风fēng论lùn篇piān第dì四sì十shí二èr

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：风fēng之zhī伤shāng人rén也yě，或huò为wèi寒hán热rè，或huò为wèi热rè中zhōng，或huò为wèi寒hán中zhōng，或huò为wèi病bìng民mín，或huò为wèi偏piān枯kū，或huò为wèi风fēng也yě，其qí病bìng各gè异yì，其qí名míng不bù同tóng，或huò内nèi至zhì五wǔ藏zàng六liù府fǔ，不bù知zhī其qí解jiě，愿yuàn闻wén其qí说shuō。岐qí伯bó对duì日rì：风fēng气qì藏cáng于yú皮pí肤fū之zhī间jiān，内nèi不bù得dé通tōng，外wài不bù得dé泄xiè，风fēng者zhě善shàn行xíng而ér数shù变biàn，胰yí理lǐ开kāi则zé酒jiǔ然rán寒hán，闭bì则zé热rè而ér闷mèn，其qí寒hán也yě则zé衰shuāi食shí饮yǐn，其qí热rè也yě则zé消xiāo肌jī肉ròu，故gù使shǐ人rén佚yì粟sù而ér不bù能néng食shí，名míng日rì寒hán热rè。风fēng气qì与yǔ阳yáng明míng人rén冒mào，循xún脉mài而ér上shàng至zhì目mù内nèi毗pí，其qí人rén服fú则zé风fēng气qì不bù得dé外wài泄xiè，则zé为wèi热rè中zhōng而ér目mù黄huáng；人rén瘦shòu则zé外wài泄xiè而ér寒hán，则zé为wèi家jiā中zhōng而ér泣qì出chū。

　　风fēng气qì与yǔ太tài阳yáng俱jù入rù，行xíng诸zhū脉mài俞yú，散sàn手shǒu分fēn肉ròu之zhī间jiān，与yǔ卫wèi气qì相xiāng干gān，其qí道dào不bù利lì，故gù使shǐ肌jī肉ròu愤fèn瓜guā而ér有yǒu疡yáng，卫wèi气qì有yǒu所suǒ凝níng而ér不bù行xíng，故gù其qí内nèi有yǒu不bù仁rén也yě。病bìng者zhě，有yǒu荣róng气qì热rè附fù，其qí气qì不bù清qīng，故gù使shǐ其qí鼻bí柱zhù坏huài而ér色sè败bài，皮pí肤fū疡yáng溃kuì，风fēng寒hán害hài于yú脉mài而ér不bù去qù，名míng曰yuē痹bì风fēng，或huò名míng曰yuē寒hán热rè。

　　以yǐ春chūn甲jiǎ乙yǐ伤shāng于yú风fēng者zhě为wèi肝gān风fēng，以yǐ夏xià丙bǐng丁dīng伤shāng于yú风fēng者zhě为wèi心xīn风fēng，以yǐ李lǐ夏xià戊wù已yǐ伤shāng于yú邪xié者zhě为wèi脾pí风fēng，以yǐ秋qiū庚gēng辛xīn中zhōng于yú邪xié者zhě为wèi肺fèi风fēng，以yǐ冬dōng王wáng癸guǐ中zhōng于yú邪xié者zhě为wèi肾shèn风fēng。

　　风fēng中zhōng五wǔ藏zàng六liù府fǔ之zhī俞yú，亦yì为wèi藏zàng府fǔ之zhī风fēng，各gè人rén其qí门mén户hù所suǒ中zhōng，则zé为wèi偏piān风fēng。风fēng气qì循xún风fēng府fǔ而ér上shàng，则zé为wèi脑nǎo风fēng。风fēng入rù系xì头tóu，则zé为wèi目mù风fēng眼yǎn寒hán。饮yǐn酒jiǔ中zhòng风fēng，则zé为wèi漏lòu风fēng。人rén房fáng汗hàn出chū一yī中zhòng风fēng，则zé为wèi内nèi风fēng。新xīn沐mù中zhòng风fēng，则zé为wéi首shǒu风fēng。久jiǔ风fēng入rù中zhōng，则zé为wèi肠cháng风fēng飧sūn泄xiè。外wài在zài膝xī理lǐ，则zé为wèi地dì风fēng。故gù风fēng者zhě百bǎi病bìng之zhī长zhǎng也yě，至zhì其qí变biàn化huà，乃nǎi为wèi他tā病bìng也yě，无wú常cháng方fāng，然rán致zhì有yǒu风fēng气qì

　　也yě。帝dì曰yuē：五wǔ藏cáng风fēng之zhī形xíng状zhuàng不bù同tóng者zhě何hé？愿yuàn闻wén其qí诊zhěn及jí其qí病bìng能néng。岐qí伯bó曰yuē：肺fèi风fēng之zhī状zhuàng，多duō汗hàn恶è风fēng，色sè皤pó然rán白bái，时shí咳ké短duǎn气qì，昼zhòu日rì则zé差chà，暮mù则zé甚shèn，诊zhěn在zài眉méi上shàng，其qí色sè白bái。心xīn风fēng之zhī状zhuàng，多duō汗hàn恶è风fēng，焦jiāo绝jué，善shàn怒nù吓xià，赤chì色sè，病bìng甚shèn则zé言yán不bù可kě快kuài，诊zhěn在zài口kǒu，其qí色sè赤chì。肝gān风fēng之zhī状zhuàng，多duō汗hàn恶è风fēng，善shàn悲bēi，色sè微wēi苍cāng，溢yì于yú善shàn恶è，时shí增zēng女nǚ子zǐ，诊zhěn在zài目mù下xià，其qí色sè青qīng。脾pí风fēng之zhī状zhuàng，多duō汗hàn恶è风fēng，身shēn体tǐ怠dài堕duò，四sì支zhī不bù欲yù动dòng，色sè薄báo徽huī黄huáng，不bù嗜shì食shí，诊zhěn在zài鼻bí上shàng，其qí色sè黄huáng。肾shèn风fēng之zhī状zhuàng，多duō汗hàn恶è风fēng，面miàn搞gǎo然rán浮fú肿zhǒng，腰yāo①脊jí痛tòng不bù能néng正zhèng立lì，其qí色sè始shǐ，隐yǐn曲qū不bù利lì，诊zhěn在zài颐yí③上shàng，其qí色sè黑hēi。胃wèi风fēng之zhī状zhuàng，颈jǐng多duō汗hàn恶è风fēng，食shí饮yǐn不bù下xià，赢yíng塞sāi不bù通tōng，腹fù善shàn满mǎn，失shī衣yī则zé腹fù胀zhàng，食shí寒hán则zé泄xiè，诊zhěn形xíng瘦shòu而ér腹fù大dà。首shǒu风fēng之zhī状zhuàng，头tóu面miàn多duō汗hàn恶è风fēng，当dāng先xiān风fēng一yī日rì则zé病bìng甚shèn，头tóu痛tòng不bù可kě以yǐ出chū内nèi，至zhì其qí风fēng日rì则zé病bìng少shǎo愈yù。漏lòu风fēng之zhī状zhuàng，或huò多duō汗hàn，常cháng不bù可kě单dān衣yī，食shí则zé汗hàn出chū，甚shèn则zé身shēn汗hàn，喘chuǎn息xī恶è风fēng，衣yī常cháng孺rú，口kǒu干gàn善shàn渴kě，不bù能néng劳láo事shì。泄xiè风fēng之zhī状zhuàng，多duō汗hàn，汗hàn出chū泄xiè衣yī上shàng，口kǒu中zhōng干gàn，上shàng渍zì其qí风fēng，不bù能néng劳láo事shì，身shēn体tǐ尽jǐn痛tòng则zé寒hán。帝dì曰yuē：善shàn。

　　痹bì论lùn篇piān第dì四sì十shí三sān

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：痹bì之zhī安ān生shēng？岐qí伯bó对duì曰yuē：风fēng寒hán湿shī三sān气qì杂zá至zhì，合hé而ér为wèi痹bì也yě。其qí风fēng气qì胜shèng者zhě为wèi行xíng痹bì，寒hán气qì胜shèng者zhě为wèi痛tòng痹bì，湿shī气qì胜shèng者zhě为wèi著zhù痹bì也yě。帝dì曰yuē：其qí有yǒu五wǔ者zhě何hé也yě？吹chuī伯bó曰yuē：以yǐ冬dōng遇yù此cǐ者zhě为wèi骨gǔ痹bì，以yǐ春chūn通tōng此cǐ者zhě为wèi筋jīn痹bì，以yǐ夏xià遇yù此cǐ者zhě为wèi脉mài痹bì，以yǐ至zhì阴yīn遇yù此cǐ者zhě为wèi肌jī痹bì，以yǐ秋qiū遇yù此cǐ者zhě为wèi皮pí痹bì。帝dì日rì：内nèi舍shě五wǔ藏zàng六liù府fǔ，何hé气qì使shǐ然rán？岐qí伯bó日rì：五wǔ藏cáng皆jiē有yǒu合hé，病bìng久jiǔ而ér不bù去qù者zhě，内nèi舍shě于yú其qí合hé也yě。故gù骨gǔ痹bì不bù已yǐ，复fù感gǎn于yú邪xié，内nèi舍shě于yú肾shèn。筋jīn痹bì不bù已yǐ，复fù感gǎn于yú邪xié，内nèi舍shě于yú肝gān。脉mài痹bì不bù已yǐ，复fù感gǎn于yú邪xié，内nèi舍shě于yú心xīn。肌jī痹bì不bù已yǐ，复fù感gǎn于yú邪xié，内nèi舍shě于yú脾pí。皮pí痹bì不bù已yǐ，复fù感gǎn于yú邪xié，内nèi会huì于yú肺fèi。所suǒ谓wèi痹bì者zhě，各gè以yǐ其qí时shí重zhòng感gǎn于yú风fēng寒hán湿shī之zhī气qì也yě。凡fán痹bì之zhī客kè五wǔ藏cáng者zhě，肺fèi痹bì者zhě，烦fán满mǎn喘chuǎn而ér呕ǒu。心xīn痹bì者zhě，脉mài不bù通tōng，烦fán则zé心xīn下xià鼓gǔ暴bào上shàng气qì而ér喘chuǎn，隘ài干gàn善shàn喷pēn，厥jué气qì上shàng则zé恐kǒng。肝gān痹bì者zhě，夜yè卧wò则zé像xiàng，多duō饮yǐn数shù小xiǎo便biàn，上shàng为wèi引yǐn如rú怀huái。肾shèn痹bì者zhě，善shàn胀zhàng，民mín以yǐ代dài通tōng，脊jí以yǐ代dài头tóu。脾pí痹bì者zhě，四sì肢zhī解jiě堕duò，发fā咳ké呕ǒu汁zhī，上shàng为wèi大dà塞sāi。肠cháng痹bì者zhě，数shù饮yǐn而ér出chū不bù得dé，中zhōng气qì喘chuǎn争zhēng，时shí发fā飧sūn泄xiè。胞bāo痹bì者zhě，少shǎo腹fù膀bǎng脱tuō按àn之zhī内nèi痛tòng，若ruò沃wò以yǐ汤tāng，涩sè于yú小xiǎo便biàn，上shàng为wèi清qīng涕tì。阴yīn气qì者zhě，静jìng则zé神shén藏cáng，躁zào则zé消xiāo亡wáng。饮yǐn食shí自zì信xìn，肠cháng胃wèi乃nǎi伤shāng。淫yín气qì喘chuǎn息xī，疾jí聚jù在zài肺fèi；淫yín气qì化huà思sī，痹bì聚jù在zài心xīn；淫yín气qì遗yí溺nì，痹bì聚jù在zài肾shèn；淫yín气qì乏fá竭jié，痹bì聚jù在zài肝gān；淫yín气qì肌jī绝jué，痹bì聚jù在zài脾pí。诸zhū痹bì不bù已yǐ，亦yì益yì内nèi也yě。其qí风fēng气qì胜shèng者zhě，其qí人rén易yì已yǐ为wèi。①腰yāo：原yuán无wú此cǐ字zì，据jù村cūn素sù》补bǔ。②颐yí：原yuán作zuò“肌jī”，据jù《太tài素sù》改gǎi。

　　帝dì曰yuē：痹bì，其qí时shí有yǒu死sǐ者zhě，或huò疼téng久jiǔ者zhě，或huò易yì已yǐ者zhě，其qí故gù何hé也yě？岐qí伯bó曰yuē：其qí入rù藏cáng者zhě死sǐ，其qí留liú连lián筋jīn骨gǔ间jiān着zhe疼téng久jiǔ，其qí留liú皮pí肤fū间jiān者zhě易yì已yǐ。帝dì曰yuē：其qí客kè于yú六liù府fǔ者zhě何hé也yě？读dú怕pà日rì：此cǐ亦yì其qí食shí饮yǐn居jū处chǔ，为wèi其qí病bìng本běn也yě。六liù府fǔ亦yì。各gè有yǒu俞yú，风fēng寒hán湿shī气qì中zhōng其qí俞yú，而ér食shí饮yǐn应yīng之zhī，循xún俞yú而ér入rù，各gè舍shě其qí府fǔ也yě。帝dì曰yuē：以yǐ针zhēn治zhì之zhī奈nài何hé？岐qí伯bó曰yuē：五wǔ藏cáng有yǒu俞yú，六liù府fǔ有yǒu合hé，循xún脉mài之zhī分fēn，各gè有yǒu所suǒ发fā，各gè随suí①其qí过guò，则zé病bìng廖liào也yě。帝dì曰yuē：荣róng卫wèi之zhī气qì亦yì令lìng人rén痹bì乎hū？岐qí伯bó日rì：荣róng者zhě，水shuǐ谷gǔ之zhī精jīng气qì也yě，和hé调diào于yú五wǔ藏cáng，洒sǎ陈chén于yú六liù府fǔ，乃nǎi能néng入rù于yú脉mài也yě，故gù循xún脉mài上shàng下xià，贯guàn五wǔ藏cáng，络luò六liù府fǔ也yě。卫wèi者zhě，水shuǐ谷gǔ之zhī悍hàn气qì也yě，其qí气qì源yuán疾jí滑huá利lì，不bù能néng入rù于yú脉mài也yě，故gù循xún皮pí肤fū之zhī中zhōng，分fēn肉ròu之zhī间jiān，熏xūn于yú盲máng膜mó，散sàn于yú胸xiōng腹fù。逆nì其qí气qì则zé病bìng，从cóng其qí气qì则zé愈yù。不bù与yǔ风fēng寒hán湿shī气qì合hé，故gù不bù为wèi痹bì。帝dì曰yuē：善shàn。痹bì或huò痛tòng，或huò不bù痛tòng，或huò不bù仁rén，或huò寒hán，或huò热rè，或huò燥zào，或huò湿shī，其qí故gù何hé也yě？歧qí怕pà日rì：痛tòng者zhě，寒hán气qì多duō也yě，有yǒu寒hán故gù痛tòng也yě。其qí不bù痛tòng不bù仁rén者zhě，病bìng久jiǔ久jiǔ深shēn，荣róng卫wèi之zhī行xíng涩sè，经jīng络luò时shí疏shū，故gù不bù痛tòng，皮pí肤fū不bù营yíng，故gù为wèi不bù仁rén。其qí寒hán者zhě，阳yáng气qì少shǎo，阴yīn气qì多duō，与yǔ病bìng相xiāng益yì，故gù寒hán也yě。其qí热rè者zhě，阳yáng气qì多duō，阴yīn气qì少shǎo，清qīng气qì胜shèng，阳yáng遭zāo阴yīn，故gù为wèi痹bì热rè。其qí多duō汗hàn而ér儒rú者zhě，此cǐ其qí逢féng湿shī甚shèn也yě，阳yáng气qì少shǎo，阴yīn气qì盛shèng，两liǎng气qì相xiāng感gǎn，故gù汗hàn出chū而ér儒rú也yě带dài回huí：夫fū痹bì之zhī为wèi病bìng，不bù痛tòng何hé也yě？妨fáng伯bó日rì：痹bì在zài于yú骨gǔ则zé重zhòng，在zài于yú脉mài血xuè凝níng而ér不bù流liú，在zài于yú筋jīn则zé屈qū不bù伸shēn，在zài于yú肉ròu则zé不bù仁rén，在zài于yú皮pí则zé寒hán。故gù具jù此cǐ五wǔ者zhě则zé不bù痛tòng也yě。凡fán痹bì之zhī类lèi，逢féng寒hán则zé急jí②，逢féng热rè则zé纵zòng。帝dì曰yuē：善shàn。

