàn 算suàn 商shāng 車chē 者zhě , 應yīng 由yóu 政zhèng 府fǔ 設shè 為wèi 專zhuān 官guān , 自zì 營yíng 商shāng 業yè , 賤jiàn則zé 買mǎi 之zhī , 貴guì 則zé 賣mài 之zhī , 則zé 人rén 民mín 咸xián 不bù 肯kěn 復fù 至zhì 自zì 由yóu 市shì 場chǎng 交jiāo 易yì ,而ér 自zì 由yóu 市shì 場chǎng 必bì 為wèi 之zhī 空kōng 閒xián 。 自zì 由yóu 市shì 場chǎng 空kōng 閒xián , 則zé 無wú 利lì 可kě 圖tú ,故gù 一yī 般bān 逐zhú 什shén 二èr 以yǐ 為wèi 務wù 者zhě 必bì 返fǎn 於yú 農nóng , 而ér 田tián 野yě 遂suì 隨suí 之zhī 而ér 日rì 趨qū繁fán 榮róng 。 田tián 野yě 繁fán 榮róng 則zé 社shè 會huì 富fù 裕yù , 社shè 會huì 富fù 裕yù 則zé 稅shuì 源yuán 充chōng 足zú , 自zì可kě 賦fù 斂liǎn 無wú 窮qióng 矣yǐ 。 惟wéi 此cǐ 處chù 「 賦fù 斂liǎn 無wú 窮qióng 」 一yī 語yǔ , 亦yì 是shì 指zhǐ 「 所suǒ慮lǜ 而ér 請qǐng 」 之zhī 「 租zū 稅shuì 」 而ér 言yán , 與yǔ 「 所suǒ 以yǐ 強qiáng 求qiú 」 之zhī 「 租zū 籍jí 」, 實shí 大dà 異yì 其qí 趣qù 。 謂wèi 之zhī 「 賦fù 斂liǎn 無wú 窮qióng 」 者zhě , 與yǔ 《 乘chéng 馬mǎ 數shù 篇piān 》所suǒ 謂wèi 「 加jiā 一yī 加jiā 二èr 乃nǎi 至zhì 加jiā 九jiǔ 加jiā 十shí 」 及jí 《 輕qīng 重zhòng 甲jiǎ 》 所suǒ 謂wèi 「 用yòng若ruò 挹yì 於yú 河hé 海hǎi 」 , 同tóng 係xì 著zhù 者zhě 故gù 意yì 誇kuā 大dà 之zhī 詞cí 。 蓋gài 極jí 言yán 「 省shěng 有yǒu肆sì 」 之zhī 利lì 益yì 之zhī 大dà 也yě 。 又yòu 案àn : 此cǐ 處chù 所suǒ 論lùn , 與yǔ 漢hàn 武wǔ 帝dì 時shí 大dà 農nóng桑sāng 弘hóng 羊yáng 所suǒ 主zhǔ 持chí 之zhī 均jūn 輸shū 平píng 準zhǔn 政zhèng 策cè 內nèi 容róng 相xiāng 同tóng 。 《 史shǐ 記jì . 平píng 準zhǔn書shū 》 云yún : 「 桑sāng 弘hóng 羊yáng 以yǐ 諸zhū 官guān 各gè 自zì 市shì , 相xiāng 與yǔ 爭zhēng , 物wù 故gù 騰téng 躍yuè ,而ér 天tiān 下xià 賦fù 輸shū 或huò 不bù 償cháng 其qí 僦jiù 費fèi , 乃nǎi 請qǐng 置zhì 大dà 農nóng 部bù 丞chéng 數shù 十shí 人rén , 分fēn部bù 主zhǔ 郡jùn 國guó 。 各gè 往wǎng 往wǎng 縣xiàn 置zhì 均jūn 輸shū 、 鹽yán 鐵tiě 官guān , 令lìng 遠yuǎn 方fāng 以yǐ 其qí 物wù 貴guì時shí 商shāng 賈jiǎ 所suǒ 轉zhuǎn 販fàn 者zhě 以yǐ 為wèi 賦fù 而ér 相xiāng 灌guàn 輸shū 。 置zhì 平píng 準zhǔn 於yú 京jīng 師shī , 都dōu 受shòu天tiān 下xià 委wěi 輸shū 。 召zhào 工gōng 官guān 治zhì 車chē 諸zhū 器qì , 皆jiē 仰yǎng 給gěi 大dà 農nóng 。 大dà 農nóng 之zhī 諸zhū 官guān盡jǐn 籠lóng 天tiān 下xià 之zhī 貨huò 物wù , 貴guì 即jí 賣mài 之zhī , 賤jiàn 即jí 買mǎi 之zhī 。 如rú 此cǐ , 富fù 商shāng 大dà賈jiǎ 無wú 所suǒ 牟móu 大dà 利lì , 則zé 反fǎn 本běn , 而ér 萬wàn 物wù不bù 得dé 騰téng 踊yǒng 。 故gù 抑yì 天tiān 下xià 物wù , 名míng 曰yuē 平píng 準zhǔn 。 」 又yòu 云yún : 「 卜bo 式shì 言yán曰yuē : 『 縣xiàn 官guān 當dāng 食shí 租zū 衣yī 稅shuì 而ér 已yǐ 。 今jīn 弘hóng 羊yáng 坐zuò 市shì 列liè 肆sì , 販fàn 物wù 求qiú利lì 。 』 」 又yòu 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 禁jìn 耕gēng 篇piān 》 亦yì 云yún : 「 縣xiàn 官guān 設shè 衡héng 立lì 準zhǔn, 人rén 從cóng 所suǒ 欲yù , 雖suī 使shǐ 五wǔ 尺chǐ 童tóng 子zi 適shì 市shì , 莫mò 之zhī 能néng 欺qī 。 」 所suǒ 謂wèi 「置zhì 平píng 準zhǔn 於yú 京jīng 師shī , 都dōu 受shòu 天tiān 下xià 委wěi 輸shū 」 , 所suǒ 謂wèi 「 大dà 農nóng 諸zhū 官guān 盡jǐn 籠lóng天tiān 下xià 之zhī 貨huò 物wù , 貴guì 即jí 賣mài 之zhī , 賤jiàn 則zé 買mǎi 之zhī 」 , 所suǒ 謂wèi 「 令lìng 吏lì 坐zuò 市shì列liè 肆sì , 販fàn 物wù 求qiú 利lì 」 , 所suǒ 謂wèi 「 縣xiàn 官guān 設shè 衡héng 立lì 準zhǔn 」 , 即jí 皆jiē 此cǐ 處chù所suǒ 謂wèi 「 省shěng 有yǒu 肆sì 」 之zhī 義yì 矣yǐ 。

