卷juǎn六liù 帝dì纪jì第dì六liù 孝xiào昭zhāo

孝xiào昭zhāo皇huáng帝dì演yǎn，字zì延yán安ān，神shén武wǔ皇huáng帝dì第dì六liù子zi，文wén宣xuān皇huáng帝dì之zhī母mǔ弟dì也yě。幼yòu而ér英yīng特tè，早zǎo有yǒu大dà成chéng之zhī量liàng，武wǔ明míng皇huáng太tài后hòu早zǎo所suǒ爱ài重zhòng。魏wèi元yuán象xiàng元yuán年nián，封fēng常cháng山shān郡jùn公gōng。及jí文wén襄xiāng执zhí政zhèng，遣qiǎn中zhōng书shū侍shì郎láng李lǐ同tóng轨guǐ就jiù霸bà府fǔ为wèi诸zhū弟dì师shī。帝dì所suǒ览lǎn文wén籍jí，源yuán其qí指zhǐ归guī而ér不bù好hǎo辞cí彩cǎi。每měi叹tàn云yún：“虽suī盟méng津jīn之zhī师shī，左zuǒ骖cān震zhèn而ér不bù衄nǜ。”以yǐ为wéi能néng。遂suì笃dǔ志zhì读dú《汉hàn书shū》，至zhì《李lǐ陵líng传chuán》，恒héng壮zhuàng其qí所suǒ为wèi焉yān。聪cōng敏mǐn过guò人rén，所suǒ与yǔ游yóu处chù，一yī知zhī其qí家jiā讳huì，终zhōng身shēn未wèi尝cháng误wù犯fàn。同tóng轨guǐ病bìng卒zú，又yòu命mìng开kāi府fǔ长cháng流liú参cān军jūn刁diāo柔róu代dài之zhī，性xìng严yán褊biǎn，不bù适shì诱yòu训xùn之zhī宜yí，中zhōng被bèi遣qiǎn出chū。帝dì送sòng出chū阁gé，惨cǎn然rán敛liǎn容róng，泪lèi数shù行xíng下xià，左zuǒ右yòu莫mò不bù歔xū欷xī。其qí敬jìng业yè重zhòng旧jiù也yě如rú此cǐ。 天tiān保bǎo初chū，进jìn爵jué为wèi王wáng。五wǔ年nián，除chú并bìng省shěng尚shàng书shū令lìng。帝dì善shàn断duàn割gē，长cháng于yú文wén理lǐ，省shěng内nèi畏wèi服fú。七qī年nián，从cóng文wén宣xuān还hái邺yè。文wén宣xuān以yǐ尚shàng书shū奏zòu事shì，多duō有yǒu异yì同tóng，令lìng帝dì与yǔ朝cháo臣chén先xiān论lùn定dìng得dé失shī，然rán后hòu敷fū奏zòu。帝dì长cháng于yú政zhèng术shù，剖pōu断duàn咸xián尽jǐn其qí理lǐ，文wén宣xuān叹tàn重zhòng之zhī。八bā年nián，转zhuǎn司sī空kōng、录lù尚shàng书shū事shì。九jiǔ年nián，除chú大dà司sī马mǎ，仍réng录lù尚shàng书shū。时shí文wén宣xuān溺nì于yú游yóu宴yàn，帝dì忧yōu愤fèn表biǎo于yú神shén色sè。文wén宣xuān觉jué之zhī，谓wèi帝dì曰yuē：“但dàn令lìng汝rǔ在zài，我wǒ何hé为wèi不bù纵zòng乐lè？”帝dì唯wéi啼tí泣qì拜bài伏fú，竟jìng无wú所suǒ言yán。文wén宣xuān亦yì大dà悲bēi，抵dǐ杯bēi于yú地dì曰yuē：“汝rǔ以yǐ此cǐ嫌xián我wǒ，自zì今jīn敢gǎn进jìn酒jiǔ者zhě，斩zhǎn之zhī！”因yīn取qǔ所suǒ御yù杯bēi尽jǐn皆jiē坏huài弃qì。后hòu益yì沉chén湎miǎn，或huò入rù诸zhū贵guì贱jiàn家jiā角jué力lì批pī拉lā，不bù限xiàn贵guì贱jiàn。