　　痿wěi论lùn篇piān第dì四sì十shí四sì

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：五wǔ藏cáng使shǐ人rén瘦shòu何hé也yě？岐qí伯bó对duì日rì：肺fèi主zhǔ身shēn之zhī皮pí毛máo，心xīn主zhǔ身shēn之zhī血xuè脉mài，一yī肝gān主zhǔ身shēn之zhī筋jīn膜mó，脾pí主zhǔ身shēn之zhī肌jī肉ròu，肾shèn主zhǔ身shēn之zhī骨gǔ髓suǐ c 故gù肺fèi热rè叶yè焦jiāo，则zé皮pí毛máo虚xū弱ruò急jí薄báo，著zhù则zé生shēng屡lǚ警jǐng也yě。心xīn气qì热rè，则zé下xià脉mài厥jué而ér上shàng，上shàng则zé下xià脉mài虚xū，虚xū则zé生shēng脉mài瘦shòu，枢shū折zhé挚zhì，胜shèng纵zòng而ér不bù任rèn地dì也yě。肝gān气qì热rè，则zé胆dǎn泄xiè口kǒu普pǔ筋jīn膜mó干gàn，筋jīn膜mó干gàn则zé筋jīn急jí而ér挛luán，发fā为wèi筋jīn疲pí。脾pí气qì热rè，则zé胃wèi干gàn而ér渴kě，肌jī肉ròu不bù仁rén，发fā为wèi肉ròu落luò暑shǔ气qì热rè，则zé腰yāo脊jí不bù举jǔ，骨gǔ枯kū而ér髓suǐ减jiǎn，发fā为wèi骨gǔ座zuò。

　　帝dì曰yuē：何hé以yǐ得dé之zhī？岐qí伯bó曰yuē二èr肺fèi者zhě，藏cáng之zhī长zhǎng也yě，为wèi心xīn之zhī盖gài也yě，有yǒu所suǒ失shī亡wáng，所suǒ求qiú不bù得dé，则zé发fā肺fèi鸣míng，鸣míng则zé脑nǎo热rè叶yè焦jiāo。故gù日rì：五wǔ藏cáng因yīn脑nǎo热rè叶yè焦jiāo，发fā为wèi接jiē蹩bié，此cǐ之zhī谓wèi也yě。悲bēi哀āi太tài甚shèn，则zé胞bāo络luò绝jué，胞bāo络luò绝jué，则zé阳yáng气qì内nèi动dòng，发fā则zé心xīn下xià崩bēng，数shù理lǐ血xuè也yě。故gù林lín病bìng》日rì：大dà经jīng空kōng虚xū，发fā为wèi肌jī③痹bì，传chuán为wèi脉mài控kòng。思sī想xiǎng无wú穷qióng，所suǒ愿yuàn不bù得dé，意yì淫yín于yú——暑shǔ

　　①随suí：《太tài累lèi》、《甲jiǎ乙yǐ经jīng犯fàn作zuò“治zhì” OI

　　③急jí；原yuán作zuò”虫chóng”，据jù《太tài累lèi》、《甲jiǎ乙yǐ经jīng》改gǎi。

　　③肌jī：《太tài素sù）作zuò“脉mài”。

　　外wài，入rù房fáng太tài甚shèn，宗zōng筋jīn弛chí纵zòng，发fā为wèi筋jīn疲pí，及jí为wèi白bái淫yín。故gù杯bēi经jīng》日rì二èr筋jīn康kāng者zhě，生shēng于yú肝gān，使shǐ内nèi也yě。有yǒu渐jiàn于yú湿shī，以yǐ水shuǐ为wèi事shì，若ruò有yǒu所suǒ留liú，居jū处chǔ相xiāng①湿shī，肌jī肉ròu德dé渍zì，痹bì而ér不bù仁rén，发fā为wèi肉ròu展zhǎn。故gù杯bēi经jīng》曰yuē：肉ròu症zhèng者zhě，得dé之zhī湿shī地dì也yě。有yǒu所suǒ远yuǎn行xíng劳láo倦juàn，逢féng大dà热rè而ér渴kě，渴kě则zé阳yáng气qì内nèi代dài，内nèi伐fá则zé热rè舍shě于yú肾shèn，肾shèn者zhě水shuǐ藏cáng也yě，个gè水shuǐ不bù胜shèng火huǒ，则zé骨gǔ枯kū而ér髓suǐ虚xū，放fàng足zú不bù任rèn务wù发fā为wèi骨gǔ瘦shòu。故gù《下xià经jīng》曰yuē：骨gǔ瘦shòu者zhě，生shēng于yú大dà热rè也yě。帝dì曰yuē：何hé以yǐ别bié之zhī？吹chuī伯bó曰yuē：肺fèi热rè者zhě色sè白bái而ér毛máo败bài，心xīn热rè者zhě色sè赤chì而ér络luò脉mài溢yì，肝gān热rè者zhě色sè苍cāng而ér爪zhǎo枯kū，脾pí热rè者zhě色sè黄huáng而ér肉ròu蠕rú动dòng，肾shèn热rè者zhě色sè黑hēi而ér齿chǐ槁gǎo。帝dì曰yuē：如rú夫fū子zǐ言yán可kě矣yǐ，论lùn言yán治zhì展zhǎn者zhě独dú取qǔ阳yáng明míng何hé也yě？歧qí怕pà日rì：阳yáng明míng者zhě，五wǔ藏zàng六liù府fǔ之zhī海hǎi，主zhǔ润rùn宗zōng筋jīn，宗zōng筋jīn主zhǔ束shù骨gǔ而ér利lì机jī关guān也yě。冲chōng脉mài者zhě，经jīng脉mài之zhī海hǎi也yě，主zhǔ渗shèn灌guàn期qī谷gǔ，与yǔ阳yáng明míng合hé于yú宗zōng筋jīn，阴yīn阳yáng总zǒng宗zōng筋jīn之zhī会huì，会huì于yú气qì街jiē，而ér阳yáng明míng为wèi之zhī长zhǎng，皆jiē属shǔ于yú带dài脉mài，而ér络luò于yú督dū脉mài。故gù阳yáng明míng虚xū则zé宗zōng筋jīn纵zòng，带dài脉mài不bù引yǐn，故gù足zú展zhǎn不bù用yòng也yě。帝dì曰yuē：治zhì之zhī奈nài何hé？歧qí怕pà日rì：各gè补bǔ其qí荣róng而ér通tōng其qí俞yú，调diào其qí虚xū实shí，和hé其qí逆nì顺shùn，筋jīn脉mài骨gǔ肉ròu，各gè以yǐ其qí时shí受shòu月yuè，则zé病bìng已yǐ矣yǐ。帝dì曰yuē：善shàn。

　　厥jué论lùn篇piān第dì四sì十shí五wǔ

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：厥jué之zhī寒hán热rè者zhě何hé也yě？妨fáng伯bó对duì日rì：阳yáng气qì衰shuāi于yú下xià，则zé为wèi寒hán厥jué；阴yīn气qì衰shuāi于yú下xià，则zé为wèi热rè厥jué。帝dì日rì：热rè厥jué之zhī为wèi热rè也yě，必bì起qǐ于yú足zú下xià者zhě何hé也yě？岐qí伯bó曰yuē：阳yáng气qì起qǐ于yú足zú五wǔ指zhǐ之zhī表biǎo，阴yīn脉mài者zhě集jí于yú足zú下xià而ér聚jù于yú足zú心xīn，故gù阳yáng气qì胜shèng则zé足zú下xià热rè也yě。帝dì日rì：寒hán厥jué之zhī为wèi寒hán也yě，必bì从cóng五wǔ指zhǐ而ér上shàng于yú膝xī者zhě何hé也yě？妨fáng伯bó日rì：阴yīn气qì起qǐ于yú五wǔ指zhǐ之zhī星xīng，集jí于yú膝xī下xià而ér聚jù于yú膝xī上shàng，故gù阴yīn气qì胜shèng则zé从cóng五wǔ指zhǐ至zhì膝xī上shàng寒hán，其qí寒hán也yě，不bù从cóng外wài，皆jiē从cóng内nèi也yě。帝dì日rì：寒hán厥jué何hé失shī而ér然rán也yě？岐qí伯bó曰yuē：前qián阴yīn者zhě，宗zōng筋jīn之zhī所suǒ聚jù，太tài阴yīn阳yáng明míng之zhī所suǒ合hé也yě c 春chūn夏xià则zé阳yáng气qì多duō而ér阴yīn气qì少shǎo，秋qiū冬dōng则zé明míng气qì盛shèng而ér阳yáng气qì衰shuāi。此cǐ人rén者zhě质zhì壮zhuàng，以yǐ秋qiū冬dōng夺duó于yú所suǒ用yòng，下xià气qì上shàng争zhēng不bù能néng复fù，精jīng气qì溢yì下xià，邪xié气qì因yīn从cóng之zhī而ér上shàng也yě，气qì因yīn于yú中zhōng，阳yáng气qì衰shuāi，不bù能néng渗shèn营yíng其qí经jīng络luò，阳yáng气qì日rì报bào，附fù气qì独dú在zài，政zhèng手shǒu足zú为wèi之zhī寒hán也yě。帝dì曰yuē：热rè厥jué何hé如rú而ér然rán也yě？读dú怕pà日rì：酒jiǔ人rén于yú胃wèi，则zé络luò脉mài满mǎn而ér经jīng脉mài虚xū，脾pí主zhǔ为wèi胃wèi行xíng其qí津jīn液yè者zhě也yě，阴yīn气qì虚xū则zé阳yáng气qì入rù，阳yáng气qì入rù则zé胃wèi不bù和hé，胃wèi不bù和hé则zé精jīng气qì竭jié，精jīng气qì竭jié则zé不bù营yíng其qí四sì支zhī也yě。此cǐ人rén必bì数shù醉zuì，若ruò饱bǎo以yǐ人rén房fáng，气qì聚jù于yú脾pí中zhōng不bù得dé散sàn，酒jiǔ气qì与yǔ谷gǔ气qì相xiāng薄báo，热rè盛shèng于yú中zhōng，放fàng热rè遍biàn于yú身shēn，内nèi热rè而ér溺nì赤chì也yě。夫fū酒jiǔ气qì盛shèng而ér漂piāo焊hàn，肾shèn气qì有yǒu衰shuāi，阳yáng气qì独dú胜shèng，故gù手shǒu足zú为wèi之zhī热rè也yě。帝dì曰yuē：厥jué或huò令lìng人rén腹fù满mǎn，或huò个gè人rén暴bào不bù知zhī人rén，或huò至zhì半bàn目mù远yuǎn至zhì一yī日rì乃nǎi知zhī人rén者zhě何hé也yě？①相xiāng；《甲jiǎ乙yǐ经jīng》作zuò“伤shāng”。

　　歧qí怕pà日rì：阴yīn气qì盛shèng于yú上shàng则zé下xià虚xū，下xià虚xū则zé腹fù胀zhàng满mǎn；阳yáng气qì盛shèng于yú上shàng，则zé下xià气qì重zhòng上shàng而ér邪xié气qì逆nì，逆nì则zé阳yáng气qì乱luàn，阳yáng气qì乱luàn则zé不bù知zhī人rén也yě。帝dì曰yuē：善shàn。愿yuàn闻wén六liù经jīng脉mài之zhī厥jué状zhuàng病bìng能néng也yě。岐qí伯bó曰yuē：巨jù阳yáng之zhī厥jué，则zé肿zhǒng首shǒu头tóu重zhòng，足zú；不bù能néng行xíng，发fā为wèi跑pǎo仆pū。阳yáng明míng之zhī厥jué，则zé癫diān疾jí欲yù走zǒu呼hū，腹fù满mǎn不bù得dé卧wò，面miàn赤chì而ér热rè，妄wàng见jiàn而ér g 妄wàng言yán。少shǎo限xiàn之zhī厥jué，则zé暴bào聋lóng须xū肿zhǒng而ér热rè，胁xié痛tòng，歌gē不bù可kě以yǐ运yùn。太tài阴yīn之zhī厥jué，则zé腹fù满mǎn腹fù胀zhàng，后hòu不bù利lì，不bù欲yù食shí，食shí则zé呕ǒu，不bù得dé卧wò。少shǎo阴yīn之zhī厥jué，则zé口kǒu干gàn溺nì赤chì，腹fù满mǎn心xīn痛tòng。厥jué阴yīn之zhī厥jué，则zé少shǎo腹fù肿zhǒng痛tòng，腹fù胀zhàng，没méi按àn不bù利lì，好hǎo卧wò屈qū膝xī，阴yīn缩suō肿zhǒng，饰shì内nèi热rè。盛shèng则zé泻xiè之zhī，虚xū则zé补bǔ之zhī，不bù盛shèng不bù虚xū，以yǐ经jīng取qǔ之zhī。太tài明míng厥jué逆nì，浙zhè急jí挛luán，心xīn痛tòng引yǐn腹fù，治zhì主zhǔ病bìng者zhě。少shǎo阴yīn厥jué逆nì，虚xū满mǎn呕ǒu变biàn，下xià泄xiè清qīng，治zhì主zhǔ病bìng者zhě。厥jué阴yīn厥jué逆nì，挛luán、腰yāo痛tòng，虚xū满mǎn前qián闭bì，话huà言yán，治zhì主zhǔ病bìng者zhě。三sān阴yīn俱jù逆nì，不bù得dé前qián后hòu，使shǐ人rén手shǒu足zú寒hán，三sān日rì死sǐ。太tài阳yáng厥jué逆nì，僵jiāng仆pū，呕ǒu血xuè善shàn见jiàn治zhì主zhǔ病bìng者zhě。少shǎo阳yáng厥jué逆nì，机jī关guān不bù利lì，机jī关guān不bù利lì者zhě，腰yāo不bù可kě以yǐ行xíng，项xiàng不bù可kě以yǐ顾gù，发fā肠cháng痈yōng不bù可kě治zhì，惊jīng者zhě死sǐ。阳yáng明míng厥jué逆nì，喘chuǎn咳ké身shēn热rè，善shàn惊jīng尬gà呕ǒu血xuè。手shǒu太tài阴yīn厥jué逆nì，虚xū满mǎn而ér咳ké，善shàn呕ǒu沫mò，治zhì主zhǔ病bìng者zhě。手shǒu心xīn主zhǔ、少shǎo阴yīn厥jué逆nì，心xīn痛tòng引yǐn喉hóu，身shēn热rè，死sǐ不bù可kě治zhì人rén手shǒu太tài阳yáng厥jué逆nì，耳ěr聋lóng泣qì出chū，项xiàng不bù可kě以yǐ顾gù，腰yāo不bù可kě以yǐ俯fǔ仰yǎng，治zhì主zhǔ病bìng者zhě。手shǒu阳yáng明míng、少shǎo阳yáng厥jué逆nì，发fā喉hóu痹bì，嗑kē肿zhǒng，痉jìng，②治zhì主zhǔ病bìng者zhě。卷juǎn第dì十shí三sān