〔 三sān 〕   元yuán 材cái 案àn : 「 民mín 重zhòng 而ér 君jūn 重zhòng 」 云yún云yún , 謂wèi 不bù 善shàn 正zhèng 商shāng 者zhě 不bù 能néng 實shí 行xíng 商shāng 業yè 國guó 營yíng , 對duì 於yú 物wù 價jià 之zhī 或huò 貴guì或huò 賤jiàn , 一yī 聽tīng 商shāng 人rén 之zhī 自zì 由yóu 壟lǒng 斷duàn , 政zhèng 府fǔ 毫háo 無wú 控kòng 制zhì 之zhī 能néng 力lì 。 「民mín 重zhòng 則zé 君jūn 輕qīng 」 云yún 云yún , 即jí 《 國guó 蓄xù 篇piān 》 「 民mín 有yǒu 餘yú 則zé 輕qīng 之zhī , 人rén君jūn 斂liǎn 之zhī 以yǐ 輕qīng 。 民mín 不bù 足zú 則zé 重zhòng 之zhī , 人rén 君jūn 散sàn 之zhī 以yǐ 重zhòng 。 斂liǎn 積jī 之zhī 以yǐ輕qīng , 散sàn 行xíng 之zhī 以yǐ 重zhòng 」 及jí 上shàng 引yǐn 《 平píng 準zhǔn 書shū 》 「 貴guì 即jí 賣mài 之zhī , 賤jiàn 則zé買mǎi 之zhī 」 之zhī 意yì 。 《 史shǐ 記jì . 貨huò 殖zhí 傳chuán 》 : 「 白bái 圭guī 樂lè 觀guān 時shí 變biàn , 故gù人rén 棄qì 我wǒ 取qǔ , 人rén 取qǔ 我wǒ 與yǔ 。 」 義yì 與yǔ 此cǐ 同tóng 。