唯wéi常cháng山shān王wáng至zhì，内nèi外wài肃sù然rán。帝dì又yòu密mì撰zhuàn事shì条tiáo，将jiāng谏jiàn，其qí友yǒu王wáng晞xī以yǐ为wéi不bù可kě。帝dì不bù从cóng，因yīn间jiān极jí言yán，遂suì逢féng大dà怒nù。顺shùn成chéng后hòu本běn魏wèi朝cháo宗zōng室shì，文wén宣xuān欲yù帝dì离lí之zhī，阴yīn为wèi帝dì广guǎng求qiú淑shū媛yuàn，望wàng移yí其qí宠chǒng。帝dì虽suī承chéng旨zhǐ有yǒu纳nà，而ér情qíng义yì弥mí重zhòng。帝dì性xìng颇pǒ严yán，尚shàng书shū郎láng中zhōng剖pōu断duàn有yǒu失shī，辄zhé加jiā捶chuí楚chǔ，令lìng史shǐ奸jiān慝tè，便biàn即jí考kǎo竟jìng。文wén宣xuān乃nǎi立lì帝dì于yú前qián，以yǐ刀dāo环huán拟nǐ胁xié召zhào被bèi帝dì罚fá者zhě，临lín以yǐ白bái刃rèn，求qiú帝dì之zhī短duǎn，咸xián无wú所suǒ陈chén，方fāng见jiàn解jiě释shì。自zì是shì不bù许xǔ笞chī箠chuí郎láng中zhōng。后hòu赐cì帝dì魏wèi时shí宫gōng人rén，醒xǐng而ér忘wàng之zhī，谓wèi帝dì擅shàn取qǔ，遂suì以yǐ刀dāo环huán乱luàn筑zhù，因yīn此cǐ致zhì困kùn。皇huáng太tài后hòu日rì夜yè啼tí泣qì，文wén宣xuān不bù知zhī所suǒ为wèi。先xiān是shì禁jìn友yǒu王wáng晞xī，乃nǎi舍shě之zhī，令lìng侍shì帝dì。帝dì月yuè余yú渐jiàn瘳chōu，不bù敢gǎn复fù谏jiàn。 及jí文wén宣xuān崩bēng，帝dì居jū禁jìn中zhōng护hù丧sāng事shì，幼yòu主zhǔ即jí位wèi，乃nǎi即jí朝cháo班bān。除chú太tài傅fù、录lù尚shàng书shū，朝cháo政zhèng皆jiē决jué于yú帝dì。月yuè余yú，乃nǎi居jū藩fān邸dǐ，自zì是shì诏zhào敕chì多duō不bù关guān帝dì。客kè或huò言yán于yú帝dì曰yuē：“鸷zhì乌wū舍shě巢cháo，必bì有yǒu探tàn卵luǎn之zhī患huàn，今jīn日rì之zhī地dì，何hé宜yí屡lǚ出chū。”乾qián明míng元yuán年nián，从cóng废fèi帝dì赴fù邺yè，居jū于yú领lǐng军jūn府fǔ。时shí杨yáng愔yīn、燕yàn子zi献xiàn、可kě朱zhū浑hún天tiān和hé、宋sòng钦qīn道dào、郑zhèng子zi默mò等děng以yǐ帝dì威wēi望wàng既jì重zhòng，内nèi惧jù权quán逼bī，请qǐng以yǐ帝dì为wèi太tài师shī、司sī州zhōu牧mù、录lù尚shàng书shū事shì；长zhǎng广guǎng王wáng湛zhàn为wèi大dà司sī马mǎ、录lù并bìng省shěng尚shàng书shū事shì，解jiě京jīng畿jī大dà都dū督dū。帝dì时shí以yǐ尊zūn亲qīn而ér见jiàn猜cāi斥chì，乃nǎi与yǔ长zhǎng广guǎng王wáng期qī猎liè，谋móu之zhī于yú野yě。三sān月yuè甲jiǎ戌xū，帝dì初chū上shàng省shěng，旦dàn发fā领lǐng军jūn府fǔ，大dà风fēng暴bào起qǐ，坏huài所suǒ御yù车chē幔màn，帝dì甚shèn恶è之zhī。及jí至zhì省shěng，朝cháo士shì咸xián集jí。