　　病bìng能néng篇piān第dì四sì十shí六liù

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：人rén病bìng胃wèi院yuàn痈yōng者zhě，诊zhěn当dāng何hé如rú？读dú怕pà对duì日rì：诊zhěn此cǐ者zhě，当dāng候hòu胃wèi脉mài，其qí脉mài当dāng沉chén细xì，沉chén细xì者zhě气qì逆nì，逆nì者zhě人rén迎yíng甚shèn盛shèng，甚shèn篮lán则zé热rè，人rén迎yíng者zhě胃wèi脉mài也yě，逆nì而ér盛shèng，则zé热rè聚jù于yú胃wèi口kǒu而ér不bù行xíng，放fàng胃wèi院yuàn为wèi痈yōng也yě。帝dì曰yuē：善shàn。人rén有yǒu卧wò而ér有yǒu所suǒ不bù安ān者zhě何hé也yě？岐qí伯bó曰yuē：藏cáng有yǒu所suǒ伤shāng，及jí精jīng有yǒu所suǒ之zhī寄jì则zé安ān，故gù人rén不bù能néng是shì其qí病bìng也yě。帝dì日rì：人rén之zhī不bù得dé堰yàn卧wò者zhě何hé也yě？歧qí怕pà日rì：肺fèi者zhě藏cáng之zhī盖gài也yě，肺fèi气qì盛shèng则zé脉mài大dà，脉mài大dà则zé不bù得dé倡chàng卧wò。论lùn在zài《奇qí恒héng阴yīn阳yáng》中zhōng。帝dì曰yuē：有yǒu病bìng厥jué者zhě，诊zhěn右yòu脉mài沉chén而ér紧jǐn，左zuǒ脉mài浮fú而ér迟chí，不bù知zhī③病bìng主zhǔ安ān在zài？岐qí伯bó曰yuē：冬dōng诊zhěn之zhī，右yòu际jì固gù当dāng沉chén紧jǐn，此cǐ应yīng四sì时shí，左zuǒ脉mài浮fú而ér迟chí，此cǐ逆nì四sì时shí，在zài友yǒu当dāng主zhǔ病bìng在zài肾shèn，①死sǐ不bù可kě治zhì：什shén京jīng》、伸shēn乙yǐ经jīng》“不bù”下xià并bìng有yǒu“热rè”字zì，“死sǐ”手shǒu断duàn上shàng读dú。②痉jìng：原yuán作zuò“宣xuān’③知zhī；原yuán作zuò“然rán”，据jù《甲jiǎ乙yǐ经jīng》改gǎi。颇pǒ关guān在zài肺fèi，当dāng腰yāo痛tòng也yě。帝dì日rì：何hé以yǐ言yán之zhī？岐qí伯bó曰yuē：少shǎo阴yīn脉mài贯guàn肾shèn络luò肺fèi，今jīn得dé肺fèi脉mài，肾shèn为wèi之zhī病bìng，故gù肾shèn为wèi腰yāo痛tòng之zhī病bìng也yě。帝dì日rì：善shàn。有yǒu病bìng颈jǐng痈yōng者zhě，或huò石shí治zhì之zhī，或huò针zhēn灸jiǔ治zhì之zhī，而ér皆jiē已yǐ，其qí治zhì①安ān在zài？岐qí伯bó日rì：此cǐ同tóng名míng异yì等děng者zhě也yě。夫fū涌yǒng气qì之zhī息xī者zhě，宜yí以yǐ针zhēn开kāi除chú去qù之zhī，夫fū气qì盛shèng血xuè聚jù者zhě，宜yí石shí而ér泻xiè之zhī，此cǐ所suǒ谓wèi同tóng病bìng异yì治zhì也yě。帝dì曰yuē：有yǒu病bìng怒nù狂kuáng者zhě，此cǐ病bìng安ān生shēng？妨fáng怕pà日rì：生shēng于yú阳yáng也yě。帝dì曰yuē：阳yáng何hé以yǐ使shǐ人rén狂kuáng？岐qí伯bó日rì：阳yáng气qì者zhě，因yīn暴bào折zhé而ér难nán决jué，故gù善shàn怒nù也yě，病bìng名míng曰yuē阳yáng厥jué。帝dì曰yuē：何hé以yǐ知zhī为wèi读dú伯bó曰yuē：阳yáng明míng者zhě常cháng动dòng，巨jù阳yáng少shǎo阳yáng不bù动dòng，不bù动dòng而ér动dòng大dà疾jí，此cǐ其qí候hòu也yě。帝dì日rì：治zhì之zhī亲qīn则zé岐qí伯bó曰yuē：夺duó其qí食shí即jí已yǐ。夫fū食shí入rù于yú阴yīn，长zhǎng气qì于yú阳yáng，故gù夺duó其qí食shí即jí已yǐ。使shǐ之zhī服fú以yǐ生shēng铁tiě落luò②为wèi饮yǐn，夫fū生shēng铁tiě落luò着zhe，下xià气qì疾jí也yě。帝dì日rì：善shàn。有yǒu病bìng身shēn热rè解jiě堕duò，汗hàn出chū如rú浴yù，恶è风fēng少shǎo气qì，此cǐ为wèi何hé病bìng？岐qí伯bó日rì：病bìng名míng曰yuē酒jiǔ风fēng。带dài回huí：治zhì之zhī奈nài何hé？岐qí伯bó日rì：以yǐ泽zé泻xiè、术shù各gè十shí分fēn，雇gù衔xián五wǔ分fēn。会huì以yǐ三sān指zhǐ撮cuō，为wèi后hòu饭fàn。所suǒ谓wèi深shēn之zhī细xì者zhě，其qí中zhōng手shǒu如rú针zhēn也yě，摩mó之zhī切qiè之zhī，聚jù者zhě坚jiān也yě，博bó者zhě大dà也yě上shàng经jīng》者zhě言yán气qì之zhī通tōng天tiān也yě；《下xià经jīng》者zhě言yán病bìng之zhī变biàn化huà也yě；《金jīn匾biǎn》者zhě决jué死sǐ生shēng也yě；《扶fú度dù》者zhě切qiè度dù之zhī也yě；《育yù恒héng》者zhě言yán奇qí病bìng也yě。所suǒ谓wèi奇qí者zhě，使shǐ奇qí病bìng不bù得dé以yǐ四sì时shí死sǐ也yě；恒héng者zhě得dé以yǐ四sì时shí死sǐ也yě；所suǒ谓wèi撰zhuàn者zhě，方fāng切qiè求qiú之zhī也yě；言yán切qiè求qiú其qí脉mài理lǐ也yě；度dù者zhě得dé其qí病bìng处chù，以yǐ四sì时shí度dù之zhī也yě。

　　奇qí病bìng论lùn篇piān第dì四sì十shí七qī

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：人rén有yǒu重zhòng身shēn，九jiǔ月yuè而ér暗àn，此cǐ为wèi何hé也yě？岐qí伯bó对duì日rì：胞bāo之zhī组zǔ脉mài维wéi也yě。帝dì曰yuē：何hé以yǐ言yán之zhī？岐qí伯bó日rì：跑pǎo络luò者zhě系xì于yú肾shèn，少shǎo阴yīn之zhī脉mài，贯guàn肾shèn系xì舌shé本běn，故gù不bù能néng言yán。帝dì日rì：治zhì之zhī奈nài何hé？妨fáng伯bó日rì：无wú治zhì也yě，当dāng十shí月yuè复fù。《刺cì法fǎ》曰yuē：无wú损sǔn不bù足zú益yì有yǒu余yú，以yǐ成chéng其qí疹zhěn民mín所suǒ谓wèi无wú损sǔn不bù足zú者zhě，身shēn赢yíng瘦shòu，无wú用yòng镍niè石shí也yě。无wú益yì其qí有yǒu余yú者zhě，腹fù中zhōng有yǒu形xíng而ér泄xiè之zhī，泄xiè之zhī则zé精jīng出chū而ér病bìng独dú擅shàn中zhōng，故gù曰yuē疹zhěn成chéng也yě。帝dì曰yuē：病bìng胁xié下xià满mǎn，气qì逆nì，二èr三sān岁suì不bù已yǐ，是shì为wèi何hé病bìng？岐qí伯bó日rì：病bìng名míng曰yuē息xī积jī，此cǐ不bù妨fáng于yú食shí，不bù可kě灸jiǔ刺cì，积jī为wèi导dǎo引yǐn服fú药yào，药yào不bù能néng独dú治zhì也yě。帝dì曰yuē：人rén有yǒu身shēn体tǐ辞cí股gǔ骼gé皆jiē肿zhǒng，环huán脐qí而ér痛tòng，是shì为wèi何hé病bìng？岐qí伯bó日rì：病bìng名míng曰yuē伏fú梁liáng，此cǐ风fēng报bào也yě。其qí气qì溢yì于yú大dà肠cháng而ér著zhù于yú盲máng，盲máng之zhī原yuán在zài脐qí下xià，放fàng环huán脐qí而ér痛tòng也yě。不bù可kě动dòng之zhī，动dòng之zhī为wèi水shuǐ溺nì涩sè之zhī病bìng也yě。①治zhì：原yuán作zuò“真zhēn”，据jù《甲jiǎ乙yǐ经jīng》改gǎi。②落luò：原yuán作zuò“洛luò’，据jù《太tài累lèi》改gǎi。下xià同tóng。③以yǐ成chéng其qí疾jí：此cǐ后hòu原yuán有yǒu‘然rán后hòu调diào之zhī”，据jù什shén勒lēi、《甲jiǎ乙yǐ经jīng》、新xīn校jiào正zhèng删shān。

　　帝dì曰yuē：人rén有yǒu尺chǐ脉mài数shù甚shèn，筋jīn急jí而ér见jiàn，此cǐ为wèi何hé病bìng？岐qí伯bó曰yuē：此cǐ所suǒ谓wèi疹zhěn筋jīn，是shì人rén腹fù必bì急jí，白bái色sè黑hēi色sè见jiàn，则zé病bìng甚shèn。帝dì曰yuē：人rén有yǒu病bìng头tóu痛tòng以yǐ数shù岁suì不bù已yǐ，此cǐ安ān得dé之zhī？名míng为wèi何hé病bìng？岐qí伯bó曰yuē：当dāng有yǒu所suǒ犯fàn大dà．寒hán，内nèi至zhì骨gǔ髓suǐ，髓suǐ者zhě以yǐ脑nǎo为wéi主zhǔ，脑nǎo逆nì故gù令lìng头tóu痛tòng，齿chǐ亦yì痛tòng，病bìng名míng曰yuē厥jué逆nì。布bù日rì： Z 善shàn。一yī帝dì曰yuē：有yǒu病bìng口kǒu甘gān者zhě，病bìng名míng为wèi何hé？何hé以yǐ得dé之zhī？歧qí怕pà日rì：此cǐ五wǔ气qì之zhī激jī世shì，名míng曰yuē脾pí瘁cuì。天tiān五wǔ味wèi人rén口kǒu，藏cáng于yú胃wèi，脾pí为wèi之zhī行xíng其qí精jīng气qì，津jīn液yè在zài脾pí，故gù令lìng人rén口kǒu甘gān也yě。此cǐ肥féi美měi之zhī所suǒ发fā也yě，此cǐ人rén必bì数shù食shí甘gān芙fú而ér多duō肥féi也yě，肥féi者zhě令lìng人rén内nèi热rè，甘gān者zhě令lìng人rén中zhōng满mǎn，故gù其qí气qì上shàng溢yì，转zhuǎn为wéi消xiāo渴kě。治zhì之zhī以yǐ兰lán，除chú陈chén气qì也yě。帝dì曰yuē：有yǒu病bìng口kǒu普pǔ，取qǔ阳yáng陵líng泉quán。日rì苦kǔ者zhě病bìng名míng为wèi何hé？何hé以yǐ得dé之zhī？岐qí伯bó曰yuē：病bìng名míng曰yuē胆dǎn津jīn。夫fū肝gān者zhě中zhōng之zhī将jiāng也yě，取qǔ决jué于yú胆dǎn，咽yàn为wèi之zhī使shǐ。此cǐ人rén者zhě，数shù谋móu虑lǜ不bù决jué，放fàng胆dǎn虚xū，气qì上shàng溢yì而ér口kǒu为wèi之zhī苦kǔ。治zhì之zhī以yǐ胆dǎn募mù俞yú，治zhì在zài《阴yīn阳yáng十shí二èr官guān相xiāng使shǐ》中zhōng。帝dì日rì：有yǒu瘤liú者zhě，一yī日rì数shù十shí渡dù，此cǐ不bù足zú也yě。身shēn热rè如rú炭tàn，颈jǐng膺yīng如rú格gé，人rén迎yíng躁zào盛shèng，喘chuǎn息xī气qì逆nì，此cǐ有yǒu余yú也yě。太tài阳yáng脉mài微wēi细xì如rú发fā者zhě，此cǐ不bù足zú也yě。其qí病bìng安ān在zài？名míng为wèi何hé病bìng？歧qí伯bó曰yuē：病bìng在zài太tài阴yīn，其qí盛shèng在zài胃wèi，颇pǒ在zài肺fèi，病bìng名míng曰yuē厥jué，死sǐ不bù治zhì，此cǐ所suǒ谓wèi得dé五wǔ有yǒu余yú二èr不bù足zú也yě。帝dì日rì：何hé谓wèi五wǔ有yǒu余yú二èr不bù足zú？妨fáng伯bó日rì：所suǒ谓wèi五wǔ有yǒu余yú者zhě，五wǔ病bìng之zhī气qì有yǒu余yú也yě，二èr不bù足zú者zhě，亦yì病bìng气qì之zhī不bù足zú也yě。今jīn外wài得dé五wǔ有yǒu余yú，内nèi得dé二èr不bù足zú，此cǐ其qí身shēn不bù表biǎo不bù里lǐ，亦yì正zhèng死sǐ明míng矣yǐ。帝dì日rì：人rén生shēng而ér有yǒu病bìng癫diān疾jí者zhě，病bìng名míng日rì何hé？安ān所suǒ得de之zhī？岐qí伯bó日rì：病bìng名míng为wèi船chuán病bìng，此cǐ得dé之zhī在zài母mǔ腹fù中zhōng时shí，其qí母mǔ有yǒu所suǒ大dà惊jīng，气qì上shàng而ér不bù下xià，精jīng气qì并bìng居jū，故gù分fèn子zǐ发fā为wèi癫diān疾jí也yě。帝dì日rì：有yǒu病bìng魔mó然rán如rú有yǒu水shuǐ状zhuàng，切qiè其qí脉mài大dà紧jǐn，身shēn无wú痛tòng者zhě，形xíng不bù瘦shòu，不bù能néng食shí，食shí少shǎo，名míng为wèi何hé病bìng？妨fáng伯bó日rì：病bìng生shēng在zài肾shèn，名míng为wèi肾shèn风fēng。肾shèn风fēng而ér不bù能néng食shí，善shàn惊jīng，惊jīng已yǐ心xīn气qì疾jí者zhě死sǐ。帝dì日rì：善shàn。