〔 四sì 〕   豬zhū 飼sì 彥yàn 博bó 云yún : 「 『 財cái 』 當dāng 作zuò『 裁cái 』 。 」 張zhāng 文wén 虎hǔ 說shuō 同tóng 。 張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 財cái 餘yú 』 當dāng 作zuò 『餘yú 財cái 』 。 以yǐ 餘yú 財cái 滿mǎn 不bù 足zú 之zhī 數shù 。 『 餘yú 』 『 不bù 足zú 』 對duì 文wén 。 見jiàn《 國guó 蓄xù 篇piān 》 。 」 元yuán 材cái 案àn : 豬zhū 飼sì 說shuō 是shì 也yě 。 「 財cái 」 即jí 《 漢hàn 書shū. 翼yì 奉fèng 傳chuán 》 「 惟wéi 陛bì 下xià 財cái 察chá 」 之zhī 財cái 。 顏yán 師shī 古gǔ 注zhù 云yún : 「 財cái 與yǔ裁cái 同tóng 。 」 謂wèi 減jiǎn 省shěng 之zhī 。 財cái 餘yú 以yǐ 滿mǎn 不bù 足zú , 猶yóu 言yán 「 截jié 長zhǎng 補bǔ 短duǎn 」也yě 。 《 漢hàn 書shū . 食shí 貨huò 志zhì 》 晁cháo 錯cuò 云yún : 「 取qǔ 於yú 有yǒu 餘yú 以yǐ 供gōng 上shàng 用yòng ,則zé 貧pín 民mín 之zhī 賦fù 可kě 損sǔn 。 所suǒ 謂wèi 損sǔn 有yǒu 餘yú 補bǔ 不bù 足zú , 令lìng 出chū 而ér 民mín 利lì 也yě 。」 《 鹽yán 鐵tiě 論lùn . 輕qīng 重zhòng 篇piān 》 大dà 夫fū 曰yuē : 「 損sǔn 有yǒu 餘yú 補bǔ 不bù 足zú 以yǐ 齊qí 黎lí民mín 。 」 「 財cái 餘yú 」 即jí 「 損sǔn 有yǒu 餘yú 」 之zhī 義yì 矣yǐ 。 張zhāng 佩pèi 綸lún 說shuō 非fēi 。

〔 五wǔ 〕   元yuán 材cái 案àn : 「 故gù 凡fán 不bù 能néng 調diào 通tōng 民mín利lì 者zhě , 不bù 可kě 以yǐ 為wèi 大dà 治zhì 」 二èr 語yǔ , 解jiě 已yǐ 見jiàn 《 國guó 蓄xù 篇piān 》 。 「 不bù可kě 以yǐ 為wèi 至zhì 矣yǐ 」 , 張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 至zhì 矣yǐ 』 當dāng 作zuò『

至zhì 數shù 矣yǐ 』 , 《 山shān 至zhì 數shù 》 篇piān 名míng 。 」 今jīn案àn : 至zhì 即jí 善shàn , 解jiě 已yǐ 見jiàn 《 事shì 語yǔ 篇piān 》 。

〔 六liù 〕   張zhāng 佩pèi 綸lún 云yún : 「 『 動dòng 左zuǒ 右yòu 以yǐ 重zhòng相xiāng 因yīn 』 , 疑yí 『 動dòng 』 字zì 衍yǎn 。 左zuǒ 右yòu , 相xiāng 須xū 也yě 。 『 二èr 十shí 國guó 之zhī 筴cè也yě 』 上shàng 挩tuō 二èr 字zì 。 」 郭guō 沫mò 若ruò 云yún : 「 『 動dòng 左zuǒ 右yòu 以yǐ 重zhòng 相xiāng 因yīn 』 ,謂wèi 衡héng ( 天tiān 秤chèng ) 也yě 。 此cǐ 以yǐ 衡héng 喻yù 輕qīng 重zhòng 之zhī 數shù ( 術shù ) 。 」 元yuán 材cái 案àn:「

❖
🔊 本页支持朗读:点屏幕底部控制条即可听书(Chrome / Edge / Safari 支持)。 若未出现控制条,说明当前浏览器不支持语音朗读。
相关推荐