坐zuò定dìng，酒jiǔ数shù行xíng，执zhí尚shàng书shū令lìng杨yáng愔yīn、右yòu仆pū射shè燕yàn子zi献xiàn、领lǐng军jūn可kě朱zhū浑hún天tiān和hé、侍shì中zhōng宋sòng钦qīn道dào等děng于yú坐zuò。帝dì戎róng服fú与yǔ平píng原yuán王wáng段duàn韶sháo、平píng秦qín王wáng高gāo归guī彦yàn、领lǐng军jūn刘liú洪hóng徽huī入rù自zì云yún龙lóng门mén，于yú中zhōng书shū省shěng前qián遇yù散sàn骑qí常cháng侍shì郑zhèng子zi默mò，又yòu执zhí之zhī，同tóng斩zhǎn于yú御yù府fǔ之zhī内nèi。帝dì至zhì东dōng閤gé门mén，都dū督dū成chéng休xiū宁níng抽chōu刃rèn呵hē帝dì。帝dì令lìng高gāo归guī彦yàn喻yù之zhī，休xiū宁níng厉lì声shēng大dà呼hū不bù从cóng。归guī彦yàn既jì为wèi领lǐng军jūn，素sù为wèi兵bīng士shì所suǒ服fú，悉xī皆jiē弛chí仗zhàng，休xiū宁níng叹tàn息xī而ér罢bà。帝dì入rù至zhì昭zhāo阳yáng殿diàn，幼yòu主zhǔ、太tài皇huáng太tài后hòu、皇huáng太tài后hòu并bìng出chū临lín御yù坐zuò。帝dì奏zòu愔yīn等děng罪zuì，求qiú伏fú专zhuān擅shàn之zhī辜gū。时shí庭tíng中zhōng及jí两liǎng廊láng下xià卫wèi士shì二èr千qiān余yú人rén皆jiē被bèi甲jiǎ待dài诏zhào，武wǔ卫wèi娥é永yǒng乐lè武wǔ力lì绝jué纶lún，又yòu被bèi文wén宣xuān重zhòng遇yù，抚fǔ刃rèn思sī效xiào。废fèi帝dì性xìng吃chī讷nè，兼jiān仓cāng卒cù不bù知zhī所suǒ言yán。太tài皇huáng太tài后hòu又yòu为wèi皇huáng后hòu誓shì，言yán帝dì无wú异yì志zhì，唯wéi去qù逼bī而ér已yǐ。高gāo归guī彦yàn敕chì劳láo卫wèi士shì解jiě严yán，永yǒng乐lè乃nǎi内nèi刀dāo而ér泣qì。帝dì乃nǎi令lìng归guī彦yàn引yǐn侍shì卫wèi之zhī士shì向xiàng华huá林lín园yuán，以yǐ京jīng畿jī军jūn入rù守shǒu门mén阁gé，斩zhǎn娥é永yǒng乐lè于yú园yuán。诏zhào以yǐ帝dì为wèi大dà丞chéng相xiàng、都dū督dū中zhōng外wài诸zhū军jūn、录lù尚shàng书shū事shì，相xiāng府fǔ佐zuǒ史shǐ进jìn位wèi一yī等děng。帝dì寻xún如rú晋jìn阳yáng，有yǒu诏zhào军jūn国guó大dà政zhèng咸xián谘zī决jué焉yān。 帝dì既jì当dāng大dà位wèi，知zhī无wú不bù为wèi，择zé其qí令lìng典diǎn，考kǎo综zōng名míng实shí，废fèi帝dì恭gōng己jǐ以yǐ听tīng政zhèng。太tài皇huáng太tài后hòu寻xún下xià令lìng废fèi少shǎo主zhǔ，命mìng帝dì统tǒng大dà业yè。皇huáng建jiàn元yuán年nián八bā月yuè壬rén午wǔ，皇huáng帝dì即jí位wèi于yú晋jìn阳yáng宣xuān德dé殿diàn，大dà赦shè，改gǎi乾qián明míng元yuán年nián为wèi皇huáng建jiàn。