　　大dà奇qí论lùn篇piān第dì四sì十shí八bā

　　肝gān满mǎn肾shèn满mǎn肺fèi满mǎn皆jiē实shí，即jí为wèi肿zhǒng。肺fèi之zhī雍yōng，喘chuǎn而ér刚gāng去qù满mǎn。肝gān雍yōng，两liǎng胶jiāo满mǎn，卧wò则zé惊jīng，不bù得dé小xiǎo便biàn。肾shèn雍yōng，脚jiǎo①下xià至zhì少shǎo腹fù满mǎn，胶jiāo有yǒu大dà小xiǎo，明míng骼gé大dà跌diē，易yì偏piān枯kū。心xīn脉mài满mǎn大dà，病bìng病bìng筋jīn挛luán。肝gān脉mài小xiǎo急jí，搞gǎo盛shèng筋jīn挛luán。肝gān脉mài骛wù，暴bào有yǒu所suǒ惊jīng骇hài，脉mài不bù至zhì若ruò暗àn，不bù治zhì自zì已yǐ。肾shèn脉mài小xiǎo急jí，肝gān脉mài小xiǎo急jí，心xīn脉mài小xiǎo急jí不bù鼓gǔ皆jiē为wèi癌ái。肾shèn肝gān并bìng沉chén为wèi石shí水shuǐ，并bìng浮fú为wèi风fēng水shuǐ，并bìng虚xū为wèi死sǐ，并bìng小xiǎo弦xián欲yù惊jīng。肾shèn脉mài大dà急jí沉chén，肝gān脉mài大dà急jí沉chén，皆jiē为wèi病bìng。心xīn脉mài搏bó滑huá急jí为wèi心xīn迹jì肺fèi脉mài沉chén搏bó为wèi肺fèi病bìng。王wáng阳yáng急jí为wèi癌ái，三sān明míng急jí为wèi沈shěn，二èr阴yīn急jí为wèi病bìng厥jué，二èr阳yáng急jí为wèi惊jīng。 t ①脚jiǎo：（太tài累lèi）、（甲jiǎ乙yǐ经jīng o 作zuò“肤fū”。脾pí脉mài外wài鼓gǔ况kuàng为wèi肠cháng僻pì，久jiǔ自zì已yǐ。肝gān脉mài小xiǎo缓huǎn为wèi肠cháng僻pì，易yì治zhì。肾shèn脉mài小xiǎo搏bó沉chén为wèi肠cháng浴yù下xià血xuè，血xuè温wēn身shēn热rè者zhě死sǐ。心xīn肝gān僻pì亦yì下xià血xuè，二èr藏cáng同tóng病bìng者zhě可kě治zhì，其qí脉mài小xiǎo祝zhù涩sè为wèi肠cháng僻pì，其qí身shēn热rè者zhě死sǐ，热rè见jiàn七qī日rì死sǐ。胃wèi脉mài沉chén鼓gǔ涩sè，胃wèi外wài鼓gǔ大dà，心xīn脉mài小xiǎo坚jiān急jí，皆jiē隔gé偏piān枯kū。男nán子zi发fā左zuǒ，女nǚ子zǐ发fā右yòu，不bù暗àn舌shé转zhuǎn，可kě治zhì，三sān十shí日rì起qǐ。其qí从cóng者zhě暗àn，三sān岁suì起qǐ。年nián不bù满mǎn二èr十shí者zhě，三sān岁suì死sǐ。脉mài至zhì而ér搏bó，血xuè崎qí县xiàn热rè者zhě死sǐ，脉mài来lái悬xuán约yuē浮fú为wèi常cháng脉mài。脉mài至zhì如rú喘chuǎn，名míng曰yuē暴bào厥jué，暴bào厥jué者zhě，不bù知zhī与yǔ人rén言yán。脉mài至zhì如rú数shù，使shǐ人rén暴bào惊jīng，三sān四sì日rì自zì已yǐ。脉mài至zhì浮fú合hé，浮fú合hé如rú数shù，一yī息xī十shí至zhì以yǐ上shàng，是shì经jīng气qì子zi不bù足zú也yě，微wēi见jiàn九jiǔ十shí日rì死sǐ。脉mài至zhì如rú火huǒ薪xīn然rán，是shì心xīn精jīng之zhī予yǔ夺duó也yě，草cǎo干gàn而ér死sǐ。脉mài至zhì如rú散sàn叶yè，是shì肝gān气qì子zi虚xū也yě，木mù叶yè落luò而ér死sǐ。脉mài至zhì如rú省shěng客kè，省shěng客kè者zhě脉mài塞sāi而ér鼓gǔ，是shì肾shèn气qì予yǔ不bù足zú也yě，是shì去qù枣zǎo华huá而ér死sǐ。脉mài至zhì如rú九jiǔ泥ní，是shì胃wèi精jīng予yǔ不bù足zú也yě，榆yú荚jiá落luò而ér死sǐ。脉mài至zhì如rú横héng格gé，是shì服fú气qì予yǔ不bù足zú也yě，未wèi熟shú而ér死sǐ。脉mài至zhì如rú弦xián缕lǚ，是shì胞bāo精jīng予yǔ不bù足zú也yě，病bìng善shàn言yán，下xià霜shuāng而ér死sǐ，不bù言yán可kě治zhì。脉mài至zhì如rú交jiāo漆qī，交jiāo漆qī者zhě左zuǒ右yòu倍bèi至zhì也yě，微wēi见jiàn三sān十shí日rì死sǐ。脉mài至zhì如rú涌yǒng泉quán，浮fú鼓gǔ肌jī①中zhōng，太tài阳yáng气qì予yǔ不bù足zú也yě，少shǎo气qì味wèi，韭jiǔ英yīng而ér死sǐ。脉mài至zhì如rú颓tuí土tǔ之zhī状zhuàng，按àn之zhī不bù得dé，是shì肌jī气qì予yǔ不bù足zú也yě，五wǔ色sè先xiān见jiàn，黑hēi白bái里lǐ发fā死sǐ。脉mài至zhì如rú悬xuán雍yōng，悬xuán雍yōng者zhě浮fú，揣chuāi切qiè之zhī益yì大dà，是shì十shí二èr前qián之zhī予yǔ不bù足zú也yě，水shuǐ凝níng而ér死sǐ。脉mài至zhì如rú惬qiè刀dāo，慢màn刀dāo者zhě浮fú之zhī小xiǎo急jí，按àn之zhī坚jiān大dà急jí，五wǔ藏cáng貌mào热rè，寒hán热rè独dú并bìng于yú肾shèn也yě，如rú此cǐ其qí人rén不bù得dé坐zuò，立lì春chūn而ér死sǐ。脉mài至zhì如rú丸wán滑huá不bù直zhí手shǒu，不bù直zhí手shǒu者zhě，按àn之zhī不bù可kě得dé也yě，是shì大dà肠cháng气qì予yǔ不bù足zú也yě，枣zǎo叶yè生shēng而ér死sǐ。脉mài至zhì如rú华huá者zhě，令lìng人rén善shàn恐kǒng，不bù欲yù坐zuò卧wò，行xíng立lì常cháng听tīng，是shì小xiǎo肠cháng气qì予yǔ不bù足zú也yě，季jì秋qiū而ér死sǐ。

　　脉mài解jiě篇piān第dì四sì十shí九jiǔ

　　太tài阳yáng所suǒ谓wèi肿zhǒng腰yāo胀zhàng痛tòng者zhě，正zhēng月yuè太tài阳yáng寅yín，寅yín太tài阳yáng也yě，正zhēng月yuè阳yáng气qì出chū在zài上shàng而ér附fù气qì盛shèng，阳yáng未wèi得dé自zì次cì也yě，故gù肿zhǒng腰yāo雅yǎ痛tòng也yě。病bìng偏piān虚xū为wèi破pò者zhě，正zhēng月yuè阳yáng气qì冻dòng解jiě地dì气qì而ér出chū也yě，所suǒ谓wèi偏piān虚xū者zhě，冬dōng寒hán颇pǒ有yǒu不bù足zú者zhě，放fàng偏piān虚xū为wèi破pò也yě。所suǒ谓wèi强qiáng上shàng引yǐn背bèi者zhě，阳yáng气qì大dà上shàng而ér争zhēng，故gù强qiáng上shàng也yě。所suǒ谓wèi耳ěr鸣míng者zhě，阳yáng气qì万wàn物wù盛shèng上shàng而ér跃yuè，故gù耳ěr鸣míng也yě。所suǒ谓wèi甚shèn则zé狂kuáng额é疾jí者zhě，阳yáng尽jǐn在zài上shàng而ér阻zǔ气qì从cóng下xià，了le虚xū上shàng实shí，故gù狂kuáng颠diān疾jí也yě。所suǒ谓wèi浮fú为wèi聋lóng者zhě，皆jiē在zài气qì也yě。所suǒ谓wèi入rù中zhōng为wèi暗àn者zhě，阳yáng盛shèng已yǐ衰shuāi，故gù为wèi暗àn也yě。内nèi夺duó而ér厥jué，则zé为wèi暗àn徘pái，此cǐ肾shèn虚xū也yě。少shǎo阴yīn不bù至zhì者zhě，厥jué也yě。少shǎo阳yáng所suǒ谓wèi心xīn胁xié痛tòng者zhě，言yán少shǎo阳yáng戌xū②也yě，戌xū②者zhě心xīn之zhī所suǒ表biǎo也yě，九jiǔ月yuè阳yáng气qì尽jǐn而ér阴yīn气qì盛shèng，放fàng心xīn胁xié痛tòng也yě c 所suǒ谓wèi不bù可kě反fǎn侧cè者zhě，阴yīn气qì藏cáng物wù也yě，物wù藏cáng则zé不bù动dòng，故gù不bù可kě反fǎn侧cè也yě。所suǒ谓wèi甚shèn则zé跃yuè者zhě，九jiǔ月yuè万wàn物wù尽jǐn衰shuāi，草cǎo木mù毕bì落luò而ér堕duò，则zé气qì去qù阳yáng而ér之zhī阴yīn，气qì盛shèng而ér阳yáng之zhī下xià①肌jī：（太tài累lèi》作zuò“胞bāo”。③戌xū：原yuán作zuò“盛shèng”，据jù（太tài素sù》改gǎi。

　　长zhǎng，故gù调diào跃yuè。阳yáng明míng所suǒ谓wèi洒sǎ洒sǎ振zhèn寒hán者zhě，阳yáng明míng者zhě午wǔ也yě，五wǔ月yuè盛shèng阳yáng之zhī阴yīn也yě，阳yáng盛shèng而ér阻zǔ气qì加jiā之zhī，故gù洒sǎ洒sǎ振zhèn寒hán也yě。所suǒ谓wèi腔qiāng肿zhǒng而ér股gǔ不bù收shōu者zhě，是shì五wǔ月yuè盛shèng阳yáng之zhī阴yīn也yě，阳yáng者zhě袁yuán于yú五wǔ月yuè，而ér一yī阴yīn气qì上shàng，与yǔ阳yáng始shǐ争zhēng，故gù腔qiāng肿zhǒng而ér股gǔ不bù收shōu也yě。所suǒ谓wèi上shàng喘chuǎn而ér为wèi水shuǐ者zhě，阴yīn气qì下xià而ér复fù上shàng，上shàng则zé．邪xié客kè于yú藏zàng府fǔ间jiān，故gù为wèi水shuǐ也yě。所suǒ谓wèi胸xiōng痛tòng少shǎo气qì者zhě，水shuǐ气qì在zài藏zàng府fǔ也yě，水shuǐ者zhě阻zǔ气qì也yě，阴yīn气qì在zài中zhōng，故gù胞bāo癌ái少shǎo气qì也yě。所suǒ谓wèi甚shèn则zé厥jué，恶è人rén与yǔ火huǒ，闻wén术shù音yīn则zé惕tì然rán而ér惊jīng者zhě，阳yáng气qì与yǔ阴yīn气qì相xiāng薄báo，水shuǐ火huǒ相xiāng恶è，故gù仍réng然rán而ér惊jīng也yě。所suǒ谓wèi欲yù独dú闭bì户hù隔gé而ér处chù者zhě，阴yīn阳yáng相xiāng薄báo也yě，阳yáng尽jǐn而ér阴yīn盛shèng，故gù欲yù独dú闭bì户hù辅fǔ而ér居jū。所suǒ谓wèi病bìng至zhì则zé欲yù乘chéng高gāo而ér歌gē，弃qì衣yī而ér走zǒu者zhě，阴yīn阳yáng复fù争zhēng，而ér外wài并bìng于yú阳yáng，故gù使shǐ之zhī弃qì衣yī而ér走zǒu也yě。所suǒ谓wèi客kè孙sūn脉mài则zé头tóu痛tòng界jiè就jiù腹fù肿zhǒng者zhě，阳yáng明míng并bìng于yú上shàng，上shàng者zhě则zé其qí孙sūn络luò太tài阴yīn也yě，故gù头tóu痛tòng界jiè初chū腹fù肿zhǒng也yě。太tài阳yáng所suǒ谓wèi病bìng胀zhàng者zhě，太tài阳yáng子zi也yě，十shí一yī月yuè万wàn物wù气qì皆jiē藏cáng于yú中zhōng，放fàng日rì病bìng胀zhàng。所suǒ谓wèi上shàng走zǒu心xīn为wèi恼nǎo者zhě，阴yīn盛shèng而ér上shàng走zǒu于yú阳yáng明míng，阳yáng明míng络luò属shǔ心xīn，故gù日rì上shàng走zǒu心xīn为wèi德dé也yě。所suǒ谓wèi食shí则zé呕ǒu者zhě，物wù盛shèng满mǎn而ér上shàng溢yì，故gù呕ǒu也yě。所suǒ谓wèi得dé后hòu与yǔ气qì则zé快kuài然rán如rú衰shuāi者zhě，十shí一yī月yuè阴yīn气qì下xià衰shuāi，而ér阳yáng气qì且qiě出chū，放fàng日rì得dé后hòu与yǔ气qì则zé快kuài然rán如rú袁yuán世shì O 一yī少shǎo明míng所suǒ谓wèi腰yāo痛tòng者zhě，少shǎo阴yīn者zhě申shēn①也yě，七qī②月yuè万wàn物wù阳yáng气qì皆jiē伤shāng，故gù腰yāo痛tòng也yě。所suǒ谓wèi呕ǒu咳ké上shàng气qì喘chuǎn着zhe，阴yīn气qì在zài下xià，阳yáng气qì在zài上shàng，诸zhū阳yáng气qì浮fú，无wú所suǒ依yī从cóng，故gù呕ǒu咳ké上shàng气qì喘chuǎn也yě O ．所suǒ谓wèi邑yì邑yì③不bù能néng久jiǔ立lì久jiǔ坐zuò，起qǐ则zé目mù眩xuàn颌hé无wú所suǒ见jiàn者zhě，万wàn物wù阴yīn阳yáng不bù定dìng未wèi有yǒu主zhǔ也yě。秋qiū气qì始shǐ至zhì，微wēi霜shuāng始shǐ下xià，而ér方fāng杀shā万wàn物wù，阴yīn阳yáng内nèi夺duó，故gù目mù既jì既jì无wú所suǒ见jiàn也yě。所suǒ谓wèi少shǎo气qì善shàn怒nù者zhě阳yáng气qì不bù治zhì，阳yáng气qì不bù治zhì则zé阳yáng气qì不bù得dé出chū，肝gān气qì当dāng治zhì而ér未wèi得dé故gù善shàn怒nù，善shàn怒nù者zhě名míng曰yuē煎jiān厥jué。所suǒ谓wèi恐kǒng如rú人rén将jiāng辅fǔ之zhī者zhě，秋qiū气qì万wàn物wù未wèi有yǒu毕bì去qù，明míng气qì少shǎo，阳yáng气qì入rù，阴yīn阳yáng相xiāng薄báo故gù恐kǒng也yě。所suǒ谓wèi恶è闻wén食shí臭chòu者zhě，胃wèi无wú气qì，故gù恶è闻wén食shí具jù也yě。所suǒ谓wèi面miàn黑hēi如rú地dì色sè者zhě，秋qiū气qì内nèi夺duó，故gù变biàn于yú色sè也yě。所suǒ谓wèi咳ké则zé有yǒu血xuè者zhě，阳yáng脉mài伤shāng也yě，阳yáng气qì未wèi盛shèng于yú上shàng而ér脉mài满mǎn，满mǎn则zé咳ké，故gù血xuè见jiàn于yú鼻bí也yě。厥jué阴yīn所suǒ谓wèi痴chī痴chī，妇fù人rén少shǎo腹fù肿zhǒng者zhě，厥jué阴yīn者zhě辰chén也yě，三sān月yuè阳yáng中zhōng之zhī阴yīn，邪xié在zài中zhōng，放fàng日rì有yǒu划huà少shǎo腹fù肿zhǒng也yě。所suǒ谓wèi腰yāo背bèi痛tòng不bù可kě以yǐ俯fǔ仰yǎng者zhě，三sān月yuè一yī振zhèn，荣róng华huá万wàn机jī一yī俯fǔ而ér不bù仰yǎng I 也yě。所suǒ谓wèi疖jiē痕hén迹jì朕zhèn胀zhàng者zhě，日rì阴yīn亦yì盛shèng而ér脉mài胀zhàng不bù通tōng，放fàng日rì痛tòng痕hén迹jì也yě。所suǒ谓wèi甚shèn则zé隘ài干gàn热rè中zhōng者zhě，阴yīn阳yáng相xiāng薄báo而ér热rè，故gù隘ài干gàn也yě。卷juǎn第dì十shí四sì

　　①申shēn：原yuán作zuò“肾shèn”。③七qī：原yuán作zuò“十shí”，据jù（太tài素sù》改gǎi。

　　③邑yì邑yì；原yuán作zuò“色sè色sè”，古gǔ通tōng用yòng，据jù（太tài素sù》改gǎi。

　　刺cì要yào论lùn篇piān第dì五wǔ十shí

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：愿yuàn闻wén刺cì要yào。歧qí伯bó对duì日rì：病bìng有yǒu浮fú沉chén，刺cì有yǒu浅qiǎn深shēn，各gè至zhì其qí理lǐ，无wú过guò其qí道dào。过guò之zhī则zé内nèi伤shāng，不bù及jí则zé生shēng外wài塞sāi，塞sāi则zé邪xié从cóng之zhī。浅qiǎn深shēn不bù得dé，反fǎn为wèi大dà贼zéi，内nèi动dòng五wǔ藏cáng，后hòu生shēng大dà病bìng。故gù日rì：病bìng有yǒu在zài毫háo毛máo陵líng理lǐ者zhě，有yǒu在zài皮pí肤fū者zhě，有yǒu在zài肌jī肉ròu者zhě，有yǒu在zài脉mài者zhě，有yǒu在zài筋jīn者zhě，有yǒu在zài骨gǔ者zhě，有yǒu在zài髓suǐ者zhě。是shì故gù刺cì毫háo毛máo股gǔ理lǐ无wú伤shāng皮pí，皮pí伤shāng则zé内nèi动dòng肺fèi，肺fèi动dòng则zé秋qiū病bìng温wēn疟nüè，沂yí源yuán然rán寒hán票piào。刺cì皮pí无wú伤shāng肉ròu，肉ròu伤shāng则zé内nèi动dòng脾pí，脾pí动dòng则zé七qī十shí二èr日rì四sì季jì之zhī月yuè，病bìng腹fù胀zhàng烦fán不bù嗜shì食shí。刺cì肉ròu无wú伤shāng脉mài，脉mài伤shāng则zé内nèi动dòng心xīn，心xīn动dòng则zé夏xià病bìng心xīn痛tòng。刺cì脉mài无wú伤shāng筋jīn，筋jīn伤shāng则zé内nèi动dòng肝gān，肝gān动dòng则zé春chūn病bìng热rè而ér筋jīn弛chí。刺cì筋jīn无wú伤shāng骨gǔ，骨gǔ伤shāng则zé内nèi动dòng肾shèn肾shèn动dòng则zé冬dōng病bìng胀zhàng、腰yāo痛tòng。刺cì骨gǔ无wú伤shāng髓suǐ，髓suǐ伤shāng则zé销xiāo铁tiě肪fáng酸suān，体tǐ解jiě仍réng然rán不bù去qù矣yǐ。

　　刺cì齐qí论lùn篇piān第dì五wǔ十shí一yī

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：愿yuàn闻wén刺cì浅qiǎn深shēn之zhī分fēn。歧qí伯bó对duì日rì：刺cì骨gǔ者zhě无wú伤shāng筋jīn，刺cì筋jīn者zhě无wú伤shāng肉ròu，刺cì肉ròu者zhě无wú伤shāng脉mài，刺cì脉mài者zhě无wú伤shāng皮pí，剥bāo皮pí者zhě无wú伤shāng肉ròu，刺cì肉ròu者zhě无wú伤shāng筋jīn，利lì筋jīn者zhě无wú伤shāng骨gǔ。

　　帝dì曰yuē：余yú未wèi知zhī其qí所suǒ谓wèi，愿yuàn闻wén其qí解jiě。读dú伯bó曰yuē：刺cì骨gǔ无wú伤shāng筋jīn者zhě，针zhēn至zhì筋jīn而ér去qù，不bù及jí骨gǔ也yě。刺cì筋jīn无wú伤shāng肉ròu者zhě，至zhì肉ròu而ér去qù，不bù及jí筋jīn也yě。利lì肉ròu无wú伤shāng脉mài者zhě，至zhì脉mài而ér去qù，不bù及jí肉ròu也yě。制zhì脉mài无wú伤shāng皮pí者zhě，至zhì皮pí而ér去qù，不bù及jí脉mài也yě。所suǒ谓wèi刺cì皮pí无wú伤shāng肉ròu者zhě，病bìng在zài皮pí中zhōng，针zhēn入rù皮pí中zhōng，无wú伤shāng肉ròu也yě。刺cì肉ròu无wú伤shāng筋jīn者zhě，过guò肉ròu中zhōng筋jīn也yě。刺cì筋jīn无wú伤shāng骨gǔ者zhě，过guò筋jīn中zhōng骨gǔ也yě。此cǐ之zhī谓wèi反fǎn也yě。

　　刺cì禁jìn论lùn篇piān第dì五wǔ十shí二èr

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：愿yuàn闻wén禁jìn数shù。歧qí伯bó对duì日rì：藏cáng有yǒu要yào害hài，不bù可kě不bù察chá，肝gān生shēng于yú左zuǒ，肺fèi藏cáng于yú右yòu，心xīn部bù于yú表biǎo，肾shèn治zhì手shǒu里lǐ，牌pái为wèi之zhī使shǐ，胃wèi为wèi之zhī市shì。扇shàn窗chuāng之zhī上shàng，中zhōng有yǒu父fù母mǔ，七qī节jié之zhī傍bàng，中zhōng有yǒu小xiǎo心xīn。从cóng之zhī有yǒu福fú，逆nì之zhī有yǒu咎jiù。

　　刺cì中zhōng心xīn，一yī日rì死sǐ，其qí动dòng为wèi暗àn。刺cì中zhōng肝gān，五wǔ日rì死sǐ，其qí动dòng为wèi语yǔ。刺cì中zhōng肾shèn，六liù日rì死sǐ，其qí动dòng为wèi嚏tì。刺cì中zhōng肺fèi，三sān日rì死sǐ，其qí动dòng为wèi咳ké。刺cì中zhōng脾pí，十shí日rì死sǐ，其qí动dòng为wèi吞tūn。刺cì中zhōng胆dǎn，一yī R 半bàn死sǐ，其qí动dòng为wèi呕ǒu。

　　刺cì跄qiāng上shàng，中zhōng大dà脉mài，血xuè出chū不bù止zhǐ死sǐ。刺cì面miàn，中zhōng溜liū脉mài，不bù幸xìng为wèi盲máng。刺cì头tóu，中zhōng脑nǎo户hù，入rù脑nǎo立lì死sǐ。刺cì舌shé下xià，中zhōng脉mài太tài过guò，血xuè出chū不bù止zhǐ为wèi暗àn。制zhì足zú下xià布bù络luò，中zhōng脉mài，血xuè不bù出chū为wèi肿zhǒng。刺cì部bù，中zhōng大dà脉mài，令lìng人rén仆pū脱tuō色sè。刺cì气qì街jiē，中zhōng脉mài，血xuè不bù出chū为wèi肿zhǒng，鼠shǔ仆pū。刺cì脊jí间jiān，中zhōng髓suǐ为wèi怄òu。刺cì乳rǔ上shàng，中zhōng乳rǔ房fáng，为wèi肿zhǒng根gēn蚀shí。刺cì缺quē盐yán，中zhōng内nèi陷xiàn，气qì泄xiè令lìng人rén喘chuǎn咳ké逆nì。刺cì手shǒu鱼yú腹fù内nèi陷xiàn，为wèi肿zhǒng。

　　无wú利lì大dà醉zuì，令lìng人rén气qì乱luàn。无wú刺cì大dà怒nù，令lìng人rén气qì逆nì。无wú刺cì大dà劳láo人rén，无wú刺cì新xīn饱bǎo人rén，无wú刻kè大dà饥jī人rén，无wú利lì大dà渴kě人rén，无wú刺cì大dà惊jīng人rén。刺cì阴yīn股gǔ，中zhōng大dà脉mài，血xuè出chū不bù止zhǐ死sǐ。刺cì客kè主zhǔ人rén内nèi陷xiàn，中zhōng脉mài，为wèi内nèi漏lòu为wèi聋lóng。刺cì膝xī滚gǔn出chū液yè，为wèi破pò。刺cì臂bì太tài阴yīn脉mài，出chū血xiě多duō立lì死sǐ。刺cì足zú少shǎo明míng脉mài，重zhòng虚xū出chū血xiě，为wèi舌shé难nán以yǐ言yán。刺cì膺yīng中zhōng陷xiàn，中zhōng肺fèi，为wèi喘chuǎn逆nì仰yǎng息xī。刺cì肘zhǒu，中zhōng内nèi陷xiàn，气qì归guī之zhī，为wèi不bù屈qū伸shēn。利lì阴yīn股gǔ下xià三sān寸cùn内nèi陌mò，令lìng人rén遗yí溺nì。刺cì腋yè下xià胁xié间jiān内nèi陷xiàn，令lìng人rén咳ké。刺cì少shǎo腹fù，中zhōng膀bǎng优yōu，溺nì出chū，令lìng人rén少shǎo腹fù满mǎn。刺cì惴zhuì肠cháng内nèi陷xiàn，为wèi肿zhǒng。刺cì匡kuāng上shàng陷xiàn骨gǔ，中zhōng脉mài，为wèi漏lòu为wèi盲máng。刺cì关guān节jié中zhōng液yè出chū，不bù得dé屈qū伸shēn。

　　刺cì志zhì论lùn篇piān第dì五wǔ十shí三sān

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：愿yuàn闻wén虚xū实shí之zhī要yào。歧qí怕pà对duì日rì：气qì实shí形xíng实shí，气qì虚xū形xíng虚xū，此cǐ其qí常cháng也yě，反fǎn此cǐ者zhě病bìng。谷gǔ盛shèng气qì盛shèng，谷gǔ虚xū气qì虚xū，此cǐ其qí常cháng也yě，反fǎn此cǐ者zhě病bìng。脉mài实shí血xuè实shí，脉mài虚xū血xuè虚xū，此cǐ其qí常cháng也yě，反fǎn此cǐ者zhě病bìng。帝dì曰yuē：如rú何hé而ér反fǎn？岐qí伯bó曰yuē：气qì盛shèng身shēn寒hán①，气qì虚xū身shēn热rè，此cǐ谓wèi反fǎn也yě。谷gǔ人rén多duō而ér气qì少shǎo，此cǐ谓wèi反fǎn也yě。谷gǔ不bù久jiǔ而ér气qì多duō，此cǐ谓wèi反fǎn也yě。脉mài盛shèng血xuè少shǎo，此cǐ谓wèi反fǎn也yě。脉mài小xiǎo血xuè多duō，此cǐ谓wèi反fǎn也yě。气qì盛shèng身shēn寒hán，得dé之zhī伤shāng寒hán。气qì虚xū身shēn热rè，得dé之zhī伤shāng暑shǔ。谷gǔ人rén多duō而ér气qì少shǎo者zhě，得dé之zhī有yǒu所suǒ脱tuō血xuè，湿shī居jū下xià也yě。谷gǔ入rù少shǎo而ér气qì多duō者zhě，邪xié在zài胃wèi及jí与yǔ肺fèi也yě。脉mài小xiǎo血xuè多duō者zhě，饮yǐn中zhōng热rè也yě。脉mài大dà血xuè少shǎo者zhě，脉mài有yǒu风fēng气qì，水shuǐ浆jiāng不bù入rù。此cǐ之zhī谓wèi也yě。夫fū实shí者zhě，气qì入rù也yě；虚xū者zhě，气qì出chū也yě。气qì实shí者zhě，热rè也yě；气qì虚xū者zhě，寒hán也yě。入rù实shí者zhě，左zuǒ手shǒu开kāi针zhēn空kōng也yě；人rén虚xū者zhě。左zuǒ手shǒu闭bì外wài空kōng也yě。