诏zhào奉fèng太tài皇huáng太tài后hòu还hái称chēng皇huáng太tài后hòu，皇huáng太tài后hòu称chēng文wén宣xuān皇huáng后hòu，宫gōng曰yuē昭zhāo信xìn。乙yǐ酉yǒu，诏zhào自zì太tài祖zǔ创chuàng业yè已yǐ来lái，诸zhū有yǒu佐zuǒ命mìng功gōng臣chén子zǐ孙sūn绝jué灭miè，国guó统tǒng不bù传chuán者zhě，有yǒu司sī搜sōu访fǎng近jìn亲qīn，以yǐ名míng闻wén，当dāng量liàng为wèi立lì后hòu；诸zhū郡jùn国guó老lǎo人rén各gè授shòu版bǎn职zhí，赐cì黄huáng帽mào鸠jiū杖zhàng。又yòu诏zhào謇jiǎn正zhèng之zhī士shì并bìng听tīng进jìn见jiàn陈chén事shì；军jūn人rén战zhàn亡wáng死sǐ王wáng事shì者zhě，以yǐ时shí申shēn闻wén，当dāng加jiā荣róng赠zèng；督dū将jiāng、朝cháo士shì名míng望wàng素sù高gāo，位wèi历lì通tōng显xiǎn，天tiān保bǎo以yǐ来lái未wèi蒙méng追zhuī赠zèng者zhě，亦yì皆jiē录lù奏zòu；又yòu以yǐ廷tíng尉wèi、中zhōng丞chéng，执zhí法fǎ所suǒ在zài，绳shéng违wéi按àn罪zuì，不bù得dé舞wǔ文wén弄nòng法fǎ；其qí官guān奴nú婢bì年nián六liù十shí已yǐ上shàng免miǎn为wèi庶shù人rén。戊wù子zi，以yǐ太tài傅fù、长zhǎng广guǎng王wáng湛zhàn为wèi右yòu丞chéng相xiàng，以yǐ太tài尉wèi、平píng阳yáng王wáng淹yān为wèi太tài傅fù，以yǐ尚shàng书shū令lìng、彭péng城chéng王wáng浟yóu为wèi大dà司sī马mǎ。壬rén辰chén，诏zhào分fēn遣qiǎn大dà使shǐ巡xún省shěng四sì方fāng，观guān察chá风fēng俗sú，问wèn人rén疾jí苦kǔ，考kǎo求qiú得dé失shī，搜sōu访fǎng贤xián良liáng。甲jiǎ午wǔ，诏zhào曰yuē：“昔xī武wǔ王wáng克kè殷yīn，先xiān封fēng两liǎng代dài，汉hàn、魏wèi、二èr晋jìn，无wú废fèi兹zī典diǎn。及jí元yuán氏shì统tǒng历lì，不bù率lǜ旧jiù章zhāng。朕zhèn纂zuǎn承chéng大dà业yè，思sī弘hóng古gǔ典diǎn，但dàn二èr王wáng三sān恪kè，旧jiù说shuō不bù同tóng，可kě议yì定dìng是shì非fēi，列liè名míng条tiáo奏zòu。其qí礼lǐ义yì体tǐ式shì亦yì仰yǎng议yì之zhī。”又yòu诏zhào国guó子zi寺sì可kě备bèi立lì官guān属shǔ，依yī旧jiù置zhì生shēng，请qǐng习xí经jīng典diǎn，岁suì时shí考kǎo试shì。其qí文wén襄xiāng帝dì所suǒ运yùn石shí经jīng，宜yí即jí施shī列liè于yú学xué馆guǎn。外wài州zhōu大dà学xué亦yì仰yǎng典diǎn司sī勤qín加jiā督dū课kè。丙bǐng申shēn，诏zhào九jiǔ州zhōu勋xūn人rén有yǒu重zhòng封fēng者zhě，听tīng分fēn授shòu子zǐ弟dì，以yǐ广guǎng骨gǔ肉ròu之zhī恩ēn。九jiǔ月yuè壬rén申shēn，诏zhào议yì定dìng三sān祖zǔ乐lè。冬dōng十shí一yī月yuè辛xīn亥hài，立lì妃fēi元yuán氏shì为wèi皇huáng后hòu，世shì子zi百bǎi年nián为wèi皇huáng太tài子zi。