　　针zhēn解jiě篇piān第dì五wǔ十shí四sì

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：愿yuàn闻wén《九jiǔ针zhēn》之zhī解jiě，虚xū实shí之zhī道dào。岐qí伯bó对duì日rì：刺cì虚xū则zé实shí之zhī者zhě，针zhēn下xià热rè也yě，气qì实shí乃nǎi热rè也yě。满mǎn而ér泄xiè之zhī者zhě，针zhēn下xià寒hán也yě，气qì虚xū乃nǎi寒hán也yě。竞jìng陈chén则zé除chú之zhī者zhě，出chū恶è血xuè也yě。邪xié胜shèng则zé虚xū之zhī者zhě，出chū针zhēn勿wù按àn。徐xú而ér疾jí则zé实shí者zhě，徐xú出chū针zhēn而ér疾jí按àn之zhī。疾jí而ér徐xú则zé虚xū者zhě，疾jí出chū针zhēn而ér徐xú技jì之zhī。青qīng实shí与yǔ虚xū者zhě，寒hán温wēn气qì多duō少shǎo也yě。若ruò无wú若ruò有yǒu者zhě，疾jí不bù可kě知zhī也yě。察chá后hòu与yǔ先xiān者zhě，知zhī病bìng先xiān后hòu也yě。为wèi虚xū与yǔ实shí者zhě，工gōng勿wù失shī其qí法fǎ。若ruò得dé若ruò失shī者zhě，离lí其qí法fǎ也yě。虚xū实shí之zhī要yào，九jiǔ针zhēn最zuì妙miào者zhě，为wèi其qí各gè有yǒu所suǒ宜yí也yě。补bǔ泻xiè之zhī时shí者zhě，与yǔ气qì开kāi阔kuò相xiāng合hé也yě。九jiǔ针zhēn之zhī名míng，各gè不bù同tóng形xíng者zhě，外wài突tū其qí所suǒ当dāng补bǔ泻xiè也yě刺cì实shí须xū其qí虚xū者zhě，留liú针zhēn阴yīn气qì隆lóng至zhì，乃nǎi去qù针zhēn也yě。刺cì虚xū须xū其qí实shí者zhě，阳yáng气qì隆lóng至zhì，针zhēn下xià热rè乃nǎi去qù针zhēn也yě。经jīng气qì已yǐ至zhì，慎shèn守shǒu勿wù失shī者zhě，勿wù变biàn更gēng也yě。深shēn浅qiǎn在zài志zhì者zhě，知zhī病bìng之zhī内nèi外wài也yě。近jìn远yuǎn如rú一yī者zhě，深shēn浅qiǎn其qí候hòu等děng也yě。如rú临lín深shēn渊yuān者zhě，不bù敢gǎn堕duò也yě。手shǒu如rú握wò虎hǔ者zhě，欲yù其qí壮zhuàng也yě。①气qì盛shèng身shēn寒hán：原yuán无wú此cǐ四sì字zì，据jù呷gā乙yǐ经jīng）补bǔ。神shén无wú营yíng于yú众zhòng物wù者zhě，静jìng志zhì观guān病bìng人rén，无wú左zuǒ右yòu视shì也yě。义yì无wú邪xié下xià者zhě，欲yù端duān以yǐ正zhèng也yě。必bì正zhèng其qí神shén者zhě，欲yù瞻zhān病bìng人rén目mù制zhì其qí神shén，令lìng气qì易yì行xíng也yě。所suǒ谓wèi三sān里lǐ考kǎo，下xià膝xī王wáng寸cùn也yě。所suǒ谓wèi跑pǎo之zhī者zhě，举jǔ膝xī分fēn易yì见jiàn也yě。巨jù虚xū者zhě，缺quē足zú骼gé独dú陷xiàn者zhě。下xià廉lián者zhě，陷xiàn下xià者zhě也yě。帝dì日rì。余yú闻wén九jiǔ针zhēn，上shàng应yīng天tiān地dì四sì时shí阴yīn阳yáng，愿yuàn闻wén其qí方fāng，分fēn可kě传chuán于yú后hòu世shì以yǐ为wéi常cháng也yě。岐qí伯bó日rì：夫fū一yī天tiān、二èr地dì、三sān人rén、四sì时shí、五wǔ音yīn、六liù律lǜ、七qī星xīng、八bā风fēng、九jiǔ野yě，身shēn形xíng亦yì应yīng之zhī。针zhēn各gè有yǒu所suǒ直zhí，放fàng日rì九jiǔ针zhēn。人rén皮pí应yīng天tiān，人rén肉ròu应yīng地dì，人rén脉mài应yīng人rén，人rén筋jīn应yìng时shí，人rén声shēng应yīng音yīn，人rén阴yīn阳yáng合hé气qì应yīng律lǜ，人rén齿chǐ面miàn目mù应yīng星xīng，人rén出chū入rù气qì应yīng风fēng，人rén九jiǔ窍qiào三sān百bǎi六liù十shí五wǔ络luò应yīng野yě。故gù一yī针zhēn皮pí，二èr针zhēn肉ròu，三sān针zhēn脉mài，四sì针zhēn筋jīn，五wǔ针zhēn骨gǔ，六liù针zhēn调diào阴yīn阳yáng，七qī针zhēn益yì精jīng，八bā针zhēn除chú风fēng，九jiǔ针zhēn通tōng九jiǔ窍qiào，除chú三sān百bǎi六liù十shí五wǔ节jié气qì，此cǐ之zhī谓wèi各gè有yǒu所suǒ主zhǔ也yě。人rén心xīn意yì应yīng八bā风fēng，人rén气qì应yīng天tiān，人rén发fā齿chǐ耳ěr目mù五wǔ声shēng应yīng五wǔ音yīn六liù律lǜ，人rén阴yīn阳yáng脉mài血xuè气qì应yīng地dì，人rén肝gān目mù应yīng之zhī九jiǔ。九jiǔ窍qiào三sān百bǎi六liù十shí五wǔ人rén一yī以yǐ观guān动dòng静jìng天tiān二èr以yǐ候hòu五wǔ色sè七qī星xīng应yīng之zhī以yǐ候hòu发fā毋wú泽zé五wǔ音yīn一yī以yǐ候hòu宫gōng商shāng角jiǎo做zuò羽yǔ六liù律lǜ有yǒu余yú不bù足zú应yīng之zhī二èr地dì一yī以yǐ候hòu高gāo下xià有yǒu余yú九jiǔ野yě一yī节jié前qián应yīng之zhī以yǐ候hòu闭bì节jié三sān人rén变biàn一yī分fēn人rén候hòu齿chǐ泄xiè多duō血xuè少shǎo十shí分fēn角jiǎo之zhī变biàn五wǔ分fēn以yǐ候hòu缓huǎn急jí六liù分fēn不bù足zú三sān分fēn寒hán关guān节jié第dì九jiǔ分fēn四sì时shí人rén寒hán温wēn燥zào湿shī四sì时shí一yī应yīng之zhī以yǐ候hòu相xiāng反fǎn一yī四sì方fāng各gè作zuò解jiě人rén

　　长zhǎng刺cì节jié论lùn篇piān第dì五wǔ十shí五wǔ

　　利lì家jiā不bù诊zhěn，听tīng病bìng者zhě言yán，在zài头tóu，头tóu疾jí痛tòng，为wèi藏cáng针zhēn之zhī，刺cì至zhì骨gǔ，病bìng已yǐ止zhǐ②，无wú伤shāng骨gǔ肉ròu及jí皮pí，皮pí者zhě道dào也yě。部bù刺cì，人rén一yī傍bàng四sì处chù，治zhì寒hán热rè。深shēn专zhuān者zhě，刺cì大dà藏zàng，迫pò藏cáng刺cì背bèi，背bèi俞yú也yě刺cì之zhī迫pò藏cáng，藏cáng会huì，腹fù中zhōng寒hán热rè去qù而ér止zhǐ。与yǔ刺cì之zhī要yào，发fā针zhēn而ér浅qiǎn出chū血xiě c 治zhì痈yōng④肿zhǒng者zhě刺cì激jī上shàng，视shì痈yōng小xiǎo大dà深shēn浅qiǎn刺cì，刺cì大dà者zhě多duō血xuè，小xiǎo者zhě深shēn之zhī，必bì端duān内nèi针zhēn为wèi故gù止zhǐ。病bìng在zài少shǎo腹fù有yǒu积jī，刺cì皮pí筋jīn以yǐ下xià，至zhì少shǎo腹fù而ér止zhǐ，刺cì侠xiá脊jí两liǎng倍bèi四sì椎chuí间jiān，刺cì两liǎng骼gé滚gǔn季jì胁xié肋lē间jiān，导dǎo腹fù中zhōng气qì热rè下xià已yǐ。病bìng在zài少shǎo腹fù，腹fù痛tòng不bù得dé大dà小xiǎo便biàn，病bìng名míng曰yuē病bìng。得dé之zhī寒hán，刺cì少shǎo腹fù两liǎng股gǔ间jiān，刺cì腰yāo踝huái骨gǔ间jiān，刺cì而ér多duō之zhī，尽jǐn员yuán病bìng已yǐ。病bìng在zài筋jīn，筋jīn挛luán节jié痛tòng，不bù可kě以yǐ行xíng，名míng曰yuē筋jīn痹bì。刺cì筋jīn上shàng为wèi故gù，刺cì分fēn肉ròu间jiān，不bù可kě中zhōng①此cǐ段duàn疑yí为wéi衍yǎn文wén。王wáng注zhù：此cǐ一yì百bǎi二èr十shí四sì字zì，台tái简jiǎn烂làn文wén，义yì理lǐ残cán缺quē，莫mò可kě寻xún究jiū。②止zhǐ；原yuán作zuò“上shàng”，据jù明míng抄chāo本běn改gǎi。③阳yáng：原yuán作zuò“阻zǔ’，据jù《太tài素sù）改gǎi。④痈yōng；原yuán作zuò“腐fǔ”，据jù优yōu勃bó、（甲jiǎ乙yǐ经jīng》丸wán

　　骨gǔ也yě，病bìng起qǐ筋jīn灵líng，病bìng已yǐ止zhǐ。病bìng在zài肌jī肤fū，肌jī肤fū尽jǐn痛tòng，名míng曰yuē肌jī痹bì。伤shāng于yú寒hán湿shī，刺cì大dà分fēn、小xiǎo分fēn，多duō发fā针zhēn而ér深shēn之zhī，以yǐ热rè为wèi故gù，无wú伤shāng筋jīn骨gǔ，伤shāng筋jīn骨gǔ，痈yōng发fā若ruò变biàn，诸zhū分fēn尽jǐn热rè，病bìng已yǐ止zhǐ。病bìng在zài骨gǔ，育yù重zhòng不bù可kě举jǔ，骨gǔ髓suǐ酸suān痛tòng，寒hán气qì至zhì，名míng曰yuē骨gǔ痹bì。深shēn者zhě刺cì无wú伤shāng脉mài肉ròu为wèi故gù，其qí道dào大dà分fēn、小xiǎo分fēn，骨gǔ热rè病bìng已yǐ止zhǐ。病bìng在zài诸zhū阳yáng脉mài，且qiě寒hán旦dàn热rè，诸zhū分fēn且qiě寒hán且qiě热rè，名míng曰yuē狂kuáng。刺cì之zhī虚xū脉mài，视shì分fēn尽jǐn热rè，病bìng已yǐ止zhǐ O 病bìng初chū发fā，岁suì一yī发fā不bù治zhì，月yuè一yī发fā不bù治zhì，月yuè四sì五wǔ发fā，名míng曰yuē癫diān病bìng。刺cì诸zhū分fēn诸zhū脉mài，其qí无wú寒hán者zhě以yǐ针zhēn调diào之zhī，病bìng止zhǐ。病bìng风fēng且qiě寒hán且qiě热rè，灵líng汗hàn出chū，一yī日rì数shù过guò，光guāng刺cì诸zhū分fēn理lǐ络luò脉mài；汗hàn出chū且qiě寒hán且qiě热rè，三sān日rì一yī刺cì，百bǎi日rì而ér已yǐ。病bìng大dà风fēng，骨gǔ节jié重zhòng，须xū眉méi堕duò，名míng曰yuē大dà风fēng。刺cì肌jī肉ròu为wèi故gù，汗hàn出chū百bǎi日rì，刺cì骨gǔ髓suǐ，汗hàn出chū百bǎi日rì，凡fán二èr百bǎi日rì，须xū眉méi生shēng而ér止zhǐ针zhēn。卷juǎn第dì十shí五wǔ