赐cì天tiān下xià为wèi父fù后hòu者zhě爵jué一yī级jí。癸guǐ丑chǒu，有yǒu司sī奏zòu太tài祖zǔ献xiàn武wǔ皇huáng帝dì庙miào宜yí奏zòu《武wǔ德dé》之zhī乐lè，舞wǔ《昭zhāo烈liè》之zhī舞wǔ；世shì宗zōng文wén襄xiāng皇huáng帝dì庙miào宜yí奏zòu《文wén德dé》之zhī乐lè，舞wǔ《宣xuān政zhèng》之zhī舞wǔ；显xiǎn祖zǔ文wén宣xuān皇huáng帝dì庙miào宜yí奏zòu《文wén正zhèng》之zhī乐lè，舞wǔ《光guāng大dà》之zhī舞wǔ。诏zhào曰yuē可kě。庚gēng申shēn，诏zhào以yǐ故gù太tài师shī尉wèi景jǐng、故gù太tài师shī窦dòu泰tài、故gù太tài师shī太tài原yuán王wáng娄lóu昭zhāo、故gù太tài宰zǎi章zhāng武wǔ王wáng厍shè狄dí干gàn、故gù太tài尉wèi段duàn荣róng、故gù太tài师shī万mò俟qí普pǔ、故gù司sī徒tú蔡cài俊jùn、故gù太tài师shī高gāo乾qián、故gù司sī徒tú莫mò多duō娄lóu贷dài文wén、故gù太tài保bǎo刘liú贵guì、故gù太tài保bǎo封fēng祖zǔ裔yì、故gù广guǎng州zhōu刺cì史shǐ王wáng怀huái十shí二èr人rén配pèi飨xiǎng太tài祖zǔ庙miào庭tíng，故gù太tài师shī清qīng河hé王wáng岳yuè、故gù太tài宰zǎi安ān德dé

王wáng韩hán轨guǐ、故gù太tài宰zǎi扶fú风fēng王wáng可kě朱zhū浑hún道dào元yuán、故gù太tài师shī高gāo昂áng、故gù大dà司sī马mǎ刘liú丰fēng、故gù太tài师shī万mò俟qí受shòu洛luò干gàn、故gù太tài尉wèi慕mù容róng绍shào宗zōng七qī人rén配pèi飨xiǎng世shì宗zōng庙miào庭tíng，故gù太tài尉wèi河hé东dōng王wáng潘pān相xiāng乐lè、故gù司sī空kōng薛xuē脩xiū义yì、故gù太tài傅fù破pò六liù韩hán常cháng三sān人rén配pèi飨xiǎng显xiǎn祖zǔ庙miào庭tíng。是shì月yuè，帝dì亲qīn戎róng北běi讨tǎo库kù莫mò奚xī，出chū长cháng城chéng，虏lǔ奔bēn遁dùn，分fēn兵bīng致zhì讨tǎo，大dà获huò牛niú马mǎ，括kuò总zǒng入rù晋jìn阳yáng宫gōng。十shí二èr月yuè丙bǐng午wǔ，车chē驾jià至zhì晋jìn阳yáng。 二èr年nián春chūn正zhēng月yuè辛xīn亥hài，祀sì圆yuán丘qiū。壬rén子zi，禘dì于yú太tài庙miào。癸guǐ丑chǒu，诏zhào降jiàng罪zuì人rén各gè有yǒu差chà。二èr月yuè丁dīng丑chǒu，诏zhào内nèi外wài执zhí事shì之zhī官guān从cóng五wǔ品pǐn已yǐ上shàng及jí三sān府fǔ主zhǔ簿bù录lù事shì参cān军jūn、诸zhū王wáng文wén学xué、侍shì御yù史shǐ、廷tíng尉wèi三sān官guān、尚shàng书shū郎láng中zhōng、中zhōng书shū舍shě人rén，每měi二èr年nián之zhī内nèi各gè举jǔ一yī人rén。冬dōng十shí月yuè丙bǐng子zi，以yǐ尚shàng书shū令lìng、彭péng城chéng王wáng浟yóu为wèi太tài保bǎo，长cháng乐lè王wáng尉wèi粲càn为wèi太tài尉wèi。己jǐ酉yǒu，野yě雉zhì栖qī于yú前qián殿diàn之zhī庭tíng。十shí一yī月yuè甲jiǎ辰chén，诏zhào曰yuē：“朕zhèn婴yīng此cǐ暴bào疾jí，奄yǎn忽hū无wú逮dǎi。今jīn嗣sì子zǐ冲chōng眇miǎo，未wèi闲xián政zhèng术shù，社shè稷jì业yè重zhòng，理lǐ归guī上shàng德dé。右yòu丞chéng相xiàng、长zhǎng广guǎng王wáng湛zhàn研yán机jī测cè化huà，体tǐ道dào居jū宗zōng，人rén雄xióng之zhī望wàng，海hǎi内nèi瞻zhān仰yǎng，同tóng胞bāo共gòng气qì，家jiā国guó所suǒ凭píng，可kě遣qiǎn尚shàng书shū左zuǒ仆pū射shè、赵zhào郡jùn王wáng睿ruì喻yù旨zhǐ，征zhēng王wáng统tǒng兹zī大dà宝bǎo。其qí丧sàng纪jì之zhī礼lǐ一yī同tóng汉hàn文wén，三sān十shí六liù日rì悉xī从cóng公gōng除chú，山shān陵líng施shī用yòng，务wù从cóng俭jiǎn约yuē。”先xiān是shì帝dì不bù豫yù而ér无wú阙quē听tīng览lǎn，是shì月yuè，崩bēng于yú晋jìn阳yáng宫gōng，时shí年nián二èr十shí七qī。大dà宁níng元yuán年nián闰rùn十shí二èr月yuè癸guǐ卯mǎo，梓zǐ宫gōng还hái邺yè，上shàng谥shì曰yuē孝xiào昭zhāo皇huáng帝dì。庚gēng午wǔ，葬zàng于yú文wén靖jìng陵líng。 帝dì聪cōng敏mǐn有yǒu识shí度dù，深shēn沉chén能néng断duàn，不bù可kě窥kuī测cè。身shēn长cháng八bā尺chǐ，腰yāo带dài十shí围wéi，仪yí望wàng风fēng表biǎo，迥jiǒng然rán独dú秀xiù。自zì居jū台tái省shěng，留liú心xīn政zhèng术shù，闲xián明míng簿bù领lǐng，吏lì所suǒ不bù逮dǎi。及jí正zhèng位wèi宸chén居jū，弥mí所suǒ克kè励lì。轻qīng徭yáo薄báo赋fù，勤qín恤xù人rén隐yǐn。内nèi无wú私sī宠chǒng，外wài收shōu人rén物wù，虽suī后hòu父fù位wèi亦yì特tè进jìn无wú别bié。日rì昃zè临lín朝cháo，务wù知zhī人rén之zhī善shàn恶è，每měi访fǎng问wèn左zuǒ右yòu，冀jì获huò直zhí言yán。曾céng问wèn舍shě人rén裴péi泽zé在zài外wài议yì论lùn得dé失shī。泽zé率shuài尔ěr对duì曰yuē：“陛bì下xià聪cōng明míng至zhì公gōng，自zì可kě远yuǎn侔móu古gǔ昔xī，而ér有yǒu识shí之zhī士shì，咸xián言yán伤shāng细xì，帝dì王wáng之zhī度dù，颇pǒ为wèi未wèi弘hóng。”帝dì笑xiào曰yuē：“诚chéng如rú卿qīng言yán。朕zhèn初chū临lín万wàn机jī，虑lǜ不bù周zhōu悉xī，故gù致zhì尔ěr耳ěr。此cǐ事shì安ān可kě久jiǔ行xíng，恐kǒng后hòu又yòu嫌xián疏shū漏lòu。”泽zé因yīn被bèi宠chǒng遇yù。其qí乐lè闻wén过guò也yě如rú此cǐ。赵zhào郡jùn王wáng睿ruì与yǔ厍shè狄dí显xiǎn安ān侍shì坐zuò，帝dì曰yuē：“须xū拔bá我wǒ同tóng堂táng弟dì，显xiǎn安ān我wǒ亲qīn姑gū子zi，今jīn序xù家jiā人rén礼lǐ，除chú君jūn臣chén之zhī敬jìng，可kě言yán我wǒ之zhī不bù逮dǎi。”