　　皮pí部bù论lùn篇piān第dì五wǔ十shí六liù

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：余yú闻wén皮pí有yǒu分fēn部bù，脉mài有yǒu经jīng纪jì，筋jīn有yǒu结jié络luò，骨gǔ有yǒu度dù量liàng，其qí所suǒ生shēng病bìng各gè异yì，别bié其qí分fēn部bù，左zuǒ右yòu上shàng下xià，阴yīn阳yáng所suǒ在zài，病bìng之zhī始shǐ终zhōng，愿yuàn闻wén其qí道dào。岐qí伯bó对duì日rì：欲yù知zhī皮pí部bù以yǐ经jīng脉mài为wèi纪jì者zhě，诸zhū经jīng皆jiē然rán。阳yáng明míng之zhī阳yáng，名míng曰yuē害hài蜚fēi，上shàng下xià同tóng法fǎ，现xiàn其qí部bù中zhōng有yǒu浮fú络luò者zhě，首shǒu阳yáng明míng之zhī络luò也yě。其qí色sè多duō青qīng则zé痛tòng，多duō黑hēi则zé疾jí，黄huáng赤chì则zé热rè，多duō白bái则zé寒hán，五wǔ色sè皆jiē见jiàn，则zé寒hán热rè也yě，络luò盛shèng则zé入rù客kè于yú经jīng，阳yáng主zhǔ外wài，阴yīn主zhǔ内nèi。少shǎo阳yáng之zhī阳yáng，名míng曰yuē枢shū持chí，上shàng下xià同tóng法fǎ，视shì其qí部bù中zhōng有yǒu浮fú络luò者zhě，皆jiē少shǎo阳yáng之zhī络luò也yě，给gěi盛shèng则zé入rù客kè于yú经jīng，放fàng在zài阳yáng者zhě主zhǔ内nèi，在zài阴yīn者zhě主zhǔ出chū，以yǐ渗shèn于yú内nèi，诸zhū经jīng昏hūn然rán。太tài阳yáng之zhī阳yáng，名míng日rì关guān枢shū，上shàng下xià同tóng法fǎ，视shì其qí部bù中zhōng有yǒu浮fú络luò者zhě，皆jiē太tài阳yáng之zhī络luò也yě，络luò盛shèng则zé入rù客kè于yú经jīng。少shǎo明míng之zhī阴yīn，名míng日rì枢shū儒rú，上shàng下xià同tóng法fǎ，视shì其qí部bù中zhōng有yǒu浮fú络luò者zhě，皆jiē少shǎo阴yīn之zhī络luò也yě。络luò盛shèng则zé入rù客kè于yú经jīng，其qí入rù经jīng也yě，从cóng阳yáng部bù注zhù于yú经jīng，其qí出chū者zhě，从cóng阴yīn内nèi注zhù于yú骨gǔ。心xīn主zhǔ之zhī明míng，名míng日rì害hài肩jiān，上shàng下xià同tóng法fǎ，视shì其qí部bù中zhōng有yǒu浮fú络luò者zhě，皆jiē心xīn主zhǔ之zhī络luò也yě，络luò篮lán则zé入rù客kè于yú经jīng。太tài阴yīn之zhī阴yīn，名míng曰yuē关guān蛰zhé，上shàng下xià同tóng法fǎ，视shì其qí部bù中zhōng有yǒu浮fú络luò者zhě，皆jiē太tài阳yáng之zhī络luò也yě，络luò盛shèng则zé入rù客kè于yú经jīng。凡fán十shí二èr经jīng络luò脉mài者zhě，皮pí之zhī部bù也yě是shì故gù百bǎi病bìng之zhī始shǐ生shēng也yě，必bì先xiān于yú皮pí毛máo，邪xié中zhōng之zhī则zé腹fù理lǐ开kāi，开kāi则zé入rù客kè于yú络luò脉mài，留liú而ér不bù去qù，传chuán入rù于yú经jīng，留liú而ér不bù去qù，传chuán入rù于yú府fǔ，逢féng于yú肠cháng胃wèi。邪xié之zhī始shǐ人rén于yú皮pí也yě，沉chén然rán起qǐ毫háo毛máo，开kāi股gǔ理lǐ；其qí人rén于yú络luò也yě，则zé络luò脉mài盛shèng，色sè变biàn；其qí入rù客kè于yú经jīng也yě，则zé感gǎn虚xū乃nǎi陷xiàn下xià；其qí留liú于yú筋jīn骨gǔ之zhī间jiān，寒hán多duō则zé筋jīn挛luán骨gǔ痛tòng，热rè多duō则zé筋jīn弛chí骨gǔ消xiāo，肉ròu烁shuò胭yān破pò，毛máo直zhí而ér败bài。 I 帝dì曰yuē：夫fū子zǐ言yán皮pí之zhī十shí二èr部bù，其qí生shēng病bìng皆jiē何hé如rú？岐qí伯bó曰yuē：皮pí者zhě脉mài之zhī部bù也yě，邪xié客kè手shǒu皮pí则zé胜shèng理lǐ开kāi，开kāi则zé邪xié入rù客kè于yú络luò脉mài，络luò脉mài满mǎn则zé注zhù于yú经jīng脉mài，经jīng脉mài满mǎn则zé人rén舍shě于yú府fǔ藏cáng也yě，故gù皮pí者zhě有yǒu分fēn部bù，不bù与yǔ而ér生shēng大dà病bìng也yě。帝dì曰yuē：善shàn。

　　经jīng络luò论lùn篇piān第dì五wǔ十shí七qī

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：夫fū络luò脉mài之zhī见jiàn也yě，其qí五wǔ色sè各gè异yì，青qīng黄huáng赤chì白bái黑hēi不bù同tóng，其qí故gù何hé也yě？歧qí怕pà对duì日rì：经jīng有yǒu常cháng色sè而ér络luò无wú常cháng变biàn也yě。帝dì日rì：经jīng之zhī常cháng色sè何hé恻cè岐qí伯bó曰yuē：心xīn赤chì、肺fèi白bái、肝gān青qīng、脾pí黄huáng、肾shèn黑hēi，皆jiē亦yì应yīng其qí经jīng脉mài之zhī色sè也yě。帝dì日rì：络luò之zhī阴yīn阳yáng，亦yì应yīng其qí经jīng乎hū？歧qí怕pà日rì：阴yīn络luò之zhī色sè应yīng其qí经jīng，阳yáng络luò之zhī色sè变biàn无wú常cháng，随suí四sì时shí而ér行xíng也yě。寒hán多duō则zé凝níng泣qì，凝níng泣qì则zé青qīng黑hēi，热rè多duō则zé淖nào泽zé，淖nào泽zé则zé黄huáng赤chì。此cǐ皆jiē常cháng色sè，谓wèi之zhī无wú病bìng。五wǔ色sè具jù见jiàn者zhě，谓wèi之zhī寒hán热rè。帝dì曰yuē：善shàn。

　　气qì穴xué论lùn篇piān第dì五wǔ十shí八bā

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：余yú闻wén气qì穴xué三sān百bǎi六liù十shí五wǔ以yǐ应yīng一yī岁suì，本běn知zhī其qí所suǒ，愿yuàn卒zú闻wén之zhī。妨fáng伯bó稽qǐ首shǒu再zài拜bài对duì日rì：窘jiǒng乎hū能néng问wèn也yě！其qí非fēi圣shèng帝dì，孰shú能néng穷qióng其qí道dào焉yān！因yīn清qīng溢yì意yì尽jǐn言yán其qí处chù。南nán捧pěng手shǒu造zào巡xún而ér却què日rì：夫fū子zǐ之zhī开kāi余yú道dào也yě，目mù未wèi见jiàn其qí处chù，耳ěr未wèi闻wén其qí数shù，而ér目mù以yǐ明míng，耳ěr以yǐ聪cōng矣yǐ。岐qí伯bó曰yuē：此cǐ所suǒ谓wèi圣shèng人rén易yì语yǔ，臣chén马mǎ易yì御yù也yě。帝dì日rì：余yú非fēi圣shèng人rén之zhī易yì语yǔ也yě，世shì言yán真zhēn数shù开kāi人rén意yì，今jīn余yú所suǒ访fǎng问wèn者zhě真zhēn数shù，发fā蒙méng解jiě惑huò，未wèi足zú以yǐ论lùn也yě。然rán余yú愿yuàn闻wén夫fū子zǐ溢yì志zhì尽jǐn言yán其qí处chù，令lìng解jiě其qí意yì，请qǐng藏cáng之zhī金jīn困kùn，不bù敢gǎn复fù出chū。歧qí怕pà再zài拜bài而ér起qǐ回huí：臣chén请qǐng言yán之zhī，背bèi与yǔ心xīn相xiāng捷jié而ér痛tòng，所suǒ治zhì天tiān突tū与yǔ十shí推tuī及jí上shàng纪jì下xià纪jì①。上shàng纪jì者zhě胃wèi院yuàn也yě，下xià纪jì者zhě关guān元yuán也yě。背bèi胸xiōng邪xié系xì阴yīn阳yáng左zuǒ右yòu，如rú此cǐ其qí病bìng前qián后hòu痛tòng涩sè，胸xiōng胁xié痛tòng而ér不bù得dé息xī，不bù得dé卧wò，上shàng气qì短duǎn气qì偏piān痛tòng，脉mài满mǎn起qǐ，斜xié出chū反fǎn脉mài，络luò胸xiōng胁xié支zhī心xīn贯guàn隔gé，上shàng肩jiān加jiā天tiān突tū，斜xié下xià肩jiān交jiāo十shí推tuī下xià。藏cáng俞yú五wǔ十shí穴xué，府fǔ前qián七qī十shí二èr穴xué，热rè俞yú五wǔ十shí九jiǔ穴xué，水shuǐ俞yú五wǔ十shí七qī穴xué，头tóu上shàng五wǔ行xíng，行xíng五wǔ，五wǔ五wǔ二èr十shí五wǔ穴xué，刺cì B 两liǎng傍bàng各gè五wǔ，凡fán十shí穴xué，大dà推tuī上shàng两liǎng傍bàng各gè一yī，凡fán二èr穴xué，目mù瞳tóng于yú浮fú白bái二èr穴xué，两liǎng辟pì厌yàn分fēn中zhōng二èr穴xué，犊dú鼻bí二èr穴xué，耳ěr中zhōng多duō所suǒ闻wén二èr穴xué，眉méi本běn二èr穴xué，完wán骨gǔ二èr穴xué，项xiàng②中zhōng央yāng一yī穴xué，枕zhěn骨gǔ二èr穴xué，上shàng关guān二èr穴xué，大dà迎yíng二èr穴xué，下xià关guān二èr穴xué，天tiān柱zhù二èr穴xué，巨jù虚xū上shàng下xià廉lián四sì穴xué，曲qū牙yá二èr穴xué，天tiān突tū一yī穴xué，天tiān府fǔ二èr穴xué，天tiān塘táng二èr穴xué，扶fú突tū二èr穴xué，天tiān窗chuāng二èr穴xué，肩jiān解jiě二èr穴xué，关guān元yuán～穴xué，委wěi阳yáng二èr穴xué，肩jiān贞zhēn二èr穴xué，暗àn门mén一yī穴xué，脐qí一yī穴xué，胸xiōng俞yú十shí二èr穴xué，背bèi俞yú二èr穴xué，膺yīng俞yú十shí二èr穴xué，分fēn肉ròu二èr穴xué，踝huái上shàng横héng二èr穴xué，阴yīn阳yáng额é四sì穴xué，水shuǐ前qián在zài诸zhū① F 纪jì：原yuán无wú此cǐ二èr字zì，据jù《太tài款kuǎn补bǔ。②项xiàng：原yuán作zuò“顶dǐng”，据jù（太tài累lèi》改gǎi。

　　分fēn，热rè俞yú在zài气qì穴xué，寒hán热rè俞yú在zài两liǎng骸hái厌yàn中zhōng二èr穴xué，大dà禁jìn二èr十shí五wǔ，在zài天tiān府fǔ下xià五wǔ寸cùn。凡fán三sān日rì六liù十shí五wǔ穴xué，针zhēn之zhī所suǒ由yóu行xíng也yě。帝dì曰yuē：余yú已yǐ知zhī气qì穴xué之zhī处chù，游yóu针zhēn之zhī居jū，愿yuàn闻wén孙sūn络luò线xiàn谷gǔ，亦yì有yǒu所suǒ应yīng乎hū？岐qí伯bó曰yuē：孙sūn络luò三sān百bǎi六liù十shí五wǔ穴xué会huì，亦yì以yǐ应yīng一yī岁suì，以yǐ溢yì奇qí邪xié，以yǐ通tōng荣róng卫wèi，荣róng卫wèi稽jī留liú，卫wèi散sàn荣róng溢yì，气qì竭jié血xuè著zhù，外wài为wèi发fā热rè，内nèi为wèi少shǎo气qì，疾jí泻xiè元yuán怠dài，以yǐ通tōng荣róng卫wèi，见jiàn而ér泻xiè之zhī，无wú间jiàn所suǒ会huì。帝dì曰yuē：善shàn。愿yuàn闻wén裂liè谷gǔ之zhī会huì也yě。妨fáng怕pà日rì：肉ròu之zhī大dà会huì为wèi谷gǔ，肉ròu之zhī小xiǎo会huì为wèi缓huǎn，肉ròu分fēn之zhī间jiān；我wǒ谷gǔ之zhī会huì，以yǐ行xíng荣róng卫wèi，以yǐ会huì大dà气qì。邪xié溢yì气qì塞sāi，脉mài热rè肉ròu贩fàn，荣róng卫wèi不bù行xíng，必bì将jiāng为wèi脓nóng，内nèi销xiāo骨gǔ髓suǐ，外wài破pò大dà胭yān①，留liú于yú节jié瓜guā②，必bì将jiāng为wèi败bài。积jī寒hán留liú舍shě，荣róng卫wèi不bù居jū，卷juǎn肉ròu缩suō筋jīn，肋lē肘zhǒu不bù得dé伸shēn，内nèi为wèi骨gǔ痹bì，外wài为wèi不bù仁rén，命mìng日rì不bù足zú，大dà寒hán留liú于yú裂liè谷gǔ也yě。或huò谷gǔ三sān百bǎi六liù十shí五wǔ穴xué会huì，亦yì应yīng一yī岁suì。其qí小xiǎo痹bì淫yín溢yì，循xún脉mài往wǎng来lái，微wēi针zhēn所suǒ及jí，与yǔ法fǎ相xiàng同tóng。帝dì乃nǎi避bì左zuǒ右yòu而ér起qǐ，再zài拜bài日rì：今jīn日rì发fā蒙méng解jiě惑huò，藏cáng之zhī金jīn鹰yīng，不bù敢gǎn复fù出chū。乃nǎi藏cáng之zhī金jīn兰lán之zhī室shì，署shǔ日rì气qì穴xué所suǒ在zài。吹chuī伯bó曰yuē：孙sūn络luò之zhī脉mài别bié经jīng者zhě，其qí血xuè盛shèng而ér当dāng泻xiè者zhě，亦yì三sān百bǎi六liù十shí五wǔ脉mài，并bìng注zhù于yú络luò；传chuán注zhù十shí二èr络luò脉mài，非fēi独dú十shí四sì络luò脉mài也yě，内nèi解jiě泻xiè于yú中zhōng者zhě十shí队duì