显xiǎn安ān曰yuē：“陛bì下xià多duō妄wàng言yán。”曰yuē：“若ruò何hé？”对duì曰yuē：“陛bì下xià昔xī见jiàn文wén宣xuān以yǐ马mǎ鞭biān挞tà人rén，常cháng以yǐ为wéi非fēi，而ér今jīn行xíng之zhī，非fēi妄wàng言yán耶yé？”帝dì握wò其qí手shǒu谢xiè之zhī。又yòu使shǐ直zhí言yán。对duì曰yuē：“陛bì下xià太tài细xì，天tiān子zi乃nǎi更gèng似shì吏lì。”帝dì曰yuē：“朕zhèn甚shèn知zhī之zhī，然rán无wú法fǎ来lái久jiǔ，将jiāng整zhěng之zhī以yǐ至zhì无wú为wéi耳ěr。”又yòu问wèn王wáng晞xī，晞xī答dá如rú显xiǎn安ān，皆jiē从cóng容róng受shòu纳nà。性xìng至zhì孝xiào，太tài后hòu不bù豫yù，出chū居jū南nán宫gōng，帝dì行xíng不bù正zhèng履lǚ，容róng色sè贬biǎn悴cuì，衣yī不bù解jiě带dài，殆dài将jiāng四sì旬xún。殿diàn去qù南nán宫gōng五wǔ百bǎi余yú步bù，鸡jī鸣míng而ér去qù，辰chén时shí方fāng还hái，来lái去qù徒tú行xíng，不bù乘shèng舆yú辇niǎn。太tài后hòu所suǒ苦kǔ小xiǎo增zēng，便biàn即jí寝qǐn伏fú閤gé外wài，食shí饮yǐn药yào物wù尽jǐn皆jiē躬gōng亲qīn。太tài后hòu常cháng心xīn痛tòng不bù自zì堪kān忍rěn，帝dì立lì侍shì帷wéi前qián，以yǐ爪zhǎo掐qiā手shǒu心xīn，血xuè流liú出chū袖xiù。友yǒu爱ài诸zhū弟dì，无wú君jūn臣chén之zhī隔gé。雄xióng断duàn有yǒu谋móu，于yú时shí国guó富fù兵bīng强qiáng，将jiāng雪xuě神shén武wǔ遗yí恨hèn，意yì在zài顿dùn驾jià平píng阳yáng，为wèi进jìn取qǔ之zhī策cè。远yuǎn图tú不bù遂suí，惜xī哉zāi！初chū，帝dì与yǔ济jǐ南nán约yuē不bù相xiāng害hài。及jí舆yú驾jià在zài晋jìn阳yáng，武wǔ成chéng镇zhèn邺yè，望wàng气qì者zhě云yún邺yè城chéng有yǒu天tiān子zi气qì。帝dì常cháng恐kǒng济jǐ南nán复fù兴xīng，乃nǎi密mì行xíng鸠jiū毒dú，济jǐ南nán不bù从cóng，乃nǎi扼è而ér杀shā之zhī。后hòu颇pǒ愧kuì悔huǐ。初chū苦kǔ内nèi热rè，频pín进jìn汤tāng散sàn。时shí有yǒu尚shàng书shū令lìng史shǐ姓xìng赵zhào，于yú邺yè见jiàn文wén宣xuān从cóng杨yáng愔yīn、燕yàn子zi献xiàn等děng西xī行xíng，言yán相xiāng与yǔ复fù仇chóu。帝dì在zài晋jìn阳yáng宫gōng，与yǔ毛máo夫fū人rén亦yì见jiàn焉yān。遂suì渐jiàn危wēi笃dǔ。备bèi禳ráng厌yàn之zhī事shì，或huò煮zhǔ油yóu四sì洒sǎ，或huò持chí炬jù烧shāo逐zhú。诸zhū厉lì方fāng出chū殿diàn梁liáng，骑qí栋dòng上shàng，歌gē呼hū自zì若ruò，了liǎo无wú惧jù容róng。时shí有yǒu天tiān狗gǒu下xià，乃nǎi于yú其qí所suǒ讲jiǎng武wǔ以yǐ厌yàn之zhī。有yǒu兔tù惊jīng马mǎ，帝dì坠zhuì而ér绝jué肋lē。太tài后hòu视shì疾jí，问wèn济jǐ南nán所suǒ在zài者zhě三sān，帝dì不bú对duì。太tài后hòu怒nù曰yuē：“杀shā之zhī耶yé？不bù用yòng吾wú言yán，死sǐ其qí宜yí矣yǐ！”临lín终zhōng之zhī际jì，唯wéi扶fú服fú床chuáng枕zhěn，叩kòu头tóu求qiú哀āi。遣qiǎn使shǐ诏zhào追zhuī长zhǎng广guǎng王wáng入rù纂zuǎn大dà统tǒng，手shǒu书shū云yún：“宜yí将jiāng吾wú妻qī子zǐ置zhì一yī好hǎo处chù，勿wù学xué前qián人rén也yě。” 论lùn曰yuē：神shén武wǔ平píng定dìng四sì方fāng，威wēi权quán在zài己jǐ，迁qiān邺yè之zhī后hòu，虽suī主zhǔ器qì有yǒu人rén，号hào令lìng所suǒ加jiā，政zhèng皆jiē自zì出chū。文wén宣xuān因yīn循xún鸿hóng业yè，内nèi外wài叶yè从cóng，自zì朝cháo及jí野yě，群qún心xīn属zhǔ望wàng，东dōng魏wèi之zhī地dì，举jǔ国guó乐yuè推tuī，曾céng未wèi期qī月yuè，遂suì登dēng宸chén极jí。始shǐ则zé存cún心xīn政zhèng事shì，风fēng化huà肃sù然rán，数shù年nián之zhī间jiān，朝cháo野yě安ān出chū。其qí后hòu纵zòng酒jiǔ肆sì欲yù，事shì极jí猖chāng狂kuáng，昏hūn邪xié残cán暴bào，近jìn代dài未wèi有yǒu，飨xiǎng国guó不bù永yǒng，实shí由yóu斯sī疾jí。济jǐ南nán继jì业yè，大dà革gé其qí弊bì，风fēng教jiào粲càn然rán，搢jìn绅shēn称chēng幸xìng。股gǔ肱gōng辅fǔ弼bì，虽suī怀huái厥jué诚chéng，既jì不bù能néng赞zàn弘hóng道dào德dé，和hé睦mù亲qīn懿yì，又yòu不bù能néng远yuǎn虑lǜ防fáng身shēn，深shēn谋móu卫wèi主zhǔ，应yīng断duàn不bù断duàn，自zì取qǔ其qí咎jiù。臣chén既jì诛zhū夷yí，君jūn寿shòu废fèi辱rǔ，皆jiē任rèn非fēi其qí器qì之zhī所suǒ致zhì尔ěr。孝xiào昭zhāo早zǎo居jū台tái阁gé，故gù事shì通tōng明míng，人rén吏lì之zhī间jiān，无wú所suǒ不bù委wěi。文wén宣xuān崩bēng后hòu，大dà革gé前qián弊bì。及jí临lín尊zūn极jí，留liú心xīn更gēng深shēn，时shí人rén服fú其qí明míng而ér识shí其qí细xì也yě。情qíng好hǎo稽jī古gǔ，率lǜ由yóu礼lǐ度dù，将jiāng封fēng先xiān代dài之zhī胤yìn，且qiě敦dūn学xué校xiào之zhī风fēng，征zhēng召zhào英yīng贤xián，文wén武wǔ毕bì集jí。于yú时shí周zhōu氏shì朝cháo政zhèng移yí于yú宰zǎi臣chén，主zhǔ将jiàng相xiāng猜cāi，不bù无wú危wēi殆dài。乃nǎi眷juàn关guān右yòu，实shí怀huái兼jiān并bìng之zhī志zhì，经jīng谋móu宏hóng远yuǎn，实shí当dāng代dài之zhī明míng主zhǔ，而ér降jiàng年nián不bù永yǒng，其qí故gù何hé哉zāi？岂qǐ幽yōu显xiǎn之zhī间jiān，实shí有yǒu报bào复fù，将jiāng齐qí之zhī基jī宇yǔ止zhǐ在zài于yú斯sī，帝dì欲yù大dà之zhī，天tiān不bù许xǔ也yě？