　　气qì府fǔ论lùn篇piān第dì五wǔ十shí九jiǔ

　　足zú太tài阳yáng脉mài气qì所suǒ发fā者zhě七qī十shí八bā穴xué：两liǎng眉méi头tóu各gè一yī，入rù发fā至zhì项xiàng③，寸cùn半bàn．债zhài不bù相xiāng车chē三sān寸cùn。其qí浮fú气qì在zài皮pí中zhōng者zhě凡fán五wǔ行xíng，行xíng五wǔ，五wǔ五wǔ二èr十shí五wǔ，项xiàng中zhōng大dà筋jīn两liǎng傍bàng各gè一yī，风fēng府fǔ两liǎng跃yuè傍bàng各gè一yī，侠xiá脊jí④以yǐ下xià至zhì夙sù屋wū二èr十shí一yī节jié十shí五wǔ间jiān各gè一yī，五wǔ藏cáng之zhī俞yú各gè五wǔ，六liù府fǔ之zhī俞yú各gè六liù，委wěi中zhōng以yǐ下xià至zhì足zú小xiǎo指zhǐ倍bèi各gè六liù俞yú。足zú少shǎo阳yáng脉mài气qì所suǒ发fā者zhě六liù十shí二èr穴xué：两liǎng角jiǎo上shàng各gè二èr，直zhí目mù上shàng发fà际jì内nèi各gè五wǔ，月yuè前qián角jiǎo广guǎng各gè一yī，耳ěr前qián角jiǎo下xià各gè一yī，锐ruì发fā下xià各gè一yī，客kè主zhǔ人rén各gè一yī，耳ěr后hòu陷xiàn中zhōng各gè一yī，下xià关guān各gè一yī，耳ěr下xià牙yá车chē之zhī后hòu各gè一yī，缺quē盆pén各gè一yī，腋yè下xià三sān寸cùn，胁xié下xià至zhì脱tuō八bā间jiān各gè一yī，群qún枢shū中zhōng储chǔ备bèi～，膝xī以yǐ下xià至zhì足zú小xiǎo指zhǐ次cì指zhǐ各gè六liù俞yú。足zú阳yáng明míng脉mài气qì所suǒ发fā者zhě六liù十shí八bā穴xué：额é颅lú发fà际jì傍bàng各gè三sān，面miàn就jiù骨gǔ空kōng各gè一yī，大dà迎yíng之zhī骨gǔ空kōng各gè一yī，人rén迎yíng各gè一yī，缺quē盆pén外wài骨gǔ空kōng各gè一yī；膺yīng中zhōng骨gǔ间jiān各gè一yī，侠xiá鸠jiū足zú之zhī外wài，当dāng乳rǔ下xià三sān寸cùn，侠xiá胃wèi院yuàn各gè五wǔ，侠xiá脐qí广guǎng三sān寸cùn各gè三sān，下xià脐qí二èr寸cùn侠xiá之zhī各gè三sān，气qì街jiē动dòng脉mài各gè一yī，伏fú兔tù⑤上shàng各gè一yī，三sān里lǐ以yǐ下xià至zhì定dìng中zhōng指zhǐ各gè八bā俞yú，分fēn之zhī所suǒ在zài穴xué空kōng。手shǒu太tài阳yáng脉mài气qì所suǒ发fā者zhě三sān十shí六liù穴xué：目mù内nèi毗pí各gè一yī，目mù外wài各gè一yī，孰shú骨gǔ下xià各gè一yī，耳ěr郭guō上shàng①脉mài原yuán作zuò“肘zhǒu’；据jù村cūn素sù》改gǎi。③膜mó；原yuán作zuò“凑còu”，据jù《太tài素sù》改gǎi。③项xiàng：新xīn校jiào正zhèng作zuò“顶dǐng”，据jù《太tài累lèi》改gǎi．；①脊jí：原yuán作zuò“背bèi”，据jù《太tài素sù》改gǎi。⑤兔tù：原yuán作zuò“兔tù” O 下xià同tóng。各gè一yī，耳ěr中zhōng各gè一yī，巨jù骨gǔ穴xué各gè一yī，曲qū极jí上shàng骨gǔ穴xué各gè一yī，柱zhù骨gǔ上shàng陷xiàn者zhě各gè一yī，上shàng天tiān窗chuāng四sì寸cùn各gè一yī，肩jiān解jiě各gè一yī，肩jiān解jiě下xià三sān寸cùn各gè一yī，肘zhǒu以yǐ下xià至zhì手shǒu小xiǎo指zhǐ本běn各gè六liù俞yú。手shǒu阳yáng明míng脉mài气qì所suǒ发fā者zhě二èr十shí二èr穴xué：鼻bí空kōng外wài廉lián项xiàng上shàng各gè二èr，大dà迎yíng骨gǔ空kōng各gè～，柱zhù骨gǔ之zhī会huì各gè一yī，筋jīn骨gǔ之zhī会huì各gè一yī，肘zhǒu以yǐ下xià至zhì手shǒu大dà指zhǐ次cì指zhǐ本běn各gè六liù俞yú。手shǒu少shǎo阳yáng脉mài气qì所suǒ发fā者zhě三sān十shí二èr穴xué：就jiù骨gǔ下xià各gè一yī，眉méi后hòu备bèi一yī，角jiǎo上shàng各gè一yī，下xià完wán骨gǔ后hòu备bèi一yī，项xiàng中zhōng足zú太tài阳yáng之zhī前qián各gè一yī，侠xiá扶fú突tū各gè～，肩jiān贞zhēn各gè一yī，肩jiān贞zhēn下xià三sān寸cùn分fēn间jiān各gè一yī，肘zhǒu以yǐ下xià至zhì手shǒu小xiǎo指zhǐ次cì指zhǐ本běn各gè六liù俞yú。督dū脉mài气qì所suǒ发fā者zhě二èr十shí八bā穴xué：项xiàng中zhōng央yāng二èr，发fà际jì后hòu中zhōng八bā，面miàn中zhōng三sān，大dà椎chuí以yǐ下xià至zhì反fǎn尾wěi及jí傍bàng十shí五wǔ穴xué。至zhì能néng下xià凡fán二èr十shí一yī节jié，脊jǐ椎zhuī法fǎ也yě。任rèn脉mài之zhī气qì所suǒ发fā者zhě二èr十shí八bā穴xué：喉hóu中zhōng央yāng二èr，膺yīng中zhōng骨gǔ陷xiàn中zhōng各gè一yī，鸡jī尾wěi下xià三sān寸cùn，胃wèi院yuàn五wǔ寸cùn，胃wèi院yuàn以yǐ下xià至zhì横héng骨gǔ六liù寸cùn半bàn一yī，腹fù脉mài法fǎ也yě。下xià阴yīn别bié一yī，目mù下xià各gè一yī，下xià唇chún一yī，所suǒ交jiāo一yī。冲chōng脉mài气qì所suǒ发fā者zhě二èr十shí二èr穴xué：侠xiá鸠jiū尾wěi外wài各gè半bàn寸cùn至zhì脐qí寸cùn一yī，侠xiá脐qí下xià傍bàng各gè五wǔ分fēn至zhì横héng骨gǔ寸cùn一yī，腹fù脉mài法fǎ也yě。足zú少shǎo阴yīn舌shé下xià，厥jué阴yīn毛máo中zhōng急jí脉mài各gè一yī，手shǒu少shǎo阴yīn各gè一yī，阴yīn阳yáng各gè一yī，手shǒu足zú诸zhū鱼yú际jì脉mài气qì所suǒ发fā者zhě，凡fán三sān百bǎi六liù十shí五wǔ穴xué也yě。

　　卷juǎn第dì十shí六liù

　　骨gǔ空kōng论lùn篇piān第dì六liù十shí

　　黄huáng帝dì问wèn曰yuē：余yú闻wén风fēng者zhě百bǎi病bìng之zhī始shǐ也yě，以yǐ针zhēn治zhì之zhī奈nài何hé？岐qí伯bó对duì日rì：风fēng从cóng外wài人rén，令lìng人rén振zhèn寒hán，汗hàn出chū头tóu痛tòng，身shēn重zhòng恶è寒hán，治zhì在zài风fēng府fǔ，调diào其qí阴yīn阳yáng，不bù足zú则zé补bǔ，有yǒu余yú则zé泻xiè。大dà风fēng颈jǐng项xiàng痛tòng，刺cì风fēng府fǔ，风fēng府fǔ在zài上shàng推tuī。大dà风fēng汗hàn出chū，灸jiǔ揭jiē店diàn卜bo就jiù喜xǐ在zài背bèi下xià侠xiá脊jí愣lèng三sān寸cùn所suǒ，厌yàn之zhī令lìng病bìng者zhě刚gāng剽piāo g ．馆guǎn泪lèi应yìng手shǒu。从cóng风fēng俗sú风fēng，刺cì眉méi头tóu。失shī枕zhěn，在zài肩jiān上shàng横héng骨gǔ间jiān。折zhé使shǐ偷tōu①臂bì齐qí时shí正zhèng，灸jiǔ脊jí中zhōng。破pò络luò季jì胁xié引yǐn少shǎo腹fù而ér痛tòng胀zhàng，刺cì搞gǎo清qīng。腰yāo痛tòng不bù可kě以yǐ转zhuǎn摇yáo，急jí引yǐn阴yīn卵luǎn，刺cì八bā银yín与yǔ痛tòng上shàng，八bā缩suō在zài腰yāo原yuán分fēn间jiān。鼠shǔ展zhǎn寒hán热rè；还hái剩shèng寒hán府fǔ，寒hán府fǔ在zài附fù膝xī外wài解jiě营yíng。取qǔ膝xī上shàng外wài者zhě使shǐ之zhī拜bài，取qǔ足zú心xīn者zhě使shǐ之zhī跪guì。任rèn脉mài者zhě，起qǐ于yú中zhōng极jí之zhī下xià，以yǐ上shàng毛máo际jì，循xún腹fù里lǐ上shàng关guān元yuán，至zhì咽yān喉hóu，上shàng颐yí循xún面miàn人rén目mù。冲chōng脉mài者zhě，起qǐ于yú气qì街jiē，并bìng少shǎo阴yīn之zhī经jīng，侠xiá脐qí上shàng行háng，至zhì胸xiōng中zhōng而ér散sàn。任rèn脉mài为wèi病bìng，男nán子zi内nèi结jié七qī店diàn，女nǚ子zǐ带dài下xià瘤liú聚jù。冲chōng脉mài为wèi病bìng，逆nì气qì里lǐ急jí。督dū脉mài为wèi病bìng，脊jí强qiáng反fǎn折zhé。①偷tōu：原yuán作zuò“榆yú”，据jù《太tài素sù》改gǎi c

　　③、而ér从cóng其qí类lèi也yě。上shàng下xià溢yì于yú皮pí肤fū，故gù为wèi附fù肿zhǒng，附fù肿zhǒng者zhě，聚jù水shuǐ而ér生shēng病bìng也yě。帝dì曰yuē：诸zhū水shuǐ皆jiē生shēng于yú肾shèn乎hū？妨fáng伯bó曰yuē：肾shèn者zhě，收shōu藏cáng也yě，地dì气qì上shàng者zhě属shǔ于yú肾shèn，而ér生shēng水shuǐ液yè也yě，故gù日rì至zhì明míng。勇yǒng而ér劳láo甚shèn则zé肾shèn汗hàn出chū，肾shèn汗hàn出chū逢féng于yú风fēng，内nèi不bù得dé入rù于yú藏zàng府fǔ，外wài不bù得dé越yuè于yú皮pí肤fū，客kè于yú玄xuán府fǔ，行xíng于yú皮pí里lǐ，传chuán为wèi谢xiè肿zhǒng，本běn之zhī于yú肾shèn，名míng曰yuē风fēng水shuǐ。所suǒ谓wèi玄xuán府fǔ者zhě，汗hàn空kōng也yě。帝dì曰yuē：水shuǐ俞yú五wǔ十shí七qī处chù者zhě，是shì何hé主zhǔ也yě？岐qí伯bó曰yuē：肾shèn俞yú五wǔ十shí七qī穴xué，积jī明míng之zhī所suǒ聚jù也yě，水shuǐ所suǒ从cóng出chū入rù也yě。用yòng上shàng五wǔ行xíng行xíng五wǔ者zhě，此cǐ肾shèn俞yú，故gù水shuǐ病bìng下xià为wèi肘zhǒu肿zhǒng大dà腹fù，上shàng为wèi喘chuǎn呼hū，不bù得dé卧wò者zhě，标biāo本běn俱jù病bìng，故gù肺fèi为wèi喘chuǎn呼hū，肾shèn为wèi水shuǐ肿zhǒng，肺fèi为wèi逆nì不bù得dé卧wò，分fēn为wéi相xiāng输shū俱jù受shòu者zhě，水shuǐ气qì之zhī所suǒ留liú也yě。伏fú兔tù上shàng各gè二èr行xíng行xíng五wǔ者zhě，此cǐ肾shèn之zhī街jiē也yě，三sān阴yīn之zhī所suǒ交jiāo结jié于yú脚jiǎo也yě。踝huái上shàng各gè一yī行xíng行xíng六liù者zhě，此cǐ肾shèn脉mài之zhī下xià行xíng也yě，名míng曰yuē太tài冲chòng。见jiàn五wǔ十shí七qī穴xué者zhě，皆jiē藏cáng之zhī阴yīn络luò，水shuǐ之zhī所suǒ容róng也yě。帝dì曰yuē：春chūn取qǔ络luò脉mài分fēn肉ròu何hé也yě？岐qí伯bó曰yuē：春chūn者zhě木mù始shǐ治zhì，肝gān气qì始shǐ生shēng，肝gān气qì急jí。其qí风fēng疾jí，经jīng脉mài常cháng深shēn，其qí气qì少shǎo，不bù能néng深shēn入rù，故gù取qǔ络luò脉mài分fēn肉ròu间jiān。帝dì日rì；夏xià取qǔ盛shèng经jīng分fēn膨péng何hé也yě？岐qí伯bó曰yuē：夏xià者zhě火huǒ始shǐ治zhì，心xīn气qì始shǐ长zhǎng，脉mài瘦shòu气qì弱ruò，阳yáng气qì留liú溢yì，热rè熏xūn分fēn腹fù，内nèi至zhì于yú经jīng，故gù取qǔ盛shèng经jīng分fēn股gǔ，绝jué肤fū而ér病bìng去qù者zhě，邪xié居jū浅qiǎn也yě。所suǒ谓wèi盛shèng经jīng者zhě，阳yáng脉mài也yě。帝dì日rì：秋qiū取qǔ经jīng俞yú何hé也yě？歧qí怕pà日rì：秋qiū者zhě金jīn始shǐ治zhì，肺fèi将jiāng收shōu杀shā，金jīn将jiāng胜shèng火huǒ，阳yáng气qì在zài合hé，阴yīn气qì初chū胜shèng，湿shī气qì及jí体tǐ，阴yīn气qì未wèi盛shèng，未wèi能néng深shēn入rù，放fàng取qǔ俞yú以yǐ泻xiè阴yīn邪xié，取qǔ合hé以yǐ虚xū阳yáng邪xié，阳yáng气qì始shǐ衰shuāi，放fàng取qǔ于yú合hé。帝dì日rì：冬dōng取qǔ并bìng荣róng①何hé也yě？岐qí伯bó日rì：冬dōng者zhě水shuǐ站zhàn治zhì，肾shèn方fāng闭bì，阳yáng气qì衰shuāi少shǎo，阴yīn气qì坚jiān盛shèng，巨jù阳yáng伏fú沈shěn，阳yáng脉mài乃nǎi去qù，故gù取qǔ并bìng以yǐ下xià阴yīn逆nì，取qǔ荣róng①以yǐ实shí阳yáng气qì。故gù口kǒu各gè取qǔ并bìng荣róng①，春chūn不bù就jiù见jiàn此cǐ之zhī谓wèi也yě。帝dì曰yuē：夫fū子zǐ言yán治zhì热rè病bìng五wǔ十shí九jiǔ俞yú，余yú论lùn其qí意yì，未wèi能néng领lǐng别bié其qí处chù，愿yuàn闻wén其qí处chù，因yīn闻wén其qí意yì。岐qí伯bó曰yuē：头tóu上shàng五wǔ行xíng行xíng五wǔ者zhě，以yǐ越yuè诸zhū阳yáng之zhī热rè逆nì也yě；大dà村cūn、膺yīng俞yú、缺quē盆pén、背bèi俞yú，此cǐ八bā者zhě，以yǐ泻xiè胸xiōng中zhōng之zhī热rè也yě；气qì街jiē、三sān里lǐ、巨jù虚xū、上shàng下xià廉lián，此cǐ八bā者zhě，以yǐ泻xiè胃wèi中zhōng之zhī热rè也yě；云yún门mén、驱qū骨gǔ、委wěi中zhōng、髓suǐ空kōng，此cǐ八bā者zhě，以yǐ泻xiè四sì支zhī之zhī热rè也yě；五wǔ藏cáng俞yú傍bàng五wǔ，此cǐ十shí者zhě，以yǐ泻xiè五wǔ藏cáng之zhī热rè也yě。凡fán此cǐ五wǔ十shí九jiǔ穴xué者zhě，皆jiē热rè之zhī左zuǒ右yòu也yě。帝dì日rì：人rén伤shāng于yú寒hán而ér传chuán为wèi热rè，何hé也yě？歧qí怕pà日rì：夫fū寒hán盛shèng则zé生shēng热rè也yě。